ابرابزار |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =ابریشمدوزی.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =ابریشمدوزی | |||
|image_alt=ابریشمدوزی | |||
| فایل پادکست =ابریشمدوزی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =2/38 | |||
| تاریخ پادکست =11-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | '''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | ||
ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. این هنر که قدمت آن به | ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. این هنر که قدمت آن به [[ساسانیان|دورۀ ساسانی]] بازمیگردد، در [[صفویه|دورۀ صفویه]] به اوج خود رسید. نقوش مورد استفاده شامل گل و مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است و بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] اصیل ایران، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد. | ||
== تعریف ابریشمدوزی == | == تعریف ابریشمدوزی == | ||
ابریشمدوزی نوعی سوزندوزی سنتی ایرانی است که در آن از نخ ابریشم طبیعی برای ایجاد طرحهای تزیینی روی پارچههای مختلف استفاده میشود. این هنر در سراسر ایران رواج دارد و از جمله صنایع دستی اصیل و ارزشمند کشور محسوب میگردد | ابریشمدوزی نوعی [[سوزندوزی]] سنتی ایرانی است که در آن از نخ ابریشم طبیعی برای ایجاد طرحهای تزیینی روی پارچههای مختلف استفاده میشود. این [[هنر]] در سراسر [[ایران]] رواج دارد و از جمله صنایع دستی اصیل و ارزشمند کشور محسوب میگردد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== | == تاریخچه == | ||
اگرچه واردات ابریشم در | اگرچه واردات [[ابریشم]] در [[اشکانیان|دورۀ اشکانیان]] آغاز شد، اما تولید و کاربرد آن در دوره ساسانی رونق گرفت. موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر [[جاده ابریشم]] و شرایط اقلیمی مناسب، موجب گسترش [[نوغانداری]] در مناطق شمالی از جمله [[گیلان]]، [[مازندران]] و [[گلستان|گرگان]] شد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> همزمان با شکوفایی [[ابریشمبافی]]، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رواج یافت. قدیمیترین نمونهٔ موجود از ابریشمدوزی که در [[موزه ایران باستان]] نگهداری میشود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در [[سلجوقیان|دورۀ سلجوقیان]] است. علاوه بر آثار موجود در مجموعههای هنری، در سالهای اخیر نمونههایی از ابریشمدوزیهای تاریخی در شهر [[ری]] نیز کشف شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
=== دورۀ شکوفایی === | |||
دورۀ صفویه دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در ایران بود. در این عصر، میزان تولید سالانه ابریشم خام به ۳،۰۰۰ تن میرسید که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن در گیلان تأمین میشد. ابریشم اصلیترین کالای استراتژیک و صادراتی ایران در این دوره محسوب میشد. کاربرد [[پارچه|پارچههای]] ابریشمی فراتر از [[پوشاک]] بود و برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای [[رزم و بزم]] و بهعنوان هدایای دیپلماتیک بهکار میرفت. مرغوبترین ابریشمهای تولیدی این دوره بر پایه کیفیت عبارت بودند از: '''ا'''بریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> | |||
== | ==مواد اولیه و نقوش== | ||
ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: [[مخمل]]، [[تافته]]، [[اطلس]]، [[کتان]]، [[چلوار]] و [[ماهوت]].<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: [[گل و مرغ]] و گلوبوته، نقوش [[اسلیمی]] و ختایی، [[بتهجقه]]، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
== دوختهای رایج در ابریشمدوزی == | == دوختهای رایج در ابریشمدوزی == | ||
ابریشمدوزی با استفاده از | [[پرونده:ابریشمدوزی۱.jpg|جایگزین=ساقهدوزی|بندانگشتی|نمونهای از ساقهدوزی]] | ||
* ساقهدوزی: برای ایجاد خطوط نازک و | ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از: | ||
* گره فرانسوی: برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی. در این شیوه، | |||
* ساتندوزی: که | * '''[[ساقهدوزی]]''': این تکنیک برای ایجاد خطوط نازک و ظریف کاربرد دارد. در این روش، سوزن با فواصل حدود ۵ میلیمتر در پارچه فرو رفته و در هر مرحله از نیمهٔ بخیهٔ قبلی خارج میشود تا ردیفی پیوسته و برجسته شکل بگیرد. | ||
* '''[[گره فرانسوی]]''': روشی برای ایجاد نقاط برجسته و تزیینی است. در این شیوه، با پیچاندن یک یا دو دور نخ به دور سوزن و فرودادن آن در نزدیکی محل خروج، گرهای کوچک و مستحکم روی سطح پارچه ایجاد میشود. | |||
* '''[[ساتندوزی]]''': تکنیکی است که برای پر کردن سطوح طرح و ایجاد درخشش در اثر بهکار میرود. این روش به انواع زیر تقسیم میشود: | |||
** '''ساتندوزی توپر''': پوشاندن کامل سطح طرح با بخیههای موازی. | |||
** '''ساتندوزی توخالی''': دورگیری حاشیه طرح با پهنای ۳ تا ۵ میلیمتر که معمولاً با نخ ابریشم انجام میشود. | |||
** [[پرونده:ابریشمدوزی۲.jpg|جایگزین=ابریشمدوزی روی کیف|بندانگشتی|ابریشمدوزی روی کیف]]'''ساتندوزی کوتاهوبلند''': استفاده از بخیههایی با طولهای متفاوت برای ایجاد جلوه سایهروشن و طبیعی؛ این روش هم با نخهای تکرنگ و هم دورنگ قابل اجراست. | |||
** '''ساتندوزی اریب''': این شیوه عمدتاً برای دوخت برگهای کوچک بهکار میرود که در آن بخیهها از مرکز به سمت طرفین بهصورت مورب زده میشوند. | |||
در اجرای طرحهای بزرگتر، جهت حفظ دقت دوخت و استحکام اثر، از [[لایی چسب]] در پشت [[پارچه]] و [[کارگاه گلدوزی]] برای تثبیت کار استفاده میشود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/4ba4bff6274df9ad6d2d46bc17abbaa7 اسمعیلی بریرانی، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعۀ موردی: ابریشمدوزی)»، 1399ش، ص100-97]</ref> | |||
==کاربردهای امروزی== | ==کاربردهای امروزی== | ||
امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود: | امروزه از ابریشمدوزی در زمینههای زیر استفاده میشود: | ||
* تزیین لباسهای محلی و | * تزیین لباسهای محلی و مدرن؛ | ||
* تولید | * تولید [[کیف]]، [[کفش]] و [[زیورآلات]] دستساز؛ | ||
* تولید آثار هنری و تابلوهای | * تولید آثار هنری و تابلوهای تزیینی؛ | ||
* تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده<ref>[https://doozigol.com/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%86%D8%AE-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%85/ «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل.]</ref> | * تزیین وسایل دکوراسیون داخلی مانند رومیزی، کوسن و پرده.<ref>[https://doozigol.com/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%86%D8%AE-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%85/ «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۸: | خط ۷۱: | ||
* اسمعیلی بریرانی، صغرا، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعهٔ موردی: ابریشمدوزی)»، پایاننامهٔ دورهٔ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه هنر و معماری پارس، اسفند ۱۳۹۹ش. | * اسمعیلی بریرانی، صغرا، «آسیبشناسی مدهای زودگذر جهت بازطراحی پوشاک پایدار (مطالعهٔ موردی: ابریشمدوزی)»، پایاننامهٔ دورهٔ کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه هنر و معماری پارس، اسفند ۱۳۹۹ش. | ||
* «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | * «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
* «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | * «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
{{#seo: | |||
|title=ابریشم دوزی چیست <nowiki>|</nowiki> تاریخچه، نقوش، دوختها و کاربردهای امروزی | |||
|description=ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانیِ دوخت نقوش تزیینی با نخ ابریشم طبیعی است. در این صفحه با تعریف، تاریخچه، انواع دوخت، نقوش و کاربردهای امروزی ابریشمدوزی آشنا شوید. | |||
}} | |||
