پرش به محتوا

چفیه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ایجاد لینک داخلی
 
(۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =چفیه۴.jpg
| تصویر            =چفیه۴.jpg
| زیرنویس تصویر    =دختر ایرانی با چفیه
| زیرنویس تصویر    =دختر ایرانی با چفیه
| image_alt        =دختر ایرانی با چفیه
| image_alt        =دختر ایرانی با چفیه
| فایل پادکست      =چفیه.ogg
| فایل پادکست      =چفیه.ogg
| حجم فایلپادکست    =8/18 
| حجم فایلپادکست    =۸/۱۸
| تاریخ پادکست      =11-2-1405 
| تاریخ پادکست      =۱۱-۲-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| زیرنویس عنوان    =
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان اصلی        =  
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان انگلیسی    =  
| عنوان عربی        =
| عنوان عربی        =  
| عنوان علمی        =
| عنوان علمی        =  
| شاخه علمی        =
| شاخه علمی        =  
| نوع مفهوم        =
| نوع مفهوم        =  
| معنای اصطلاحی      =
| معنای اصطلاحی      =  
| حوزه کاربرد      =
| حوزه کاربرد      =  
| گستره جغرافیایی  =
| گستره جغرافیایی  =  
| منشأ تاریخی      =
| منشأ تاریخی      =  
| نخستین کاربرد    =
 
| ریشه واژه        =
| نخستین کاربرد    =  
| مرتبط با          =
| ریشه واژه        =  
| اهمیت            =
| مرتبط با          =  
| مبدع              =
| اهمیت            =  
| مروج              =
| مبدع              =  
| مقدس برای        =
| مروج              =  
| مورد احترام      =
| مقدس برای        =  
| آثار مرتبط        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
}}
'''<big>چَفیه</big>'''؛ سربندی رایج و سنتی در کشورهای عربی و برخی کشورهای غیرعربی.
'''{{درشت|چَفیه}}'''؛ سربندی رایج و سنتی در کشورهای عربی و برخی کشورهای غیرعربی.
 
چفیه (چَپیه) پوششی سنتی از پارچه‌هایی با جنس‌های متفاوت است که بیشتر اعراب بنا به خصوصیات جغرافیایی و منطقه‌ای ویژۀ خود، از آن استفاده می‌کنند. این پوشش با حفظ ظاهر کلی، تفاوت‌هایی جزئی پیدا کرده و به‌دنبال آن نام‌های خاصی را به خود اختصاص داده است.


==مفهوم‌شناسی==
چفیه پوششی چهارگوش با طرح چهارخانه است که اعراب آن را با [[عقال]] بر سر محکم می‌کنند. این پوشش در انواع مختلفی تولید می‌شود که هریک از نظر طرح، رنگ و کاربرد متفاوت هستند و از جنس‌های گوناگونی همچون [[پنبه]]، [[کتان]] و [[ابریشم]] بافته می‌شوند. چفیه کاربردهای گوناگونی دارد؛ از محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک در مناطق کویری و گرمسیری، تا استفاده به‌عنوان ابزار نظامی و نماد مقاومت. چفیه در مناطق مختلف [[ایران]] و با نام‌های متفاوتی استفاده می‌شود و در مراسم مذهبی و آیین‌های قومی نیز حضور دارد. امروزه این پوشش در کشورهای غربی نیز به‌عنوان [[اکسسوری]] مد و نماد سیاسی مورد توجه است.
چفیه دستار، دستمال یا چارقدی قلاب‌دوزی شده است که مردم عرب‌زبان آن را به شکل مثلث، تا کرده و روی سر خود قرار می‌دهند.<ref>مصاحب، دایرة‌المعارف فارسی، ذیل واژه چفیه.</ref>  آن‌ها دو گوشه‌ی چفیه را روی یکدیگر قرار داده و پشت سر می‌اندازند. گوشه‌های دیگر چفیه، روی شانه انداخته می‌شود و با بندی به‌نام «عقال» آن را روی سر محکم می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲-۸۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۲؛ هاشم‌نیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷.</ref>  نام اصلی چفیه، الکوفیه بوده<ref>شرتونی، اقرب الموارد، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۱۱۳.</ref>  و برخی علت نام‌گذاری آن را به الکوفیه به‌سبب بافتن چفیه در شهر کوفه می‌دانند.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۱۶۲۲؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۳؛ حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ۱۹۴۸م، ج۲، ص۲۴۷.</ref> همچنین چفیه پارچه‌ای چهارگوش و چهارخانه بوده که در [[ایران]] و فلسطین نماد مبارزه و جهاد است.<ref>[https://www.vajehyab.com/wiki/چفیه واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه چفیه.]</ref>  چفیه با نام‌های دیگری از جمله چپیه، چپیه اگال، چپی اگال، چفیه عقال، چپیه ارگال، کفیه اکل و کوفیه عقال تلفظ می‌شود. چفیه‌بافی یکی از انواع [[صنایع دستی]] در ایران است که در آن از دستگاه نساجی سنتی و نخ پنبه‌ای، استفاده می‌شود.<ref>سیدصدر، دایرة‌المعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref>


چفیه دستار چهارگوشه‌ای است که مردان عرب روی سر خود می‌اندازند. یکی از نام‌های این [[دستار]] کوفیه است و برخی تعبیر آن به لفظ چفیه را اشتباه می‌دادند. بسیاری تاریخچۀ پیدایش کوفیه و علت نام‌گذاری آن را شهر کوفه می‌دانند.  برخی نیز این نام‌گذاری را به‌سبب بافتن آن در شهر کوفه می‌دانند؛ زیرا از دورۀ خلافت عباسیان تاکنون، کوفیه‌های کوفه به‌سبب بافت مرغوب‌شان مشهور بوده است. این دستار و سربند را در عربی عامیانۀ عراق و عربی رایج در خوزستان چفیه ‏و در فارسی عامیانه، چپیه گویند.<ref>عواد، الذخائر الشرقیة، 1999م، ج1، ص391.‏</ref>
== معرفی ==
چفیه [[دستار]]، [[دستمال]] یا [[چارقد|چارقدی]] قلاب‌دوزی شده است که مردم عرب‌زبان، آن را به شکل مثلث تا کرده و روی سر خود قرار می‌دهند.<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه چفیه.</ref> آنها دو گوشهٔ چفیه را روی یکدیگر قرار داده، پشت سر می‌اندازند و دو گوشهٔ دیگر آن را روی شانه‌ها رها می‌کنند. سپس با بندی به نام [[عقال]]، آن را روی سر محکم می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲–۸۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۲؛ هاشم‌نیا و لک‌محمدی، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷.</ref> نام اصلی چفیه، الکوفیه است.<ref>شرتونی، اقرب الموارد، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۱۱۳.</ref> برخی علت نام‌گذاری آن را به الکوفیه به‌سبب بافتن چفیه در شهر [[کوفه]] می‌دانند؛ زیرا از دورهٔ خلافت [[عباسیان]] تاکنون، کوفیه‌های کوفه به‌سبب بافت مرغوب‌شان مشهور بوده است.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۱۶۲۲؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۳؛ حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ۱۹۴۸م، ج۲، ص۲۴۷.</ref>


=== جنس و شکل ظاهری ===
چفیه با نام‌های دیگری ازجمله چپیه، چپیه اگال، چپی اگال، چفیه عقال، چپیه ارگال، کفیه اکل و کوفیه عقال تلفظ می‌شود.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref> این [[دستار]] و سربند را در عربی عامیانهٔ [[عراق]] و عربی رایج در [[خوزستان]] چفیه و در فارسی عامیانه، چپیه گویند.<ref>عواد، الذخائر الشرقیة، 1999م، ج1، ص391. ‏</ref> در جهان، [[چفیه فلسطینی]] نماد مبارزه و جهاد به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.vajehyab.com/wiki/چفیه واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه چفیه.]</ref> چفیه‌بافی یکی از انواع [[صنایع دستی]] در ایران است که با دستگاه نساجی سنتی و نخ پنبه‌ای انجام می‌شود.<ref>سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.</ref>
چفیه پارچه‌ای مربعی شکل با ابعاد ۱۵۰ سانتی‌متر است. گاهی آن را به شکل مستطیل با عرض ۱۲۰ سانتی‌متر و طول ۱۵۰ سانتی‌متر می‌بافند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87 میرمطهری، «چفیه»،  مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.] ‏</ref> چفیه دارای طرح‌های راه‌راه، چهارخانه، شطرنجی و ساده در رنگ‌های قرمز تیره، قهوه‌ای، سبز روشن، زرد، آبی، سرخ، سفید یا سیاه است. هر رنگ از چفیه نماد یک منطقه یا اقلیم بوده و بر همین اساس اسامی گوناگونی برای چفیه وجود دارد. اعراب منطقه حجاز از چفیه‌های قالب‌زده‌شده قرمز و سیاه، سفید و قرمز یا سیاه و سفید استفاده می‌کنند. مردم سوریه، فلسطین و ایران از چفیه‌های چهارخانه به رنگ سیاه و سفید استفاده می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۸۴؛ امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۲۰۷؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱.</ref> اگر به‌عنوان شال‌گردن استفاده شود عرض چفیه اهمیت زیادی ندارد؛ اما اگر برای محافظت از سر و صورت باشد باید سایز آن بزرگ انتخاب شود به‌طوری که بستن آن به‌صورت مدل‌های مختلف ممکن باشد. <ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]‏</ref>  


مردم [[خرمشهر]]، آبادان و شادگان، چفیه‌های سفید با خال‌های مشکی می‌پوشند. جنس چفیه از نخ پنبه، کتان، [[ابریشم]]، گلابتون، کرباس، ابریشم زرباف یا ترکیبی از نخ و ابریشم است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کوفیه دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کوفیه]؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷-۳۶۹؛ اوبن،‌ ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش،  ص۳۶۱، حاشیه ۱۵. </ref> چفیه را با جنس‌های متفاوتی ازجمله نخ پنبه، کتان، ابریشم، گلابتون، کرباس، ابریشم زربافت و یا مخلوطی از نخ و ابریشم می‌بافند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87 میرمطهری، «چفیه»،  مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]‏</ref>  از پرطرف‌دار‌ترین‌های جنس چفیه، جنس پنبه است که دوام و عمر زیادی دارد. مرغوب‌ترین آن، ابریشم طبیعی است که قیمت بالایی دارد.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>
چفیه به‌وسیله [[عقال]] (عگال، اگال، ارگال یا اکل) که رشته‌ای از جنس [[پشم شتر]]، [[ابریشم]] یا [[موی بز]] است با تکه پارچه‌ای نخی در دو ردیف به دور سر پیچیده می‌شود. عقال موجب محکم‌شدن چفیه روی سر می‌شود. مردم [[عربستان سعودی|عربستان]] به دلیل وزش بادهای شدید در سرزمین خود از عقال روی چفیه استفاده می‌کنند؛ اما عرب‌زبانان ایران و عراق کمتر از آن استفاده می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۸۴؛ پاک‌نژاد، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ۱۳۶۵ش، ص۴۹؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴.</ref>


برخي پژوهشگران در عرصۀ لباس بر این اعتقاد هستند که ترکيب رنگ به کار رفته در چفيه به تمدن‌هاي کهن بين‌النهرين برمي‌گردد و ساختارهاي ترکيبي آن برگرفته از شکل تورهای ماهي‌گيري يا خوشه‌‌هاي گندم است.<ref> [https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/%DA%86%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87 «چفيه؛ از تعريف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا».]</ref> رنگ چفیه‌ها بسته به سنت‌ها و اعتقادات در هر کشور متفاوت است. در برخی اقوام و طوایف برای شناسایی و تشخیص قوم و قبیله‌ای خاص از رنگ‌های متفاوت و منحصربه‌فردی استفاده می‌شود.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref> برخی چفیه‌ها دور ریشه پرزی و برخی دیگر دور‌های منگوله‌‌ای دارند که بسته به سلیقۀ فرد انتخاب می‌شوند.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>
== جنس و شکل ظاهری ==
چفیه پارچه‌ای مربعی‌شکل با ابعاد ۱۵۰ سانتی‌متر است. گاهی آن را به شکل مستطیل با عرض ۱۲۰ سانتی‌متر و طول ۱۵۰ سانتی‌متر می‌بافند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/چفیه میرمطهری، «چفیه»،  وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.] ‏</ref> چفیه دارای طرح‌های راه‌راه، چهارخانه، شطرنجی و ساده در رنگ‌های قرمز تیره، قهوه‌ای، سبز روشن، زرد، آبی، سرخ، سفید یا سیاه است. هر رنگ از چفیه نماد یک منطقه یا اقلیم بوده و بر همین اساس اسامی گوناگونی برای چفیه وجود دارد. اعراب منطقهٔ [[حجاز]] از چفیه‌های قالب‌زده‌شدهٔ قرمز و سیاه، سفید و قرمز یا سیاه و سفید استفاده می‌کنند. مردم [[سوریه]]، [[فلسطین]] و [[ایران]] از چفیه‌های چهارخانه به رنگ سیاه و سفید استفاده می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲ و ۸۴؛ امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۲۰۷؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱.</ref> چفیه اگر به‌عنوان [[شال‌گردن]] استفاده شود، عرض آن اهمیت زیادی ندارد، اما اگر برای محافظت از سر و صورت باشد باید سایز آن بزرگ انتخاب شود، به‌طوری که بستن آن به‌صورت مدل‌های مختلف ممکن باشد.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/راهنمای-خرید-چفیه-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.]</ref>


==کاربرد==
مردم [[خرمشهر]]، [[آبادان]] و [[شادگان]]، چفیه‌های سفید با خال‌های مشکی می‌پوشند. جنس چفیه از نخ پنبه، کتان، [[ابریشم]]، [[گلابتون]]، [[کرباس]]، ابریشم زرباف یا ترکیبی از نخ و ابریشم است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/کوفیه دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کوفیه]؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷–۳۶۹؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱، حاشیه ۱۵؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/چفیه میرمطهری، «چفیه»،  وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پرطرفدارترین نوع چفیه، جنس پنبه‌ای است که دوام و عمر بالایی دارد؛ درحالی‌که مرغوب‌ترین نوع آن از ابریشم طبیعی بافته می‌شود و قیمتی بالاتر دارد.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/راهنمای-خرید-چفیه-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.]</ref>
مردم در برخی مناطق گرمسیری برای پوشاندن سر و صورت در برابر آفتاب‌سوختگی و همچنین برای مقابله با گرد و خاک‌های شدید از چفیه ستفاده می‌کنند. علاوه بر کشورهای گرم و خشک عربی، بومیان مناطق کویری نیز برای مانع‌شدن از ورود شن به چشم‌ها و نواحی تنفسی از این پوشش بهره می‌گیرند. همچنین در این مناطق به‌دلیل گرمای طاقت‌فرسا، تعریق چند برابر حالت عادی است، بدین منظور مردم چپیه را برای خشک‌کردن عرق نیز استفاده ‏می‌کنند.‏<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>  


در جنگ ایران و عراق چپیه کاربردهای فراوانی همچون‏ پوشاندن صورت برای استتار، بند اسلحه و فانسقه، کمربند، شال‌گردن، حوله، سجادۀ نماز، سفره، خنک نگه‌داشتن ناحیۀ سر و صورت، وسیله‌ای برای جلوگیری از استنشاق گازهای سمی و باند برای بستن زخم ترکش‌ها داشته است. همچنین چفیه در دوران دفاع مقدس به‌عنوان نشان ایثار و مقاومت شناخته‌شده و امروزه بسیجیان، جانبازهای دوران دفاع مقدس و نیروهای جهادی از آن استفاده می‌کنند. در مراسم مختلفی از جمله روز‌ ارتش هر سال عرب‌هاي ايران با لباس‌های محلي و چفیۀ سفید «الغَتِرَه» و «عِقال» رژه مي‌روند. چفيه بين جوانان به یک نماد و نشان حرکت‌هاي جنبشي تبديل شده است. در جنبش‌های انقلابی در کشورهاي عربي، جوانان مصر، تونس، شيعيان بحرين و ديگر کشورها، چفيه را بر سر و گردن می‌اندازند. مردم فلسطین نیز به‌عنوان نماد مقاومت کشورهای اسلامی از [[چفیه فلسطینی|چفیه]] بسیار استفاده می‌کنند.‏
برخی پژوهشگران عرصهٔ پوشاک بر این باور هستند که ترکیب رنگ به‌کاررفته در چفیه به تمدن‌های کهن بین‌النهرین برمی‌گردد و ساختارهای ترکیبی آن برگرفته از شکل تورهای ماهی‌گیری یا خوشه‌های گندم است.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> رنگ چفیه‌ها بسته به سنت‌ها و اعتقادات در هر کشور متفاوت است. در برخی اقوام و طوایف برای شناسایی و تشخیص قوم و قبیله‌ای خاص از رنگ‌های متفاوت و منحصربه‌فردی استفاده می‌شود. برخی چفیه‌ها دور ریشهٔ پرزی و برخی دیگر دورهای منگوله‌ای دارند که بسته به سلیقهٔ فرد انتخاب می‌شوند.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/راهنمای-خرید-چفیه-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.]</ref>


=== نحوه بستن چفیه ===
== کاربرد ==
کوفیه یا چفیه به روش‌ها و اشکال مختلفی بسته می‌شود که به فرهنگ و آداب‌و‌رسوم هر کشور بستگی دارد. گاه به‌عنوان سربند برای محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک به سر بسته می‌شود. گاه گوشه‌های این پوشش را روی هم قرار داده و به شکل سه‌گوش درآورده و روی سر می‌اندازند و به‌عنوان تکمیل‌کنندۀ لباس به کمک عقال روی سر قرار می‌گیرد و گاه به‌همین صورت سه‌گوش درآورده و پس از قرار گرفتن روی سر، گوشه‌ها را هر کدام روی شانه‌های طرف مقابل هم می‌اندازند این روش بیشتر در جنوب کشور ایران و کشور امارات مرسوم است. چفیه در بسیاری از کشورها نیز به‌عنوان [[عمامه]] بسته می‌شود.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>
چفیه پوششی چندمنظوره با کاربردهای اقلیمی، نظامی و نمادین است:
* در مناطق گرمسیری، مردم از آن برای محافظت از سر و صورت در برابر آفتاب‌سوختگی و گردوخاک استفاده می‌کنند. بومیان مناطق کویری نیز برای جلوگیری از ورود شن به چشم و دستگاه تنفسی و همچنین خشک‌کردن عرق، از این پوشش بهره می‌برند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>
* در دوران [[جنگ ایران و عراق]]، چفیه کاربردهای گسترده‌ای یافت؛ ازجمله برای استتار، بند اسلحه، کمربند، [[شال‌گردن]]، حوله، [[سجاده]] نماز، سفره، خنک‌نگه‌داشتن سر و صورت، جلوگیری از استنشاق گازهای سمی و نیز پانسمان زخم‌های ترکش. در فرهنگ دفاع مقدس، چفیه به نماد [[ایثار]] و مقاومت تبدیل شد و امروزه [[بسیجی|بسیجیان]]، [[جانباز|جانبازان]] و نیروهای جهادی همچنان از آن استفاده می‌کنند.<ref>[https://bachoontourism.blogfa.com/post/108 قهرمانی، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم.]</ref>
* از منظر فرهنگی و هویتی، چفیه میان اقوام مختلف جایگاه ویژه‌ای دارد. در ایران، عرب‌های [[خوزستان]] در مراسمی چون [[روز ارتش جمهوری اسلامی ایران|روز ارتش]]، با چفیه سفید (غتره) و عقال رژه می‌روند. این پوشش در سال‌های اخیر به نمادی از حرکت‌های جنبشی و انقلابی در کشورهای عربی تبدیل شده و جوانان [[مصر]]، [[تونس]]، [[بحرین]] و دیگر کشورها آن را بر سر و گردن می‌اندازند. مردم فلسطین نیز از چفیه به‌عنوان نماد مقاومت در برابر اشغالگری استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>


برخی چفیه را تا کرده و به‌شکل مورب روی شب‌کلاه می‌بندند تا یک گوشه آن به پشت سر و دو گوشه‌ دیگر روی پیشانی قرار گیرد. در برخی از مناطق، مردم روی چفیه‌ی خود عمامه می‌بندند. آن‌ها گوشه‌های چفیه را در قسمت پیشانی بر روی عمامه قرار می‌دهند.<ref>دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷.</ref> اعراب بدوی، چفیه را به‌شکل عمامه دور سر خود می‌پیچند تا یک گوشه آن پشت سر، و دو گوشه‌ آن در جلوی شانه‌ها قرار گیرد. گاهی یک گوشه از چفیه را از چانه گذرانده و روی شانه می‌انداختند.<ref>دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۹.</ref> مردم در منطقه دشت آزادگان، چفیه را به‌شکل ساده روی سر قرار می‌دهند. در منطقه‌ اورامان [[کردستان]]، مردم از چفیه‌ سیاه و سفیدی که «جامه‌دانی» می‌نامند، استفاده می‌کنند. آن‌ها نوعی چفیه سرخ و سفید با نام «سورمور» را نیز روی سر می‌اندازند.<ref>سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۴.</ref>
== نحوه بستن چفیه ==
کوفیه یا چفیه به روش‌ها و اشکال مختلفی بسته می‌شود که به [[فرهنگ]] و [[آداب‌ورسوم]] هر کشور بستگی دارد. گاه به‌عنوان سربند برای محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک به سر بسته می‌شود. گاه گوشه‌های این پوشش را روی هم قرار داده و به شکل سه‌گوش درآورده و روی سر می‌اندازند و به‌عنوان تکمیل‌کنندهٔ لباس به کمک عقال روی سر قرار می‌گیرد و گاه به‌همین صورت سه‌گوش درآورده و پس از قرار گرفتن روی سر، گوشه‌ها را هر کدام روی شانه‌های طرف مقابل هم می‌اندازند. این روش بیشتر در جنوب کشور ایران و کشور [[امارات متحده عربی|امارات]] مرسوم است. چفیه در بسیاری از کشورها نیز به‌عنوان [[عمامه]] بسته می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref>


چفیه به‌وسیله عقال (عگال، اگال، ارگال یا اکل) که رشته‌ای از جنس پشم شتر، ابریشم یا موی بز است با تکه پارچه‌ای نخی در دو ردیف به دور سر پیچیده می‌شود. عقال موجب محکم شدن چفیه روی سر می‌شود. مردم عربستان به دلیل وزش بادهای شدید در سرزمین خود از عقال روی چفیه استفاده می‌کنند؛ اما عرب‌زبانان ایران و عراق کمتر از آن استفاده می‌کنند.<ref>خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۸۴؛ پاک‌نژاد، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ۱۳۶۵ش، ص۴۹؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴.</ref>
برخی چفیه را تا کرده و به‌شکل مورب روی [[شب‌کلاه]] می‌بندند تا یک گوشه آن به پشت سر و دو گوشه دیگر روی پیشانی قرار گیرد. در برخی مناطق، مردم روی چفیهٔ خود عمامه می‌بندند. آن‌ها گوشه‌های چفیه را در قسمت پیشانی بر روی عمامه قرار می‌دهند. اعراب بدوی، چفیه را به‌شکل عمامه دور سر خود می‌پیچند تا یک گوشهٔ آن پشت سر، و دو گوشهٔ آن در جلوی شانه‌ها قرار گیرد. گاهی یک گوشه از چفیه را از چانه گذرانده و روی شانه می‌انداختند.<ref>دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص367-369.</ref> مردم در منطقهٔ [[دشت آزادگان]]، چفیه را به‌شکل ساده روی سر قرار می‌دهند. در منطقه [[اورامان]] در [[استان کردستان]]، مردم از چفیه سیاه و سفیدی که «جامه‌دانی» می‌نامند، استفاده می‌کنند. آن‌ها نوعی چفیه سرخ و سفید با نام «سورمور» را نیز روی سر می‌اندازند.<ref>سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۴.</ref>


== انواع ==
== انواع ==
[[پرونده:چفیه.jpg|جایگزین=دانشجویان آمریکایی با چفیه در حمایت از فلسطین|بندانگشتی|دانشجویان آمریکایی با چفیه در حمایت از فلسطین]]
[[پرونده:چفیه.jpg|جایگزین=دانشجویان آمریکایی با چفیه در حمایت از فلسطین|بندانگشتی]]
چفیه‌ها انواع مختلفی دارند که مشهورترین آنها عبارت‌اند از:
چفیه‌ها انواع مختلفی دارند که مشهورترین آنها عبارت‌اند از:
* '''چفیه فلسطینی''': مشهورترین و پرطرفدارترین نوع این پوشش در جهان محسوب می‌شود. [[چفیه فلسطینی|چفیهٔ فلسطینی]] با طرح‌های سیاه‌وسفید به نمادی جهانی از مقاومت و هویت ملی [[فلسطین]] بدل شده است.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/راهنمای-خرید-چفیه-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.]</ref> این شال که ابتدا به‌عنوان پوششی برای محافظت کشاورزان فلسطینی از شرایط آب‌وهوایی به کار می‌رفت، در جریان قیام ۱۹۳۶م علیه استعمار انگلیس به نماد ایستادگی و مبارزه تبدیل شد. از آن زمان، چهره‌های شاخصی چون [[یاسر عرفات]] و [[لیلا خالد]]، چفیه را به‌عنوان نمادی از مقاومت و اتحاد به تن کرده‌اند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1157409/ «چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان، معروف‌ترین افرادی که آن را پوشیدند+تصاویر»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>


===چفیه فلسطینی===
[[پرونده:چفیه ۶.jpg|جایگزین=یاسر عرفات با چفیه فلسطینی |بندانگشتی|یاسر عرفات با چفیه فلسطینی در سال ۱۹۷۴ م]]
[[پرونده:چفیه ۶.jpg|جایگزین=یاسر عرفات با چفیه فلسطینی |بندانگشتی|یاسر عرفات با چفیه فلسطینی در سال ۱۹۷۴ م]]
[[چفیه فلسطینی|چفیۀ فلسطینی]]، مشهورترین و پرطرف‌دار‌ترین نوع این پوشش در جهان محسوب می‌شود.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref> چفیه فلسطینی با طرح‌های سیاه و سفید به نمادی جهانی از مقاومت و هویت ملی فلسطین بدل شده است. این شال که ابتدا به‌عنوان پوششی برای محافظت کشاورزان فلسطینی از شرایط آب‌وهوایی به کار می‌رفت، در جریان قیام 1936م علیه استعمار انگلیس به سمبل ایستادگی و مبارزه تبدیل شد. از آن زمان، چهره‌های شاخصی چون یاسر عرفات و لیلا خالد، چفیه را به‌عنوان نمادی از مقاومت و اتحاد به تن کرده‌اند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1157409/ «چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان/ معروف ترین افرادی که آن را پوشیدند+ تصاویر»، وب‌سایت شفقنا.]</ref>
* '''چفیه سفید معمولی (الغَتِرَه)''': این نوع چفیه بیشتر در [[کشورهای عربی]] به‌عنوان بخشی از لباس رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اعراب جنوب ایران نیز از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این چفیه، به کمک رشته‌ای به نام عقال که بیشتر به رنگ مشکی است، روی سر محکم بسته می‌شود و معمولاً از چفیه‌های نقش‌دار مانند «شِماغ» سبک‌تر است و بنا به جنس‌های متفاوت و مرغوب نسبت به انواع چفیه قیمت بالاتری دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5358307/همه-چیز-درباره-چفیه کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''چفیه شِماغ (اَمجوته)''': به اعتقاد برخی از ترک‌ها کلمه «شِماغ» برگرفته از کلمهٔ ترکی «یاسماک» (YASMAK) به معنای چیز بسته شده است.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref> این نوع چفیه بیشتر بین اعراب کشور [[عربستان سعودی|عربستان]] مورد استفاده قرار می‌گیرد و [[وهابیت|وهابی‌ها]] برای متمایزکردن خود از سایر افراد از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این نوع چفیه، اغلب به رنگ آبی و قرمز است، رنگ آبی در عراق، بوستان و شادگان دیده می‌شود. در خوزستان نیز به آن «اَمجوته» گویند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.‏]</ref>


===چفیه سفید معمولی (الغَتِرَه)===
افزون‌بر عرب‌ها، در لباس اقوام [[قوم کرد|کرد]]، [[قوم بلوچ|بلوچ]] و [[قوم پشتون|پَشْتون]] هم چیزی شبیه به چفیه وجود دارد که به‌عنوان شماغ پاکستانی شناخته شده و سبزرنگ است و خطوط روی آن با چفیه یا کوفیهٔ فلسطینی تفاوت دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5358307/همه-چیز-درباره-چفیه کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.]</ref> کردهای ایران در منطقهٔ اورامان چفیه سیاه‌وسفید را جامَه‌دانی و چفیهٔ رنگ سرخ و سفید را «سورمور» می‌گویند.<ref>سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، 1390ش، ص۱۳۴.</ref>
این نوع چفیه بیشتر در کشورهای عربی به‌عنوان بخشی از لباس رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اعراب جنوب ایران نیز از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این چفیه، به کمک رشته‌ای به نام عقال که بیشتر به رنگ مشکی است، روی سر محکم بسته می‌شود و معمولاً از چفيه‌هاي نقش‌دار ‏مانند «شِماغ» سبک‌تر است و بنا به جنس‌های متفاوت و مرغوب نسبت به انواع چفیه قیمت بالاتری دارد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5358307/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87 کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
* '''چفیه چریکی''': نظامیان و طبیعت‌گردها، ‏با توجه به شرایط کاری خود، از این نوع چفیه بهره می‌گیرند.<ref>[https://virgool.io/@Aradebartar/راهنمای-خرید-چفیه-tayn2rtkoekw «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.]</ref>
===چفیه شِماغ (اَمجوته)===
* '''مَصار''': چفیهٔ طرح‌دار که بیشتر اعراب کشورهای [[عمان]]، [[یمن]]، [[امارات متحده عربی|امارات]]، [[عربستان سعودی]]، [[قطر]]، جزایر و سواحل [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] و عرب‌های [[خوزستان]] نیز از آن استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5358307/همه-چیز-درباره-چفیه کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.]</ref>
به اعتقاد برخی از ترک‌ها کلمه «شِماغ» برگرفته از کلمۀ ترکی ‏«یاسماک» (YASMAK) به‌معنای چیز بسته شده است.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref> این نوع چفیه بیشتر در بین اعراب کشور عربستان مورد استفاده قرار می‌گیرد و وهابی‌ها برای متمایزکردن خود از سایر افراد از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این نوع از چفيه‌ اغلب به رنگ آبی و قرمز است، رنگ آبي در عراق، بوستان و شادگان ديده مي‌شود. در خوزستان نیز به آن «اَمجوته» گویند.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/%DA%86%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87 «چفيه؛ از تعريف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا».‏]</ref>
* '''لن‌گوته''':<ref>Langute‏</ref> نوع دیگری از چفیه که دارای طرح چهارخانه‌های بزرگ به رنگ‌های سبز و سفید است.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>
علاوه بر اعراب، در لباس‌ اقوام کرد، بلوچ و پَشْتون هم چیزی شبیه به چفیه وجود دارد که به‌عنوان شماغ پاکستانی شناخته شده و سبز رنگ است و خطوط روی آن با چفیه یا کوفیۀ فلسطینی تفاوت دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5358307/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87 کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.]</ref>  


کردها‌ی ایران در منطقۀ اورامان چفیه سیاه و سفید را جامَه‌دانی و چفیۀ رنگ سرخ و سفید را «سورمور» می‌گویند. <ref>سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، 1390ش، ص۱۳۴.</ref>
== چفیه در فرهنگ ایرانیان ==
===چفیه چریکی===
مردم نواحی مختلف ایران در مراسم مذهبی به‌ویژه [[ماه محرم|محرم]] از چفیه استفاده می‌کنند. مردم [[کمیجان]] در غروب روز [[تاسوعا]] بعداز اجرای تعزیهٔ [[حضرت عباس]]، مراسم [[علم‌کشی]] برگزار می‌کنند. در این مراسم به [[علم (نشان)|علم]]، چفیه‌های رنگارنگ بسته می‌شود. مردم معتقدند که اگر از زیر علم رد شوند، تا یک‌سال بیمهٔ [[امام حسین]] می‌شوند.<ref>عارف، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، ۱۳۹۱ش، ص۱۷۰–۱۷۱.</ref> در [[گیلان]]، مردم در مجالس سوگواری شهدای [[کربلا]] از چفیه استفاده می‌کنند.<ref>تهی‌دست، صنایع دستی گیلان، ۱۳۸۷ش، ص۴۸.</ref> چفیه میان مردم عرب [[خوزستان]] حرمت دارد. در این منطقه زمانی‌که فردی به اصطلاح [[کارد به استخوان رسیدن|کارد به استخوانش برسد]]، چفیهٔ خود را از سر برمی‌دارد. در این صورت با درخواست او موافقت می‌شود. آن‌ها در مراسم [[مقتل‌خوانی]] روز [[عاشورا]] به احترام [[امام حسین]] چفیه را از سر برمی‌دارند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240539/چفیه میرمطهری، «چفیه»،  وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.] ‏</ref>
نظامیان و طبیعت‌گرد‌ها، ‏با توجه به شرایط کاری خود، از این نوع چفیه بهره می‌گیرند.<ref>[https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>
===مَصار===
چفیۀ طرح‌دار که بیشتر اعراب کشورهای عمان، یمن، امارات، عربستان سعودی، قطر، جزایر و سواحل خلیج‌فارس و عرب‌های خوزستان نیز از آن استفاده می‌کنند.<ref> [https://kimik.ir/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%DA%86%D9%81%DB%8C%D9%87/ عزیزی، »راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک.]</ref>  
===لن‌گوته<ref>Langute‏</ref>===
نوع دیگری از چفیه که دارای طرح چهارخانه‌های بزرگ به رنگ‌های سبز و سفید است.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.]</ref>  


== در فرهنگ و ملل ==
== چفیه در جهان ==
امروزه چفیه در اکثر کشورهای جهان مورد استفادهٔ بسیاری از [[دختران]] و [[پسران]] است. در ویترین مغازه‌های [[کشورهای غربی]] برای تزئین مانکن‌های پلاستیکی یا در فستیوال مد و لباس بسیار از چفیه استقبال شده است. چفیه‌هایی با رنگ سیاه‌وسفید با قیمت‌های بسیار بالا در این کشورها عرضه می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/چفيه-از-تعريف-تا-استفاده «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.]</ref> در [[روسیه]] نیز آن را با نام «عرفاتکا» می‌شناسند.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»،‏ وب‌سایت ایران آنتیک.‏]</ref> ‏


=== در فرهنگ ایرانیان ===
[[پرونده:چفیه ۵.jpg|جایگزین=استفاده از چفیه در دنیای مد|بندانگشتی|استفاده از چفیه در دنیای مد]]
[[پرونده:چفیه۱.jpg|جایگزین=چفیه فلسطینی بر گردن آیت‌الله خامنه‌ای در کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتقاضه فلسطین|بندانگشتی|چفیه فلسطینی بر گردن آیت‌الله خامنه‌ای در کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتقاضه فلسطین]]
مردم نواحی مختلف ایران در مراسم مذهبی به‌ویژه محرم از چفیه استفاده می‌کنند. مردم کمیجان در غروب روز [[تاسوعا]] بعد از اجرای تعزیه حضرت عباس، مراسم علم‌کشی برگزار می‌کنند. در این مراسم به علم، چفیه‌های رنگارنگ بسته می‌شود. مردم معتقدند که اگر از زیر علم رد شوند، تا یک‌سال بیمه‌ امام حسین می‌شوند.<ref>عارف، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، ۱۳۹۱ش، ص۱۷۰-۱۷۱.</ref>   


در [[گیلان]]، مردم در مجالس سوگواری شهدای کربلا از چفیه استفاده می‌کنند.<ref>تهی‌دست، صنایع دستی گیلان، ۱۳۸۷ش، ص۴۸.</ref> چفیه در میان مردم عرب [[خوزستان]] حرمت دارد. در این منطقه زمانی‌که فردی به اصطلاح «کارد به استخوانش برسد»، چفیه خود را از سر بر می‌دارد. در این صورت با درخواست او موافقت می‌شود. آن‌ها در مراسم مقتل‌خوانی روز [[عاشورا]] به احترام [[امام حسین]] چفیه را از سر برمی‌دارند. 
== پانویس ==
{{پانویس}}


=== کشورهای اروپایی ===
== منابع ==
[[پرونده:چفیه ۵.jpg|جایگزین=استفاده از چفیه در دنیای مد|بندانگشتی|استفاده از چفیه در دنیای مد]]
امروزه چفيه در اکثر کشورهاي جهان مورد استفادۀ بسياري از دختران و پسران است. در ويترين مغازه‌هاي کشورهاي غربي براى تزيين مانكن‌هاى پلاستيكى و یا در فستيوال مد و لباس بسیار از چفيه‌ ‏استقبال شده است. چفيه‌هايي با رنگ سياه‌وسفيد با قيمت‌هاي بسيار بالا در این کشورها عرضه مي‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/khouzestan-13615/%DA%86%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%8A%D9%81-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87 «چفيه؛ از تعريف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا».]</ref>  در روسيه نیز آن را با نام «عرفاتكا» مى‌شناسند.<ref>[https://iranantiq.com/handicraft/textile/traditional-clothing/persian-cap/chafie-weaving «دربارۀ چفیه»،‏ وب‌سایت ایران آنتیک.‏]</ref> ‏
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
*اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به‌تحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش.
* اعتمادالسطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به‌کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش.
*امیدی، ناهید، دیده و دل و دست، مشهد، به نشر، ۱۳۸۲ش.
* اوبن، اوژن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، به‌ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران، زوار، ۱۳۶۲ش.
*اوبن، اوژن، ایران امروز ۱۹۰۶-۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، به‌ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران، زوار، ۱۳۶۲ش.
* امیدی، ناهید، دیده و دل و دست، مشهد، به نشر، ۱۳۸۲ش.
*پاک‌نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، یزد، بنیاد فرهنگی شهید پاک‌نژاد، ۱۳۶۵ش.
* پاک‌نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، یزد، بنیاد فرهنگی شهید پاک‌نژاد، ۱۳۶۵ش.
*تهی‌دست، فاطمه، صنایع دستی گیلان، رشت، فرهنگ ایلیا، ۱۳۸۷ش.
* تهی‌دست، فاطمه، صنایع دستی گیلان، رشت، فرهنگ ایلیا، ۱۳۸۷ش.
*جونز، هارفورد، خاطرات، به‌ترجمه مانی صالحی علامه، تهران، [بی‌نا]، ۱۳۸۶ش.
* جونز، هارفورد، خاطرات، به‌ترجمه مانی صالحی علامه، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۶ش.
*چیت‌ساز، حمیدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، ۱۳۷۹ش.
* «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۰ش.
*حسن، حسن ابراهیم، تاریخ الاسلام السیاسی، قاهره، [بی‌نا]، ۱۹۴۸م.
* «چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان، معروف‌ترین افرادی که آن را پوشیدند+تصاویر»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۰ش.
*خزائلی، عذرا، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، تهران، [بی‌نا]، ۱۳۸۰ش.
* چیت‌ساز، حمیدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، ۱۳۷۹ش.
*دوزی، د. پ. آ.، فرهنگ البسه مسلمانان، به‌ترجمه حسین‌علی هروی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش.
* حسن، حسن ابراهیم، تاریخ الاسلام السیاسی، قاهره، بی‌نا، ۱۹۴۸م.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش.
* خزائلی، عذرا، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۰ش.
*سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش، ۱۳۹۰ش.
* «دربارهٔ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: ۲۰ آبان ۱۴۰۱ش. ‏
*سیدصدر، ابوالقاسم، دایره‌المعارف هنرهای صنایع دستی، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۶ش.
* دوزی، د.پ.آ. فرهنگ البسه مسلمانان، به‌ترجمه حسین‌علی هروی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش.
*شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش.
*عارف، محمد، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، تهران، طهوری، ۱۳۹۱ش.
* «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
*مصاحب، غلام‌حسین، دایره‌المعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
* سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش، ۱۳۹۰ش.
*هاشم‌نیا، محمود و لک‌محمدی، ملوک، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، بیجار، مولف، ۱۳۸۰ش.
* سیدصدر، ابوالقاسم، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۶ش.
* شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
* عارف، محمد، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، تهران، طهوری، ۱۳۹۱ش.
* عواد، کورکیس، الذخائر الشرقیة، به‌کوشش جلیل عطیه، بیروت، مطبعة الارشاد، ۱۹۹۹م.
* قهرمانی، محمدرضا، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ شهریور ۱۳۹۰ش.
* کیان، مرضیه، «همه چیز دربارهٔ چفیه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ‏۲ آذر ۱۴۰۰ش.
* مصاحب، غلام‌حسین، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
* میرمطهری، آمنه، «چفیه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ‏۱۵ دی ۱۳۹۸ش.
* هاشم‌نیا، محمود و لک‌محمدی، ملوک، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، بیجار، مؤلف، ۱۳۸۰ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
*اعتمادالسطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به‌کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش.
*«چفيه؛ از تعريف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۰ش.‏
*«چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان/ معروف ترین افرادی که آن را پوشیدند+ تصاویر»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: 9 خرداد 1400ش.
*سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش،۱۳۹۰ش.
*‎عزیزی، مصطفی، «راهنمای خرید انواع چفیه عربی و فلسطینی»، وب‌سایت راهنمای خرید کیمیک، تاریخ بازدید: ۱۹ آبان ‏‏۱۴۰۱ش.‏
*عواد، کورکیس، الذخائر الشرقیة، به‌کوشش جلیل عطیه، بیروت، مطبعة الارشاد، ۱۹۹۹م.
*کیان، مرضیه، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ‏2 آذر ۱۴۰۰ش.
*«دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: 20 آبان 1401ش.‏
*نجفی، ابوالحسن، غلط ننویسیم: فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی، تهران، مرکز ‏نشر دانشگاهی، ۱۳۷۳ش.‏
*میرمطهری، آمنه، «چفیه»، مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ‏15 دی 1398ش. ‏

نسخهٔ کنونی تا ۲۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۰۲

چفیه
دختر ایرانی با چفیه
دختر ایرانی با چفیه


چَفیه؛ سربندی رایج و سنتی در کشورهای عربی و برخی کشورهای غیرعربی.

چفیه پوششی چهارگوش با طرح چهارخانه است که اعراب آن را با عقال بر سر محکم می‌کنند. این پوشش در انواع مختلفی تولید می‌شود که هریک از نظر طرح، رنگ و کاربرد متفاوت هستند و از جنس‌های گوناگونی همچون پنبه، کتان و ابریشم بافته می‌شوند. چفیه کاربردهای گوناگونی دارد؛ از محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک در مناطق کویری و گرمسیری، تا استفاده به‌عنوان ابزار نظامی و نماد مقاومت. چفیه در مناطق مختلف ایران و با نام‌های متفاوتی استفاده می‌شود و در مراسم مذهبی و آیین‌های قومی نیز حضور دارد. امروزه این پوشش در کشورهای غربی نیز به‌عنوان اکسسوری مد و نماد سیاسی مورد توجه است.

معرفی

چفیه دستار، دستمال یا چارقدی قلاب‌دوزی شده است که مردم عرب‌زبان، آن را به شکل مثلث تا کرده و روی سر خود قرار می‌دهند.[۱] آنها دو گوشهٔ چفیه را روی یکدیگر قرار داده، پشت سر می‌اندازند و دو گوشهٔ دیگر آن را روی شانه‌ها رها می‌کنند. سپس با بندی به نام عقال، آن را روی سر محکم می‌کنند.[۲] نام اصلی چفیه، الکوفیه است.[۳] برخی علت نام‌گذاری آن را به الکوفیه به‌سبب بافتن چفیه در شهر کوفه می‌دانند؛ زیرا از دورهٔ خلافت عباسیان تاکنون، کوفیه‌های کوفه به‌سبب بافت مرغوب‌شان مشهور بوده است.[۴]

چفیه با نام‌های دیگری ازجمله چپیه، چپیه اگال، چپی اگال، چفیه عقال، چپیه ارگال، کفیه اکل و کوفیه عقال تلفظ می‌شود.[۵] این دستار و سربند را در عربی عامیانهٔ عراق و عربی رایج در خوزستان چفیه و در فارسی عامیانه، چپیه گویند.[۶] در جهان، چفیه فلسطینی نماد مبارزه و جهاد به‌شمار می‌رود.[۷] چفیه‌بافی یکی از انواع صنایع دستی در ایران است که با دستگاه نساجی سنتی و نخ پنبه‌ای انجام می‌شود.[۸]

چفیه به‌وسیله عقال (عگال، اگال، ارگال یا اکل) که رشته‌ای از جنس پشم شتر، ابریشم یا موی بز است با تکه پارچه‌ای نخی در دو ردیف به دور سر پیچیده می‌شود. عقال موجب محکم‌شدن چفیه روی سر می‌شود. مردم عربستان به دلیل وزش بادهای شدید در سرزمین خود از عقال روی چفیه استفاده می‌کنند؛ اما عرب‌زبانان ایران و عراق کمتر از آن استفاده می‌کنند.[۹]

جنس و شکل ظاهری

چفیه پارچه‌ای مربعی‌شکل با ابعاد ۱۵۰ سانتی‌متر است. گاهی آن را به شکل مستطیل با عرض ۱۲۰ سانتی‌متر و طول ۱۵۰ سانتی‌متر می‌بافند.[۱۰] چفیه دارای طرح‌های راه‌راه، چهارخانه، شطرنجی و ساده در رنگ‌های قرمز تیره، قهوه‌ای، سبز روشن، زرد، آبی، سرخ، سفید یا سیاه است. هر رنگ از چفیه نماد یک منطقه یا اقلیم بوده و بر همین اساس اسامی گوناگونی برای چفیه وجود دارد. اعراب منطقهٔ حجاز از چفیه‌های قالب‌زده‌شدهٔ قرمز و سیاه، سفید و قرمز یا سیاه و سفید استفاده می‌کنند. مردم سوریه، فلسطین و ایران از چفیه‌های چهارخانه به رنگ سیاه و سفید استفاده می‌کنند.[۱۱] چفیه اگر به‌عنوان شال‌گردن استفاده شود، عرض آن اهمیت زیادی ندارد، اما اگر برای محافظت از سر و صورت باشد باید سایز آن بزرگ انتخاب شود، به‌طوری که بستن آن به‌صورت مدل‌های مختلف ممکن باشد.[۱۲]

مردم خرمشهر، آبادان و شادگان، چفیه‌های سفید با خال‌های مشکی می‌پوشند. جنس چفیه از نخ پنبه، کتان، ابریشم، گلابتون، کرباس، ابریشم زرباف یا ترکیبی از نخ و ابریشم است.[۱۳] پرطرفدارترین نوع چفیه، جنس پنبه‌ای است که دوام و عمر بالایی دارد؛ درحالی‌که مرغوب‌ترین نوع آن از ابریشم طبیعی بافته می‌شود و قیمتی بالاتر دارد.[۱۴]

برخی پژوهشگران عرصهٔ پوشاک بر این باور هستند که ترکیب رنگ به‌کاررفته در چفیه به تمدن‌های کهن بین‌النهرین برمی‌گردد و ساختارهای ترکیبی آن برگرفته از شکل تورهای ماهی‌گیری یا خوشه‌های گندم است.[۱۵] رنگ چفیه‌ها بسته به سنت‌ها و اعتقادات در هر کشور متفاوت است. در برخی اقوام و طوایف برای شناسایی و تشخیص قوم و قبیله‌ای خاص از رنگ‌های متفاوت و منحصربه‌فردی استفاده می‌شود. برخی چفیه‌ها دور ریشهٔ پرزی و برخی دیگر دورهای منگوله‌ای دارند که بسته به سلیقهٔ فرد انتخاب می‌شوند.[۱۶]

کاربرد

چفیه پوششی چندمنظوره با کاربردهای اقلیمی، نظامی و نمادین است:

  • در مناطق گرمسیری، مردم از آن برای محافظت از سر و صورت در برابر آفتاب‌سوختگی و گردوخاک استفاده می‌کنند. بومیان مناطق کویری نیز برای جلوگیری از ورود شن به چشم و دستگاه تنفسی و همچنین خشک‌کردن عرق، از این پوشش بهره می‌برند.[۱۷]
  • در دوران جنگ ایران و عراق، چفیه کاربردهای گسترده‌ای یافت؛ ازجمله برای استتار، بند اسلحه، کمربند، شال‌گردن، حوله، سجاده نماز، سفره، خنک‌نگه‌داشتن سر و صورت، جلوگیری از استنشاق گازهای سمی و نیز پانسمان زخم‌های ترکش. در فرهنگ دفاع مقدس، چفیه به نماد ایثار و مقاومت تبدیل شد و امروزه بسیجیان، جانبازان و نیروهای جهادی همچنان از آن استفاده می‌کنند.[۱۸]
  • از منظر فرهنگی و هویتی، چفیه میان اقوام مختلف جایگاه ویژه‌ای دارد. در ایران، عرب‌های خوزستان در مراسمی چون روز ارتش، با چفیه سفید (غتره) و عقال رژه می‌روند. این پوشش در سال‌های اخیر به نمادی از حرکت‌های جنبشی و انقلابی در کشورهای عربی تبدیل شده و جوانان مصر، تونس، بحرین و دیگر کشورها آن را بر سر و گردن می‌اندازند. مردم فلسطین نیز از چفیه به‌عنوان نماد مقاومت در برابر اشغالگری استفاده می‌کنند.[۱۹]

نحوه بستن چفیه

کوفیه یا چفیه به روش‌ها و اشکال مختلفی بسته می‌شود که به فرهنگ و آداب‌ورسوم هر کشور بستگی دارد. گاه به‌عنوان سربند برای محافظت در برابر آفتاب و گردوخاک به سر بسته می‌شود. گاه گوشه‌های این پوشش را روی هم قرار داده و به شکل سه‌گوش درآورده و روی سر می‌اندازند و به‌عنوان تکمیل‌کنندهٔ لباس به کمک عقال روی سر قرار می‌گیرد و گاه به‌همین صورت سه‌گوش درآورده و پس از قرار گرفتن روی سر، گوشه‌ها را هر کدام روی شانه‌های طرف مقابل هم می‌اندازند. این روش بیشتر در جنوب کشور ایران و کشور امارات مرسوم است. چفیه در بسیاری از کشورها نیز به‌عنوان عمامه بسته می‌شود.[۲۰]

برخی چفیه را تا کرده و به‌شکل مورب روی شب‌کلاه می‌بندند تا یک گوشه آن به پشت سر و دو گوشه دیگر روی پیشانی قرار گیرد. در برخی مناطق، مردم روی چفیهٔ خود عمامه می‌بندند. آن‌ها گوشه‌های چفیه را در قسمت پیشانی بر روی عمامه قرار می‌دهند. اعراب بدوی، چفیه را به‌شکل عمامه دور سر خود می‌پیچند تا یک گوشهٔ آن پشت سر، و دو گوشهٔ آن در جلوی شانه‌ها قرار گیرد. گاهی یک گوشه از چفیه را از چانه گذرانده و روی شانه می‌انداختند.[۲۱] مردم در منطقهٔ دشت آزادگان، چفیه را به‌شکل ساده روی سر قرار می‌دهند. در منطقه اورامان در استان کردستان، مردم از چفیه سیاه و سفیدی که «جامه‌دانی» می‌نامند، استفاده می‌کنند. آن‌ها نوعی چفیه سرخ و سفید با نام «سورمور» را نیز روی سر می‌اندازند.[۲۲]

انواع

دانشجویان آمریکایی با چفیه در حمایت از فلسطین

چفیه‌ها انواع مختلفی دارند که مشهورترین آنها عبارت‌اند از:

  • چفیه فلسطینی: مشهورترین و پرطرفدارترین نوع این پوشش در جهان محسوب می‌شود. چفیهٔ فلسطینی با طرح‌های سیاه‌وسفید به نمادی جهانی از مقاومت و هویت ملی فلسطین بدل شده است.[۲۳] این شال که ابتدا به‌عنوان پوششی برای محافظت کشاورزان فلسطینی از شرایط آب‌وهوایی به کار می‌رفت، در جریان قیام ۱۹۳۶م علیه استعمار انگلیس به نماد ایستادگی و مبارزه تبدیل شد. از آن زمان، چهره‌های شاخصی چون یاسر عرفات و لیلا خالد، چفیه را به‌عنوان نمادی از مقاومت و اتحاد به تن کرده‌اند.[۲۴]
یاسر عرفات با چفیه فلسطینی
یاسر عرفات با چفیه فلسطینی در سال ۱۹۷۴ م
  • چفیه سفید معمولی (الغَتِرَه): این نوع چفیه بیشتر در کشورهای عربی به‌عنوان بخشی از لباس رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و اعراب جنوب ایران نیز از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این چفیه، به کمک رشته‌ای به نام عقال که بیشتر به رنگ مشکی است، روی سر محکم بسته می‌شود و معمولاً از چفیه‌های نقش‌دار مانند «شِماغ» سبک‌تر است و بنا به جنس‌های متفاوت و مرغوب نسبت به انواع چفیه قیمت بالاتری دارد.[۲۵]
  • چفیه شِماغ (اَمجوته): به اعتقاد برخی از ترک‌ها کلمه «شِماغ» برگرفته از کلمهٔ ترکی «یاسماک» (YASMAK) به معنای چیز بسته شده است.[۲۶] این نوع چفیه بیشتر بین اعراب کشور عربستان مورد استفاده قرار می‌گیرد و وهابی‌ها برای متمایزکردن خود از سایر افراد از این نوع پوشش بهره می‌گیرند. این نوع چفیه، اغلب به رنگ آبی و قرمز است، رنگ آبی در عراق، بوستان و شادگان دیده می‌شود. در خوزستان نیز به آن «اَمجوته» گویند.[۲۷]

افزون‌بر عرب‌ها، در لباس اقوام کرد، بلوچ و پَشْتون هم چیزی شبیه به چفیه وجود دارد که به‌عنوان شماغ پاکستانی شناخته شده و سبزرنگ است و خطوط روی آن با چفیه یا کوفیهٔ فلسطینی تفاوت دارد.[۲۸] کردهای ایران در منطقهٔ اورامان چفیه سیاه‌وسفید را جامَه‌دانی و چفیهٔ رنگ سرخ و سفید را «سورمور» می‌گویند.[۲۹]

  • چفیه چریکی: نظامیان و طبیعت‌گردها، ‏با توجه به شرایط کاری خود، از این نوع چفیه بهره می‌گیرند.[۳۰]
  • مَصار: چفیهٔ طرح‌دار که بیشتر اعراب کشورهای عمان، یمن، امارات، عربستان سعودی، قطر، جزایر و سواحل خلیج‌فارس و عرب‌های خوزستان نیز از آن استفاده می‌کنند.[۳۱]
  • لن‌گوته:[۳۲] نوع دیگری از چفیه که دارای طرح چهارخانه‌های بزرگ به رنگ‌های سبز و سفید است.[۳۳]

چفیه در فرهنگ ایرانیان

مردم نواحی مختلف ایران در مراسم مذهبی به‌ویژه محرم از چفیه استفاده می‌کنند. مردم کمیجان در غروب روز تاسوعا بعداز اجرای تعزیهٔ حضرت عباس، مراسم علم‌کشی برگزار می‌کنند. در این مراسم به علم، چفیه‌های رنگارنگ بسته می‌شود. مردم معتقدند که اگر از زیر علم رد شوند، تا یک‌سال بیمهٔ امام حسین می‌شوند.[۳۴] در گیلان، مردم در مجالس سوگواری شهدای کربلا از چفیه استفاده می‌کنند.[۳۵] چفیه میان مردم عرب خوزستان حرمت دارد. در این منطقه زمانی‌که فردی به اصطلاح کارد به استخوانش برسد، چفیهٔ خود را از سر برمی‌دارد. در این صورت با درخواست او موافقت می‌شود. آن‌ها در مراسم مقتل‌خوانی روز عاشورا به احترام امام حسین چفیه را از سر برمی‌دارند.[۳۶]

چفیه در جهان

امروزه چفیه در اکثر کشورهای جهان مورد استفادهٔ بسیاری از دختران و پسران است. در ویترین مغازه‌های کشورهای غربی برای تزئین مانکن‌های پلاستیکی یا در فستیوال مد و لباس بسیار از چفیه استقبال شده است. چفیه‌هایی با رنگ سیاه‌وسفید با قیمت‌های بسیار بالا در این کشورها عرضه می‌شود.[۳۷] در روسیه نیز آن را با نام «عرفاتکا» می‌شناسند.[۳۸] ‏

استفاده از چفیه در دنیای مد
استفاده از چفیه در دنیای مد

پانویس

  1. ↑ مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه چفیه.
  2. ↑ خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲–۸۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۲؛ هاشم‌نیا و لک‌محمدی، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۴۷.
  3. ↑ شرتونی، اقرب الموارد، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۱۱۳.
  4. ↑ اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۷ش، ج۳، ص۱۶۲۲؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱؛ چیت‌ساز، تاریخ پوشاک ایرانیان، ۱۳۷۹ش، ص۱۰۳؛ حسن، تاریخ الاسلام السیاسی، ۱۹۴۸م، ج۲، ص۲۴۷.
  5. ↑ سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.
  6. ↑ عواد، الذخائر الشرقیة، 1999م، ج1، ص391. ‏
  7. ↑ واژه‌نامه آزاد، ذیل واژه چفیه.
  8. ↑ سیدصدر، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، ۱۳۸۶ش، ص۱۲۲.
  9. ↑ خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲و۸۴؛ پاک‌نژاد، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ۱۳۶۵ش، ص۴۹؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴.
  10. ↑ میرمطهری، «چفیه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. ‏
  11. ↑ خزائلی، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، ۱۳۸۰ش، ص۸۲ و ۸۴؛ امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۲۰۷؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱.
  12. ↑ «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.
  13. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کوفیه؛ جونز، خاطرات، ۱۳۸۶ش، ص۴۱۴؛ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص۳۶۷–۳۶۹؛ اوبن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، ۱۳۶۲ش، ص۳۶۱، حاشیه ۱۵؛ میرمطهری، «چفیه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  14. ↑ «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.
  15. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.
  16. ↑ «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.
  17. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.
  18. ↑ قهرمانی، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم.
  19. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.
  20. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.
  21. ↑ دوزی، فرهنگ البسه مسلمانان، ۱۳۴۵ش، ص367-369.
  22. ↑ سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۴.
  23. ↑ «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.
  24. ↑ «چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان، معروف‌ترین افرادی که آن را پوشیدند+تصاویر»، وب‌سایت شفقنا.
  25. ↑ کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.
  26. ↑ «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.
  27. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.‏
  28. ↑ کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.
  29. ↑ سلیمی، زمستان در فرهنگ مردم کرد، 1390ش، ص۱۳۴.
  30. ↑ «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول.
  31. ↑ کیان، «همه چیز درباره چفیه»، خبرگزاری مهر.
  32. ↑ Langute‏
  33. ↑ «دربارۀ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک.
  34. ↑ عارف، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، ۱۳۹۱ش، ص۱۷۰–۱۷۱.
  35. ↑ تهی‌دست، صنایع دستی گیلان، ۱۳۸۷ش، ص۴۸.
  36. ↑ میرمطهری، «چفیه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. ‏
  37. ↑ «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا.
  38. ↑ «دربارۀ چفیه»،‏ وب‌سایت ایران آنتیک.‏

منابع

  • اعتمادالسطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به‌کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش.
  • اوبن، اوژن، ایران امروز ۱۹۰۶–۱۹۰۷ ایران و بین‌النهرین، به‌ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران، زوار، ۱۳۶۲ش.
  • امیدی، ناهید، دیده و دل و دست، مشهد، به نشر، ۱۳۸۲ش.
  • پاک‌نژاد، رضا، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، یزد، بنیاد فرهنگی شهید پاک‌نژاد، ۱۳۶۵ش.
  • تهی‌دست، فاطمه، صنایع دستی گیلان، رشت، فرهنگ ایلیا، ۱۳۸۷ش.
  • جونز، هارفورد، خاطرات، به‌ترجمه مانی صالحی علامه، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۶ش.
  • «چفیه؛ از تعریف تا استفاده»، خبرگزاری دانشجویان ایران: ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۳۹۰ش.
  • «چفیه فلسطینی از پوشش سر تا تبدیل شدن به نماد ملی آزادگان، معروف‌ترین افرادی که آن را پوشیدند+تصاویر»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • چیت‌ساز، حمیدرضا، تاریخ پوشاک ایرانیان، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها، ۱۳۷۹ش.
  • حسن، حسن ابراهیم، تاریخ الاسلام السیاسی، قاهره، بی‌نا، ۱۹۴۸م.
  • خزائلی، عذرا، واژه‌نامه پوشش سر در ایران، تهران، بی‌نا، ۱۳۸۰ش.
  • «دربارهٔ چفیه»، وب‌سایت ایران آنتیک، تاریخ بازدید: ۲۰ آبان ۱۴۰۱ش. ‏
  • دوزی، د.پ.آ. فرهنگ البسه مسلمانان، به‌ترجمه حسین‌علی هروی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۵ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۶ خرداد ۱۴۰۱ش.
  • «راهنمای خرید چفیه»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
  • سلیمی، هاشم، زمستان در فرهنگ مردم کرد، تهران، سروش، ۱۳۹۰ش.
  • سیدصدر، ابوالقاسم، دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۶ش.
  • شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.
  • عارف، محمد، کمیجان سرزمین شگفت‌انگیز تات‌ها و مادها، تهران، طهوری، ۱۳۹۱ش.
  • عواد، کورکیس، الذخائر الشرقیة، به‌کوشش جلیل عطیه، بیروت، مطبعة الارشاد، ۱۹۹۹م.
  • قهرمانی، محمدرضا، «راهیان نور، کاربردهای چفیه»، وبلاگ باچون توریسم، تاریخ درج مطلب: ۱۶ شهریور ۱۳۹۰ش.
  • کیان، مرضیه، «همه چیز دربارهٔ چفیه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ‏۲ آذر ۱۴۰۰ش.
  • مصاحب، غلام‌حسین، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش.
  • میرمطهری، آمنه، «چفیه»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ‏۱۵ دی ۱۳۹۸ش.
  • هاشم‌نیا، محمود و لک‌محمدی، ملوک، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، بیجار، مؤلف، ۱۳۸۰ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=چفیه&oldid=54922»