حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =ابریشمدوزی.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =ابریشمدوزی | |||
|image_alt=ابریشمدوزی | |||
| فایل پادکست =ابریشمدوزی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =2/38 | |||
| تاریخ پادکست =11-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | '''{{درشت|ابریشمدوزی؛}}''' دوخت نقوش روی پارچه با نخ طبیعی ابریشم. | ||
ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. این هنر که قدمت آن به [[ | ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانی است که در آن با استفاده از نخ ابریشم طبیعی، طرحهای تزیینی بر روی پارچههای مختلف دوخته میشود. این هنر که قدمت آن به [[ساسانیان|دورۀ ساسانی]] بازمیگردد، در [[صفویه|دورۀ صفویه]] به اوج خود رسید. نقوش مورد استفاده شامل گل و مرغ، اسلیمی، بتهجقه و صحنههای طبیعتگرایانه است و بر روی پارچههایی چون مخمل، تافته و کتان اجرا میشود. هنر ابریشمدوزی در دوران معاصر با چالشهایی مانند ورود ابریشم خارجی مواجه است، اما همچنان بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] اصیل ایران، در تزیین لباس، تابلوهای هنری و وسایل دکوراسیون کاربرد دارد. | ||
== تعریف ابریشمدوزی == | == تعریف ابریشمدوزی == | ||
| خط ۷: | خط ۳۵: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
اگرچه واردات [[ابریشم]] در [[ | اگرچه واردات [[ابریشم]] در [[اشکانیان|دورۀ اشکانیان]] آغاز شد، اما تولید و کاربرد آن در دوره ساسانی رونق گرفت. موقعیت جغرافیایی ایران در مسیر [[جاده ابریشم]] و شرایط اقلیمی مناسب، موجب گسترش [[نوغانداری]] در مناطق شمالی از جمله [[گیلان]]، [[مازندران]] و [[گلستان|گرگان]] شد.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> همزمان با شکوفایی [[ابریشمبافی]]، هنر ابریشمدوزی نیز در ایران رواج یافت. قدیمیترین نمونهٔ موجود از ابریشمدوزی که در [[موزه ایران باستان]] نگهداری میشود، متعلق به سال ۴۵۱ هجری قمری در [[سلجوقیان|دورۀ سلجوقیان]] است. علاوه بر آثار موجود در مجموعههای هنری، در سالهای اخیر نمونههایی از ابریشمدوزیهای تاریخی در شهر [[ری]] نیز کشف شده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
=== دورۀ شکوفایی === | === دورۀ شکوفایی === | ||
دورۀ صفویه دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در | دورۀ صفویه دوران شکوفایی تولید ابریشم و ابریشمدوزی در ایران بود. در این عصر، میزان تولید سالانه ابریشم خام به ۳،۰۰۰ تن میرسید که ۶۰ تا ۷۰ درصد آن در گیلان تأمین میشد. ابریشم اصلیترین کالای استراتژیک و صادراتی ایران در این دوره محسوب میشد. کاربرد [[پارچه|پارچههای]] ابریشمی فراتر از [[پوشاک]] بود و برای ثبت رویدادهای درباری، صحنههای [[رزم و بزم]] و بهعنوان هدایای دیپلماتیک بهکار میرفت. مرغوبترین ابریشمهای تولیدی این دوره بر پایه کیفیت عبارت بودند از: '''ا'''بریشم میلانی، لاجی (خرواری) و لاهیجانی.<ref>[https://sanatafarinan.ir/مسیرصنعت-تولید-ابریشم-درایران/ «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد.]</ref> | ||
==مواد اولیه و نقوش== | ==مواد اولیه و نقوش== | ||
ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع | ابریشم رشتهای پروتئینی و طبیعی است که از ترشحات [[کرم ابریشم]] بهدست میآید. ویژگیهای فیزیکی این الیاف، از جمله لطافت و درخشندگی، در ظاهر نهایی آثار ابریشمدوزی مؤثر است. این نخ بر روی انواع پارچه از جمله موارد زیر بهکار میرود: [[مخمل]]، [[تافته]]، [[اطلس]]، [[کتان]]، [[چلوار]] و [[ماهوت]].<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> طرحهای ابریشمدوزی شامل طیف گستردهای از نقوش سنتی و هندسی است: [[گل و مرغ]] و گلوبوته، نقوش [[اسلیمی]] و ختایی، [[بتهجقه]]، تصاویر انسانی، حیوانی و صحنههای شکار و بزم.<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/familiarity-silk1-embroidery.html «آشنایی با هنر ابریشمکشی و ابریشمدوزی»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
== دوختهای رایج در ابریشمدوزی == | == دوختهای رایج در ابریشمدوزی == | ||
[[پرونده:ابریشمدوزی۱.jpg|جایگزین=ساقهدوزی|بندانگشتی|نمونهای از ساقهدوزی]] | |||
ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از: | ابریشمدوزی با استفاده از تکنیکهای متنوعی اجرا میشود که هر کدام ویژگیهای بصری متمایزی به اثر میبخشند. مهمترین این روشها عبارتاند از: | ||
| خط ۲۳: | خط ۵۲: | ||
** '''ساتندوزی توپر''': پوشاندن کامل سطح طرح با بخیههای موازی. | ** '''ساتندوزی توپر''': پوشاندن کامل سطح طرح با بخیههای موازی. | ||
** '''ساتندوزی توخالی''': دورگیری حاشیه طرح با پهنای ۳ تا ۵ میلیمتر که معمولاً با نخ ابریشم انجام میشود. | ** '''ساتندوزی توخالی''': دورگیری حاشیه طرح با پهنای ۳ تا ۵ میلیمتر که معمولاً با نخ ابریشم انجام میشود. | ||
** '''ساتندوزی کوتاهوبلند''': استفاده از بخیههایی با طولهای متفاوت برای ایجاد جلوه سایهروشن و طبیعی؛ این روش هم با نخهای تکرنگ و هم دورنگ قابل اجراست. | ** [[پرونده:ابریشمدوزی۲.jpg|جایگزین=ابریشمدوزی روی کیف|بندانگشتی|ابریشمدوزی روی کیف]]'''ساتندوزی کوتاهوبلند''': استفاده از بخیههایی با طولهای متفاوت برای ایجاد جلوه سایهروشن و طبیعی؛ این روش هم با نخهای تکرنگ و هم دورنگ قابل اجراست. | ||
** '''ساتندوزی اریب''': این شیوه عمدتاً برای دوخت برگهای کوچک بهکار میرود که در آن بخیهها از مرکز به سمت طرفین بهصورت مورب زده میشوند. | ** '''ساتندوزی اریب''': این شیوه عمدتاً برای دوخت برگهای کوچک بهکار میرود که در آن بخیهها از مرکز به سمت طرفین بهصورت مورب زده میشوند. | ||
| خط ۴۳: | خط ۷۲: | ||
* «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | * «انواع نخ ابریشم، ویژگیها و کاربرد»، وبسایت دوزیگل، تاریخ بازدید: ۱۴ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
* «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | * «مسیر صنعت تولید ابریشم در ایران»، وبسایت صنعتآفرینان امداد، تاریخ بازدید: ۱ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
{{#seo: | |||
|title=ابریشم دوزی چیست <nowiki>|</nowiki> تاریخچه، نقوش، دوختها و کاربردهای امروزی | |||
|description=ابریشمدوزی هنر سنتی ایرانیِ دوخت نقوش تزیینی با نخ ابریشم طبیعی است. در این صفحه با تعریف، تاریخچه، انواع دوخت، نقوش و کاربردهای امروزی ابریشمدوزی آشنا شوید. | |||
}} | |||
