صفحهای تازه حاوی «'''مَقتل'''؛ قتلگاه یا کتابی مشروح درباره قتل یک نفر مَقتل، به جایی گفته میشود که کسی در آن کشته شده باشد. «مَقاتل» نیز جمع مقتل است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84 دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، ذیل واژه مقتل، سایت واژهیاب.]</ref> اما در اص...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مَقتل'''؛ | '''مَقتل'''؛ قتلگاه یا کتابی مشروح درباره کشتهشدن یک نفر. | ||
مَقتل، به جایی گفته میشود که کسی در آن کشته شده باشد. «مَقاتل» نیز جمع مقتل است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84 دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، ذیل واژه مقتل، سایت واژهیاب.]</ref> اما در اصطلاح، نوعی فرهنگ زندگینامهای است که به شرححال کشتهشدگان در راه دین میپردازد.<ref>[http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%88%20%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C.aspx رادفر، ابوالقاسم، «مقتل و مقتلنویسی»، سایت دانشنامه ایران زمین.]</ref> همچنین، به کتابی که به تشریح واقعهی کربلا پرداخته و حاوی شعر یا نثری در مدح و ستایش شهدای کربلا است، مقتل گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84 عمید، حسن، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مقتل، سایت واژهیاب.]</ref> | مَقتل، به جایی گفته میشود که کسی در آن کشته شده باشد. «مَقاتل» نیز جمع مقتل است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84 دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، ذیل واژه مقتل، سایت واژهیاب.]</ref> اما در اصطلاح، نوعی فرهنگ زندگینامهای است که به شرححال کشتهشدگان در راه [[دین]] میپردازد.<ref>[http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%20%D9%88%20%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C.aspx رادفر، ابوالقاسم، «مقتل و مقتلنویسی»، سایت دانشنامه ایران زمین.]</ref> همچنین، به کتابی که به تشریح واقعهی کربلا پرداخته و حاوی شعر یا نثری در مدح و ستایش شهدای کربلا است، مقتل گویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D9%85%D9%82%D8%AA%D9%84 عمید، حسن، فرهنگ فارسی، ذیل واژه مقتل، سایت واژهیاب.]</ref> | ||
==پیشینه مقتلنویسی== | ==پیشینه مقتلنویسی== | ||
قدمت مقتلنویسی در میان مسلمانان، به سدهی آغازین هجری برمیگردد. برخی منابع از | قدمت مقتلنویسی در میان مسلمانان، به سدهی آغازین هجری برمیگردد. برخی منابع از ۱۴ مقتل با نام «مقتل امیرالمؤمنین» اثر عالمانی همچون ابیالحسن بکری، جابر جعفی، ابن ابیدنیا و یحیی بحرانی یزدی یاد میکنند.<ref>آقابزرگ تهرانی، الذریعه، 1403ق، ج22، ص29-31.</ref> «اَصبغ بن نَباته»، از یاران امام علی، جزء نخستین کسانی است که به مقتلنویسی روی آورد و کتابی را درباره امام حسین گرد آورد<ref>قاسم نژاد، «مقتل»، چ1، 1376ش، ص1263.</ref> پس از او، شیوهی مقتلنویسی در میان مسلمانان، بهخصوص شیعیان، رواج یافت. افرادی همچون «ابومُخَنّف لوط بن يحيي ازدي»، «نصر بن مُزاحم منقري» و «هشام بن محمد كلبي» نیز آثاری در زمینهی مقتلنویسی از خود به یادگار گذاشتهاند. | ||
==شیوه مقتلنویسی== | ==شیوه مقتلنویسی== | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
==تفاوت مقتل و مرثیه== | ==تفاوت مقتل و مرثیه== | ||
مرثیه، فقط بهصورت کلی به شهادت امام اشاره میکند و تعداد ابیات آن کمتر از ۱۰۰ بیت است. درحالیکه در مقتل به شرح جزئیات شهادت [[امام حسین]] و یارانش اشاره میشود. در مقتل، نویسنده به وقایع تاریخی اشارهای نمیکند و بدون مقدمه به سراغ واقعهی موردنظر میرود. | |||
مرثیه، فقط بهصورت کلی به شهادت امام اشاره میکند و تعداد ابیات آن کمتر از | |||
==مقاتل معروف== | ==مقاتل معروف== | ||
| خط ۳۰: | خط ۲۹: | ||
==ردهبندی مقاتل امام حسین== | ==ردهبندی مقاتل امام حسین== | ||
[[رسول جعفریان]]، پژوهشگر تاریخ ایران، پنج مقتل را بهعنوان منابع دسته اول (که حاوی احادیث، روایات و گزارشهای حُضار در صحنه)، در بازهی زمانی قرن دوم تا چهارم قمری معرفی میکند که توسط ابومخنف (کهنترین منبع تاریخی)، ابنسعد، بلاذری، دینوری و ابناعثم نوشته شدهاند.<ref>جعفریان، تأملی در نهضت عاشورا، 1386ش.</ref> | |||
رسول | |||
منابع دسته دوم نیز، منابعی است که براساس گزارشات منابع دستهی اول نوشته شدهاند. برخی از منابع دسته دوم بدین شرح است: «طبقات الکبری» ابنسعد، «تاریخ طبری»، «الفتوح» ابناعثم کوفی، «شرح الاخبار» قاضی نعمان، «ارشاد» شیخ مفید، «آمالی» شیخ صدوق، «اعلام الوری» طبرسی، «تاریخ مدینه دمشق» ابنعساکر، «مثیر الاحزان» ابننما و «اللهوف علی قتلی الفوف» اثر سید بن طاووس که در میان شیعیان، از جایگاهی ممتاز برخوردار است. | منابع دسته دوم نیز، منابعی است که براساس گزارشات منابع دستهی اول نوشته شدهاند. برخی از منابع دسته دوم بدین شرح است: «طبقات الکبری» ابنسعد، «تاریخ طبری»، «الفتوح» ابناعثم کوفی، «شرح الاخبار» قاضی نعمان، «ارشاد» شیخ مفید، «آمالی» شیخ صدوق، «اعلام الوری» طبرسی، «تاریخ مدینه دمشق» ابنعساکر، «مثیر الاحزان» ابننما و «اللهوف علی قتلی الفوف» اثر سید بن طاووس که در میان شیعیان، از جایگاهی ممتاز برخوردار است. | ||
مرتضی مطهری در کتاب | [[مرتضی مطهری]] در کتاب «[[حماسه حسینی]]» مطرح میکند که شرح واقعهی کربلا در برخی از منابع موجود، به شدت، دچار تحریف شده است. | ||
منابع متأخر، از جمله منابعی هستند که در سدههای اخیر به رشتهی تحریر درآمدهاند. نویسندگان در نوشتن این کتب، در سالهای اخیر، بسیار تلاش کردهاند تا تحریفات مطرح در متون گذشته را رفع کرده و همچنین کتب مقاتل را بیشتر بهسمت تحلیلهای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی بکشانند. بهعبارت دیگر، مقاتل متأخر، بیشتر شامل تاریخ تحلیلی هستند نه صرفا تاریخ نقلی. مانند «نفس المهموم» از شیخ عباس قمی و «حماسه حسینی» از مرتضی مطهری. | منابع متأخر، از جمله منابعی هستند که در سدههای اخیر به رشتهی تحریر درآمدهاند. نویسندگان در نوشتن این کتب، در سالهای اخیر، بسیار تلاش کردهاند تا تحریفات مطرح در متون گذشته را رفع کرده و همچنین کتب مقاتل را بیشتر بهسمت تحلیلهای اعتقادی، سیاسی و اجتماعی بکشانند. بهعبارت دیگر، مقاتل متأخر، بیشتر شامل تاریخ تحلیلی هستند نه صرفا تاریخ نقلی. مانند «نفس المهموم» از شیخ عباس قمی و «حماسه حسینی» از مرتضی مطهری. | ||
