جز حمید فاضل صفحهٔ چهل دختران هزاره را به چهلدختران هزاره منتقل کرد |
اصلاح عنوان مدخل |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:چهلدختران.jpg|300px|thumb|left|نگارهای از رویداد | [[پرونده:چهلدختران.jpg|300px|thumb|left|نگارهای از رویداد چهلدختران هزاره]] | ||
'''{{درشت| | '''{{درشت|چهلدختران هزاره}}،''' روایت حماسی از مبارزه و مرگ دختران هزاره در ولایت اُرُزگَان افغانستان. | ||
چهلدختران هزاره، نماد [[عفت]]، مقاومت و روایت حماسی از رشادتها، دلاوریها و مرگ خودخواستهٔ دختران هزاره بهفرماندهی «شیرین هزاره»، در زمان عبدالرحمن خان، در ولایت (استان) [[ارزگان|اُرُزگان]] است. این روایت، با هویت اجتماعی و تاریخ [[قوم هزاره]] گِره خورده و [[ادبیات شفاهی]]، خاطرات جمعی، شعر، [[موسیقی]] و هنر این قوم را در یکونیم قرن اخیر، تحت تأثیر قرار داده است. | |||
==تاریخچه | ==تاریخچه چهلدختران هزاره== | ||
در ولایت ارزگان پس از شکست هزارهها در سال ۱۲۷۲ش، فجایع زیادی اتفاق افتاد که از همه تلختر، ماجرای مرگ | در ولایت ارزگان پس از شکست هزارهها در سال ۱۲۷۲ش، فجایع زیادی اتفاق افتاد که از همه تلختر، ماجرای مرگ چهلدختران هزاره بود. وقتی لشکر عبدالرحمن خان وارد ارزگان شد، دست به تجاوز، غارت و کشتار زدند و زنان و مردان زیادی را به اسارت برده و قلعههای آنها را به آتش کشیدند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال]</ref> در این میان، عدهای از زنان دلیر و بیپروای ارزگانی به فرماندهی شیرین بیگم، مشهور به شیرین هزاره، اسلحهٔ گرم و شمشیر بهدست گرفتند و در برابر لشکریان متجاوز، شجاعانه و با تمام توان جنگیدند؛ وقتی توان و مهمات جنگی آنها تمام شد، خود را بر فراز قلهٔ کوه رساندند و برای اینکه اسیر لشکر دشمن نشده و بار بدنامی آن را به دوش نکشند، دست در دست یکدیگر، خود را از بالای کوه به دره انداختند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> بعد از پایان [[جنگ]]، جنازهٔ ۴۳ نفر را از دره بالا کشیدند و روی پهنای گردنه، دفن کردند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
==محل رویداد حادثه | ==محل رویداد حادثه چهلدختران هزاره== | ||
محل رویداد، به «کوه | محل رویداد، به «کوه چهلدختران» معروف است که در روستای «پَالان» در وُلسوالی (شهرستان) «اُرُزگانِ خَاص» واقع شده است. در بالاترین نقطهٔ روستای پالان، کوه مرتفعی بهنام «بالاچوب» وجود دارد که بر تمام منطقه مشرف است. در قسمت جنوب غرب این کوه مرتفع، درهای بهنام «آب چَکَک» واقع شده است. بین کوه بالاچوب و درهٔ [[آب]] چکک، گردنهای هموار وجود دارد که روی آن، نشانههایی از سکونت و خانهها به چشم میخورد. در دامنهٔ غربی کوه بالاچوب و قسمت شمالی این گردنهٔ هموار، یک بریدگی به ارتفاع ۱۰۰ تا ۳۰۰ متر بهصورت نیمدایره رو بهطرف شمال کشیده شده است که دختران محاصرهشده خود را از آنجا به زیر انداختهاند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> در حال حاضر، روی کوه بالاچوب یک قبرستان به طول ۴۰ و عرض ۳ متر دیده میشود. قبر شیرین هزاره، پیش روی قبرستان و دو قبر کوچک دیگر پشت سر قبرستان واقع شده است.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
==پیامدهای فرهنگی رویداد | ==پیامدهای فرهنگی رویداد چهلدختران هزاره== | ||
===۱. نماد عفت=== | ===۱. نماد عفت=== | ||
در فرهنگ مردم هزاره، | در فرهنگ مردم هزاره، چهلدختران، نماد [[عفت]] و پاکی دختران هزاره هستند. آنها هفت شبانهروز مقاومت کردند و برای اینکه تن به اسارت و هتک حرمت ندهند، تصمیم به مرگی خودخواسته گرفتند و خودشان را از بالای کوه به پایین انداختند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5181748/سرنوشت-تلخ-دختران-هزاره-از-اسطوره-تا-واقعیت-کوه-چهل-دختر-کجاست «سرنوشت تلخ دختران هزاره از اسطوره تا واقعیت/کوه چهل دختر کجاست؟» خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
===۲. ادبیات شفاهی=== | ===۲. ادبیات شفاهی=== | ||
بعد از رویداد | بعد از رویداد چهلدختران، این حادثه وارد ادبیات شفاهی مردم هزاره شد و سینه به سینه، به نسلهای بعد رسید. در شبهای بلند [[زمستان]] که مادران برای [[کودک|کودکان]] خود قصه و داستان تعریف میکردند، یکی از قصههای غمانگیز، حکایت دردناک چهلدختران بود. وقتی داستان شروع میشد، همه را هالهای از اندوه و درد فرا میگرفت.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=4672 شریعتی، «عقابان بلند پرواز ازره»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
===۳. ادبیات مکتوب=== | ===۳. ادبیات مکتوب=== | ||
روایت | روایت چهلدختران، در قالب یادداشتها، مقالهها و سفرنامهها نیز ثبت شده است؛<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، و بسایت هزاره انترنشنال.]</ref> مانند رمان «چهلدختران»، اثر جان یونس صالحی که در سال ۱۳۹۱ش، توسط انتشارات امیری در [[کابل]] به نشر رسیده و مضمون آن، برگرفته از رویداد چهلدختران هزاره، در ولایت ارزگان [[افغانستان]] است.<ref>[https://www.andisha.af/fa/library/500/Forty-Hazara-Girls «چهل دختران هزاره»، وبسایت بنیاد اندیشه.]</ref> | ||
===۴. خاطرات جمعی=== | ===۴. خاطرات جمعی=== | ||
مردم هزاره، محل وقوع رویداد را «کوه | مردم هزاره، محل وقوع رویداد را «کوه چهلدختران» نامیدند و آنجا را بهعنوان نمادی از حمیت هزارهها و پایداری در برابر دشمن، قلمداد میکردند. زنان و مردان هزاره بهویژه مردم اَجرِستان، ارزگان، جاغوری و [[غزنی]] تعهد کردند که نام اولین دخترشان را شیرین بگذارند و برای عقد عروسیشان بر مزار شیرین و یارانش بروند و کام نوزدان را با خاک مزار آنها، شیرین کنند.<ref>[https://www.shia-news.com/fa/news/270486/داستان-تلخ-چهل-دختر-شجاع-هزاره «داستان تلخ چهل دختر شجاع هزاره»، و بسایت شیعه نیوز.]</ref> | ||
===۵. شعر=== | ===۵. شعر=== | ||
شاعران زیادی رویداد | شاعران زیادی رویداد چهلدختران را به زبان شعر روایت کردهاند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=4672 شریعتی، «عقابان بلند پرواز ازره»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> برای مثال، اولین اثر منظوم در این زمینه، شعر یوسف ریاضی هروی است که حادثه را چنین شرح میدهد:<ref>[https://daikondi.blogsky.com/1392/09/27/post-126/شرح-رویداد-ارزگان-و-شهادت-چهل-دختران-هزاره فروغی، «شرح رویداد ارزگان و شهادت چهل دختران هزاره»، وبسایت پیام دایکندی.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
===۶. نمایش (تئاتر)=== | ===۶. نمایش (تئاتر)=== | ||
عماد رسولی، هنرمند [[تئاتر]] افغانستانی، بعد از تحقیق محلی دربارهٔ رویداد | عماد رسولی، هنرمند [[تئاتر]] افغانستانی، بعد از تحقیق محلی دربارهٔ رویداد چهلدختران هزاره و مستندسازی آن، اثر نمایشی «کوه چهلدختران» را ساخت و در سال ۱۴۰۰ش در [[تهران]] به نمایش گذاشت که مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت. در این اثر نمایشی، روایت رشادتها و دلاوریهای دختران هزاره علیه ظلم و ستم دشمنان بهتصویر کشیده شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5181748/سرنوشت-تلخ-دختران-هزاره-از-اسطوره-تا-واقعیت-کوه-چهل-دختر-کجاست «سرنوشت تلخ دختران هزاره از اسطوره تا واقعیت/کوه چهل دختر کجاست؟» خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
===۷. رمان | ===۷. رمان چهلدختران هزاره=== | ||
رمان | رمان «چهلدختران» اثر جان یونس صالحی، برگرفته از رویداد تاریخی چهلدختران و روایتی است از تاریخ فراموششدهٔ مردم هزاره در افغانستان که طی سالیان دراز زیر سایه حکومتهای قبیلهای به عمد نادیده گرفته شده بود. این اثر با نگاهی عمیق به بازخوانی هویت فرهنگی و اجتماعی هزارهها میپردازد و از ارزشهای مترقی این جامعه سخن میگوید که حتی امروز برای بسیاری غیرقابل هضم است. داستان در دل کوهستانهای سر به فلک کشیده هزارستان میگذرد و زندگی مردمی را به تصویر میکشد که در عین سادگی، دارای بینشی پیشرفته در مسائل اجتماعی بودند.<ref>[https://kabulestan.com/book/رمان-چهل-دختران/ «رمان چهل دختران»، وبسایت کابلستان.]</ref> | ||
نویسنده با استناد به منابع تاریخی، دو دوره سیاه کشتار هزارهها را به تفصیل شرح میدهد. نخست در زمان [[احمدشاه ابدالی]] و سپس در دوره امیر عبدالرحمان که طی آن نه تنها سرزمینهای هزاره نشین تصرف شد، بلکه بیش از نیمی از جمعیت آنان قتلعام شدند. خشونتهای این دوره چنان گسترده و سازمان یافته بود که حتی در مقایسه با فجایع قرن بیستم نیز کمنظیر است. به روایت نویسنده این رمان، برخلاف دیگر جنایتهای تاریخی، عاملان این کشتارها هرگز مورد پیگرد قرار نگرفتند. | نویسنده با استناد به منابع تاریخی، دو دوره سیاه کشتار هزارهها را به تفصیل شرح میدهد. نخست در زمان [[احمدشاه ابدالی]] و سپس در دوره امیر عبدالرحمان که طی آن نه تنها سرزمینهای هزاره نشین تصرف شد، بلکه بیش از نیمی از جمعیت آنان قتلعام شدند. خشونتهای این دوره چنان گسترده و سازمان یافته بود که حتی در مقایسه با فجایع قرن بیستم نیز کمنظیر است. به روایت نویسنده این رمان، برخلاف دیگر جنایتهای تاریخی، عاملان این کشتارها هرگز مورد پیگرد قرار نگرفتند. | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
زبان و فرهنگ فارسی دری بهعنوان یکی از ارکان هویتی مردم این منطقه در سراسر رمان مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده با استناد به منابع معتبر تاریخی نشان میدهد که [[فارسی دری]] قرنها پیش از هجوم مغولها در این مناطق رواج داشته و زبان اصلی مردم بوده است. این موضوع بهخوبی گویای عمق تمدن و فرهنگ منطقه است که در روایتهای رسمی تاریخ افغانستان کمتر به آن پرداخته شده است. | زبان و فرهنگ فارسی دری بهعنوان یکی از ارکان هویتی مردم این منطقه در سراسر رمان مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده با استناد به منابع معتبر تاریخی نشان میدهد که [[فارسی دری]] قرنها پیش از هجوم مغولها در این مناطق رواج داشته و زبان اصلی مردم بوده است. این موضوع بهخوبی گویای عمق تمدن و فرهنگ منطقه است که در روایتهای رسمی تاریخ افغانستان کمتر به آن پرداخته شده است. | ||
رمان | رمان «چهلدختران» در نهایت پرسشهای بنیادینی دربارهٔ عدالت تاریخی و حق حافظه جمعی مطرح میکند. این اثر نه تنها روایتی از گذشته است، بلکه هشداری است برای آینده تا مبادا چنین فجایعی دوباره تکرار شود. صالحی با این رمان موفق شده صدای مردمی را به گوش جهانیان برساند که سالها در سکوت رنج کشیدهاند و تاریخ شان به عمد تحریف شده است.<ref>[https://www.bonyadesaba.com/سخن-صبا/سخن-صبا-44/57-هزاره/299-داستان-چهل-دختران-هزاره.html «داستان چهل دختران هزاره»، وبسایت سروش صبا.]</ref> | ||
=={{درشت|شیرین هزاره}}== | =={{درشت|شیرین هزاره}}== | ||
[[پرونده:شیرین هزاره.jpg|300px|thumb|left|تندیس شیرین هزاره در باغ زنانهٔ ولایت دایکندی]] | [[پرونده:شیرین هزاره.jpg|300px|thumb|left|تندیس شیرین هزاره در باغ زنانهٔ ولایت دایکندی]] | ||
شیرین هزاره، در ولایت اُرُزگان متولد شد. او، بعد از شکست هزارهها در ۱۲۷۲ش، فرماندهی گروهی از دختران هزاره بهنام | شیرین هزاره، در ولایت اُرُزگان متولد شد. او، بعد از شکست هزارهها در ۱۲۷۲ش، فرماندهی گروهی از دختران هزاره بهنام چهلدختران را بر عهده گرفت.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=19362 زرتشت، «شیرین هزاره؛ روایت دلتنگی و اسطورۀ آزادی» وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> این [[دختر]] شجاع با همسنگران خود در برابر لشکریان متجاوز دشمن، با تمام توان و تا آخرین لحظه، جنگید؛ اما وقتی مهمات جنگی آنها تمام شد، بر فراز قلهٔ کوه رفت و برای اینکه اسیر نشده و مورد هتک حرمت قرار نگیرد، مرگ خودخواسته را انتخاب کرده و خود را به پائین کوه انداخت.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=19362 زرتشت، «شیرین هزاره؛ روایت دلتنگی و اسطورۀ آزادی» وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
مزار شیرین هزاره، همواره الهامبخش روحیهٔ آزادگی و از جاذبههای دیدنی و مورد توجه پژوهشگران و مستندسازان محلی بوده است.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> این مکان، در روستای «پالان» در وُلسوالی (شهرستان) «اُرُزگانِ خاص» ولایت ارزگان، بر فراز کوه مرتفعی بهنام «بالاچوب» است که بهنام کوه | مزار شیرین هزاره، همواره الهامبخش روحیهٔ آزادگی و از جاذبههای دیدنی و مورد توجه پژوهشگران و مستندسازان محلی بوده است.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> این مکان، در روستای «پالان» در وُلسوالی (شهرستان) «اُرُزگانِ خاص» ولایت ارزگان، بر فراز کوه مرتفعی بهنام «بالاچوب» است که بهنام کوه چهلدختران خوانده میشود. بر فراز این کوه، یک قبرستان به طول ۴۰ و عرض ۳ متر دیده میشود که محل دفن چهل دختر است. قبر شیرین هزاره، پیش روی قبرستان و دو قبر کوچک دیگر پشت سر قبرستان دیده میشود.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=13089 شریعتی، «چهل دختران هزاره واقعیت یا افسانه»، وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
==جایگاه شیرین در فرهنگ هزاره== | ==جایگاه شیرین در فرهنگ هزاره== | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
===۴. نقاشی=== | ===۴. نقاشی=== | ||
هنرمندان هزاره صحنهٔ مبارزهٔ شیرین و همرزمان او و همچنین مرگ خودخواستهٔ آنها بر قلهٔ کوه | هنرمندان هزاره صحنهٔ مبارزهٔ شیرین و همرزمان او و همچنین مرگ خودخواستهٔ آنها بر قلهٔ کوه چهلدختران را بهصورت دقیق [[نقاشی]] کرده و بهتصویر کشیدهاند.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=19362 زرتشت، «شیرین هزاره؛ روایت دلتنگی و اسطورۀ آزادی» وبسایت هزاره انترنشنال.]</ref> | ||
===۵. موسیقی=== | ===۵. موسیقی=== | ||
