(۱۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر =ابریشمدوزی.jpg
| زیرنویس تصویر =ابریشمدوزی
|image_alt=ابریشمدوزی
| فایل پادکست =ابریشمدوزی.ogg
| حجم فایلپادکست =۲/۳۸
| تاریخ پادکست =۱۱-۱۰-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان =
| عنوان اصلی = ابریشمدوزی
| عنوان انگلیسی = Silk Embroidery
| عنوان عربی = تطریز الحریر
| عنوان علمی = سوزندوزی سنتی ایرانی
| شاخه علمی = هنرهای سنتی{{سخ}}[[صنایع دستی]]{{سخ}}[[فرهنگ ایران]]
| نوع مفهوم = هنر سنتی{{سخ}}صنایع دستی
| معنای اصطلاحی = دوخت نقوش تزیینی روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم
| حوزه کاربرد = لباسهای سنتی و مدرن{{سخ}}تابلوهای هنری{{سخ}}کیف و کفش و زیورآلات{{سخ}}دکوراسیون داخلی
| گستره جغرافیایی =
| منشأ تاریخی = دوره [[ساسانی]]{{سخ}}دوره [[صفوی]]
| نخستین کاربرد =
| ریشه واژه =
| مرتبط با = [[سوزندوزی]]{{سخ}}[[نخ ابریشم]]{{سخ}}[[صنایع دستی ایران]]
| اهمیت = حفظ هنر سنتی{{سخ}}تزیین پارچهها و لباسها{{سخ}}نماد هویت فرهنگی
| مبدع =
| مروج =
| مقدس برای =
| مورد احترام =
| آثار مرتبط = [[مخملدوزی]]
}}
'''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم.
'''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم.
ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. این هنر که قدمت آن به دوره ساسانی بازمیگردد، در دوران صفویه به اوج خود رسید. نقوش مورد استفاده شامل گل و مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است و بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از صنایع دستی اصیل ایران، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد.
'''ابریشمدوزی،''' هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. قدمت این هنر به [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]] بازمیگردد و در [[صفویه|دورهٔ صفویه]] به اوج خود رسید. نقشهای مورد استفاده شامل گل، مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است که بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] اصیل [[ایران]]، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد.
== تعریف ابریشمدوزی ==
== معرفی ابریشمدوزی ==
ابریشمدوزی نوعی سوزندوزی سنتی ایرانی است که در آن از نخ ابریشم طبیعی برای ایجاد طرحهای تزیینی روی پارچههای مختلف استفاده میشود. این هنر در سراسر ایران رواج دارد و از جمله صنایع دستی اصیل و ارزشمند کشور محسوب میگردد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
ابریشمدوزی، نوعی [[سوزندوزی]] سنتی ایرانی است که در آن از نخ ابریشم طبیعی برای ایجاد طرحهای تزیینی روی پارچههای مختلف استفاده میشود. این [[هنر]] در سراسر [[ایران]] رواج دارد و از جمله صنایع دستی اصیل و ارزشمند کشور محسوب میشود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
==مواد اولیه==
ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات کرم ابریشم بهدست میآید. دو ویژگی لطافت و درخشندگی طبیعی نخ ابریشم، ظاهری اشرافی و چشمنواز به آثار ابریشمدوزی میبخشد. از این نخ بر روی پارچههای گوناگونی مانند مخمل، تافته، اطلس، کتان، چلوار و ماهوت استفاده میشود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
==نقوش و طرحها==
طرحهای ابریشمدوزی بسیار متنوع و نامحدود هستند و شامل گلومرغ، گلوبوته، نقوش اسلیمی و ختایی، بتهجقه، نقوش انسانی و حیوانی، صحنههای شکار و مجالس بزم و نیز نقوش هندسی میشوند.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
== تاریخچهٔ ابریشمدوزی ==
== پیشینه ابریشمدوزی در ایران ==
اگرچه واردات ابریشم در دوره اشکانیان آغاز شد، اما رونق تولید و استفاده از آن در دوره ساسانیان بهوجود آمد. قرارگیری ایران در مسیر جاده ابریشم و شرایط مساعد اقلیمی، موجب گسترش پرورش کرم ابریشم (نوغانداری) در مناطق شمالی به ویژه گیلان، مازندران و گرگان شد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref>
اگرچه واردات [[ابریشم]] در ایران، در [[اشکانیان|دورهٔ اشکانیان]] آغاز شد، اما تولید و کاربرد آن در دوره ساسانی رونق گرفت. موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر [[جاده ابریشم]] و شرایط اقلیمی مناسب، موجب گسترش [[نوغانداری]] در مناطق شمالی از جمله [[گیلان]]، [[مازندران]] و [[گلستان|گرگان]] شد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> همزمان با شکوفایی [[ابریشمبافی]]، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رواج یافت. قدیمیترین نمونهٔ موجود از ابریشمدوزی که در [[موزه ایران باستان]] نگهداری میشود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در [[سلجوقیان|دورهٔ سلجوقیان]] است. علاوه بر آثار موجود در مجموعههای هنری، در سالهای اخیر نمونههایی از ابریشمدوزیهای تاریخی در شهر [[ری]] نیز کشف شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
در کنار گسترش ابریشمبافی، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رایج شد. قدیمیترین نمونهٔ ابریشمدوزی که امروزه در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود، به سال ۴۵۱ق در دورهٔ سلجوقی بازمیگردد. در این دوران، هنر ابریشمدوزی رونق چشمگیری یافت؛ شواهد این گسترش را میتوان در پارچهها و دوختهای باقیمانده از آن زمان مشاهده کرد. بخشی از این آثار ارزشمند در مجموعههای مختلف نگهداری میشود و در سالهای اخیر نیز نمونههایی از آنها در شهر ری کشف شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
=== دورهٔ شکوفایی ===
دورهٔ صفویه، دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در ایران بود. در این عصر، میزان تولید سالانه ابریشم خام به ۳٬۰۰۰ تن میرسید که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن در گیلان تأمین میشد. ابریشم، اصلیترین کالای استراتژیک و صادراتی ایران در این دوره محسوب میشد. کاربرد [[پارچه]]های ابریشمی فراتر از [[پوشاک]] بود و برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای [[رزم و بزم]] و بهعنوان هدایای دیپلماتیک بهکار میرفت. مرغوبترین ابریشمهای تولیدی این دوره بر پایه کیفیت عبارت بودند از: '''ا'''بریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref>
==اوج گیری در دوره صفویه==
== مواد اولیه و نقوش ==
دوره صفویه اوج شکوفایی تولید ابریشم و هنر ابریشمدوزی در ایران بود. در این دوران، ایران سالانه تا سه هزار تن ابریشم خام تولید میکرد و گیلان به تنهایی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد این محصول را تأمین مینمود. ابریشم خام مهمترین کالای اقتصادی و صادراتی ایران بود و نقشی همارز با نفت در دوران معاصر داشت. پارچههای ابریشمی علاوه بر پوشاک، به عنوان بوم نقاشی برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای رزم و بزم و نیز به عنوان هدایای دیپلماتیک ارزشمند مورد استفاده قرار میگرفتند. در این دوره انواع مختلفی از ابریشم با کیفیتهای متفاوت تولید میشد که از مرغوبترین آنها میتوان به ابریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی اشاره کرد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref>
ابریشم، رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: [[مخمل]]، [[تافته]]، [[اطلس]]، [[کتان]]، [[چلوار]] و [[ماهوت]].<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: [[گل و مرغ]] و گل و بوته، نقوش [[اسلیمی]] و ختایی، [[بتهجقه]]، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref>
== دوختهای رایج در ابریشمدوزی ==
== دوختهای رایج ==
ابریشمدوزی با استفاده از روشهای گوناگون دوخت انجام میشود که هر کدام جلوۀ ویژهای به کار میبخشد:
[[پرونده:ابریشمدوزی۱.jpg|جایگزین=ساقهدوزی|بندانگشتی|نمونهای از ساقهدوزی]]
* ساقهدوزی: برای ایجاد خطوط نازک و پیچیده. در این گونه از ابریشمدوزی، سوزن نخشده از زیر پارچه بیرون آورده شده و با فاصلهای حدود پنج میلیمتر دوباره در پارچه فرومیرود. سپس در هر مرحله، سوزن از نیمهٔ بخیهٔ قبلی بیرون میآید و با تکرار این عمل، ردیفی پیوسته و برجسته ایجاد میشود.
ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از:
* گره فرانسوی: برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی. در این شیوه، هنرمند سوزن را از زیر پارچه بیرون میآورد، نخ را یک یا دو دور به دور سوزن میپیچد و سپس سوزن را در همان نقطه یا نزدیک به محل قبلی فرومیکند تا گرهای کوچک و برجسته ایجاد شود.
* '''[[ساقهدوزی]]''': این تکنیک برای ایجاد خطوط نازک و ظریف کاربرد دارد. در این روش، سوزن با فواصل حدود ۵ میلیمتر در پارچه فرورفته و در هر مرحله از نیمهٔ بخیهٔ قبلی خارج میشود تا ردیفی پیوسته و برجسته شکل بگیرد.
* ساتندوزی: که خود به انواع توپر، توخالی و کوتاه و بلند تقسیم میشود و برای پر کردن سطوح طرحها به کار میرود و حالت ابریشمی و درخشان به اثر میدهد. در ساتندوزی توپر، سوزن از مرکز گل یا برگ به پایین دوخته میشود و دو طرف آن بهطور موازی تا پایین پر میشود تا سطح طرح کاملاً پوشیده گردد. در ساتندوزی توخالی، تنها حاشیهٔ طرح به فاصلهٔ سه تا پنج میلیمتر دورگیری میشود که معمولاً با نخ ابریشم انجام میگیرد. ساتندوزی کوتاهوبلند با بخیههایی با طولهای متفاوت اجرا میشود و به طرح جلوهای سایهروشن و طبیعی میبخشد؛ این روش را میتوان با نخهای تکرنگ یا دورنگ بهکار برد. برای دوخت برگهای کوچک معمولاً از ساتندوزی اریب استفاده میشود که در آن سوزن از وسط برگ بیرون آمده و دو سوی آن بهصورت مورب پر میشود. اما برای برگها و طرحهای بزرگتر، ابتدا پشت پارچه لایی چسبانده و آن را در کارگاه گلدوزی محکم میکنند، سپس طرح موردنظر با یکی از روشهای توپر، توخالی یا کوتاه و بلند کامل میگردد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/4ba4bff6274df9ad6d2d46bc17abbaa7 اسمعیلی بریرانی، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعۀ موردی: ابریشمدوزی)»، 1399ش، ص100-97]</ref>
* '''[[گره فرانسوی]]''': روشی برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی است. در این شیوه، با پیچاندن یک یا دو دور نخ به دور سوزن و فرودادن آن در نزدیکی محل خروج، گرهای کوچک و مستحکم روی سطح پارچه ایجاد میشود.
* '''[[ساتندوزی]]''': تکنیکی است که برای پر کردن سطوح طرح و ایجاد درخشش در اثر، بهکار میرود. این روش به انواع زیر تقسیم میشود:
** '''ساتندوزی توپر''': پوشاندن کامل سطح طرح با بخیههای موازی.
** '''ساتندوزی توخالی''': دورگیری حاشیه طرح با پهنای ۳ تا ۵ میلیمتر که معمولاً با نخ ابریشم انجام میشود.
** [[پرونده:ابریشمدوزی۲.jpg|جایگزین=ابریشمدوزی روی کیف|بندانگشتی|ابریشمدوزی روی کیف]]'''ساتندوزی کوتاه و بلند''': استفاده از بخیههایی با طولهای متفاوت برای ایجاد جلوه سایهروشن و طبیعی؛ این روش، هم با نخهای تکرنگ و هم دورنگ قابل اجرا است.
** '''ساتندوزی اریب''': این شیوه عمدتاً برای دوخت برگهای کوچک بهکار میرود که در آن بخیهها از مرکز بهسمت طرفین بهصورت مورب زده میشوند.
==کاربردهای امروزی==
در اجرای طرحهای بزرگتر، جهت حفظ دقت دوخت و استحکام اثر، از [[لایی چسب]] در پشت [[پارچه]] و [[کارگاه گلدوزی]] برای تثبیت کار استفاده میشود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/4ba4bff6274df9ad6d2d46bc17abbaa7 اسمعیلی بریرانی، آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعۀ موردی: ابریشمدوزی)، 1399ش، ص97-100.]</ref>
== کاربردهای امروزی ==
امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود:
امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود:
* تزیین لباسهای محلی و مدرن
* تزیین لباسهای محلی و مدرن؛
* تولید کیف، کفش و زیورآلات دستساز
* تولید [[کیف]]، [[کفش]] و [[زیورآلات]] دستساز؛
* تولید آثار هنری و تابلوهای تزیینی
* تولید آثار هنری و تابلوهای تزیینی؛
* تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده<ref>[https://doozigol.com/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%86%D8%AE-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%85/ «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل.]</ref>
* تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده.<ref>[https://doozigol.com/انواع-نخ-ابریشم/ «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل.]</ref>
== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۳۵:
خط ۶۹:
== منابع ==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش.
* «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش.
* اسمعیلی بریرانی، صغرا، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعهٔ موردی: ابریشمدوزی)»، پایاننامهٔ دورهٔ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه هنر و معماری پارس، اسفند ۱۳۹۹ش.
* «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش.
* «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش.
* پوپ، آرتور و اکرمن، فیلیپس، شاهکارهای هنر ایران، ترجمهٔ پرویز خانلری، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۰ش.
* اسمعیلی بریرانی، صغرا، آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعهٔ موردی: ابریشمدوزی)، پایاننامهٔ دورهٔ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه هنر و معماری پارس، اسفند ۱۳۹۹ش.
* حمیدیمنش، تقی و جعفری دهکردی، ناهید، «نقش شهریاران صفوی در پیشرفت صنعت پارچههای ابریشمین ایران»، فصلنامهٔ هنرهای صناعی ایران، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش.
ابریشمدوزی؛ دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم.
ابریشمدوزی، هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. قدمت این هنر به دورهٔ ساسانی بازمیگردد و در دورهٔ صفویه به اوج خود رسید. نقشهای مورد استفاده شامل گل، مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است که بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از صنایع دستی اصیل ایران، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد.
معرفی ابریشمدوزی
ابریشمدوزی، نوعی سوزندوزی سنتی ایرانی است که در آن از نخ ابریشم طبیعی برای ایجاد طرحهای تزیینی روی پارچههای مختلف استفاده میشود. این هنر در سراسر ایران رواج دارد و از جمله صنایع دستی اصیل و ارزشمند کشور محسوب میشود.[۱]
پیشینه ابریشمدوزی در ایران
اگرچه واردات ابریشم در ایران، در دورهٔ اشکانیان آغاز شد، اما تولید و کاربرد آن در دوره ساسانی رونق گرفت. موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر جاده ابریشم و شرایط اقلیمی مناسب، موجب گسترش نوغانداری در مناطق شمالی از جمله گیلان، مازندران و گرگان شد.[۲] همزمان با شکوفایی ابریشمبافی، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رواج یافت. قدیمیترین نمونهٔ موجود از ابریشمدوزی که در موزه ایران باستان نگهداری میشود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در دورهٔ سلجوقیان است. علاوه بر آثار موجود در مجموعههای هنری، در سالهای اخیر نمونههایی از ابریشمدوزیهای تاریخی در شهر ری نیز کشف شده است.[۳]
دورهٔ شکوفایی
دورهٔ صفویه، دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در ایران بود. در این عصر، میزان تولید سالانه ابریشم خام به ۳٬۰۰۰ تن میرسید که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن در گیلان تأمین میشد. ابریشم، اصلیترین کالای استراتژیک و صادراتی ایران در این دوره محسوب میشد. کاربرد پارچههای ابریشمی فراتر از پوشاک بود و برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای رزم و بزم و بهعنوان هدایای دیپلماتیک بهکار میرفت. مرغوبترین ابریشمهای تولیدی این دوره بر پایه کیفیت عبارت بودند از: ابریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی.[۴]
مواد اولیه و نقوش
ابریشم، رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات کرم ابریشم بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: مخمل، تافته، اطلس، کتان، چلوار و ماهوت.[۵] طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: گل و مرغ و گل و بوته، نقوش اسلیمی و ختایی، بتهجقه، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.[۶]
دوختهای رایج
نمونهای از ساقهدوزی
ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از:
ساقهدوزی: این تکنیک برای ایجاد خطوط نازک و ظریف کاربرد دارد. در این روش، سوزن با فواصل حدود ۵ میلیمتر در پارچه فرورفته و در هر مرحله از نیمهٔ بخیهٔ قبلی خارج میشود تا ردیفی پیوسته و برجسته شکل بگیرد.
گره فرانسوی: روشی برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی است. در این شیوه، با پیچاندن یک یا دو دور نخ به دور سوزن و فرودادن آن در نزدیکی محل خروج، گرهای کوچک و مستحکم روی سطح پارچه ایجاد میشود.
ساتندوزی: تکنیکی است که برای پر کردن سطوح طرح و ایجاد درخشش در اثر، بهکار میرود. این روش به انواع زیر تقسیم میشود:
ساتندوزی توپر: پوشاندن کامل سطح طرح با بخیههای موازی.
ساتندوزی توخالی: دورگیری حاشیه طرح با پهنای ۳ تا ۵ میلیمتر که معمولاً با نخ ابریشم انجام میشود.
ابریشمدوزی روی کیفساتندوزی کوتاه و بلند: استفاده از بخیههایی با طولهای متفاوت برای ایجاد جلوه سایهروشن و طبیعی؛ این روش، هم با نخهای تکرنگ و هم دورنگ قابل اجرا است.
ساتندوزی اریب: این شیوه عمدتاً برای دوخت برگهای کوچک بهکار میرود که در آن بخیهها از مرکز بهسمت طرفین بهصورت مورب زده میشوند.
در اجرای طرحهای بزرگتر، جهت حفظ دقت دوخت و استحکام اثر، از لایی چسب در پشت پارچه و کارگاه گلدوزی برای تثبیت کار استفاده میشود.[۷]
کاربردهای امروزی
امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود:
