ایران‌پدیا

آیت‌الکرسی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =آیت‌الکرسی.png 
| زیرنویس تصویر    =کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک 
| image_alt        =کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی - موزه نیویورک
| فایل پادکست      =آیت‌الکرسی.ogg 
| حجم فایلپادکست    =9/25 
| تاریخ پادکست      =16-3-1405 
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''{{درشت|آیت‌الکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.
'''{{درشت|آیت‌الکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.


آیت‌الکرسی نام آیه 255 سوره بقره و بر بیان آموزه‌های توحیدی همچون اسامی و صفات الهی استوار شده است. به حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی می‌پردازد. این آیه به دلیل وجود جمله «وَسِعَ کُرسِیُّهُ السَّمواتِ و الارضَ» در آن به «آیةالکرسی» شهرت دارد. کُرسی از دیدگاه مفسران، تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا است. تعبیر سید آیات قرآن و معرفی به عنوان برترین آیه بر اهمیت این آیه اشاره داشته و احادیث بر خواندن آن در حالات مختف سفارش کرده‌اند. باور مردم بر ویژگی حفاظت‌بخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانه‌ها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری در کاشی‌کاری‌های اماکن مذهبی و تولید انواع تابلوها بر اهمیت این آیه تأکید دارند. برخی آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را هم جزو آیت‌الکرسی شمرده‌اند.
آیت‌الکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره است و به بیان [[توحید]] و صفات [[خدا]] مانند حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی می‌پردازد. نام این آیه برگرفته از واژه کُرسِی است که در متن آن آمده است. [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، کرسی را تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا می‌دانند. معرفی آیت‌الکرسی به‌عنوان برترین آیه و سید آیات قرآن، به اهمیت این آیه اشاره دارد. در احادیث اهل‌بیت به خواندن آیت‌الکرسی در حالات مختف سفارش شده است. باور مردم بر ویژگی حفاظت‌بخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانه‌ها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری بر نقش این آیه در [[فرهنگ اسلامی|فرهنگ]] و [[سبک زندگی اسلامی|سبک زندگی مسلمانان]] تأکید دارند.


== معرفی ==
== معرفی ==
آیت‌الکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نام‌گذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> برخی مفسران به دلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیت‌الکرسی می‌دانند، اما منابع کهن این بسط را تأیید نمی‌کنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد دقیق کلمات (۵۰ کلمه) و حروف (۱۷۰ حرف) این آیه، و روایتی از امام علی که آغاز و انجام آن را به روشنی مشخص می‌کند، نشان می‌دهد که آیت‌الکرسی تنها محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref>
[[پرونده:آیت‌الکرسی۱.jpg|جایگزین=ترجمه آیت‌الکرسی|بندانگشتی|ترجمه آیت‌الکرسی: خداوند يكتا است كه معبودى به جز او نيست خدايى است زنده و پاينده، چرت نمى‌زند تا چه رسد به خواب، هر چه در آسمانها و زمين هست از آن اوست آنكه به نزد او بدون اجازه‌اش شفاعت كند كيست‌؟ آنچه پيش رو و پشت سرشان هست مى‌داند و به چيزى از دانش وى جز به اجازه خود او احاطه ندارند قلمرو او آسمان‌ها و زمين را فرا گرفته و نگهداشتن آنها بر او سنگينى نمى‌كند، كه او والا و بزرگ است.<ref>[https://quran.inoor.ir/fa/ayah/2/255/translate ترجمه آیت‌الکرسی، پایگاه جامع قرآنی.]</ref> ]]
 
آیت‌الکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نام‌گذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] رواج داشته است. برخی مفسران قرآن به‌دلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیت‌الکرسی می‌دانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمی‌کنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد ۵۰ کلمه و ۱۷۰ حرف در این آیه و روایتی از [[امام علی]] که آغاز و انجام آیت‌الکرسی را به‌روشنی مشخص می‌کند، نشان می‌دهد که آیت‌الکرسی محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref>
=== متن و ترجمه آیت‌الکرسی ===
اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.<ref>سوره بقره: آیه ۲۵۵.</ref>


'''ترجمه''': خداست که معبودی جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابی سبک او را فرو می‌گیرد و نه خوابی گران؛ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روی آنان و آنچه در پشت سرشان است می‌داند. و به چیزی از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمی‌یابند. کرسی او آسمان‌ها و زمین را دربر گرفته، و نگهداری آنها بر او دشوار نیست، و اوست والای بزرگ.<ref>[https://lib.eshia.ir/13494/1/42 فولادوند، ترجمه قرآن، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۴۲.]</ref>
== جایگاه آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی ==
از منظر اسلام‌پژوهان، هدف اصلی آیت‌الکرسی آن است که معبود واقعی و شایستهٔ پرستش را به مردم معرفی کند. آموزه‌های این آیه، یکتاپرستی را تقویت و انسان‌ها را از [[شرک]] و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.</ref> در روایتی از [[امام جعفر صادق|امام صادق]] آمده که پیامبر اسلام، آیت‌الکرسی را برترین آیه قرآن دانسته است. بعضی روایات نیز [[اسم اعظم|اسم اعظم خدا]] را در آیت‌الکرسی نهفته دانسته‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> فضیلت آیت‌الکرسی در [[کتب اربعه|جوامع روایی شیعه]] و [[صحاح سته|اهل‌سنت]] وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref>


== اهمیت و جایگاه ==
آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی، نماد حفظ و قیومیت الهی است و تلاوت آن موجب امان از خطرات می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> در احادیث منتسب به [[امامان شیعه]]، خواندن آیت‌الکرسی عامل رفع بلایای دنیوی مانند [[فقر]]، کاهش سختی‌های اخروی نظیر [[عذاب قبر]]<ref>[https://lib.eshia.ir/12013/1/136 عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.]</ref> و مؤثر در شفای بیماری‌ها مانند درد چشم، معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/2/616 شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.]</ref> قرائت این آیه در اعمال و نمازهای مستحبی، ازجمله [[نماز شب اول قبر|نماز لیلة‌الدفن]] (نماز شب اول قبر)،<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref> نماز [[مباهله]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص696.</ref> نماز شب [[عاشورا]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص709.</ref> نماز شب‌های ماه [[رمضان]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص59.</ref> شب [[عید فطر]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص606.</ref> اعمال ماه [[رجب]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص346، 345، 362.</ref> در دعای ام‌داود<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص362.</ref> و هنگام سفر سفارش شده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص749.</ref>
'''اهمیت''': هدف اصلی آیت‌الکرسی را معرفی معبود واقعی و شایستهٔ پرستش به مردم دانسته‌اند. باور به آموزه‌های این آیه در آنها اعتقاد یکتاپرستی را تقویت کرده و از [[شرک]] و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.</ref> در روایتی از امام صادق آمده که ابوذر از پیامبر دربارهٔ برترین آیهٔ نازل‌شده پرسید و پیامبر آیت‌الکرسی را معرفی کرد. طبق بعضی روایات نیز [[اسم اعظم|اسم اعظم الهی]] در همین آیه نهفته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> احادیث فراوانی در فضیلت این آیه در منابع روایی شیعه و اهل‌سنت وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref>


'''آثار''': این آیه نماد حفظ و قیومیت الهی بوده و تلاوت آن موجب در امان ماندن از خطرات دانسته می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> در احادیث منتسب به امامان شیعه، خواندن آن عامل رفع بلایای دنیوی (مانند فقر)، کاهش سختی‌های اخروی (نظیر عذاب قبر)<ref>[https://lib.eshia.ir/12013/1/136 عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.]</ref> و مؤثر در شفای بیماری‌ها (مانند درد چشم) معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/2/616 شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.]</ref>
== تفسیر آیت‌الکرسی ==
 
از منظر قرآن‌پژوهان و [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، آیت‌الکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته می‌شود. محتوای این آیه ضمن نفی [[شرک]]، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند می‌پردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از:
'''کاربرد:''' قرائت این آیه علاوه بر تلاوت روزمره، در اعمال و نمازهای مستحبی، از جمله «[[نماز شب اول قبر|نماز لیلةالدفن]]» (نماز شب اول قبر) سفارش شده است.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref>
# حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛
 
# منزه بودن خدا از نواقص و محدودیت‌های جسمانی نظیر خواب و خستگی؛
== محتوای آیه ==
# مالکیت و احاطهٔ مطلق خدا بر گسترهٔ آسمان‌ها و زمین؛
آیت‌الکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته می‌شود. محتوای این آیه ضمن نفی شرک، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند می‌پردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از:
# حیات ازلی، ابدی و قائم‌به‌ذات؛
# منزه بودن از نواقص و محدودیت‌های جسمانی نظیر خواب و خستگی؛
# مالکیت و احاطهٔ مطلق بر گسترهٔ آسمان‌ها و زمین؛
# انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛
# انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛
# عدم دشواری و رنج در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.</ref>
# عدم دشواری و رنج خدا در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.</ref>


=== مفهوم کرسی ===
=== مفهوم کرسی ===
واژهٔ کرسی در لغت به معنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، بی‌تا، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> در تفاسیر قرآنی، مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفته‌اند (که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است):
واژهٔ کرسی در لغت به‌معنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفته‌اند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است:
* قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمان‌ها و زمین؛
* قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمان‌ها و زمین؛
* استعاره‌ای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از امام جعفر صادق)؛
* استعاره‌ای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛
* مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمان‌ها و زمین، به‌گونه‌ای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقه‌ای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، بی‌تا، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref>
* مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمان‌ها و زمین، به‌گونه‌ای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقه‌ای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref>


در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شده‌اند. با این حال، به گزارش محمدباقر مجلسی، بر اساس دیدگاه غالب در میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمان‌های هفت‌گانه، آسمان‌ها در احاطهٔ کرسی، و کرسی در درون عرش قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref>
در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شده‌اند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمان‌های هفت‌گانه، آسمان‌ها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون [[عرش خدا|عرش]] قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref>


== آیت‌الکرسی در فرهنگ عمومی و هنر ==
== آیت‌الکرسی در فرهنگ عمومی و هنر ==
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشم زخم، آیت‌الکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف می‌نویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجت‌روایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده می‌شود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، سایت حرز رضوی.]</ref>  
[[پرونده:آیت‌الکرسی۲.jpg|جایگزین=نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی |بندانگشتی|نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی ]]
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از [[جن|جنیان]]، شیاطین و نیروهای منفی مانند [[طلسم]] و [[چشم‌زخم]]، آیت‌الکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف می‌نویسند. افزون بر این در هنگام درخواست [[حاجت‌روایی]] و پیش از خواب هم این آیه خوانده می‌شود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی.]</ref>


=== بازتاب در هنر ===
آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی در زندگی روزمره چون [[انگشتر]]، [[تسبیح]]،<ref>[https://www.javaherbazar.com/library/post-1514-آیت-الکرسی-و-خواص-بی-نظیر-آن/ «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار]؛[https://aghigh.ir/fa/news/383/برکات-و-اسرار-آیه-الکرسی «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق.]</ref> سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه‌داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref>
آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر درمانند قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، چنان‌که بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز ار اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> ایرانیان در ساخت خانه‌ها آیت‌الکرسی را بر سردر ورودی آن نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانه‌های-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
[[پرونده:آیت‌الکرسی۴.jpg|جایگزین=فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی|بندانگشتی|فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی، دوره صفویه - موزه ملی شماره ۳۴۰۷]]
در [[معماری]]، ایرانیان مسلمان گاهی آیت‌الکرسی را به‌صورت [[کتیبه]] بر سردر ورودی خانه‌ها نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن از [[خانه]] و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده است.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانه‌های-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> هنرمندان عصر [[صفویه]] در حاشیهٔ بزرگ قالیچه‌های سالتینگ محرابی و سجاده‌ای از نقش این آیه استفاده کرده‌اند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگ‌ترین تابلوی هنری دست‌ساز از آیت‌الکرسی در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در [[استان البرز|البرز]] ساخته شده و به حرم [[امام علی]] اهدا شد.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>


هنرمندان قالی‌باف در تاریخ ایران آیت‌الکرسی را نماد و پیامی توحیدی برشمرده‌اند. آنان به ویژه در عصر صفویه در حاشیه بزرگ قالیچه‌های سالتینگ محرابی و سجاده‌ای از نقش این آیه استفاده کرده‌اند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وند‌شعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه »، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگ‌ترین تابلوی هنری آیت‌الکرسی جهان در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا گردید. طراحی آن هشت ماه و اجرای آن بیش از شش ماه طول کشیده و همه مراحل به‌صورت دستی انجام شده است. زمینه تابلو از جیر، حروف از برنز صیقل‌خورده و قاب آن از چوب منقوش به گل‌های زیبا است.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
مستند [[پروانه سفید (فیلم)|پروانه سفید]] به کارگردانی بهروز نورانی‌پور نیز فیلمی داستانی و شاعرانه دربارهٔ فضیلت و جایگاه آیت‌الکرسی در زندگی [[مسلمان|مسلمانان]] است. این اثر در سی‌وسومین [[جشنواره فیلم فجر]] شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/آیت-الکرسی-موضوع-تنها-مستند-ایرانی-حاضر-در-جشنواره-فجر «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


فیلم «پروانه سفید» به کارگردانی بهروز نورانی‌پور مستندی داستانی و شاعرانه درباره آیت‌الکرسی است. این اثر شبکه الکوثر در جشنواره سی و سوم فیلم فجر شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1 «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
آیت‌الکرسی گاه به‌صورت مستقیم در [[شعر فارسی]] هم بازتاب داشته است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5248/5300/49352/تجلی_آیه_الکرسی_در_شعر_استاد_شیوا جعفری، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲]؛ [https://neyshabur1.ir/elements/دکتر-امید-مجد/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.]</ref> ازجمله [[امید مجد]] آیت‌الکرسی را چنین به نظم درآورده است:<ref>[https://neyshabur1.ir/elements/دکتر-امید-مجد/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.]</ref>
 
آیت‌الکرسی گاه به صورت مستقیم در هنر شعر هم بازتاب داشته است.<ref>برای نمونه نگاه کنید به: [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5248/5300/49352/%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C_%D8%A2%DB%8C%D9%87_%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF_%D8%B4%DB%8C%D9%88%D8%A7 جعفری، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، ص۵۲]؛ [https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، سایت نیشابور‌شناسی.]</ref> امید مجد چنین سروده است:<ref>[https://neyshabur1.ir/elements/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D8%AF/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، سایت نیشابور‌شناسی.]</ref>


{{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار
{{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار
خط ۵۱: خط ۷۵:
چه کس راست در پیش یزدان سزا\\شفاعت کند جز به اذن خدا
چه کس راست در پیش یزدان سزا\\شفاعت کند جز به اذن خدا
ز روز ازل تا به شام ابد\\بداند همه چیز از نیک و بد
ز روز ازل تا به شام ابد\\بداند همه چیز از نیک و بد
به چیزی از علم یگانه اله\\احاطه ندارد کسی هیچ گاه
به چیزی از علم یگانه اله\\احاطه ندارد کسی هیچ‌گاه
جز آنچه بخواهد خدای نکو\\که مردم بدانند از علم او
جز آنچه بخواهد خدای نکو\\که مردم بدانند از علم او
بود وسعت علم او بی‌کران\\فراتر ز ارض است و هفت آسمان
بود وسعت علم او بی‌کران\\فراتر ز ارض است و هفت آسمان
ندارد بر او زحمتی حفظشان\\علی و عظیم است آن بی‌نشان}}
ندارد بر او زحمتی حفظشان\\علی و عظیم است آن بی‌نشان}}
== نگارخانه ==
<gallery widths="250" heights="250">
پرونده:آیت‌الکرسی۳.png|جایگزین=حکاکی آیه الکرسی روی انگشتر|نمونه‌ای از حکاکی آیه الکرسی بر روی انگشتر
پرونده:آیت‌الکرسی۵.jpg|جایگزین=جام چهل‌کلید، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ|جام چهل‌کلید، قرن ۱۱ هجری، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ، شامل سوره‌های فاتحه، اخلاص، کافرون، فلق، ناس، نصر، آیه‌الکرسی و نیز دعا و صلوات بر ائمه معصومین. موزه ملی ایران، شماره موزه ۸۵۴۰
پرونده:آیت‌الکرسی۶.jpg|جایگزین=مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث|مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث؛ آیاتی از قرآن کریم، آیه‌الکرسی، وان یکاد، نصر من الله و فتح قریب و اسامی خداوند. (موزه ملی ایران، شماره موزه ۱۸۷۱).
پرونده:آیت‌الکرسی۷.jpg|تمبر ۱۰ ریالی میراث فرهنگی با جام پایه‌دار آیت‌الکرسی
پرونده:آیت‌الکرسی۸.jpg|جایگزین=کاسه برنجی دوره مغول- آیه‌الکرسی|کاسه برنجی دوره مغول (قرن ۱۶ میلادی)، ساخته‌شده در دکن هند، دارای کتیبه‌های عربی به خط ثلث شامل آیه‌الکرسی
پرونده:آیت‌الکرسی۹.jpg|جایگزین=سنگ‌نوشته‌ دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی|سنگ‌نوشته‌ای از دورهٔ اموی (قرن دوم هجری) در اَمان، اردن، دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی. محل نگهداری موزه باستان‌شناسی اردن.
پرونده:آیت‌الکرسی۱۰.jpg|جایگزین=سنگ‌قبر آیت الکرسی با خط نسخ|سنگ‌قبر کاشی‌کاری‌شده به شکل محراب، متعلق به دورهٔ ایلخانی و ساخته‌شده در کاشان. کتیبهٔ پیرامونی اثر شامل آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سورهٔ بقره (آیت‌الکرسی) به خط نسخ است. این اثر که به قاضی جلال‌الدین علی منسوب است،
</gallery>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.
* «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
* «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۱ش.
* إبن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* إبن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* جعفری، عالیه، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، در مجله بشارت، شماره ۴۹، مهر و آبان ۱۳۸۴ش.
* «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* جعفری، عالیه، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، در مجله بشارت، شماره ۴۹، مهر و آبان ۱۳۸۴ش.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، ج۱۲، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مطلع انوار، تهران، مکتب وحی، چاپ دوم، ۱۴۳۴ق.
* حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مطلع انوار، تهران، مکتب وحی، چاپ دوم، ۱۴۳۴ق.
* «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، سایت حرز رضوی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
* ساریخانی، مجید و حسن هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، در فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.
* ساریخانی، مجید و هاشمی زرج‌آباد، حسن، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.
* شرتونی، سعید، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* شرتونی، سعید، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران، منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۱۶ق.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
* صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش.
* عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
* عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
* فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، نشر معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
* فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
* فولادوند، محمدمهدی، ترجمه قرآن، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
* قمی، شیخ‌عباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه، بی‌تا.
* مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
* مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
* «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، سایت نیشابور‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ سی‌ودوم، ۱۳۷۴ش.
* وند‌شعاری، علی و پردیس عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه »، در دو‌فصلنامه رجشمار، شماره۲، ۱۳۹۹ش.
* وندشعاری، علی و پردیس عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه»، دوفصلنامه رجشمار، شماره۲، ۱۳۹۹ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/آیت‌الکرسی»