ازدواج در افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =ازدواج-در-افغانستان۱.jpg|thumb

| زیرنویس تصویر    =مراسم عروسی دسته جمعی ۷۵ زوج افغانستانی در مزار شریف؛ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۶ 

| image_alt        =عروسی دسته جمعی در افغانستان

| فایل پادکست      =ازدواج در افغانستان.ogg

| حجم فایلپادکست    =9/85 

| تاریخ پادکست      =29-2-1405 

| زیرنویس عنوان    =

 

| عنوان اصلی        =  

| عنوان انگلیسی    =  

| عنوان عربی        =  

| عنوان علمی        =  

| شاخه علمی        =  

| نوع مفهوم        =  

| معنای اصطلاحی      =  

| حوزه کاربرد      =  

| گستره جغرافیایی  =  

| منشأ تاریخی      =  

 

| نخستین کاربرد    =  

| ریشه واژه        =  

| مرتبط با          =  

| اهمیت            =  

| مبدع              =  

| مروج              =  

| مقدس برای        =  

| مورد احترام      =  

| آثار مرتبط        =  

{{درشت|'''ازدواج در افغانستان؛'''}} سنتی فراگیر و نهادینه در جامعهٔ افغانستان مشتمل بر الگوهای همسرگزینی و تشریفات زناشویی.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

== مراسم نامزدی در افغانستان ==

نامزدی در افغانستان از مراحل مهم همسرگزینی بوده و به‌عنوان یک رسم اجتماعی ریشه‌دار، از نظر حقوقی فاقد الزام بوده و در عمل از اهمیت فرهنگی و اجتماعی بالایی برخوردار است. این رسم که با عناوین مختلفی مانند «شیرنی‌خوری» یا «نشان کردن» شناخته می‌شود،<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های جاغوری»، وب سایت رسم و رواج‌های جاغوری.]</ref> در قانون مدنی افغانستان به‌عنوان وعدهٔ ازدواج تعریف شده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، مادهٔ 64.</ref>

=== آداب نامزدی در افغانستان ===

مراسم نامزدی با [[آداب]] خاصی آغاز می‌شود که مهم‌ترین آنها چادراندازی بر سر عروس و پخش شیرینی است. در این دوره، خانوادهٔ داماد موظف به تهیۀ هدایای متعددی بوده که شامل لباس‌های فاخر، [[طلا]] و جواهرات، لوازم آرایشی و بهداشتی، کیف و کفش هماهنگ و آجیل و شیرینی‌های مرغوب است. این هدایا در مراسمی با حضور اقوام و همراه با [[موسیقی]] به نمایش گذاشته می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص5.</ref>

از دیدگاه اجتماعی، نامزدی پیامدهای مهمی دارد. با انجام این رسم، دختر از نظر عرف تحت حمایت خانوادهٔ داماد قرار می‌گیرد.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> معاشرت زوجین در این دوره به‌صورت معمول در بسیاری مناطق افغانستان با محدودیت‌های شدید و تحت نظارت خانواده‌ها انجام می‌پذیرد.<ref>نظام‌الدین، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص61.</ref>

=== فسخ نامزدی در افغانستان ===

فسخ نامزدی در بسیاری مناطق با چالش‌هایی همراه است، به‌گونه‌ای که برای دختران دشواری‌های بیشتری در مقایسه با پسران ایجاد می‌کند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref> براساس قانون مدنی افغانستان، در صورت انصراف از نامزدی، هدیه‌دهنده حق دارد عین یا قیمت [[هدیه]] را مطالبه کند، مگر این‌که هدیه از بین رفته باشد.<ref>قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش، ماده 64.</ref> بااین‌حال، در عمل تفاوت‌های زیادی بین قانون و عرف وجود دارد. به‌طور معمول اگر نامزدی از طرف دختر فسخ شود، هدایا به خانوادهٔ پسر برگردانده می‌شود، در حالی‌که در موارد فسخ از سوی پسر، این الزام کمتر مشاهده می‌شود.<ref name=":1">رحمانی، راهنمای حقوق خانواده در افغانستان از دیدگاه قانون مدنی و عرف افغانستان، کمیته دفاع از حقوق زنان افغانستان، 1383ش، ص54.</ref>

در سال‌های اخیر، تحولات محسوسی در مراسم نامزدی و الگوهای رفتاری جوانان افغانستانی در دوران نامزدی مشاهده می‌شود که شامل تغییرات در سبک زندگی، روابط اجتماعی و اولویت‌های فردی می‌شود. این دگرگونی‌ها به‌ویژه در زمینهٔ افزایش مسئولیت‌پذیری، توجه به ظاهر، حساسیت‌های عاطفی و استفاده از فضای مجازی مانند تغییر عکس پروفایل و استفاده از پیام‌های عاشقانه نمود بارزی داشته است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/186244/تغییرات-رفتاری-در-دوران-نامزدی-دختران-و-پسران-افغانستانی «تغییرات رفتاری در دوران نامزدی دختران و پسران افغانستانی»، خبرگزاری میزان.]</ref>

خویشی‌گری یا شیرینی‌خوری، مراسم رسمی عقد در افغانستان است که با رسومات متنوع محلی انجام می‌شود. مراسم خویشی، بعد از نامزدی صورت گرفته و بسیاری از توافقات در موضوعاتی مانند شیوهٔ برگزاری مراسم عروسی، گله و شیربها، جهیزیه و از همه مهم‌تر اجرای عقد ازدواج عروس و داماد در این مراسم انجام گرفته یا به‌صورت علنی اعلام می‌شود.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref>

=== آداب و رسوم خویشی‌گری ===

# مراسم خویشی‌گری با تشریفاتی خاص برگزار می‌شود که در آن خانوادهٔ داماد با همراهی نزدیکان و هدایای ویژه به منزل پدر عروس می‌روند. در بعض مناطق، خانوادهٔ عروس با آماده‌سازی تخت مخصوصی به نام «تخت شاه» برای داماد و «تخت قودغو» برای مادر، خواهر یا خاله داماد از مهمانان استقبال می‌کند. پذیرایی با شیرینی‌های محلی مانند بوسراغ همراه با موسیقی و رقص انجام می‌شود. بر روی تخت‌ها دستمال‌های دست‌دوزی گرانبها قرار می‌گیرد که داماد و همراهان برمی‌دارند و در مقابل هدایایی به آماده‌کنندگان تقدیم می‌کنند. این مراسم با فضایی شاد و همراه با موسیقی محلی ادامه می‌یابد.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>

# در این مراسم، خانوادهٔ داماد پس از پذیرایی رسمی، هدایای ازدواج شامل شیربها و تحفه‌های ویژه را به خانوادهٔ عروس تقدیم می‌کند. این هدایا به‌طور عمده شامل پرداخت کامل یا بخشی از [[شیربها]] در حضور مهمانان، اهدای هدایای خاص برای عروس و مادر وی و تقدیم تحفه‌هایی به نزدیکان داماد است. تمامی این هزینه‌ها بر عهدهٔ خانوادهٔ داماد بوده و از محل شیربها یا منابع مالی داماد تأمین می‌شود. خانوادهٔ عروس به‌صورت عموم سهم مالی قابل توجهی در این مراسم ندارد.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref>

# در این بخش از مراسم، خانوادهٔ عروس لباس‌های تهیه‌شده برای داماد را به وی می‌پوشانند. هدایایی شامل لوازم بهداشتی، ساعت، عینک و دستمال عرق‌چین نیز به داماد تقدیم می‌شود. پدر عروس با بستن دستمال گل‌دوزی‌شده حاوی پول به کمر داماد، این رسم را تکمیل می‌کند.

# حاضران با انداختن حلقه‌های گل به گردن داماد، ازدواج وی را تبریک می‌گویند. مهمانان نیز هدایای نقدی اندکی در سینی مخصوص می‌گذارند. سپس روحانی دعوت‌شده، صیغه عقد را جاری می‌سازد که به معنی رسمیت یافتن ازدواج است. خانوادهٔ داماد نیز هدیه‌ای ویژه به عاقد تقدیم می‌کنند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>

== مراسم خانه‌بلدی در افغانستان ==

خانه‌بلدی ترکیبی از دو واژهٔ خانه و بلد است که به‌ معنای بلدشدن [[خانه]]، یادگرفتن، آموختن و دانا شدن در مورد خانه است.<ref>[https://vajehyab.com/amid/%D8%A8%D9%84%D8%AF معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ بلد.]</ref> رسم خانه‌بلدی یکی از مراسم مهم در فرایند ازدواج در افغانستان محسوب می‌شود که به‌عنوان مجلس معارفه و آگاهی‌بخشی میان خانواده‌های عروس و داماد برگزار می‌شود. این مراسم پس از مرحلهٔ خویشی‌گری (توافق اولیه) و پیش از برپایی جشن عروسی انجام می‌پذیرد. در خلال این مجلس، جزئیات مراسم عروسی ازجمله زمان و مکان برگزاری، همچنین هزینه‌ها و ترتیبات مالی میان طرفین مورد بحث و توافق قرار می‌گیرد. این رسم علاوه‌بر تثبیت قراردادهای اجتماعی، نقش مهمی در هماهنگی و برنامه‌ریزی نهایی مراسم ازدواج ایفا می‌کند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref>

=== آداب‌ورسوم خانه‌بلدی ===

مراسم خانه‌بلدی از آداب مهم پیش از عروسی در افغانستان محسوب می‌شود که طی آن دو خانواده به تبادل هدایا می‌پردازند. در این مراسم که توسط خانوادهٔ داماد برگزار می‌شود، اقوام عروس شامل پدر، برادران و عموها به ترتیب اهمیت، هدایایی همچون پتو، عمامه، چپن (عبای افغانی)، لباس و دستمال‌های گل‌دوزی شده دریافت می‌کنند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref> در مقابل، خانوادهٔ دختر نیز هدایای مشابهی را برای اقوام داماد تهیه می‌کند.<ref>[http://0797525627.blogfa.com/post/33 امید، «رسم و رواج‌های مردم جاغوری»، وبلاگ اگر به یاد جاغوری افتادی.]</ref>

تمامی هزینه‌های مراسم و هدایای ارائه شده توسط خانوادهٔ داماد بر عهدۀ داماد است. همچنین هزینه‌های مربوط به هدایای خانوادهٔ عروس نیز به‌صورت غیرمستقیم از محل شیربها تأمین می‌شود. این مراسم نشان‌دهندهٔ تعهدات متقابل و پیوندهای خانوادگی میان دو خانواده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردام»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

=== کارکردهای اجتماعی خانه‌بلدی ===

خانه‌بلدی در افغانستان کارکردهای اجتماعی مهمی دارد. این مراسم با تبادل هدایا، پیوند بین دو خانواده را تقویت و به شناخت متقابل کمک می‌کند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش.</ref> اما امروزه، این سنت تحت‌تأثیر فشارهای اقتصادی قرار گرفته و به نمایشی از وضعیت مالی تبدیل شده که به نظر کارشناسان این تغییر نشان‌دهندهٔ تنش بین ساختارهای سنتی و واقعیت‌های جدید در جامعۀ افغانستان است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/آیین-ازدواج-در-افغانستان-فرآیندی-دشوار-برای-مردان «آیین ازدواج درافغانستان؛ فرایند دشوار برای مردام»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== سنت عیدی‌بردن در افغانستان ==

در افغانستان، رسم عیدی‌بردن به‌عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از فرایند ازدواج، در مناسبت‌هایی مانند [[عید فطر در افغانستان|عید فطر]]، [[عید قربان در افغانستان|قربان]]، [[نوروز در کابل|نوروز]] و [[شب یلدا]] اجرا می‌شود. خانوادهٔ داماد موظف است هدایایی شامل لباس‌های فاخر، زیورآلات طلا، وسایل آرایشی و خوراکی‌های متنوع را با بسته‌بندی‌های تجملی به خانۀ عروس تقدیم کند. این آیین که ریشه در سنت‌های دیرینه دارد، با حضور جمعی از اعضای خانوادهٔ داماد و همراهی موسیقی و رقص انجام می‌شود. خانوادۀ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند لباس‌های محلی دست‌دوز را به خانوادۀ داماد اهدا می‌کند.

در سال‌های اخیر، این رسم از کارکرد اولیۀ خود فاصله گرفته و به عرصه‌ای برای رقابت‌های اقتصادی و نمایش پایگاه اجتماعی تبدیل شده است. خانواده‌های متمول با خرید هدایای گران‌قیمت مانند جواهرات و لباس‌های متعدد، سعی در تأثیرگذاری بر خانواده عروس دارند، در حالی‌که خانواده‌های کم‌درآمد با محدودیت‌های مالی مواجه هستند. این رقابت‌ها منجر به افزایش هزینه‌های ازدواج شده و فشار اقتصادی قابل توجهی بر خانواده‌ها، به‌ویژه دامادها، وارد می‌کند.

پیامدهای این [[تجمل‌گرایی]] شامل افزایش بدهی‌های خانوادگی، تأخیر در ازدواج جوانان و حتی بروز [[افسردگی]] میان آنها شده است. بااین‌حال، در مناطق محروم، خانواده‌ها با ساده‌سازی این رسم، سعی در حفظ تعادل مالی دارند. این سنت، علی‌رغم چالش‌های اقتصادی، همچنان به‌عنوان نمادی از احترام و پیوند اجتماعی در فرهنگ افغانستان باقی مانده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A «آیین ازدواج در افغانستان، فرایندی دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== جشن عروسی در افغانستان ==

جشن عروسی در مناطق مختلف و خرده‌فرهنگ‌های سراسر افغانستان، متفاوت است. در مناطق مرکزی و هزاره‌جات به این مراسم «طُوی» گفته می‌شود و از غنی‌ترین و پیچیده‌ترین آیین‌های اجتماعی این مردم محسوب می‌شود.<ref>شهرستانی، قاموس لهجهٔ هزارگی، ذیل واژهٔ طوی، 1361ش، ص320.</ref> این مراسم که نقطه اوج فرایند ازدواج است، به‌طور معمول در سه تا هفت روز به طول می‌انجامد و شامل مراحل متعددی می‌شود. این مراسم در مناطق مرکزی با آدا‌ب‌ورسوم ویژه همراه است:

=== دعوت و استقبال از مهمانان ===

فرایند عروسی با دعوت‌نامه آغاز می‌شود که در مناطق روستایی به‌صورت شفاهی و توسط قاصدان خانوادهٔ داماد یا تلفنی انجام می‌گیرد.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص10.</ref> مهمانان عروسی که به قُوده معروف هستند، ترکیبی از بزرگان قوم، [[جوانی|جوانان]] و [[کودک|کودکان]] هستند. نقش قُودغُو (معمولاً مادر یا خواهر داماد) در هدایت مراسم بسیار کلیدی است.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص70.</ref>

=== مسابقات و بازی‌های سنتی ===

جشن عروسی با انواع مسابقات و سرگرمی‌های محلی همراه است:

* اٌوشد: مسابقه تیراندازی با تفنگ که بین تیم‌های خانواده عروس و داماد برگزار می‌شود؛

* [[بزکشی در افغانستان|بُزکشی]]: مسابقه سوارکاری که در عروسی‌های بزرگ ترتیب داده می‌شود. برندگان این مسابقات به‌طور معمول از سوی خانوادهٔ داماد جایزه دریافت می‌کنند.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص91.</ref>

=== موسیقی و رقص محلی ===

هریک از اقوام افغانستان دارای موسیقی و رقص‌های محلی منحصربه‌فردی است که بیانگر هویت فرهنگی محسوب می‌شود. این تنوع فرهنگی از رقص‌های پشتون‌ها (مانند اتن) و موسیقی هزارگی تا آوازهای تاجیک‌ها و مراسم سنتی [[قوم ازبک|ازبک‌ها]]، غنای فرهنگی افغانستان را به نمایش می‌گذارد. برای مثال در مناطق هزاره‌جات ساز دَمبوره به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین سازهای موسیقی محلی، فضای جشن را غنا می‌بخشد. این آیین فرهنگی که ریشه در سنت‌های دیرین منطقه دارد، با اجرای نغمه‌های اصیل و اشعار محلی، حال و هوای خاصی به [[مراسم عروسی]] می‌بخشد. در میان هزاره‌ها هنرمندان محلی با اجرای رَفت‌های مختلف مانند شیخ علی، تَگوبَرگ و مالستانی فضای شادی ایجاد می‌کنند. دی‌دوخوانی یا ترانه‌سرایی جمعی زنان و مردان از بخش‌های جذاب مراسم است. در گذشته [[منقبت‌خوانی]] و مداح یا مدیحه‌خوانی نیز رواج داشته است.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص16.</ref>

شب اصلی عروسی با چندین مراسم خاص همراه است:

* نان شَو: مهمانان با غذای محلی مانند نان بُته یا [[شوروا]] پذیرایی می‌شوند؛

* تخت خینه ([[حنابندان]]): داماد و عروس در مراسمی خاص [[حنا]] می‌گذارند؛

* ملیده‌خوری: صرف غذای مخصوص عروسی که از نان فتیر و روغن حیوانی تهیه می‌شود.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامهٔ اعمال: زندگی‌نامهٔ خود نوشت، 1400ش، ص71.</ref>

=== مراسم روز عروسی ===

صبح روز عروسی با چند آیین مهم همراه است:

* [[آرایش عروس]] به سبک سنتی چتر زلف؛

* پوشیدن لباس داماد که شامل لباس محلی کامل با تمام لوازم جانبی است؛

* مراسم بیری بورکدو (بدرقهٔ عروس) که با تشریفاتی خاص انجام می‌شود؛<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص13.</ref>

=== آداب پس از عروسی ===

* روی دیدون بیری: دیدار زنان فامیل و همسایه با عروس نو عهد؛

* پاتختی: نمایش دستمال عروسی به مهمانان ویژه به نشانهٔ پاکدامنی؛

* پای‌وازی: بازدید عروس و داماد از خانهٔ پدر عروس پس از چند روز.

به نظر کارشناسان این مراسم پیچیده و پرجزئیات، نه‌تنها یک واقعۀ اجتماعی، بلکه نمایشی از فرهنگ غنی و ریشه‌دار مردم افغانستان است که نسل به نسل منتقل شده و باوجود تغییرات اجتماعی، بسیاری از عناصر اصلی آن حفظ شده‌اند.<ref>شریعتی، فرهنگ ازدواج در هزارستان، 1392ش، ص17.</ref>

در سال‌های اخیر، گسترش تالارهای مجلل عروسی در شهرهای افغانستان به‌عنوان یک پدیدهٔ اجتماعی دیده می‌شود. این مراکز پذیرایی که بیشتر در مناطق مرکزی شهرها ساخته شده، به یکی از گزینه‌های اصلی برای برگزاری مراسم ازدواج تبدیل شده است. همزمان، در مناطق روستایی، سنت برگزاری مراسم در منازل شخصی رایج است. براساس مشاهدات میدانی، استفاده از این تالارها با هزینه‌های قابل توجهی همراه بوده که این امر در برخی موارد منجر به تغییر الگوهای سنتی برگزاری مراسم شده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/133316/رسومات-غلط-و-هفت-خوان-ازدواج-در-افغانستان «رسومات غلط و هفت خوان ازدواج در افغانستان»، خبرگزاری میزان.]</ref>

== مراسم پایوازی در افغانستان ==

پایوازی به‌عنوان یکی از رسوم پس از عروسی در افغانستان، چند روز پس‌از مراسم اصلی انجام می‌شود. در این آیین، عروس و داماد به همراه خویشاوندان به خانهٔ پدر عروس و سپس دیگر بستگان دعوت می‌شوند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> این رسم در برخی مناطق ایران با عنوان [[پاگشا]] شناخته می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

=== آداب و تشریفات پایوازی ===

در این مراسم، ابتدا خانوادهٔ پدر عروس با پذیرایی مفصلی از مهمانان استقبال می‌کند. عروس هدایایی مانند لباس، [[چادر]] و زیورآلات دریافت می‌کند.<ref>عابدوف، آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص179.</ref> هدایای تقدیمی در مراسم پایوازی که با عناوین پاگشایانه، رونما و پیش‌رو شناخته می‌شوند، تحولات قابل توجهی را در طول زمان تجربه کرده است. در گذشته، در بعضی مناطق، گاهی پدر عروس متناسب با توان مالی خود، حیوانات مفیدی مانند گاو یا گوسفند شیرده و حتی اسب کره‌زا به دختر خود هدیه می‌داد. این هدایا علاوه‌بر ارزش مادی، نشان‌دهندۀ دلبستگی و حمایت خانواده از عروس جوان بود.<ref>عابدوف، آداب، آیین‍‌ها و باورهای مردم افغانستان، 1393ش، ص180.</ref> در دوران معاصر، این سنت به شکل مدرن‌تری تداوم یافته و هدایا به‌طور عمده شامل لباس کامل برای زوجین و زیورآلات طلا برای عروس است.<ref>[https://youtube.com/watch?v=n9osQNGTq7I&si=LZas4yVC%20nuBeZlE «پایوازی عروس»، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>

مدت اقامت در پایوازی از چند روز تا یک ماه متغیر است. در گذشته، عروس و داماد گاهی تا یک ماه در خانۀ پدر عروس می‌ماندند. با تصویب قانونی در سال ۱۳۹۴ش توسط مجلس سنا، برگزاری این مراسم در هتل‌ها ممنوع شده است.<ref>[http://sagima21.blogfa.com/post/66 سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.]</ref>

پایوازی موجب تقویت پیوندهای خانوادگی و آشنایی بستگان دو خانواده می‌شود. همچنین از نظر اقتصادی به تأمین برخی نیازهای زوج جوان کمک می‌کند.<ref name=":2">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239482/پاگشا بلوکباشی، «پاگشا»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بااین‌حال، تجمل‌گرایی در این مراسم گاهی موجب فشار مالی بر میزبانان می‌شود.<ref>[http://sagima21.blogfa.com/post/66 سلیم، «مجلس سنا قانون برگزاری مراسم عروسی را تصویب کرد، طویانه بند می‌شود»، وبلاگ زنان صالح.]</ref>

== عروسی دسته‌جمعی در افغانستان ==

[[پرونده:ازدواج-در-افغانستان.jpg|thumb|یک مراسم عروسی دسته جمعی با شرکت ۳۰ زوج در هرات افغانستان؛ ۲۱ می ۲۰۱۶|جایگزین=عروسی دسته جمعی در افغانستان]]

در عروسی دسته‌جمعی، مراسم ازدواج تعدادی از زوج‌های جوان به‌صورت گروهی و در یک سالن برگزار می‌شود. این کار با هدف تسهیل در امر ازدواج و پایین‌آمدن هزینه‌های سنگین مراسم عروسی از سوی نهادهای خیریه همراه با اهدای [[جهیزیه]] و لوازم منزل انجام می‌شود.<ref>[https://www.samatak.com/funny/tale/شب-زفاف-گروهی-کشور-افغانستان-تصاویر.html «شب زفاف در کشور افغانستان»، وب‌سایت سماتک.]</ref> تاریخچهٔ عروسی دسته‌جمعی به عصر [[تیموریان]] برمی‌گردد و از سوی [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبیگم]] همسر میرزا شاهرخ؛ حاکم تیموری رواج یافته است. در آن زمان، این نوع مراسم سالی یک‌بار در [[روضه سخی|روضهٔ سخی]] [[مزارشریف]] برگزار می‌شد و عبدالرحمن جامی به دعوت حاکم تیموری خطبهٔ عقد عروسی‌های دسته‌جمعی را جاری می‌ساخت.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hLVsZP7wwwQ محمدی، «تاریخچۀ دقیق مراسم‌های عروسی دسته‌جمعی در افغانستان»، آشیانه، وب‌سایت یوتیوب.]</ref> مراسم عروسی دسته‌جمعی بعداز مدت‌ها وقفه، دوباره درسال‌های اخیر بین تعدادی از افراد جامعهٔ افغانستان مرسوم شده است. در سال ۱۳۹۱ش اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی از سوی خیرین در [[مسجد]] فاطمیهٔ [[قندهار]] برگزار شد.<ref>[http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=64483 «اولین مراسم ازدواج دسته‌جمعی در قندهار»، شبکۀ اطلاع‌رسانی افغانستان.]</ref>

=== نهادهای برگزارکنندهٔ عروسی دسته‌جمعی ===

[[مدرسه|مدارس]] دینی،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i225956 «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 125 زوج جوان در مزارشریف»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> دفاتر [[مرجع دینی|مراجع تقلید]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/83044684/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A «آیین ازدواج در افغانستان، فرایندی دشوار برای مردان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بنیاد فرهنگی خیریهٔ [[امام علی]]،<ref>[https://farkhundanews.com/archives/2305 «عروسی دسته‌جمعی در دشت برچی»، وب‌سایت فرخنده.]</ref> کمیتهٔ امداد [[امام خمینی]]،<ref>[https://saten.ir/20998/ازدواج-دسته-جمعی-در-افغانستان-به-همت-کم/ «ازدواج دسته‌جمعی در افغانستان به همت کمیتۀ امداد امام خمینی»، وب‌سایت ساتین.]</ref> وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان،<ref>[http://www.afghanirca.com/fa/news/62055 «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی 37 زوج در بامیان»، وب‌سایت افغان‌ایرکا.]</ref> انجمن فرهنگی وصال کوثر،<ref>[https://memar.press/مراسم-ازدواج-دستهجمعی-۴۴-زوج-در-کابل/ «مراسم ازدواج دسته‌جمعی 44 زوج در کابل برگزار شد»، خبرگزاری معمار.]</ref> کوثرالقرآن،<ref>[https://www.afghanwomennews.com/برگزاری-مراسم-ازدواج-دسته-جمعی-در-بامی/ «برگزاری مراسم ازدواج دسته‌جمعی در بامیان؛ 17 زوج به گونۀ دسته‌جمعی عروسی شان را جشن گرفتند»، خبرگزاری زنان افغانستان.]</ref> نهاد خیریهٔ حبیب‌یار،<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%کریمی، «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref> بنیاد خیریهٔ ابوالفضل<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref> و بنیاد خیریهٔ شهدای افغانستان،<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205826 سلطانی، «برگزاری جشن عروسی جمعی ده‌ها زوج جوان در کابل»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref> نهادهایی هستند که تا کنون در برپایی مراسم عروسی دسته‌جمعی مشارکت کرده‌اند.

=== آداب‌ورسوم برگزاری عروسی دسته‌جمعی ===

این نوع عروسی در مناسبت‌هایی مانند سال‌روز تولد بزرگان دینی چون میلادالنبی، روز [[مبعث]]،<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/259423/برگزاری-عروسی-دسته-جمعی-۲۳۰-زوج-جوان-بلخ «برگزاری عروسی دسته‌جمعی 230 زوج جوان در بلخ»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).]</ref> سیزدهم رجب به‌مناسبت میلاد امام علی و [[روز پدر در ایران|روز پدر]]، سال‌روز ازدواج امام علی و [[حضرت فاطمه|فاطمهٔ زهرا]]،<ref>[https://www.avapress.com/fa/gallery/272133/1/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B6%DB%B0-%D8%B «گزارش تصویری/ برگزاری عروسی دسته‌جمعی 60 زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).]</ref> [[نیمه شعبان|نیمهٔ شعبان]] و اعیاد اسلامی، برگزار می‌شود.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59195234/رونق-عروسی-های-دسته-جمعی-در-افغانستان «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> مؤسسات خیریهٔ مردم‌نهاد برای برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی، ابتدا از متقاضیان عروسی ثبت‌نام انجام می‌دهند؛ سپس به‌تعداد زوج‌ها لباس‌های یک‌دست و یک‌رنگ مخصوص عروسی و مواد اولیهٔ پذیرایی را تدارک می‌بینند و دعوت مهمانان به‌تعداد مشخص انجام می‌شود.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=72hDyGUT6Pw&pp=ygUy2LHZiNi0INio2LHar9iy2KfYsduMINi52LHZiNiz24wg2K_Ys9iq2Ycg2KzZhdi524w%3D «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>

انجمن‌های برگزارکنندهٔ این نوع مراسم از سه بخش عمده تشکیل می‌شوند: انتظامات، تدارکات و فرهنگی، این سه بخش هرکدام در تالار عروسی که معین شده است، کارهای تزئین و مجلس‌آرایی مانند آماده‌کردن استیج، گل‌آرایی، نورپردازی زیبا و حرفه‌ای و نظم مراسم، پذیرایی و اجرای برنامه‌های متنوع جذاب و شاد را به‌ عهده دارد.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=72hDyGUT6Pw&pp=ygUy2LHZiNi0INio2LHar9iy2KfYsduMINi52LHZiNiz24wg2K_Ys9iq2Ycg2KzZhdi524w%3D «برگزاری مراسم عروسی دسته‌جمعی (60) زوج جوان در غرب کابل»، تلویزیون راه فردا، وب‌سایت یوتیوب.]</ref>

هزینه‌های سنگین، رقابت‌های منفی، ناتوانی زوج‌ها در برگزاری مراسم عروسی، فقر و بیکاری، فاصله‌گرفتن از فرهنگ اسلامی، عوامل اصلی روی‌آوری زوج‌های جوان به این‌گونه مراسم هستند.<ref>[https://dailies.gov.af/عروسی-های-دسته-جمعی-گزینه-بدیل-پرهیز-ا/ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.]</ref> فرهنگ‌سازی [[ازدواج آسان]] و اسلامی، کمک به زوج‌های بی‌بضاعت، جلوگیری از اسراف<ref>[https://dailies.gov.af/عروسی-های-دسته-جمعی-گزینه-بدیل-پرهیز-ا/ «عروسی‌های دسته‌جمعی گزینۀ بدیل پرهیز از مصرف گزاف»، وب‌سایت ریاست روزنامه‌های دولتی.]</ref> و مقابله با تجمل‌گرایی و [[مصرف‌گرایی]] از اهداف برپایی این نوع مراسم عروسی به‌شمار می‌روند.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59195234/رونق-عروسی-های-دسته-جمعی-در-افغانستان «رونق عروسی‌های دسته‌جمعی در افغانستان»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref>

=== کارکردهای برگزاری عروسی دسته‌جمعی ===

عروسی دسته‌جمعی در افغانستان دارای کارکردهای اجتماعی و اقتصادی متعددی است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

# '''کاهش هزینه‌های سنگین ازدواج'''؛ که با اشتراک‌گذاری مخارج بین چندین زوج، فشار مالی را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. این روش از بدهکاری جوانان در آغاز زندگی مشترک جلوگیری می‌کند.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref>

# '''تقویت همبستگی اجتماعی'''؛ از طریق گردهمایی اقوام مختلف در یک مراسم مشترک که موجب تحکیم پیوندهای اجتماعی می‌شود.<ref>[https://www.farhangpress.af/جشن-عروسی-دسته-جمعی-هفتاد-زوج-در-کابل/ «جشن عروسی دسته‌جمعی هفتاد زوج در کابل»، خبرگزاری فرهنگ.]</ref>

# '''حفظ فرهنگ اصیل'''؛ با جلوگیری از نفوذ الگوهای فرهنگی بیگانه و ترویج سنت‌های بومی در مراسم ازدواج.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8% «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref>

# '''تسهیل امر ازدواج برای جوانان؛''' که با حذف موانع مالی، امکان تشکیل خانواده در سنین مناسب را فراهم می‌سازد و از بسیاری مشکلات اخلاقی و اجتماعی پیشگیری می‌کند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/589607/تصاویر-جشن-عروسی-دسته‌جمعی-۵۶-زوج-شیعه-در-ک «جشن عروسی دسته‌جمعی 56 زوج شیعه در کابل»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

# '''سلامت اجتماعی'''؛ با ایجاد فضایی عاری از رقابت‌های ناسالم و چشم‌وهم‌چشمی‌های مرسوم در عروسی‌های فردی.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/برگزاری-عروسی-دسته‏-جمعی-در-کابل «برگزاری عروسی دسته‌جمعی در کابل»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref>

# '''انطباق با موازین اسلامی'''؛ از طریق برگزاری مراسمی که با تلاوت قرآن، ذکر صلوات و برنامه‌های فرهنگی جایگزین موسیقی‌های مبتذل شده است. این شیوه به‌طور کامل با فرهنگ ازدواج آسان در سبک زندگی اسلامی، همخوانی دارد.<ref>[https://www.payam-aftab.com/fa/news/75772/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%DB%B3%DB%B5-%D8%B2%D9%88%D8%AC-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8% نظری، «مراسم عروسی 35 زوج جوان در نیمروز برگزار شد»، خبرگزاری پیام آفتاب.]</ref>

=== گسترهٔ عروسی دسته‌جمعی ===

تاکنون این نوع عروسی در ولایات مختلفی مانند [[کابل]]، [[مزارشریف]]، [[غزنی]]، [[بامیان]]، [[دایکندی]]، هلمند، [[نیمروز]]، فراه، قندهار، [[بغلان]] و پروان<ref>[https://mandegardaily.com/?p=17818 «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت روزنامه ماندگار.]</ref> برگزار شده است و انتظار می‌رود در سال‌های آتی این فرهنگ در ولایات دیگر نیز گسترش پیدا کند.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.]</ref>

=== آسیب‌شناسی مراسم عروسی دسته‌جمعی ===

رقابت‌های خانوادگی<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/برگزاری-عروسی-دسته‏-جمعی-در-کابل اشرفی، «برگزاری عروسی دسته‌جمعی در کابل»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> و ننگ اجتماعی از مسائلی است که باعث می‌شود عده‌ای از مردم و جوانان، مراسم عروسی خود را به‌صورت دسته‌جمعی برگزار نکنند. این افراد گمان می‌کنند این‌شکل برگزاری عروسی درشأن آنها نیست و باعث می‌شود از سوی دیگران تحقیر شوند، در صورتی‌که این رسم به‌دلیل کاهش هزینه و جلوگیری از اسراف، رضایت بیشتر زوج‌ها و خانواده‌های آنها را به‌دنبال دارد.<ref>[https://khabarnama.net/1398/06/why-group-wedding-didnt-changed-to-public-culture/ نظری، «ازدواج دسته‌جمعی؛ چرا این سبک عروسی به فرهنگ عمومی در افغانستان تبدیل نشده است؟»، وب‌سابت خبرنامه.]</ref>

=== ازدواج دسته‌جمعی افغانستانی‌ها در ایران ===

مراسم ازدواج دسته‌جمعی فقط به افغانستان محدود نمی‌شود، بلکه بین مهاجران افغانستانی در ایران نیز رواج دارد. برای مثال در ۱۴۰۱ش، این نوع مراسم در [[مشهد]] از سوی نیکوکاران و ادارهٔ کل امور اتباع و مهاجرین برای تعدادی زوج جوان افغانستانی برگزار شد.<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/afghanistan-i205762 «21 زوج افغانستانی در مشهد پیوند مشترک خود را جشن گرفتند»، وب‌سایت پارس‌تودی.]</ref>

[[شیربها]] که در خرده‌فرهنگ‌های افغانستان با نام‌های دیگری مانند گَله، قلین، ولور، طویانه و پیشکش نیز یاد می‌شود<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص24.</ref> مبلغی است که داماد به خانوادهٔ عروس پرداخت می‌کند. این مبلغ گاه صرف تهیهٔ جهیزیه می‌شود، اما بیشتر به‌طور مستقیم به خانوادهٔ عروس داده می‌شود. علاوه‌بر شیربها، هزینه‌های دیگری مانند لباس، مراسم نامزدی و عروسی نیز بر عهدهٔ داماد است. دولت افغانستان با تصویب قانونی، پرداخت شیربها را ممنوع اعلام کرده است.<ref>قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.</ref> در این قانون، پرداخت پول با عنوان شیربها، گَله، قلین، ولور، طویانه و پیشکش، ممنوع شده است.<ref>قانون مراسم عروسی، نمبرمسلسل 1280، مصوب 1396ش.</ref>

=== مهریه ===

[[مهریه]] براساس سنت اسلامی، در خانواده‌های افغانستانی مرسوم است، اما این سنت دینی از چارچوب‌های شرعی فاصله گرفته و تاحد زیادی تابع مقررات و سنن عرفی و آداب‌ورسوم اجتماعی شده است. مطالعات نشان می‌دهد که اغلب زنان از مهریهٔ خود، نوع و مقدار آن اطلاع نداشته‌اند و مانند اصل عقد ازدواج، خواست آنها در نظرگرفته نشده یا در تصمیم‌گیری‌های بزرگان فامیل شریک نبوده‌اند.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص104.</ref>

در عرف اجتماعی افغانستان، مالکیت زن بر مهریه به رسمیت شناخته نمی‌شود و زنان نیز مهریهٔ خود را مطالبه نمی‌کنند. هزینه‌هایی که تحت عنوان شیربها از داماد گرفته می‌شود، به‌طور کامل تحت مالکیت پدر عروس قرار می‌گیرد، اما از تعیین مهر قابل توجه که به‌عنوان ضمانت مالی و اجرایی پیوند زوجیت، چشم‌پوشی می‌شود.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان، (روزنه)، 1383ش، ص106.</ref>

=== جهیزیه ===

[[جهیزیه]] از لوازم اصلی ازدواج در خانواده‌های افغانستانی‌ها است. جهاز عروس براساس فرهنگ و نیازمندی‌های هر منطقه، تدارک می‌شود. جهیزیه به‌طور معمول به همان وسایل مورد نیاز خانهٔ عروس گفته می‌شود که از سوی داماد یا خانوادهٔ عروس (در صورت گرفتن اخذ شیربها یا گَله از داماد)، تهیه می‌شود. ظروف مورد نیاز غذاخوری، وسایل [[آشپزی]]، بسترخواب (رخت‌خواب)، کمد یا بکس (صندوق)، فرش از جنس گلیم یا قالی، وسایل تزئین اتاق عروس، چند دست لباس برای عروس، زیورآلات و سایر وسایل مورد نیاز، مجموعهٔ اقلامی است که جهاز عروس را تشکیل می‌دهد. البته در برخی مناطق روستایی، گوسفند یا گاو شیری را نیز به‌عنوان جهاز عروس در نظر می‌گیرند. در موارد نادری، عروس را بدون جهاز به خانۀ شوهر می‌فرستند. در چنین مواردی براساس توافق خانوادۀ عروس و داماد، گَله یا شیر بهای کمتر، از داماد گرفته می‌شود و در عوض، عروس را با دایرکردن جشن کوچک عروسی و بدون تدارک جهاز، به خانۀ شوهر می‌فرستند.<ref>«طویانه درافغانستان؛ قیمت دختران ازیک صدهزارافغانی تاچهارصد هزارافغانی»، وب‌سایت خبرنامه.</ref>

[[نفقه]] شامل تأمین نیازهای اساسی زن مانند [[خوراک]]، پوشاک، مسکن و درمان است.<ref>رحمانی، راهنمای حقوق خانواده درافغانستان ازدیدگاه قانون مدنی وعرف افغانستان، کمیته دفاع ازحقوق زنان افغانستان (روزنه)، 1383ش، ص106.</ref> قانون مدنی افغانستان نفقه را متناسب با توان مالی شوهر تعیین کرده است.<ref>قانون مدنی افغانستان، ماده 118، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.</ref> در فرهنگ جامعهٔ افغانستان نیز نفقهٔ زوجه براساس نوع درآمد و سطح زندگی شوهر و خانوادۀ او فراهم می‌شود.<ref>عبدالله، شرح قانون مدنی افغانستان (حقوق فامیل)، 1391ش، ص17.</ref> هزینه‌های درمانی زن به‌طور کامل بر عهدهٔ شوهر است و در ازدواج‌های چندهمسری به‌طور معمول چند همسر در یک [[خانه]] زندگی می‌کنند که این امر، گاهی موجب تنش می‌شود.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/621294/فرزندان-اولین-قربانیان-چندهمسری «فرزندان؛ اولین قربانیان چندهمسری»، خبرگزاری آفتاب.]</ref>

* قرآن کریم

* دیبرا ج اسمیت، تصامیم، علایق و تنوع: رسوم ازدواج درافغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، کابل، ۱۳۸۷ش.

* عابدوف، دادا جان، ترجمه بهرام امیراحمدیان، آداب، آیینها و باورهای مردم افغانستان، کابل، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، ۱۳۹۳ش.

* «عروسی گروهی به کمک یک نهاد خیریه در بغلان»، وب‌سایت ماندگار، تاریخ بازدید: ۲۵ مهر ۱۴۰۲ش.

* «فروش علنی زنان در بخش‌های شرقی کشور»، طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ حمل ۱۳۹۲ش.

* «قانون مدنی افغانستان»، وب‌سایت خبرگزاری پیام آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آبان ۱۳۸۶ش.

* «گزارش تصویری/ برگزاری عروسی دسته‌جمعی ۶۰ زوج جوان در کابل»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۳۱ جوزا (خرداد) ۱۴۰۲ش.

* ماهرخ مقدم، مژده، «صدور ۳۱ فرمان علیه زنان در امارت اسلامی»، اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور۱۴۰۱ش.

* مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت‌انگاری تا جرم‌انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۱۲پاییز- زمستان ۱۳۹۵ش.