(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر =اخلاق-همسرداری.jpg
| تصویر =اخلاق همسرداری.png
| زیرنویس تصویر =اخلاق همسرداری نقش مهمی در گرمی و صمیمیت خانواده دارد
| زیرنویس تصویر =در آغوش گرفتن همسر در لحظه بازگشت ناوگروه ۸۶ ارتش متشکل از ناوشکن دنا و ناو بندر مکران، ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش
|image_alt=
|image_alt=در آغوش گرفتن همسر توسط ناوگروه ۸۶ ارتش
| فایل پادکست =اخلاق همسرداری.ogg
| فایل پادکست =اخلاق همسرداری.ogg
| حجم فایلپادکست =۳/۵۰
| حجم فایلپادکست =۳/۵۰
خط ۲۹:
خط ۲۹:
'''{{درشت|اخلاق همسرداری}}'''؛ الگوی رفتاری همسران مبتنی بر ارزشهای اخلاقی.
'''{{درشت|اخلاق همسرداری}}'''؛ الگوی رفتاری همسران مبتنی بر ارزشهای اخلاقی.
اخلاق همسرداری نقش مهمی در گرمی و صمیمیت خانواده دارد. آرامش و امنیت همسران در سایهٔ اخلاقمداری شکل میگیرد. سردی روابط میان همسران، فروپاشی نهاد خانواده، افزایش طلاق، گسترش مفاسد اخلاقی در روابط زناشویی در غرب، بهدلیل غیاب اخلاقمداری در روابط زوجین است. حاکم بودن اخلاق در نهاد خانواده میتواند به تقویت زیست عفیفانه در حوزهٔ روابط خانوادگی منجر شود.
اخلاق همسرداری به مجموعه رفتارهای پسندیده و تعاملات سازندهای مانند [[محبت در خانواده|محبت]]، همدلی، گذشت و [[وفاداری همسر|وفاداری]]، اطلاق میشود که زوجین فراتر از تکالیف شرعی و حقوقی، برای استحکام بنیان [[خانواده]] و آرامش متقابل به کار میبندند. پایبندی به این اصول نقش کلیدی در سلامت روان خانواده دارد و در مقابل، ناهنجاریهای رفتاری و فاصله گرفتن از ارزشهای اخلاقی از مهمترین عوامل سردی روابط و فروپاشی آن بهشمار میرود.
== مفهومشناسی ==
== مفهومشناسی ==
منظور از اخلاق همسرداری، اعمال پسندیدهای است که زوجین برای رسیدن به کمالات معنوی یا بهخاطر ایجاد صمیمیت و شیرینی زندگی به آنها پایبند هستند.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وبسایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>
اخلاق همسرداری به مجموعه رفتارهای پسنیدهای اطلاق میشود که زوجین با هدف ارتقای صمیمیت و رشد فردی یا معنوی به آنها پایبندند.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وبسایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref> در این چارچوب، تنظیم روابط و پاسخگویی به نیازهای متقابل، نه صرفاً بر اساس تکالیف قانونی و شرعی، بلکه بر مبنای محبت، [[همدلی]] و تعهد عاطفی استوار است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بیتا، ص۲۹.]</ref>
== ضرورت و جایگاه اخلاق در روابط همسران ==
== اهمیت ==
زن و مرد مکمل یکدیگر هستند و نیازهای روحی و جسمی آنها بدون دیگری بهطور کامل برطرف نمیشود و در کنار هم به کمال میرسند. برای رسیدن به این آرمان، خداوند حقوق و تکالیفی برای هر دو معین کرده است تا بدین وسیله نیازهای دنیا و آخرت خود را تأمین کنند.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref> رعایت نکردن اصول اخلاقی در خانه، زندگی گرم و صمیمی را سرد و بیروح میکند و در نهایت این زندگی متلاشی خواهد شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/45030/اخلاق-در-خانه،-محیط-کار-و-جامعه حائری شیرازی، «اخلاق در خانه، محیط کار و جامعه»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> پیامبر اسلام معتقد است، دین و اخلاق، معیارهایی برای ازدواج هستند که اگر لحاظ نشوند زمین دچار فتنه و فساد خواهد شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/347 کلینی، کافی، 1407ق، ج۵، ص۳۴۷.]</ref>
در رویکرد دینی و اخلاقی به نهاد خانواده، زوجین مکمل یکدیگر در تأمین نیازهای جسمی و روانی و دستیابی به رشد فردی دانسته میشوند؛ هدفی که از طریق تعیین حقوق و تکالیف متقابل پیگیری میشود.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref> از منظر روانشناسی خانواده، پشتیبانی عاطفی و تفاهم همسران از عوامل مؤثر در موفقیتهای فردی و اجتماعی به شمار میرود.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/zanashoe/spouse3-obstruct-progress.html «همسر، سد راه یا سکوی پیشرفت؟»، وبسایت بیتوته.]</ref>
== مبانی اخلاق در روابط همسران ==
همچنین، باورها و رفتارهای زوجین اثرگذاری متقابلی بر وضعیت اخلاقی و دینی آنها دارد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/18543/سیر-و-سلوک?volumeNumber=2&pageNumber=118&viewType=html مظاهری، سیرو سلوک، 1390ش، ج2، ص118.]</ref> فقدان پایبندی به اصول اخلاقی میتواند زمینهساز سردی عاطفی و در نهایت فروپاشی نهاد خانواده شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/45030/اخلاق-در-خانه،-محیط-کار-و-جامعه حائری شیرازی، «اخلاق در خانه، محیط کار و جامعه»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> بر پایه سنت اسلامی و روایات [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، [[دینداری]] و [[حسن خلق در خانواده|حُسنِ خُلق]] از [[معیارهای انتخاب همسر|معیارهای اساسی همسرگزینی]] محسوب میشوند که بیتوجهی به آنها میتواند موجب گسترش [[ناهنجاری اجتماعی|ناهنجاریهای اجتماعی]] گردد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/347 کلینی، کافی، 1407ق، ج۵، ص۳۴۷.]</ref>
خدامحوری، ارتباط دنیا با آخرت و کمال حقیقی انسان، مبانی هستیشناختی اخلاق همسرداری است. فطرتگرایی، نیازمندی، اجتماعی و مختار بودن از مبانی انسانشناختی اخلاق در میان همسران محسوب میشود. وحیانی، عقلانی و فطریبودن اخلاق از مبانی معرفتشناختی اخلاق همسرداری بهشمار میآیند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1696653/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AF%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9% حمزهای ریسه و دیگران، «ارائۀ مدل روابط اخلاقی همسران مبتنی بر متون اسلامی»، 1399ش، ص۱۳-۱۵.]</ref>
== قلمروهای اخلاق همسرداری ==
بر اساس روایات منسوب به پیامبر اسلام، [[صبر در خانواده|صبر]] و [[مدارا|مدارای]] زوجین در برابر بدخلقی یکدیگر دارای فضیلت و پاداش معنوی شمرده شده است؛ بهگونهای که پاداش مرد شکیبا در برابر بدخلقی همسرش با پاداش [[ایوب]] در برابر مصائب<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/27033/1/419 دیلمی، اعلامالدین فی صفات المؤمنین، بیتا، ص419.]</ref> و پاداش زن صبور در برابر تندخویی شوهرش با پاداش [[آسیه همسر فرعون]]، برابر دانسته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27255/3/473 محمدی ریشهری، دانشنامۀ قرآن و حدیث، 1391ش، ج3، ص473، ح355.]</ref>
=== اخلاق مالی ===
[[نفقه]]، مهریه، اجرت [[شیردهی]] و اجرتالمثل کارهای منزل از اموری هستند که مرد موظف است آنها را به زن پرداخت کند.
* '''نفقه'''؛ منظور از نفقه تأمین نیازهای روزمرهٔ زن است که با شأن و منزلت او تناسب دارد. در قرآن کریم<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_233_سوره_بقره سورۀ بقره، آیۀ 233.]</ref> رفع این نیازها را مستلزم رعایت نیکی و به شایستگی میداند. لازمهٔ این اقدامات، همراهی گشادهدستی، خوشاخلاقی، خوشزبانی و تأمین بیمنت است. درمقابل، زن هم در هنگام تنگدستی همسر باید صبر پیشه کند و قناعت با همسر را در پیش گیرد.
* '''[[مهریه]]'''؛ اخلاقمداری در مهریه، به معنای پرداخت بدون منت و صداقت در پرداخت آن است. البته این پرداخت زمانی است که مهریه معقول و در شأن زن باشد و مرد توان پرداخت آن را داشته باشد. دین اسلام زنان را برای حفظ خانواده تشویق به بخشیدن مهریه کرده است و برای زن در برابر این بخشش اجر زیادی لحاظ کرده است. اگر در بخشش مهریه مفسدهای باشد، زن سفارش به بخشش نشده است؛ چراکه مهریه نوعی حمایت مالی از زن است.
* '''شیردهی'''؛ گرچه زن میتواند در برابر شیردادن نوزاد از همسر خود مزد دریافت کند؛ اما بهلحاظ اخلاقی، با رغبت و بدون چشمداشت به مزد، روابط آنها را تحکیم میبخشد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920405001054/همسرداری-و-اخلاقمداری-در-اسلام «همسرداری و اخلاقمداری در اسلام»، وبسایت فارسپلاس.]</ref>
=== اخلاق جنسی ===
== مبانی اخلاق همسرداری ==
اسلام نیاز و حقوق جنسی زن و مرد را بهرسمیت شناخته و ضمن مقدس شمردن نهاد خانواده، زنان و مردان را به تشکیل خانواده و پاسخگویی به [[نیازهای جنسی]] در چارچوب خانواده ترغیب کرده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1688730/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8 «رفتار و اخلاق جنسی در آموزههای اسلامی، توصیه به آراستگی در منزل برای همسران»، خبرگزاری مهر.]</ref>
در اخلاق همسرداری، مبانی بر سه محور استوار است:
حیاء و [[عفاف]]، [[غیرت در اندیشه عبدالله جوادی آملی|غیرتورزی]] مردان، وفاداری زن و شوهر نسبت به یکدیگر، پرهیز از [[بدن نمایی|بدنمایی]]، پوشاندن بدن زن از [[نامحرم]]، پاکدامنی و منع زنا، ممنوعیت محدود بودن کامجویی نظری و لمسی به همسر شرعی و قانونی، منع ازدواج با محارم، پرهیز از نزدیکی با زن در ایام عادت، پرهیز از انتشار [[نگاه به تصاویر مستهجن|تصاویر مستهجن]]، پرهیز از [[خانه مجردی|تجردگزینی]] از اصول اخلاق جنسی بهشمار میروند.<ref>[https://www.porseman.com/article/اخلاق-جنسي-در-اسلام/114734 «اخلاق حسنه یعنی چه و رابطه ان با رابطه جنسی چیست؟»، وبسایت پرسمان.]</ref>
* '''مبانی هستیشناختی''' بر خدامحوری، پیوند دنیا با آخرت و کمال حقیقی انسان تأکید دارد.
* '''مبانی انسانشناختی''' بر فطرتگرایی، نیازمندی اجتماعی و مختار بودن انسان در روابط همسری اشاره میکند.
* '''مبانی معرفتشناختی''' نیز بر وحیانی، عقلانی و فطری بودن اصول اخلاقی در میان همسران تأکید مینماید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1696653/%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AF%D9%84-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9% حمزهای ریسه و دیگران، «ارائۀ مدل روابط اخلاقی همسران مبتنی بر متون اسلامی»، 1399ش، ص۱۳-۱۵.]</ref>
== وظایف اخلاقی مشترک زوجین ==
== وظایف اخلاقی زوجین ==
[[پرونده:اخلاق همسرداری۱.jpg|جایگزین=مشارکت همسر در کارهای خانه|بندانگشتی|احمد با کمک به همسرش مائده در آمادهسازی مواد غذایی، در کارهای خانه مشارکت میکند. (خانواده پاسندی)]]
برخی اصول اخلاقی که زن و شوهر بهصورت مشترک ملزم به رعایت آنها هستند، عبارتند از:
برخی اصول اخلاقی که زن و شوهر بهصورت مشترک ملزم به رعایت آنها هستند، عبارتند از:
* معاشرت نیکو؛ خوشرفتاری، خوشگویی و خوشرویی و پرهیز از بداخلاقی، بدگویی و بدرفتاری.
* معاشرت نیکو؛ خوشرفتاری، خوشگویی و خوشرویی و پرهیز از بداخلاقی، بدگویی و بدرفتاری.
* همکاری و تعامل سازنده میان زوجین؛
* همکاری و تعامل سازنده میان زوجین؛
* وفاداری؛ رابطهٔ نامشروع با فرد دیگر نشانهٔ متعهد نبودن در زندگی زناشویی است.
* [[وفاداری همسر|وفاداری]]؛
* تربیت فرزند؛ تربیت فرزندان مرهون همکاری زوجین<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref> و تقید آنها به آموزههای اخلاقی است.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وبسایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>
* [[تربیت فرزند]]؛<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وبسایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>
* تأمین نیازهای روحی و جسمی همدیگر؛
* تأمین نیازهای روانی و جسمی همدیگر؛
* پرهیز از [[بدزبانی]]، تندگویی، ترشرویی و سرسنگین بودن؛
* پرهیز از [[بدزبانی]]، تندگویی، ترشرویی و سرسنگین بودن؛
* تمجید نکردن از زن و مرد غریبه مقابل هم؛
* تمجید نکردن از زن و مرد غریبه نزد همسر؛
* بیاننکردن معایب هم، نزد دیگران؛
* بیاننکردن معایب همسر، نزد دیگران؛
* دوری از سوءظنهای بیمورد؛
* دوری از سوءظنهای بیمورد؛
* صبر و تحمل بر بداخلاقی هم؛
* صبر و تحمل بر بداخلاقی هم؛
* دعاکردن برای هم؛
* دعاکردن برای هم؛
* دروغنگفتن بههم؛<ref>[http://www.morsalat.ir/portal/home/?paper/134515/28551/85289/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83%D8%AF%D9%8A%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%8 «زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وبسایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان.]</ref>
* دروغنگفتن بههم؛<ref>[http://www.morsalat.ir/portal/home/?paper/134515/28551/85289/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83%D8%AF%D9%8A%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%8 «زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وبسایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان.]</ref>
* آرایش و آراستگی؛ زن و شوهر از نگاه آموزهای دینی موظف به آراستگی ظاهری هستند. براساس برخی روایات، بهترین زن کسی است که وقتی همسرش به او نگاه میکند، شاد شود<ref>[https://ito.lib.eshia.ir/81667/1/624 سیوطی، الجامعالصغیر، بیتا، ج1، ص624.]</ref> و این زمانی است که زن از لحاظ ظاهری آراسته باشد. مرد نیز موظف است آراسته و زیبا باشد که علاوهبر اجر، موجب عفت همسرش خواهد شد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/211190/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D9%8A-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%8A-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D طائبی اصفهانی، «خانه و خانواده و آراستگی ظاهری همسران برای یکدیگر»، وبسایت راسخون.]</ref>
* [[آرایش زن|آرایش]] و [[آراستگی شوهر|آراستگی]]؛<ref>[https://ito.lib.eshia.ir/81667/1/624 سیوطی، الجامعالصغیر، بیتا، ج1، ص624]؛ [https://rasekhoon.net/article/show/211190/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D9%8A-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%8A-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D طائبی اصفهانی، «خانه و خانواده و آراستگی ظاهری همسران برای یکدیگر»، وبسایت راسخون.]</ref>
* در رابطه با وظایف همسران نسبت به هم، فقط حق شرعی مطرح نیست؛ بلکه مسئله این است که خواستههای زن و مرد حتی اگر حق شرعی نباشد، بنا بر مهر، محبت، عشق و دوستی اجابت میشود.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بیتا، ص۲۹.]</ref>
* تأمین [[روابط جنسی زناشویی|نیازهای جنسی]] یکدیگر؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1688730/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8 «رفتار و اخلاق جنسی در آموزههای اسلامی، توصیه به آراستگی در منزل برای همسران»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* رعایت اصول اخلاقی، ازجمله: پایبندی به کامجویی دیداری و لمسی به همسر شرعی، پرهیز از [[رابطه جنسی سالم#رابطۀ جنسی ناسالم (حرام)|رابطه جنسی]] در [[قاعدگی|ایام عادت]] زن و پرهیز از [[نگاه به تصاویر مستهجن|تماشای تصاویر مستهجن]].<ref>[https://www.porseman.com/article/اخلاق-جنسي-در-اسلام/114734 «اخلاق حسنه یعنی چه و رابطه ان با رابطه جنسی چیست؟»، وبسایت پرسمان.]</ref>
== اخلاق شوهرداری ==
برای زن در قبال شوهر نیز وظایفی اختصاصی گفته شده است:
اسلام برای زن در قبال همسر وظایفی اختصاصی را نیز ذکر کرده است:
* فروتنی و فرمانبرداری؛
* فروتنی و فرمانبرداری؛
* عفّت داشتن؛ پاکدامنی در حضور و غیاب همسر ازجمله صفات پسندیدهای است که زن باید رعایت کند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بیتا، ص۲۸ و ۲۹.]</ref>
* [[عفت|عفّت]] و [[پاکدامنی]]،<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بیتا، ص۲۸ و ۲۹.]</ref> پرهیز از [[بدننمایی]] در برابر غیرهمسر و پوشاندن [[بدن]] از [[نامحرم]].<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/114734 «اخلاق حسنه یعنی چه و رابطه ان با رابطه جنسی چیست؟»، وبسایت پرسمان.]</ref>
* درستکار بودن و متعهد شدن به تکالیف محوله؛<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2387/سیره-نبوی-%C2«Ù ÙØ·Ù-ع٠ÙÛ%C2»?volumeNumber=4&pageNumber=375&viewType=html دلشاد تهرانی، سیرۀ نبوی «منطق عملی»، 1383ش، ج۴، ص۳۷۵.]</ref>
* درستکار بودن و متعهد شدن به تکالیف محوله؛<ref>[https://noorlib.ir/book/view/2387/سیره-نبوی-%C2«Ù ÙØ·Ù-ع٠ÙÛ%C2»?volumeNumber=4&pageNumber=375&viewType=html دلشاد تهرانی، سیرۀ نبوی «منطق عملی»، 1383ش، ج۴، ص۳۷۵.]</ref>
* پذیرش ریاست همسر؛
* پذیرش [[قوامیت مرد|ریاست شوهر]]؛
* تمکین؛ پذیرش و تمکین در مسائل جنسی، در حد توان روحی و جسمی انجام شود. این تمکین در حالت عادت ماهانهٔ زن یا مریضی از زن ساقط میشود.
* پذیرش و [[تمکین زن|تمکین]] در [[روابط جنسی زناشویی|روابط جنسی]]؛
* قبول محل سکونت مرد؛ درصورتی که مرد اختیار انتخاب سکونت را به زن داده باشد یا محل سکونت در شأن و منزلت زن نباشد یا برای او ضرر جسمی و جانی داشته باشد، تبعیت از وی ساقط میشود.
* همراهی با مرد در محل سکونت و [[آزادی زن در رفتوآمد|هماهنگی در رفتآمد]]؛
* تبعیت در خروج از منزل و ورود دیگران به منزل؛ این پیروی در حد عرف رایج است؛ البته در تکالیف دینی مانند حج واجب یا درمان یا ماندن در منزل برای زن خطرناک باشد، این اجازه و تبعیت لازم نیست.
* نگاه و میل به غیرهمسر نداشتن؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وب سایت اسلام کوئیست.]</ref>
* نگاه و میل به غیرهمسر نداشتن؛
* [[پرونده:اخلاق همسرداری۲.jpg|جایگزین=اهدای گل از سوی یک زن به همسرش در اصفهان|بندانگشتی|اهدای بادکنک از سوی یک زن به همسرش در اصفهان]]قدرشناسی؛
* آرایش و زیبایی برای همسر و استفاده نکردن از بوی خوش برای غیرهمسر؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وب سایت اسلام کوئیست.]</ref>
در منابع اخلاقی و دینی، شوهر نیز به رعایت مجموعهای از ارزشهای اخلاقی در رابطه با همسر خویش سفارش شده است، ازجمله:
* قدردانیشناسی؛
* دوستی و [[محبت در خانواده#محبت به همسر|محبت به همسر]]؛
شوهران نیز در قبال همسرانشان متعهد به رعایت اصول اخلاقی زیر هستند:
* دوستی؛
* گذشت و بخشش؛
* خوشرفتاری و خوشرویی؛
* خوشرفتاری و خوشرویی؛
* ترس از خدا نسبت به رعایت نکردن حق و حقوق اخلاقی همسر؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref>
* پرهیزگاری در رعایت [[حقوق زن مسلمان در خانواده|حقوق همسر]] ازجمله حقوق [[حقوق مالی زن در زندگی مشترک|مالی]] و [[حقوق جنسی زن در زندگی مشترک|جنسی]] زن؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref>
* [[غیرت در اندیشه مرتضی مطهری|غیرتورزی]]؛ مراقبت و حمایت از زن، به عفاف و پاکدامنی او کمک میکند و نیازهای عاطفی او را تأمین و سلامت اخلاقی او را حفظ میکند. این احساس، به زن امنیت و اعتماد میبخشد و محبت و عشق او را به شریک زندگیاش افزایش میدهد.<ref>[http://www.morsalat.ir/portal/home/?paper/134515/28551/85289/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83%D8%AF%D9%8A%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%8 «زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وبسایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان.]</ref> امام علی معتقد است، سختگیریهای نابجا، انسان درستکار را منحرف کرده و نجابت را از او میگیرد و اثرات بدی به جای میگذارد.<ref>[https://khazaen.ir/@valiasr-aj/شرح-نامه-31-نهج-البلاغه-بخش-بیستم-Y6Q00 مکارم شیرازی، «شرح نامۀ ۳۱ نهجالبلاغه بخش بیستم»، وبسایت خزائن.]</ref>
* [[غیرت#غیرتورزی مردانه|غیرتورزی]]؛ مراقبت و حمایت از زن؛<ref>[http://www.morsalat.ir/portal/home/?paper/134515/28551/85289/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83%D8%AF%D9%8A%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%8 «زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وبسایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان.]</ref>
* پرهیز از سختگیریهای بیجا.<ref>[https://khazaen.ir/@valiasr-aj/شرح-نامه-31-نهج-البلاغه-بخش-بیستم-Y6Q00 مکارم شیرازی، «شرح نامۀ ۳۱ نهجالبلاغه بخش بیستم»، وبسایت خزائن.]</ref>
== تأثیر متقابل اخلاق همسران ==
دلیل موفقیت انسانهای بزرگ مرهون همراهی، آرامش، تفاهم، درک متقابل و مطابقت روحی آنها با همسرانشان بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/zanashoe/spouse3-obstruct-progress.html «همسر، سد راه یا سکوی پیشرفت؟»، وبسایت بیتوته.]</ref> زن و شوهری که دین پایداری نداشته باشند، میتوانند بر دین و ایمان همسر خود تأثیرگذار باشند. همچنین صفت زشت اخلاقی همسران میتواند بر اخلاق دیگری اثرگذار باشد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/18543/سیر-و-سلوک?volumeNumber=2&pageNumber=118&viewType=html مظاهری، سیرو سلوک، 1390ش، ج2، ص118.]</ref>
== پاداش صبر بر بداخلاقی همسر ==
== ناهنجاریهای رفتاری زوجین ==
پیامبر اسلام اعتقاد دارد، مردی که با اخلاق بد همسرش بسازد و صبور باشد، پاداش صبر حضرت ایوب را که بهخاطر بلای وارده تحمل کرد، نصیبش میشود<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/27033/1/419 دیلمی، اعلامالدین فی صفات المؤمنین، بیتا، ص419.]</ref> و همچنین زنی که بر بدخلقی همسرش صبر کند، پاداش آسیه همسر فرعون را میبرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/27255/3/473 محمدی ریشهری، دانشنامۀ قرآن و حدیث، 1391ش، ج3، ص473، ح355.]</ref>
در برخی تحلیلها، استفاده از طعنه، کنایه و [[زخمزبان]] از سوی زوجه بهعنوان رفتارهای مخربی شناخته میشود که به آزردگی روانی و تضعیف شخصیت زوج میانجامد. متقابلاً، رفتارهای آسیبزای زوج، از جمله استفاده از ادبیات تحقیرآمیز و اعمال [[خشونت علیه زنان|خشونت]] و [[تنبیه بدنی زنان|تنبیه بدنی]]، زمینهساز ایجاد [[کینه]]، [[بدبینی]] و بروز ناهنجاریهای رفتاری در زوجه میگردد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13911202000578/بایست «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، خبرگزاری فارس.]</ref>
== نبایدهای اخلاقی همسران ==
پژوهشها و منابع اخلاقی، عوامل متعددی را در تضعیف پایبندی به اصول اخلاقی در روابط زناشویی مؤثر میدانند؛ ازجمله: بدگمانی، بیاعتمادی، [[بدزبانی]]، [[لجاجت]]، تحقیر، [[عیبجویی]]، [[سرزنش]]، بیغیرتی و غیرت بیجا، بیعفتی، دخالتهای بیجای اطرافیان، مشکلات اقتصادی، [[چشموهمچشمی]]، [[تجملگرایی]] و [[اسراف]]؛ [[اعتیاد به موادمخدر]]، اثرپذیری از رسانهها در [[سبک زندگی]]، سرگرمیهای مجازی و فاصلهگرفتن از مذهب.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1884842/%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%aa%d8%b6%d8%b9%db%8c%d9%81-%d8%a8%d9%86%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8% .فلاحپور و دیگران، «عوامل تقویت و تضعیف بنیان خانواده از دیدگاه ادیان و مذاهب مختلف»، 1401ش، ص53.]</ref>
طعنه، کنایه، متلک و زخمزبان ازجمله نبایدهای اخلاقی هستند که زن بهوسیلهٔ آنها باعث اذیت و آزار شوهر شده و تخریب شخصیت او را در پی خواهد داشت. از طرفی مرد هم ممکن است با نیشزدن و تنبیه بدنی، موجبات عقده، نفرت و زمینهٔ بدبینی و بداخلاقی همسرش شود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13911202000578/بایست «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، خبرگزاری فارس.]</ref>
ازجمله عوامل تضعیف اخلاقمداری میتوان به این موارد اشاره کرد: بدگمانی، بیاعتمادی، بدزبانی، لجاجت، تحقیر، عیبجویی، سرزنش، بیغیرتی و غیرت نابجا، بیعفتی، دخالتهای بیجای اطرافیان، مشکلات اقتصادی، چشموهمچشمی، تجملگرایی و اسراف؛ اعتیاد به موادمخدر، تأثیر برخی رسانهها بر سبک زندگی غربی، سرگرمیهای مجازی و فاصلهگرفتن از مذهب.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1884842/%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%aa%d8%b6%d8%b9%db%8c%d9%81-%d8%a8%d9%86%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8% .فلاحپور و دیگران، «عوامل تقویت و تضعیف بنیان خانواده از دیدگاه ادیان و مذاهب مختلف»، 1401ش، ص53.]</ref>
== اخلاق مالی همسران ==
اخلاق مالی در روابط همسری، افزونبر جنبههای حقوقی، ریشه در [[ارزشهای اخلاقی]] و انسانی دارد که بر پایهی احترام، انصاف و محبت استوار است. در [[فرهنگ اسلامی]] بر اساس پذیرش [[کرامت زن]]، [[زنان]] همانند [[مردان]] از [[استقلال مالی زن|استقلال مالی]] برخوردار هستند و [[ازدواج]] و [[قوامیت مرد|حق ریاست مرد]] بر [[خانواده]]، مانع بهرهمندی زنها از این حق نمیشود.<ref>محقق داماد، تحلیل فقهی حقوق خانواده، 1372ش، ص317.</ref> در این چارچوب، [[نفقه|تأمین هزینههای زندگی زن]] باید متناسب با شأن او و همراه با گشادهدستی، خوشاخلاقی و بدون منت باشد. در برابر، زن نیز در روزگار تنگدستی همسر، با [[صبر در خانواده#صبر زن در روابط همسری|صبر]] و [[قناعت زن|قناعت]]، این پیوند را مستحکمتر میکند. پرداخت [[مهریه]] نیز باید صادقانه، بدون [[منت]] و در چارچوب توانایی مرد باشد. [[اسلام]] زنان را به بخشش مهریه تشویق کرده و برای آن [[پاداش اخروی]] در نظر گرفته است، اما این بخشش زمانی نیکو است که به مصلحت خانواده باشد؛ در غیر اینصورت، مهریه بهعنوان حمایت مالی از زن، حق او باقی میماند. زن همچنین میتواند برای [[شیردهی مادر|شیردادن]] به فرزند، اجرت دریافت کند، اما انجام این کار با رغبت و بدون چشمداشت، مهر و [[محبت در خانواده|محبت]] را در خانواده افزون میسازد و پیوند عاطفی همسران را عمیقتر میکند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920405001054/همسرداری-و-اخلاقمداری-در-اسلام «همسرداری و اخلاقمداری در اسلام»، وبسایت فارسپلاس.]</ref>
== تأثیر رسانه بر روابط اخلاقی همسران ==
== اثرپذیری از رسانهها ==
استفادهٔ نادرست از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی پیامدهای مخربی بر روابط همسران میگذارد. این پیامدها شامل بالابردن سطح توقعات و انتظارات همسران، دورشدن از یکدیگر، تغییر ارزشهای فردی، انزوا از محیطهای واقعی و بیاعتمادی نسبت به همدیگر است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1498335/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8% پاکخصال و دیگران، «شبکههای اجتماعی مجازی و روابط همسران؛ مطالعۀ کیفی روابط همسران و پیامدهای منفی استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی در شهر تهران»، 1398ش، ص48.]</ref> تجملگرایی، مصرفگرایی، رواج و عادیانگاری روابط آزادانهٔ زن و مرد، انتقامجویی، آرایشهای غیرمتعارف و تبلیغ مدلهای زننده توسط این رسانهها، موجب سستی روابط خانوادگی میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/6269/68459/مروری-بر-برخی-آسیب-های-خانواده کامکاری، «مروری بر برخی آسیبهای خانواده»، 1387ش، ص122.]</ref>
براساس برخی پژوهشها، استفادهٔ نادرست از [[فضای مجازی]] و [[شبکههای اجتماعی]] پیامدهای مخربی بر [[رابطه زناشویی|روابط همسران]] میگذارد؛ ازجمله: بالابردن سطح توقعات و [[انتظارات از ازدواج|انتظارات همسران]]، دورشدن از یکدیگر، تغییر ارزشهای فردی، انزوا و بیاعتمادی به همدیگر.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1498335/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8% پاکخصال و دیگران، «شبکههای اجتماعی مجازی و روابط همسران؛ مطالعۀ کیفی روابط همسران و پیامدهای منفی استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی در شهر تهران»، 1398ش، ص48.]</ref> [[تجملگرایی]]، [[مصرفگرایی]]، رواج و عادیانگاری روابط آزادانهٔ زن و مرد، انتقامجویی، آرایشهای غیرمتعارف و تبلیغ مدلهای زننده توسط برخی رسانهها، موجب سستی روابط خانوادگی میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/6269/68459/مروری-بر-برخی-آسیب-های-خانواده کامکاری، «مروری بر برخی آسیبهای خانواده»، 1387ش، ص122.]</ref>
== اخلاق همسرداری در جوامع غربی ==
== اخلاق همسرداری در جوامع غربی ==
بیعاطفهگی، از همگسستگی خانوادهها، طلاقهای زیاد، فرزندان نامشروع، مفاسد اخلاقی، خیانت همسران از نشانههای افول آموزههای اخلاقی خانواده و نشانهٔ تضعیف معنویت و دین در جامعهٔ غربی است.<ref>[http://fpq.bou.ac.ir/article_22262_fbbeacc0616034e3ecc00d4726773ca4.pdf عربیان، «خانواده در غرب و مقایسۀ آن با اسلام»، 1388ش، ص135.]</ref> امروزه در جوامع غربی، نهاد سنتی–اخلاقی خانواده، سیر نزولی را طی میکند. آمار روبهرشد مفاسد اخلاقی در این جوامع، نشانهٔ تضعیف این نهاد مقدس در غرب است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/236934/نگاهی-تحلیلی-به-خانواده-فروپاشیده-غرب «نگاهی تحلیلی به خانوادۀ فروپاشیدۀ غرب»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
برخی دیدگاهها، پدیدههایی چون افزایش آمار [[طلاق]]، تولد فرزندان خارج از چارچوب ازدواج، [[خیانت زناشویی]] و کاهش پیوندهای عاطفی در جوامع غربی را نشانهای از تغییرات ساختار سنتی خانواده<ref>[http://fpq.bou.ac.ir/article_22262_fbbeacc0616034e3ecc00d4726773ca4.pdf عربیان، «خانواده در غرب و مقایسۀ آن با اسلام»، 1388ش، ص135.]</ref> و تضعیف کارکردهای اخلاقی و دینی در جوامع غربی ارزیابی میکنند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/236934/نگاهی-تحلیلی-به-خانواده-فروپاشیده-غرب «نگاهی تحلیلی به خانوادۀ فروپاشیدۀ غرب»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref>
== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۱۳۲:
خط ۱۲۲:
*کامکاری، زینب، «مروری بر برخی آسیبهای خانواده»، مجلهٔ طوبی، مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما، قم، شمارهٔ ۲۷، فروردین ۱۳۸۷ش.
*کامکاری، زینب، «مروری بر برخی آسیبهای خانواده»، مجلهٔ طوبی، مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما، قم، شمارهٔ ۲۷، فروردین ۱۳۸۷ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمهٔ علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمهٔ علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* محقق داماد، سیدمصطفی، تحلیل فقهی حقوق خانواده، تهران، علوم اسلامی، ۱۳۷۲ش.
* محمدی ریشهری، محمد، دانشنامهٔ قرآن و حدیث، ترجمه حمیدرضا آژیر، قم، مؤسسهٔ علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۱ش.
* محمدی ریشهری، محمد، دانشنامهٔ قرآن و حدیث، ترجمه حمیدرضا آژیر، قم، مؤسسهٔ علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۱ش.
* «مصرفگرایی، نظام خانواده را آسیبپذیر میکند»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۵ش.
* «مصرفگرایی، نظام خانواده را آسیبپذیر میکند»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۵ش.
نسخهٔ کنونی تا ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۳
اخلاق همسرداری
در آغوش گرفتن همسر در لحظه بازگشت ناوگروه ۸۶ ارتش متشکل از ناوشکن دنا و ناو بندر مکران، ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش
اخلاق همسرداری؛ الگوی رفتاری همسران مبتنی بر ارزشهای اخلاقی.
اخلاق همسرداری به مجموعه رفتارهای پسندیده و تعاملات سازندهای مانند محبت، همدلی، گذشت و وفاداری، اطلاق میشود که زوجین فراتر از تکالیف شرعی و حقوقی، برای استحکام بنیان خانواده و آرامش متقابل به کار میبندند. پایبندی به این اصول نقش کلیدی در سلامت روان خانواده دارد و در مقابل، ناهنجاریهای رفتاری و فاصله گرفتن از ارزشهای اخلاقی از مهمترین عوامل سردی روابط و فروپاشی آن بهشمار میرود.
مفهومشناسی
اخلاق همسرداری به مجموعه رفتارهای پسنیدهای اطلاق میشود که زوجین با هدف ارتقای صمیمیت و رشد فردی یا معنوی به آنها پایبندند.[۱] در این چارچوب، تنظیم روابط و پاسخگویی به نیازهای متقابل، نه صرفاً بر اساس تکالیف قانونی و شرعی، بلکه بر مبنای محبت، همدلی و تعهد عاطفی استوار است.[۲]
اهمیت
در رویکرد دینی و اخلاقی به نهاد خانواده، زوجین مکمل یکدیگر در تأمین نیازهای جسمی و روانی و دستیابی به رشد فردی دانسته میشوند؛ هدفی که از طریق تعیین حقوق و تکالیف متقابل پیگیری میشود.[۳] از منظر روانشناسی خانواده، پشتیبانی عاطفی و تفاهم همسران از عوامل مؤثر در موفقیتهای فردی و اجتماعی به شمار میرود.[۴]
همچنین، باورها و رفتارهای زوجین اثرگذاری متقابلی بر وضعیت اخلاقی و دینی آنها دارد.[۵] فقدان پایبندی به اصول اخلاقی میتواند زمینهساز سردی عاطفی و در نهایت فروپاشی نهاد خانواده شود.[۶] بر پایه سنت اسلامی و روایات پیامبر اسلام، دینداری و حُسنِ خُلق از معیارهای اساسی همسرگزینی محسوب میشوند که بیتوجهی به آنها میتواند موجب گسترش ناهنجاریهای اجتماعی گردد.[۷]
بر اساس روایات منسوب به پیامبر اسلام، صبر و مدارای زوجین در برابر بدخلقی یکدیگر دارای فضیلت و پاداش معنوی شمرده شده است؛ بهگونهای که پاداش مرد شکیبا در برابر بدخلقی همسرش با پاداش ایوب در برابر مصائب[۸] و پاداش زن صبور در برابر تندخویی شوهرش با پاداش آسیه همسر فرعون، برابر دانسته شده است.[۹]
مبانی اخلاق همسرداری
در اخلاق همسرداری، مبانی بر سه محور استوار است:
مبانی هستیشناختی بر خدامحوری، پیوند دنیا با آخرت و کمال حقیقی انسان تأکید دارد.
مبانی انسانشناختی بر فطرتگرایی، نیازمندی اجتماعی و مختار بودن انسان در روابط همسری اشاره میکند.
مبانی معرفتشناختی نیز بر وحیانی، عقلانی و فطری بودن اصول اخلاقی در میان همسران تأکید مینماید.[۱۰]
وظایف اخلاقی زوجین
احمد با کمک به همسرش مائده در آمادهسازی مواد غذایی، در کارهای خانه مشارکت میکند. (خانواده پاسندی)
برخی اصول اخلاقی که زن و شوهر بهصورت مشترک ملزم به رعایت آنها هستند، عبارتند از:
معاشرت نیکو؛ خوشرفتاری، خوشگویی و خوشرویی و پرهیز از بداخلاقی، بدگویی و بدرفتاری.
در برخی تحلیلها، استفاده از طعنه، کنایه و زخمزبان از سوی زوجه بهعنوان رفتارهای مخربی شناخته میشود که به آزردگی روانی و تضعیف شخصیت زوج میانجامد. متقابلاً، رفتارهای آسیبزای زوج، از جمله استفاده از ادبیات تحقیرآمیز و اعمال خشونت و تنبیه بدنی، زمینهساز ایجاد کینه، بدبینی و بروز ناهنجاریهای رفتاری در زوجه میگردد.[۲۵]
پژوهشها و منابع اخلاقی، عوامل متعددی را در تضعیف پایبندی به اصول اخلاقی در روابط زناشویی مؤثر میدانند؛ ازجمله: بدگمانی، بیاعتمادی، بدزبانی، لجاجت، تحقیر، عیبجویی، سرزنش، بیغیرتی و غیرت بیجا، بیعفتی، دخالتهای بیجای اطرافیان، مشکلات اقتصادی، چشموهمچشمی، تجملگرایی و اسراف؛ اعتیاد به موادمخدر، اثرپذیری از رسانهها در سبک زندگی، سرگرمیهای مجازی و فاصلهگرفتن از مذهب.[۲۶]
اخلاق مالی همسران
اخلاق مالی در روابط همسری، افزونبر جنبههای حقوقی، ریشه در ارزشهای اخلاقی و انسانی دارد که بر پایهی احترام، انصاف و محبت استوار است. در فرهنگ اسلامی بر اساس پذیرش کرامت زن، زنان همانند مردان از استقلال مالی برخوردار هستند و ازدواج و حق ریاست مرد بر خانواده، مانع بهرهمندی زنها از این حق نمیشود.[۲۷] در این چارچوب، تأمین هزینههای زندگی زن باید متناسب با شأن او و همراه با گشادهدستی، خوشاخلاقی و بدون منت باشد. در برابر، زن نیز در روزگار تنگدستی همسر، با صبر و قناعت، این پیوند را مستحکمتر میکند. پرداخت مهریه نیز باید صادقانه، بدون منت و در چارچوب توانایی مرد باشد. اسلام زنان را به بخشش مهریه تشویق کرده و برای آن پاداش اخروی در نظر گرفته است، اما این بخشش زمانی نیکو است که به مصلحت خانواده باشد؛ در غیر اینصورت، مهریه بهعنوان حمایت مالی از زن، حق او باقی میماند. زن همچنین میتواند برای شیردادن به فرزند، اجرت دریافت کند، اما انجام این کار با رغبت و بدون چشمداشت، مهر و محبت را در خانواده افزون میسازد و پیوند عاطفی همسران را عمیقتر میکند.[۲۸]
اثرپذیری از رسانهها
براساس برخی پژوهشها، استفادهٔ نادرست از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی پیامدهای مخربی بر روابط همسران میگذارد؛ ازجمله: بالابردن سطح توقعات و انتظارات همسران، دورشدن از یکدیگر، تغییر ارزشهای فردی، انزوا و بیاعتمادی به همدیگر.[۲۹]تجملگرایی، مصرفگرایی، رواج و عادیانگاری روابط آزادانهٔ زن و مرد، انتقامجویی، آرایشهای غیرمتعارف و تبلیغ مدلهای زننده توسط برخی رسانهها، موجب سستی روابط خانوادگی میشود.[۳۰]
اخلاق همسرداری در جوامع غربی
برخی دیدگاهها، پدیدههایی چون افزایش آمار طلاق، تولد فرزندان خارج از چارچوب ازدواج، خیانت زناشویی و کاهش پیوندهای عاطفی در جوامع غربی را نشانهای از تغییرات ساختار سنتی خانواده[۳۱] و تضعیف کارکردهای اخلاقی و دینی در جوامع غربی ارزیابی میکنند.[۳۲]
«اخلاق حسنه یعنی چه و رابطه ان با رابطه جنسی چیست؟»، وبسایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۷ش.
«بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۱ش.
پاکخصال، اعظم و دیگران، «شبکههای اجتماعی مجازی و روابط همسران؛ مطالعهٔ کیفی روابط همسران و پیامدهای منفی استفاده از شبکههای اجتماعی مجازی در شهر تهران»، پژوهشهای انتظامی-اجتماعی زنان و خانواده، دورهٔ هفتم، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.
پناهی، علیاحمد و شریفی، احمدحسین، «بایستههای اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وبسایت مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، تاریخ درج مطلب: زمستان ۱۳۸۸ش.
حائری شیرازی، محیالدین، «اخلاق در خانه، محیط کار و جامعه»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۳۹۶ش.
حزباوی، سعیده و دیگران، «تحلیل آثار و پیامدهای مدگرایی در آموزههای اسلامی»، مجلهٔ پیشرفتهای نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، سال چهارم، شمارهٔ ۳۷، تیر ۱۴۰۰ش.
حمزهای ریسه، مجید و دیگران، «ارائهٔ مدل روابط اخلاقی همسران مبتنی بر متون اسلامی»، مطالعات زنان و خانواده، سال هفتم، شمارهٔ دوازدهم، ۱۳۹۹ش.
دیلمی، حسن بن محمد، اعلامالدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسة آلالبیت لإحیاءالتراث، بیتا.
«رفتار و اخلاق جنسی در آموزههای اسلامی، توصیه به آراستگی در منزل برای همسران»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ شهریور ۱۳۹۱ش.
«زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وبسایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان، تاریخ بازدید: ۹ مهر ۱۴۰۲ش.
سیوطی، جلالالدین، جامعالصغیر، بیروت، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع، بیتا.
طائبی اصفهانی، فاطمه، «خانه و خانواده و آراستگی ظاهری همسران برای یکدیگر»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
عربیان، نسرین، «خانواده در غرب و مقایسهٔ آن با اسلام»، فرهنگ پرورش، سال اول، شمارهٔ پنجم، ۱۳۸۸ش.
فلاحپور، ثریا و دیگران، «عوامل تقویت و تضعیف بنیان خانواده از دیدگاه ادیان و مذاهب مختلف»، فصلنامهٔ مطالعات و تحقیقات علوم رفتاری، سال چهارم، شمارهٔ ۱۰، ۱۴۰۱ش.
کامکاری، زینب، «مروری بر برخی آسیبهای خانواده»، مجلهٔ طوبی، مرکز پژوهشهای اسلامی صداوسیما، قم، شمارهٔ ۲۷، فروردین ۱۳۸۷ش.
کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمهٔ علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
محقق داماد، سیدمصطفی، تحلیل فقهی حقوق خانواده، تهران، علوم اسلامی، ۱۳۷۲ش.
محمدی ریشهری، محمد، دانشنامهٔ قرآن و حدیث، ترجمه حمیدرضا آژیر، قم، مؤسسهٔ علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۱ش.
«مصرفگرایی، نظام خانواده را آسیبپذیر میکند»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۵ش.
مظاهری، حسین، خانواده در اسلام، قم، شفق، بیتا.
مظاهری، حسین، سیر و سلوک، قم، مؤسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء، ۱۳۹۰ش.
مکارم شیرازی، ناصر، «شرح نامهٔ ۳۱ نهج البلاغهٔ بخش بیستم»، وبسایت خزائن، تاریخ بازدید: ۹ مهر ۱۴۰۲ش.
«نگاهی تحلیلی به خانوادهٔ فروپاشیدهٔ غرب»، وبسایت مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۳۹۲ش.
نوری، صالح و جوادی، حسین، «بررسی تعهدات اخلاقی ناشی از عقد نکاح و تأثیر آن بر استحکام و سلامت نظام خانواده در حقوق مدنی ایران»، فصلنامهٔ علمی پژوهشی سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۴، زمستان ۱۴۰۱ش.
«وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وبسایت اسلام کوئیست، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۲ش.
«همسر، سد راه یا سکوی پیشرفت؟»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۲ش.
«همسرداری و اخلاقمداری در اسلام»، وبسایت فارسپلاس، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۲ش.
