ازدواج صوری: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =

| زیرنویس تصویر    =

| image_alt        =

'''ازدواج صوری'''؛ انعقاد عقد ازدواج بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.

ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع و از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار است.

صوریُ به عملی اطلاق می‌شود که در آن ظاهر امر با واقعیت منطبق نیست و اقدامی صرفاً به‌صورت ظاهری انجام می‌گیرد. برای نمونه، معاملهٔ صوری ممکن است با هدف فرار از دین و بدون قصد واقعی انتقال مال منعقد شود. در ازدواج صوری نیز طرفین فاقد قصد حقیقی برای ایجاد رابطهٔ [[زوجیت]] و ترتب آثار آن، مانند تشکیل [[خانواده]]، هستند و عقد را صرفاً برای دستیابی به اهدافی دیگر منعقد می‌کنند.<ref>[http://haghgara.com/fake-marriage/ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.]</ref>

افراد ممکن است به دلایل گوناگون به ازدواج صوری روی آورند که غالباً با هدف بهره‌مندی از برخی مزایای حقوقی یا دور زدن مقررات قانونی انجام می‌شود.<ref>[https://dadavar-nasim-mehr.com/ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.]</ref> از مهم‌ترین انگیزه‌های آن می‌توان به [[مهاجرت]] اشاره کرد؛ به‌گونه‌ای که فرد برای دریافت اقامت یا تابعیت کشور مقصد با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/733181 بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.]</ref> در برخی موارد نیز شرط متأهل بودن برای بهره‌مندی از [[ارث]] یا مزایای مشابه، افراد را به چنین اقدامی سوق می‌دهد. همچنین فشارهای خانوادگی می‌تواند عاملی در گرایش به ازدواج صوری باشد، به‌طوری‌که فرد بدون قصد واقعی برای تشکیل زندگی مشترک، ناچار به پذیرش آن می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1238808 مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش،  ص172.]</ref>

در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره [[طلاق]] داده شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد [[ازدواج]] با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248737/ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.]</ref>

ازدواج صوری در فقه اسلامی به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، عقدی باطل شمرده می‌شود. در فقه، قصد و رضایت از ارکان اساسی صحت هر عقد، ازجمله نکاح، است و تحقق آن منوط به ایجاب و قبول همراه با قصد انشای حقیقی است؛ ازاین‌رو، عقدی که صرفاً به‌صورت ظاهری و بدون ارادهٔ واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت منعقد شود، فاقد اعتبار شرعی است.<ref>حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.</ref>

در حقوق ایران نیز ازدواج از مصادیق عقود به‌شمار می‌رود و در خصوص صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی معاملات است. بر اساس مادهٔ ۱۹۰ قانون مدنی، قصد و رضایت طرفین، اهلیت، معین بودن موضوع و مشروعیت جهت از شرایط اساسی صحت هر معامله‌اند.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.</ref> فقدان هر یک از این شرایط موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار حقوقی آن می‌شود.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>

در ازدواج صوری، طرفین فاقد قصد واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت و التزام به آثار آن‌اند و هدف، بهره‌مندی از برخی آثار حقوقی عقد است؛ بنابراین، چنین عقدی به‌سبب فقدان قصد و رضایت معتبر، باطل تلقی می‌شود و در صورت اثبات صوری بودن، آثار آن از ابتدا منتفی است.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref> برخی حقوقدانان ازدواج صوری را از مصادیق تقلب نسبت به قانون دانسته‌اند که ضمانت اجرای اصلی آن بطلان عقد است.<ref>[https://www.yasa.co/fake-marriage/ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.]</ref>