پرش به محتوا

سردار کابلی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۲۱ ویرایش‌ها
ایجاد لینک داخلی
جز ویکی سازی و تمیزکاری
 
(۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۳: خط ۳:
حیدرقلی خان معروف به «سردار کابلی»، فقیه، فیلسوف، متکلم، ادیب، مورخ و ریاضیدان [[شیعه]] بود و جامع علوم معقول و منقول به‌شمار می‌آمد.
حیدرقلی خان معروف به «سردار کابلی»، فقیه، فیلسوف، متکلم، ادیب، مورخ و ریاضیدان [[شیعه]] بود و جامع علوم معقول و منقول به‌شمار می‌آمد.
==کودکی و نوجوانی==
==کودکی و نوجوانی==
حیدرقلی فرزند سردار نورمحمد خان در ۲۵ بهمن ۱۲۵۴ش در محلۀ شیعه‌نشین «چِنْداوُل» کابل به دنیا آمد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه].</ref>  نیاکان او از قزلباشان روزگار صفوی بودند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۵؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>  پدر وی سردار نورمحمدخان، از سرداران عالی‌رتبۀ ارتش بود. او در ۴ سالگی به‌همراه خانواده به لاهور هندوستان رفت و مدت هفت سال در این شهر ماندگار شد.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>   در سال 1304ق نیز به‌همراه خانواده به عراق مهاجرت کرد و در کاظمین اقامت گزید.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۱؛ [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>  
حیدرقلی فرزند سردار نورمحمد خان در [[۲۵ بهمن]] ۱۲۵۴ش در محلۀ [[شیعه|شیعه‌]]نشین «چِنْداوُل» [[کابل]] به دنیا آمد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه].</ref>  نیاکان او از قزلباشان روزگار [[صفویه|صفوی]] بودند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۵؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>  پدر وی سردار نورمحمدخان، از سرداران ارتش بود. او در ۴ سالگی به‌همراه خانواده به [[لاهور]] هندوستان رفت و مدت هفت سال در این شهر ماندگار شد.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref> در سال ۱۳۰۴ق نیز به‌همراه خانواده به [[عراق]] [[مهاجرت]] کرد و در [[کاظمین]] اقامت گزید.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۱؛ [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>
 
==جوانی==
==جوانی==
سردار کابلی در سال ۱۳۱۰ق، به‌همراه پدر و خانواده عازم ایران شده و در شهر کرمانشاه ساکن شد.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۵۴.</ref>  او با دختر آقا محمدصادق آل‌آقا، ملقب به صدر‌الشریعه ازدواج کرد.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۵؛  [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>  حاصل این ازدواج یک دختر و سه پسر به‌نام¬های عبدالنبی، عبدالامیر و زین¬الدین قزلباشان بود.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۲؛ [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش دوم».]</ref>
سردار کابلی در سال ۱۳۱۰ق، به‌همراه پدر و خانواده عازم [[ایران]] شد و در [[کرمانشاه]] ساکن شد.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۵۴.</ref>  او با دختر آقا محمدصادق آل‌آقا، ملقب به صدر‌الشریعه [[ازدواج]] کرد.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۵؛  [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>  حاصل این ازدواج یک دختر و سه پسر به‌نام¬های عبدالنبی، عبدالامیر و زین¬الدین قزلباشان بود.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۲؛ [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش دوم».]</ref>
او تا ۳۱ سالگی فقط حیدرقلی خان خوانده می‌شد، اما وقتی پدر او در سال 1324ق از دنیا رفت، طبق رسم مردمی، عنوان و لقب پدر را به پسر داده و او را «سردار کابلی» خواندند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۱؛  [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>  
او تا ۳۱ سالگی فقط حیدرقلی خان خوانده می‌شد، اما وقتی پدر او در سال ۱۳۲۴ق از دنیا رفت، طبق رسم مردمی، عنوان و لقب پدر را به پسر داده و او را «سردار کابلی» خواندند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۱؛  [http://shahram-sahraie.ir/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%88%D9%84/ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».]</ref>
 
==تحصیلات==
==تحصیلات==
سردار کابلی از ۵ سالگی در لاهور، نزد سیدحسین هندی به آموختن قرآن کریم پرداخت. سپس ریاضیات، جغرافیا، زبان هندی، انگلیسی و اردو را فراگرفت.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۴۸.</ref>  زمانی‌که حیدرقلی ۱۱ ساله بود از دانشمندان جوان و ریاضیدانان هوشمند لاهور به حساب می‌آمد. او در اوایل جوانی در بیشتر علوم و فنون روز، صاحب ‌نظر بود و در میان دانش‌آموزان شهر لاهور رتبۀ اول را از آن خود کرد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  
سردار کابلی از ۵ سالگی در [[لاهور]]، نزد سیدحسین هندی به آموختن [[قرآن]] پرداخت. سپس ریاضیات، جغرافیا، زبان هندی، انگلیسی و اردو را فراگرفت.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۴۸.</ref>  زمانی‌که حیدرقلی ۱۱ ساله بود از دانشمندان جوان و ریاضیدانان هوشمند لاهور به حساب می‌آمد. او در اوایل جوانی در بیشتر علوم و فنون روز، صاحب ‌نظر بود و در میان دانش‌آموزان شهر لاهور رتبۀ اول را از آن خود کرد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  
حیدرقلی در سال‌هایی که در عراق به‌سر می‌برد، ادبیات عرب، کلام، فقه و اصول‌فقه را فرا گرفت و در سال‌های پایانی اقامت خود در عراق، فراگیری علوم دینی و حدیث را نزد میرزاحسین نوری به پایان رساند.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>   
حیدرقلی در سال‌هایی که در [[عراق]] به‌سر می‌برد، ادبیات عرب، کلام، فقه و اصول‌فقه را فرا گرفت و در سال‌های پایانی اقامت خود در عراق، فراگیری علوم دینی و حدیث را نزد [[میرزاحسین نوری]] به پایان رساند.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>   
سردار کابلی وقتی به کرمانشاه آمد 17 ساله بود؛ اما همچنان به آموختن انواع علوم و فنون مشغول بود. او علاوه بر استفاده از عالمان آن دیار، از عالمانی که از راه کرمانشاه به عراق می‌رفتند یا از آنجا باز می‌گشتند و مدتی را در کرمانشاه می‌ماندند استفاده کرده و آنها را به منزل خود دعوت می‌کرد. از جملۀ این افراد شیخ عبدالرحمان شافعى مکى بود که حیدرقلی، علومی چون اوفاق، اعداد، رمل، جفر و علوم غریبه و همچنین با مبنا قرار دادن دیوان متنبی، فنون مختلف معانی، بیان و قواعد ادبی را نزد او آموخت.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی.]</ref>
سردار کابلی وقتی به [[کرمانشاه]] آمد ۱۷ ساله بود؛ اما همچنان به آموختن انواع علوم و فنون مشغول بود. او علاوه بر استفاده از عالمان آن دیار، از عالمانی که از راه کرمانشاه به عراق می‌رفتند یا از آنجا باز می‌گشتند و مدتی را در کرمانشاه می‌ماندند استفاده کرده و آنها را به منزل خود دعوت می‌کرد. از جملۀ این افراد شیخ عبدالرحمان شافعى مکى بود که حیدرقلی، علومی چون اوفاق، اعداد، رمل، جفر و علوم غریبه و همچنین با مبنا قرار دادن دیوان متنبی، فنون مختلف معانی، بیان و قواعد ادبی را نزد او آموخت.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی.]</ref>
 
==مشایخ اجازه و شاگردان==
==مشایخ اجازه و شاگردان==
سردار کابلی پس از کسب مدارج علمی و رسیدن به درجۀ اجتهاد و فتوا، از اساتید برجستۀ حوزۀ علمیه چون سیدحسن صدر کاظمی، شیخ عباس قمی، آقا سید یحیى خراسانی، آقا بزرگ تهرانی،<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  سید محسن امین عاملی، محمدعلی مدرس چهاردهی و سید عباس لاری «اجازه» اجتهاد و نقل روایت گرفت.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
سردار کابلی پس از کسب مدارج علمی و رسیدن به [[درجه اجتهاد]] و فتوا، از اساتید [[حوزه علمیه]] چون سیدحسن صدر کاظمی، [[شیخ عباس قمی]]، آقا سید یحیى خراسانی، [[آقا بزرگ تهرانی]]،<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  سید محسن امین عاملی، محمدعلی مدرس چهاردهی و سید عباس لاری اجازه اجتهاد و نقل روایت گرفت.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
محمدعلی اردوبادی، مرتضی مدرسی گیلانی و سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی نیز از او اجازۀ روایت داشتند.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
محمدعلی اردوبادی، مرتضی مدرسی گیلانی و [[سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی]] نیز از او اجازۀ روایت داشتند.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
 
==آثار==
==آثار==
از سردار کابلی، آثار بسیاری به‌جا مانده و برخی، تألیفات او را تا ۷۰ اثر بر شمرده‌اند. بیشتر این آثار به زبان عربی و برخی نیز به زبان فارسی است. آثار او در زمینۀ ریاضی، کلام و حکمت است و همچنین تألیفاتی نیز در زمینه‌های ادبی دارد. برخی از آثار او عبارت‌اند از: الاربعین فی فضائل امیرالمؤمنین، شرح دعای صباح، ترجمۀ انجیل برنابا، قبله‌شناسی، تبصرة الحر فى تحقیق الکر، غایة‌ التعدیل فی معرفة الاوزان و المکاییل، العلم الشاخص فی اسرار ظلّ‌ الشاخص، شرح قصیده لامیة علی ‌بن ‌ابی‌طالب، دُرّ النثیر.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>   
از سردار کابلی، آثار بسیاری به‌جا مانده و برخی، تألیفات او را تا ۷۰ اثر بر شمرده‌اند. بیشتر این آثار به زبان عربی و برخی نیز به زبان فارسی است. آثار او در زمینۀ ریاضی، کلام و حکمت است و همچنین تألیفاتی نیز در زمینه‌های ادبی دارد. برخی از آثار او عبارت‌اند از: الاربعین فی فضائل امیرالمؤمنین، شرح دعای صباح، ترجمۀ انجیل برنابا، قبله‌شناسی، تبصرة الحر فى تحقیق الکر، غایة‌ التعدیل فی معرفة الاوزان و المکاییل، العلم الشاخص فی اسرار ظلّ‌ الشاخص، شرح قصیده لامیة علی ‌بن ‌ابی‌طالب، دُرّ النثیر.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>   
==ویژگی‌های علمی==
==ویژگی‌های علمی==
===۱. قبله‌شناس ماهر===
===قبله‌شناس ماهر===
برخی علما قائل به انحراف محراب قبلۀ مسجد مدینه از جایگاه اصلی خود بودند، اما سردار کابلی با تخصصی که در هیئت و حکمت داشت و با فرمول‌های پیچیدۀ ریاضی توانست ثابت کند محراب قبلۀ مسجدالنبی کاملا درست و طبق موازین ریاضی و هیئت است و حتی انحراف نداشتن قبلۀ مسجدالنبی را از معجزات مکتب اسلام می‌دانست.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  
برخی علما قائل به انحراف محراب قبلۀ مسجد مدینه از جایگاه اصلی خود بودند، اما سردار کابلی با تخصصی که در هیئت و حکمت داشت و با فرمول‌های پیچیدۀ ریاضی توانست ثابت کند محراب قبلۀ [[مسجدالنبی]] کاملا درست و طبق موازین ریاضی و هیئت است و حتی انحراف نداشتن قبلۀ مسجدالنبی را از معجزات مکتب اسلام می‌دانست.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  
===۲. خوش‌نویسی===
===خوش‌نویسی===
سردار کابلی هنرمند خوبی بود و خط ثلث، رقاع، نستعلیق و شکسته را زیبا می‌نوشت. نمونۀ خط او در حواشی کتاب «شهاب» قاضی ابوعبدالله خضاعی و کتاب «غایة ‌التعدیل» موجود است.<ref>نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص56.</ref>
سردار کابلی هنرمند خوبی بود و خط ثلث، رقاع، نستعلیق و شکسته را زیبا می‌نوشت. نمونۀ خط او در حواشی کتاب «شهاب» قاضی ابوعبدالله خضاعی و کتاب «غایة ‌التعدیل» موجود است.<ref>نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص56.</ref>
===۳. آشنايی با زبان‌های خارجی===
===آشنايی با زبان‌های خارجی===
سردار كابلی زبان‌های فارسی، انگليسی، عبری، اردو و هندی را می‌دانست و با زبان‌های فرانسه، لاتين و سانسكريت آشنایی داشت.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>  فارسی را با لهجۀ افغانستانی تلفظ می‌‌كرد. وی به هر زبانی كه آشنا بود، چيزی می‌نوشت. به زبان عبری مسلّط بود. در ترجمۀ انجيل برنابا و مطابقت با اصل انگليسی آن، ايراداتی بر مترجم عربی انجيل مزبور گرفته است.<ref>[http://www.manuscripts.ir/ar/component/content/article?id=1883 عرب‌زاده، «سردار کابلی چهره‌ای ناشناخته در جهان علم و فضیلت».]</ref>  
سردار كابلی زبان‌های [[زبان فارسی|فارسی]]، انگليسی، عبری، اردو و هندی را می‌دانست و با زبان‌های فرانسه، لاتين و سانسكريت آشنایی داشت.<ref>رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>  فارسی را با لهجۀ افغانستانی تلفظ می‌‌كرد. وی به هر زبانی كه آشنا بود، چيزی می‌نوشت. به زبان عبری مسلّط بود. در ترجمۀ انجيل برنابا و مطابقت با اصل انگليسی آن، ايراداتی بر مترجم عربی انجيل مزبور گرفته است.<ref>[http://www.manuscripts.ir/ar/component/content/article?id=1883 عرب‌زاده، «سردار کابلی چهره‌ای ناشناخته در جهان علم و فضیلت».]</ref>  
===۴. انس با کتاب و کتابخانه===
===انس با کتاب و کتابخانه===
سردار بیشتر وقت خود را صرف مطالعه یا نوشتن كتاب می‌كرد<ref> [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  و همین امر سبب شد کتابخانۀ بزرگ و ارزشمندی گرد آورد که مشتمل بر کتاب‌ها و نسخه‌های خطی نفیسی بود. کتابخانۀ زمان مرگ او، دو هزار جلد کتاب به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، اردو و چند زبان دیگر داشت و گروه بسیاری از مردم، از کتابخانۀ او استفاده می‌کردند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
سردار بیشتر وقت خود را صرف مطالعه یا نوشتن كتاب می‌كرد<ref> [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  و همین امر سبب شد کتابخانۀ بزرگ و ارزشمندی گرد آورد که مشتمل بر کتاب‌ها و نسخه‌های خطی نفیسی بود. کتابخانۀ زمان مرگ او، دو هزار جلد کتاب به زبان‌های [[زبان فارسی|فارسی]]، [[زبان عربی|عربی]]، انگلیسی، اردو و چند زبان دیگر داشت و گروه بسیاری از مردم، از کتابخانۀ او استفاده می‌کردند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.</ref>
 
==ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی==
==ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی==
او را مردی با جاه و جلال و متوسط‌القامه توصیف کرده‌اند که محاسنی مدوّر و سفید داشته است. عینکی سفید بر چشم و لباسی فاخر در برداشته و هنگام راه رفتن فقط پیش پا را نگاه کرده و آهسته راه می‌رفته است.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۹.</ref>  وقتی می‌نشست در حال فكر كردن بود. وقتی به كسی می‌رسید با تبسم احوال‌پرسی می‌كرد. انسانی قانع، صبور، خوش‌رو و خوش‌لهجه بود. او ظاهری ساده و بی‌آلایش داشت. لباس ساده می‌پوشید، ساده سخن می‌گفت و غذای ساده می‌خورد. مهربان بود و با مردم صمیمانه می‌نشست و صادقانه برخورد می‌كرد و اخلاص و صفا در او نمایان بود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>
او را مردی با جاه و جلال و متوسط‌القامه توصیف کرده‌اند که محاسنی مدوّر و سفید داشته است. عینکی سفید بر چشم و لباسی فاخر در برداشته و هنگام راه رفتن فقط پیش پا را نگاه کرده و آهسته راه می‌رفته است.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۹.</ref>  وقتی می‌نشست در حال فكر كردن بود. وقتی به كسی می‌رسید با تبسم احوال‌پرسی می‌كرد. انسانی قانع، صبور، خوش‌رو و خوش‌لهجه بود. او ظاهری ساده و بی‌آلایش داشت. لباس ساده می‌پوشید، ساده سخن می‌گفت و غذای ساده می‌خورد. مهربان بود و با مردم صمیمانه می‌نشست و صادقانه برخورد می‌كرد و اخلاص و صفا در او نمایان بود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C#cite_note-8 «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی]؛ [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>
==سردار کابلی از نگاه دیگران==
==سردار کابلی از نگاه دیگران==
آقا بزرگ تهرانی او را از نوابغ دوران و پهلوانان علم و جولان‌دهندگان بیان و ستون‌های فضیلت می‌دانست که به علوم قدیم، معقول و منقول احاطه داشت.<ref>نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۵۹.</ref>
[[آقا بزرگ تهرانی]] او را از نوابغ دوران و پهلوانان علم و جولان‌دهندگان بیان و ستون‌های فضیلت می‌دانست که به علوم قدیم، معقول و منقول احاطه داشت.<ref>نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۵۹.</ref>
سید محمدحسین طباطبائی از او با عنوان استاد فاضلِ ماهر یاد می‌کند و او را کسی دانسته که توانسته با روش ریاضی و دقیق قبلۀ شهرها را معین کند و درستی قبلۀ محراب پیامبر در مسجدالنبی را اثبات کند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی شیعه.]</ref>
[[سید محمدحسین طباطبائی]] از او با عنوان استاد فاضلِ ماهر یاد می‌کند و او را کسی دانسته که توانسته با روش ریاضی و دقیق قبلۀ شهرها را معین کند و درستی قبلۀ محراب پیامبر در [[مسجدالنبی]] را اثبات کند.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی شیعه.]</ref>
حسن‌زاده آملی از عظمت علمی سردار کابلی با این جملات که وی ملای عجیب و مجهول‌القدری بود که در زمان ما جای مثل او خیلی در حوزه خالی است، یاد کرده است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>  
[[حسن‌زاده آملی]] از عظمت علمی سردار کابلی با این جملات که وی ملای عجیب و مجهول‌القدری بود که در زمان ما جای مثل او خیلی در حوزه خالی است، یاد کرده است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AD%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%84%DB%8C_%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1_%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84%DB%8C «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.]</ref>
 
==وفات==
==وفات==
سردار کابلی بیش از نیم قرن در کرمانشاه زندگی کرد. در سال ۱۳۷۱ق سفری به قم داشت و با آیت‌الله بروجردی دیدار کرد. آیت‌الله، او را برای تدریس ریاضیات به حوزۀ علمیۀ قم دعوت کرد. او با این درخواست موافقت کرد و قصد بازگشت و انتقال زندگی به قم را داشت، اما اجل مهلت نداد. سرانجام در روز سه‌شنبه ۳۰ دی ۱۳۳۱ش و در ۷۹ سالگی در کرمانشاه درگذشت.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱.</ref> بنا بر وصیت وی، پیکر او را به نجف اشرف انتقال دادند و در قبرستان وادی‌السلام در کنار پدرش به خاک سپردند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱ ـ ۳۳۲؛ نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۷۶ ـ ۷۸. </ref>
سردار کابلی بیش از نیم قرن در [[کرمانشاه]] زندگی کرد. در سال ۱۳۷۱ق سفری به قم داشت و با [[سید حسین طباطبایی بروجردی|آیت‌الله بروجردی]] دیدار کرد. ایشان، او را برای تدریس ریاضیات به [[حوزه علمیه قم]] دعوت کرد. او با این درخواست موافقت کرد و قصد بازگشت و انتقال زندگی به قم را داشت، اما اجل مهلت نداد. سه‌شنبه [[۳۰ دی]] ۱۳۳۱ش و در ۷۹ سالگی در کرمانشاه درگذشت.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱.</ref> بنا بر وصیت وی، پیکر او را به [[نجف]] انتقال دادند و در قبرستان [[وادی‌السلام]] در کنار پدرش به خاک سپردند.<ref>سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱ ـ ۳۳۲؛ نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۷۶ ـ ۷۸. </ref>
 
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}

نسخهٔ کنونی تا ۹ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۸

سردار کابلی؛ عالم شیعۀ افغانستانی و سرآمد در فقه، فلسفه، کلام، ادبیات، تاریخ و ریاضیات.

حیدرقلی خان معروف به «سردار کابلی»، فقیه، فیلسوف، متکلم، ادیب، مورخ و ریاضیدان شیعه بود و جامع علوم معقول و منقول به‌شمار می‌آمد.

کودکی و نوجوانی

حیدرقلی فرزند سردار نورمحمد خان در ۲۵ بهمن ۱۲۵۴ش در محلۀ شیعه‌نشین «چِنْداوُل» کابل به دنیا آمد.[۱] نیاکان او از قزلباشان روزگار صفوی بودند.[۲] پدر وی سردار نورمحمدخان، از سرداران ارتش بود. او در ۴ سالگی به‌همراه خانواده به لاهور هندوستان رفت و مدت هفت سال در این شهر ماندگار شد.[۳] در سال ۱۳۰۴ق نیز به‌همراه خانواده به عراق مهاجرت کرد و در کاظمین اقامت گزید.[۴]

جوانی

سردار کابلی در سال ۱۳۱۰ق، به‌همراه پدر و خانواده عازم ایران شد و در کرمانشاه ساکن شد.[۵] او با دختر آقا محمدصادق آل‌آقا، ملقب به صدر‌الشریعه ازدواج کرد.[۶] حاصل این ازدواج یک دختر و سه پسر به‌نام¬های عبدالنبی، عبدالامیر و زین¬الدین قزلباشان بود.[۷] او تا ۳۱ سالگی فقط حیدرقلی خان خوانده می‌شد، اما وقتی پدر او در سال ۱۳۲۴ق از دنیا رفت، طبق رسم مردمی، عنوان و لقب پدر را به پسر داده و او را «سردار کابلی» خواندند.[۸]

تحصیلات

سردار کابلی از ۵ سالگی در لاهور، نزد سیدحسین هندی به آموختن قرآن پرداخت. سپس ریاضیات، جغرافیا، زبان هندی، انگلیسی و اردو را فراگرفت.[۹] زمانی‌که حیدرقلی ۱۱ ساله بود از دانشمندان جوان و ریاضیدانان هوشمند لاهور به حساب می‌آمد. او در اوایل جوانی در بیشتر علوم و فنون روز، صاحب ‌نظر بود و در میان دانش‌آموزان شهر لاهور رتبۀ اول را از آن خود کرد.[۱۰] حیدرقلی در سال‌هایی که در عراق به‌سر می‌برد، ادبیات عرب، کلام، فقه و اصول‌فقه را فرا گرفت و در سال‌های پایانی اقامت خود در عراق، فراگیری علوم دینی و حدیث را نزد میرزاحسین نوری به پایان رساند.[۱۱] سردار کابلی وقتی به کرمانشاه آمد ۱۷ ساله بود؛ اما همچنان به آموختن انواع علوم و فنون مشغول بود. او علاوه بر استفاده از عالمان آن دیار، از عالمانی که از راه کرمانشاه به عراق می‌رفتند یا از آنجا باز می‌گشتند و مدتی را در کرمانشاه می‌ماندند استفاده کرده و آنها را به منزل خود دعوت می‌کرد. از جملۀ این افراد شیخ عبدالرحمان شافعى مکى بود که حیدرقلی، علومی چون اوفاق، اعداد، رمل، جفر و علوم غریبه و همچنین با مبنا قرار دادن دیوان متنبی، فنون مختلف معانی، بیان و قواعد ادبی را نزد او آموخت.[۱۲]

مشایخ اجازه و شاگردان

سردار کابلی پس از کسب مدارج علمی و رسیدن به درجه اجتهاد و فتوا، از اساتید حوزه علمیه چون سیدحسن صدر کاظمی، شیخ عباس قمی، آقا سید یحیى خراسانی، آقا بزرگ تهرانی،[۱۳] سید محسن امین عاملی، محمدعلی مدرس چهاردهی و سید عباس لاری اجازه اجتهاد و نقل روایت گرفت.[۱۴] محمدعلی اردوبادی، مرتضی مدرسی گیلانی و سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی نیز از او اجازۀ روایت داشتند.[۱۵]

آثار

از سردار کابلی، آثار بسیاری به‌جا مانده و برخی، تألیفات او را تا ۷۰ اثر بر شمرده‌اند. بیشتر این آثار به زبان عربی و برخی نیز به زبان فارسی است. آثار او در زمینۀ ریاضی، کلام و حکمت است و همچنین تألیفاتی نیز در زمینه‌های ادبی دارد. برخی از آثار او عبارت‌اند از: الاربعین فی فضائل امیرالمؤمنین، شرح دعای صباح، ترجمۀ انجیل برنابا، قبله‌شناسی، تبصرة الحر فى تحقیق الکر، غایة‌ التعدیل فی معرفة الاوزان و المکاییل، العلم الشاخص فی اسرار ظلّ‌ الشاخص، شرح قصیده لامیة علی ‌بن ‌ابی‌طالب، دُرّ النثیر.[۱۶]

ویژگی‌های علمی

قبله‌شناس ماهر

برخی علما قائل به انحراف محراب قبلۀ مسجد مدینه از جایگاه اصلی خود بودند، اما سردار کابلی با تخصصی که در هیئت و حکمت داشت و با فرمول‌های پیچیدۀ ریاضی توانست ثابت کند محراب قبلۀ مسجدالنبی کاملا درست و طبق موازین ریاضی و هیئت است و حتی انحراف نداشتن قبلۀ مسجدالنبی را از معجزات مکتب اسلام می‌دانست.[۱۷]

خوش‌نویسی

سردار کابلی هنرمند خوبی بود و خط ثلث، رقاع، نستعلیق و شکسته را زیبا می‌نوشت. نمونۀ خط او در حواشی کتاب «شهاب» قاضی ابوعبدالله خضاعی و کتاب «غایة ‌التعدیل» موجود است.[۱۸]

آشنايی با زبان‌های خارجی

سردار كابلی زبان‌های فارسی، انگليسی، عبری، اردو و هندی را می‌دانست و با زبان‌های فرانسه، لاتين و سانسكريت آشنایی داشت.[۱۹] فارسی را با لهجۀ افغانستانی تلفظ می‌‌كرد. وی به هر زبانی كه آشنا بود، چيزی می‌نوشت. به زبان عبری مسلّط بود. در ترجمۀ انجيل برنابا و مطابقت با اصل انگليسی آن، ايراداتی بر مترجم عربی انجيل مزبور گرفته است.[۲۰]

انس با کتاب و کتابخانه

سردار بیشتر وقت خود را صرف مطالعه یا نوشتن كتاب می‌كرد[۲۱] و همین امر سبب شد کتابخانۀ بزرگ و ارزشمندی گرد آورد که مشتمل بر کتاب‌ها و نسخه‌های خطی نفیسی بود. کتابخانۀ زمان مرگ او، دو هزار جلد کتاب به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، اردو و چند زبان دیگر داشت و گروه بسیاری از مردم، از کتابخانۀ او استفاده می‌کردند.[۲۲]

ویژگی‌های ظاهری و اخلاقی

او را مردی با جاه و جلال و متوسط‌القامه توصیف کرده‌اند که محاسنی مدوّر و سفید داشته است. عینکی سفید بر چشم و لباسی فاخر در برداشته و هنگام راه رفتن فقط پیش پا را نگاه کرده و آهسته راه می‌رفته است.[۲۳] وقتی می‌نشست در حال فكر كردن بود. وقتی به كسی می‌رسید با تبسم احوال‌پرسی می‌كرد. انسانی قانع، صبور، خوش‌رو و خوش‌لهجه بود. او ظاهری ساده و بی‌آلایش داشت. لباس ساده می‌پوشید، ساده سخن می‌گفت و غذای ساده می‌خورد. مهربان بود و با مردم صمیمانه می‌نشست و صادقانه برخورد می‌كرد و اخلاص و صفا در او نمایان بود.[۲۴]

سردار کابلی از نگاه دیگران

آقا بزرگ تهرانی او را از نوابغ دوران و پهلوانان علم و جولان‌دهندگان بیان و ستون‌های فضیلت می‌دانست که به علوم قدیم، معقول و منقول احاطه داشت.[۲۵] سید محمدحسین طباطبائی از او با عنوان استاد فاضلِ ماهر یاد می‌کند و او را کسی دانسته که توانسته با روش ریاضی و دقیق قبلۀ شهرها را معین کند و درستی قبلۀ محراب پیامبر در مسجدالنبی را اثبات کند.[۲۶] حسن‌زاده آملی از عظمت علمی سردار کابلی با این جملات که وی ملای عجیب و مجهول‌القدری بود که در زمان ما جای مثل او خیلی در حوزه خالی است، یاد کرده است.[۲۷]

وفات

سردار کابلی بیش از نیم قرن در کرمانشاه زندگی کرد. در سال ۱۳۷۱ق سفری به قم داشت و با آیت‌الله بروجردی دیدار کرد. ایشان، او را برای تدریس ریاضیات به حوزه علمیه قم دعوت کرد. او با این درخواست موافقت کرد و قصد بازگشت و انتقال زندگی به قم را داشت، اما اجل مهلت نداد. سه‌شنبه ۳۰ دی ۱۳۳۱ش و در ۷۹ سالگی در کرمانشاه درگذشت.[۲۸] بنا بر وصیت وی، پیکر او را به نجف انتقال دادند و در قبرستان وادی‌السلام در کنار پدرش به خاک سپردند.[۲۹]

پانویس

  1. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  2. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۵؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  3. ↑ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  4. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۲۱؛ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».
  5. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۵۴.
  6. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۵؛ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».
  7. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۲؛ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش دوم».
  8. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۶۱؛ صحرایی، «سردار کابلی، حیدرقلی خان، بخش اول».
  9. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۴۸.
  10. ↑ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  11. ↑ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  12. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی.
  13. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  14. ↑ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  15. ↑ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  16. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  17. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  18. ↑ نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص56.
  19. ↑ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  20. ↑ عرب‌زاده، «سردار کابلی چهره‌ای ناشناخته در جهان علم و فضیلت».
  21. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  22. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱؛ رسولی، «سردار کابلی»، ص۵۱۱.
  23. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۹.
  24. ↑ «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی؛ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  25. ↑ نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۵۹.
  26. ↑ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی شیعه.
  27. ↑ «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه.
  28. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱.
  29. ↑ سمیعی، زندگانی سردار کابلی، ص۳۳۱ ـ ۳۳۲؛ نجومی، «آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، ص۷۶ ـ ۷۸.

منابع

  • احمدی‌نژاد، سیدحسن، «ستاره خاور، علامه سردار کابلی»،‌ وب‌سایت فرهیختگان تمدن شیعی، تاریخ انتشار: ۱۲ مهر 1394ش.
  • «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۱۸ / ۹ / ۱۴۰۱ش.
  • «حیدرقلی سردار کابلی»، ویکی فقه، تاریخ انتشار: ۸ / ۹ / ۱۴۰۰ش.
  • رسولی، اختر، «سردار کابلی»، در دانشنامۀ ادب فارسی در افغانستان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۸ش.
  • «سردار کابلی»، دانشنامه اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۲م.
  • سمیعی، کیوان، زندگانی سردار کابلی (مشتمل بر حوادث افغانستان در قرن نوزدهم میلادی و مباحث علمی، دینی، تاریخی، ادبی و اجتماعی، و تراجم جماعتی از علما و فضلا و شعرا)، تهران، زوار، 1363ش.
  • صحرایی، شهرام، «سردار کابلی، حیدرقلی خان بخش اول»، وب‌سایت دکتر شهرام صحرایی، تاریخ انتشار: ۱۸ تیر ۱۴۰۰ش.
  • صحرایی، شهرام، «سردار کابلی، حیدرقلی خان بخش دوم»، وب‌سایت دکتر شهرام صحرایی، تاریخ انتشار: ۲۰ تیر ۱۴۰۰ش.
  • عرب‌زاده، ابوالفضل، «سردار کابلی چهره‌ای ناشناخته در جهان علم و فضیلت»، وب‌سایت بساتین اخبار المخطوطات، تاریخ انتشار: ۱۰ تشرین ۲۰۲۱م.
  • موسوی مشکات، سید محمدجمال، «آیت‌الله حیدرقلی سردار کابلی»، وب‌سایت افق اندیشه، تاریخ انتشار: ۱۵ جوزا ۱۴۰۱ش.
  • نجومی، سید مرتضی، «نجوم امت – آیت‌الله علامه شیخ حیدرقلی سردار کابلی»، در مجله نور علم، شماره ۴۹، بهمن و اسفند ۱۳۷۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سردار_کابلی&oldid=83766»