حمید گلزار (بحث | مشارکتها) زدن لینک داخلی |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =پوشاک دوران پهلوی.png | |||
| زیرنویس تصویر =گروهی از زنان در دوره پهلوی اول | |||
|image_alt=گروهی از زنان در دوره پهلوی اول | |||
| فایل پادکست =پوشاک دوران پهلوی اول.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/87 | |||
| تاریخ پادکست =07-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|پوشاک دوران پهلوی اول؛}}''' تنپوش مردان و زنان در دوره حکومت رضاخان. | '''{{درشت|پوشاک دوران پهلوی اول؛}}''' تنپوش مردان و زنان در دوره حکومت رضاخان. | ||
| خط ۱۲: | خط ۴۰: | ||
== قانون متحدالشکل کردن لباس مردان == | == قانون متحدالشکل کردن لباس مردان == | ||
[[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۱.jpg|جایگزین=سند تصویب قانون لباس متحدالشکل|بندانگشتی|سند تصویب قانون لباس متحدالشکل]] | |||
پوشش مردان در اوایل دوره پهلوی مشابه دوره قاجار بود و تنوع آن منعکسکننده تفاوتهای اقوام، مناطق و طبقات اجتماعی بود. بازاریان عمدتاً [[عمامه]] شیرشکری یا [[دستار]] میپوشیدند، کارکنان دولت کلاه بدون لبه و شاهزادگان یا کسانی که با [[اروپا]] در ارتباط بودند، [[کلاه سیلندر]] استفاده میکردند. لباسهای سنتی مانند [[قبا]]، [[شال]]، [[عبا]]، [[لباده]] و [[پوستین]] بخش اصلی تنپوش مردان را تشکیل میداد. در سال ۱۳۰۱ش مجلس قانونی تصویب کرد که کارمندان دولت و خدمات شهری باید لباس دوخت ایران بپوشند و این شامل کارکنان نظامی نیز شد. با گذشت زمان، کت و شلوار و شلوار اروپایی میان شهرنشینان رواج یافت. در [[۴ مهر]] ۱۳۰۷ش کابینه تصمیم گرفت تمام مردان ایرانی به سبک غربی لباس بپوشند و تنپوشهای سنتی جای خود را به کت و شلوار، شلوار و کمربند اروپایی و [[کفش چرمی]] دادند. اجرای قانون از [[فروردین]] ۱۳۰۸ش در [[شهر|شهرها]] و یک سال بعد در [[روستا|روستاها]] آغاز شد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص78.]</ref> | پوشش مردان در اوایل دوره پهلوی مشابه دوره قاجار بود و تنوع آن منعکسکننده تفاوتهای اقوام، مناطق و طبقات اجتماعی بود. بازاریان عمدتاً [[عمامه]] شیرشکری یا [[دستار]] میپوشیدند، کارکنان دولت کلاه بدون لبه و شاهزادگان یا کسانی که با [[اروپا]] در ارتباط بودند، [[کلاه سیلندر]] استفاده میکردند. لباسهای سنتی مانند [[قبا]]، [[شال]]، [[عبا]]، [[لباده]] و [[پوستین]] بخش اصلی تنپوش مردان را تشکیل میداد. در سال ۱۳۰۱ش مجلس قانونی تصویب کرد که کارمندان دولت و خدمات شهری باید لباس دوخت ایران بپوشند و این شامل کارکنان نظامی نیز شد. با گذشت زمان، کت و شلوار و شلوار اروپایی میان شهرنشینان رواج یافت. در [[۴ مهر]] ۱۳۰۷ش کابینه تصمیم گرفت تمام مردان ایرانی به سبک غربی لباس بپوشند و تنپوشهای سنتی جای خود را به کت و شلوار، شلوار و کمربند اروپایی و [[کفش چرمی]] دادند. اجرای قانون از [[فروردین]] ۱۳۰۸ش در [[شهر|شهرها]] و یک سال بعد در [[روستا|روستاها]] آغاز شد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص78.]</ref> | ||
«قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخل مملکت» در [[ | «قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخل مملکت» در [[۶ دی]] ۱۳۰۷ش به تصویب رسید؛ اما زمینههای اجرای آن بهصورت تدریجی و در بسترهای مختلف آغاز شده بود.<ref>اتابکی، تجدد آمرانه، 1385ش، ص196.</ref> | ||
* '''نهادهای نظامی''': رضاشاه پوشیدن [[یونیفرم نظامی]] به تقلید از نظامیان اروپایی<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص82.]</ref> را نماد [[نظم]] و [[مدرنیته]] میدانست.<ref>عاقلی، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، 1371ش، ص237 و 238.</ref> [[قانون خدمت سربازی]] (۱۳۰۴ش) پوشیدن یونیفرم را برای سربازان اجباری کرد. طراحی این لباسها با شانههای اپلدار، یقههای ایستاده و شلوارهای عمودینوار، باعث القای هیبت و حالت کشیده در اندام میشد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص83 و 84.]</ref> | * '''نهادهای نظامی''': رضاشاه پوشیدن [[یونیفرم نظامی]] به تقلید از نظامیان اروپایی<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص82.]</ref> را نماد [[نظم]] و [[مدرنیته]] میدانست.<ref>عاقلی، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، 1371ش، ص237 و 238.</ref> [[قانون خدمت سربازی]] (۱۳۰۴ش) پوشیدن یونیفرم را برای سربازان اجباری کرد. طراحی این لباسها با شانههای اپلدار، یقههای ایستاده و شلوارهای عمودینوار، باعث القای هیبت و حالت کشیده در اندام میشد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص83 و 84.]</ref> | ||
* '''نهادهای آموزشی''': از سال ۱۳۰۶ش، [[دانشآموز|دانشآموزان]] و [[معلم|معلمان]] موظف به پوشیدن لباس متحدالشکل شدند. پوشاک [[پسر|پسران]] شامل کت و شلوار و کلاه پهلوی (کلاه پوستی لبهدار) و [[دختر|دختران]] شامل [[روپوش]] بلند و سادهای به نام «اُرمک» بود.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص85 و 87.]</ref> | * [[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۲.jpg|جایگزین=رضاخان در میان دانشجویان ایرانی با لباس متحدالشکل|بندانگشتی|رضاخان در میان دانشجویان ایرانی با لباس متحدالشکل]]'''نهادهای آموزشی''': از سال ۱۳۰۶ش، [[دانشآموز|دانشآموزان]] و [[معلم|معلمان]] موظف به پوشیدن لباس متحدالشکل شدند. پوشاک [[پسر|پسران]] شامل کت و شلوار و کلاه پهلوی (کلاه پوستی لبهدار) و [[دختر|دختران]] شامل [[روپوش]] بلند و سادهای به نام «اُرمک» بود.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص85 و 87.]</ref> | ||
* '''ادارات و کارمندان دولت''': این گروه، گستردهترین جامعه هدف قانون بودند. [[لباس فرم]] رسمی شامل [[کلاه پهلوی]]، [[کت سرداری]]، پیراهن سفید، شلوار [[ماهوت]] مشکی، کفش یا پوتین و دستکش سفید بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص78.]</ref> کلاهپهلوی در دورهٔ رضاشاه از جنس پوست بوده که روی آن کمربندی تلفیقی از جنس [[چرم]] و [[یراق]] و [[نشان شیر و خورشید]] نصب شده بود. آستر کلاه و کمربند نیز از جنس ماهوت سیاه انتخاب میشدند.<ref>شریعتپناهی، اروپاییها و لباس ایرانیان، 1372ش، ص264.</ref> رعایتنکردن قانون پوشش متحدالشکل، جریمه نقدی یا حبس در پی داشت.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص87-88.]</ref> | * '''ادارات و کارمندان دولت''': این گروه، گستردهترین جامعه هدف قانون بودند. [[لباس فرم]] رسمی شامل [[کلاه پهلوی]]، [[کت سرداری]]، پیراهن سفید، شلوار [[ماهوت]] مشکی، کفش یا پوتین و دستکش سفید بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص78.]</ref> کلاهپهلوی در دورهٔ رضاشاه از جنس پوست بوده که روی آن کمربندی تلفیقی از جنس [[چرم]] و [[یراق]] و [[نشان شیر و خورشید]] نصب شده بود. آستر کلاه و کمربند نیز از جنس ماهوت سیاه انتخاب میشدند.<ref>شریعتپناهی، اروپاییها و لباس ایرانیان، 1372ش، ص264.</ref> رعایتنکردن قانون پوشش متحدالشکل، جریمه نقدی یا حبس در پی داشت.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص87-88.]</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۵۴: | ||
== قانون کشف حجاب == | == قانون کشف حجاب == | ||
[[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۳.jpg|جایگزین=رضاخان در بازدید از یکی از مدارس دختران پس از کشف حجاب|بندانگشتی|رضاخان در بازدید از یکی از مدارس دختران پس از کشف حجاب]] | |||
در اوایل دورهٔ رضاشاه تقریباً تمام [[زنان ایرانی]] چادر بلند و سیاهرنگ، از جنس [[ابریشم]] یا نخ بر سر داشتند. بلندی این [[چادر]] تا روی زمین بود که زنان گاهی اوقات قسمتی از آن را همانند پیشبند دور کمر بسته و در جلو گره میزدند. برخی علاوهبر چادر از [[روبنده]] استفاده میکردند.<ref>هاکس، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، 1368ش، ص205.</ref> لباس زنان در روستاها نیز شامل [[چادر رنگی|چادرهای رنگی]] و گلدار بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص134.]</ref> | در اوایل دورهٔ رضاشاه تقریباً تمام [[زنان ایرانی]] چادر بلند و سیاهرنگ، از جنس [[ابریشم]] یا نخ بر سر داشتند. بلندی این [[چادر]] تا روی زمین بود که زنان گاهی اوقات قسمتی از آن را همانند پیشبند دور کمر بسته و در جلو گره میزدند. برخی علاوهبر چادر از [[روبنده]] استفاده میکردند.<ref>هاکس، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، 1368ش، ص205.</ref> لباس زنان در روستاها نیز شامل [[چادر رنگی|چادرهای رنگی]] و گلدار بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص134.]</ref> | ||
| خط ۳۵: | خط ۶۵: | ||
* '''[[واقعه مسجد گوهرشاد]]''': در واکنش به سیاستهای تغییر پوشش و اجباریشدن کلاهشاپو، مردم [[مشهد]] در [[ماه تیر]] ۱۳۱۴ش، اجتماع اعتراضآمیزی در [[مسجد گوهرشاد]] برگزار کردند که با خشونت شدید نیروهای دولتی سرکوب شد و بر اساس گزارشها صدها نفر کشته شدند.<ref>[https://historydocuments.ir/?page=post&id=3265 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> | * '''[[واقعه مسجد گوهرشاد]]''': در واکنش به سیاستهای تغییر پوشش و اجباریشدن کلاهشاپو، مردم [[مشهد]] در [[ماه تیر]] ۱۳۱۴ش، اجتماع اعتراضآمیزی در [[مسجد گوهرشاد]] برگزار کردند که با خشونت شدید نیروهای دولتی سرکوب شد و بر اساس گزارشها صدها نفر کشته شدند.<ref>[https://historydocuments.ir/?page=post&id=3265 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> | ||
* '''اعتراضات روحانیون''': علما با صدور بیانیه، نوشتن رساله و سخنرانی به مقابله با این قوانین پرداختند. بازداشت و تبعید عالمانی مانند آیتالله سید حسین قمی از پیامدهای آن بود.<ref name=":0">[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص113 و 117.]</ref> | * '''اعتراضات روحانیون''': علما با صدور بیانیه، نوشتن رساله و سخنرانی به مقابله با این قوانین پرداختند. بازداشت و تبعید عالمانی مانند آیتالله [[سید حسین قمی]] از پیامدهای آن بود.<ref name=":0">[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص113 و 117.]</ref> | ||
* '''مقاومت مردمی در شهرها و عشایر''': در شهرهایی مانند [[قم]]، [[شیراز]]، [[جهرم]] و میان [[عشایر]]، اعتراضات و درگیریهای مسلحانه رخ داد. [[عشایر]] بهویژه در برابر کنار گذاشتن لباسهای سنتی خود مقاومت سرسختانهای نشان دادند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/514722/روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت مشرق.]</ref> | * '''مقاومت مردمی در شهرها و عشایر''': در شهرهایی مانند [[قم]]، [[شیراز]]، [[جهرم]] و میان [[عشایر]]، اعتراضات و درگیریهای مسلحانه رخ داد. [[عشایر]] بهویژه در برابر کنار گذاشتن لباسهای سنتی خود مقاومت سرسختانهای نشان دادند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/514722/روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت مشرق.]</ref> | ||
