تنکابن: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-[[پرونده:تنکابن (1).jpg|جایگزین=شهر تنکابن|بندانگشتی|نمایی از شهر تنکابن، استان مازندران]]
+{{درشت|'''تنکابن'''}}؛ از شهرهای استان مازندران و مرکز شهرستان تنکابن.
-{{درشت|'''تنکابن'''}}؛ از شهرهای استان مازندران و مرکز شهرستان تنکابن.{{سخ}}'''شهر تنکابن''' یکی از شهرهای استان [[مازندران]] در شمال [[ایران]] است که به‌دلیل داشتن طبیعت سرسبز، محصولات متنوع کشاورزی و جاذبه‌های [[گردشگری]] شناخته شده است. این شهر که به نام قدیمی شهسوار نیز معروف است، مرکز شهرستان تنکابن و پرجمعیت‌ترین شهرستان غرب مازندران به‌شمار می‌رود. تنکابن بر اساس تقسیمات کشوری، جزئی از استان مازندران است، اما از نظر تاریخی و فرهنگی، مردم این منطقه با مردم [[گیلان]]، شباهت‌ها و پیوندهای عمیق‌تری دارند.
+تنکابن یکی از شهرهای استان [[مازندران]] در شمال [[ایران]] و مرکز شهرستان تنکابن است. این شهر به‌دلیل طبیعت سرسبز، محصولات متنوع کشاورزی و جاذبه‌های [[گردشگری]] شناخته می‌شود. این شهر براساس تقسیمات کشوری، جزئی از استان مازندران است، اما از نظر تاریخی و فرهنگی، مردم این منطقه با مردم [[گیلان]]، شباهت‌ها و پیوندهای عمیقی دارند.
-== مختصات جغرافیایی تنکابن ==
+== موقعیت جغرافیایی ==
-شهر تنکابن، دارای مختصات °۳۶ و ´۴۹ عرض و °۵۰ و ´۵۲ طول جغرافیایی است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۱۴۹.</ref> این شهر، در قسمت شمالی شهرستان تنکابن، در کنار سواحل دریای خزر و رودخانهٔ سه هزار، در ارتفاع ۲۰ متر پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد و در فاصلهٔ ۲۳۰ کیلومتری از شهر ساری واقع شده است.<ref>سازمان برنامه و بودجه استان مازندران معاونت آمار و اطلاعات، آمارنامه استان مازندران ۱۳۷۶، تهیه‌کنندگان علی‌اکبر شریفیان و فرهمند مرادی، ۱۳۷۷ش.</ref>
+تنکابن در مختصات °۳۶ و ´۴۹ عرض شمالی و °۵۰ و ´۵۲ طول شرقی قرار دارد.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۱۴۹.</ref> این شهر در بخش شمالی شهرستان، در کنار سواحل [[دریای خزر]] و رودخانه سه‌هزار، در ارتفاع ۲۰ متر پایین‌تر از سطح آب‌های آزاد و در فاصلهٔ ۲۳۰ کیلومتری از شهر [[ساری]] واقع شده است. مرزهای آن از سمت شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان [[کلاردشت]] و [[چالوس]]، از شمال‌شرق به شهرستان عباس‌آباد، از غرب به شهرستان [[رامسر]] و از سمت جنوب نیز به استان [[استان قزوین|قزوین]]، [[رشته‌کوه البرز]] و شهرستان [[طالقان]] می‌رسد.<ref>جغرافیای کامل ایران، ج2، ۱۳۶۶ش، ص1140. فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص153.</ref>
-=== همسایگان تنکابن ===
+== تقسیمات کشوری ==
-این شهر از سمت شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان کلاردشت و چالوس، از شمال‌شرق به شهرستان عباس‌آباد، از غرب به شهرستان رامسر و از سمت جنوب نیز به استان قزوین، رشته‌کوه البرز و شهرستان طالقان می‌رسد.<ref>جغرافیای کامل ایران، ج2، ۱۳۶۶ش، ص1140.
+شهرستان تنکابن با مساحت ۲۱۴۰ کیلومتر مربع، یکی از شهرستان‌های استان مازندران به‌شمار می‌رود و با این‌که از نظر تقسیمات کشوری جزئی از مازندران است، اما مردم آن از نظر تاریخی و فرهنگی نزدیکی بیشتری با مردم گیلان دارند.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱.</ref> شهرستان تنکابن از چهار بخش مرکزی، عباس‌آباد، خرم‌آباد و نشتارود تشکیل شده است. این شهرستان شامل ۹ دهستان به نام‌های گلیجان، میر شمس‌الدین، تمشکل، کترا، بلده، بلده شرقی، میان‌دامان، دوهزار و سه‌هزار است. همچنین ۶ شهر تنکابن، خرم‌آباد، عباس‌آباد، سلمان‌شهر، نشتارود و کلارآباد در این شهرستان وجود دارد. افزون‌بر این، ۲۹۸ آبادی دارای سکنه نیز در محدودهٔ این شهرستان قرار دارند.<ref>نشریهٔ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۵ش؛ سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1375ش، ص15.</ref>
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص153.</ref>
+== پیشینه تاریخی ==
+سرزمین‌های جنوبی دریای خزر در گذشته زیستگاه اقوام باستانی تپورها در [[مازندران]]، کادوسی‌ها در [[گیلان]] و آمردها میان [[آمل]] و تنکابن بوده است. تنکابن با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، در دوران [[هخامنشیان]] محل سکونت قوم آمرد بود.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛ یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص۳۵؛ مهجوری، تاریخ مازندران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص37-38.</ref> پس‌از سلطهٔ [[اسکندر مقدونی|اسکندر]]، آمردها استقلال داخلی یافتند، اما سپس توسط فرهاد یکم اشکانی به دربند خزر کوچانده شدند.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛ آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱؛ یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص83.</ref> پس‌از آن، قبایل دیلم در منطقه مستقر شدند و به‌صورت مستقل در قلعه‌ها و پناهگاه‌های جنگلی و کوهستانی زندگی کردند.<ref>کسروی، شهریاران گمنام، ۱۳۵۵ش، ص۱۹.</ref> این خطه به‌دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، پناهگاه علویان و مخالفان اموی و عباسی بود و بقعه‌های متعدد مذهبی در تنکابن و اطراف آن باقی مانده است.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲2.</ref> در [[ایران در دوران صفویه|دورهٔ صفوی]]، تنکابن جزو ولایت گیلان بود،<ref>اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، ج1، ۱۳۵۰ش، ص141.</ref> اما در [[ایران در دوران قاجاریه|دورهٔ قاجار]] از گیلان جدا و به مازندران ملحق شد. تنکابن تا پیش‌از سال ۱۳۱۰ش شهری کوچک و کم‌رونق بود، اما پس‌از آن به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، طبیعی و بازرگانی، رشد چشمگیری یافت.<ref>رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص182؛ شایان، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، ج1، ۱۳۳۶ش، ص150؛ محمودزاده، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، ۱۳۵۰ش، ص234.</ref>
-=== پوشش گیاهی و جانوری تنکابن ===
+== نام‌گذاری ==
-بخش‌هایی از قسمت‌های جلگه‌ای و پوشیده از جنگل تنکابن، امروزه به زمین‌های شالی، چای و نیز باغ‌های مرکبات تبدیل شده است. چمن‌زارها و مراتع بسیاری در اطراف جنگل‌های تنکابن وجود دارد و از جمله پوشش گیاهی این منطقه می‌توان به درختان توسکا، شمشاد، بلوط، چنار، گردو، ازگیل، راش و افرا اشاره کرد.
+نام تنکابن نخستین بار در منابع قرن هشتم قمری ذکر شده است.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ۱۳۶۴ش، ص۱۷–۱۸ و ۲۷.</ref> برخی پژوهشگران ریشهٔ آن را «تنک+آب+بن» به معنی جایی که جلگهٔ ساحلی [[دریای خزر]]، تُنُک (کم) می‌شود، دانسته‌اند.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، 1364ش، فصل 1، ص1.</ref> تُنکا شهری بزرگ و دژمانند در غرب طبرستان بوده که پس‌از مدتی، شهری در قسمت‌های پایین‌تر آن ساخته شد و به پایین تنکا و سپس تنکابن معروف شد.<ref>یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، 1370ش، ص26-27.</ref> در دوران [[صفویه]]، این منطقه به نام فیض و مناطق جلگه‌ای به شهسوار معروف بودند. پس‌از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، نام تنکابن احیا شد.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ج1، 1364ش، ص27-28.</ref>
-حیواناتی همچون یوزپلنگ، پلنگ، گرگ، روباه، سمور آبی و لاک‌پشت نیز در این منطقه دیده می‌شود. شهر تنکابن، زیستگاه انواع پرندگان مانند عقاب، قرقاول، خوتکا، قمری، لک‌لک و اردک و ماهیان متنوعی مانند سالمون، سفید، قزل‌آلا، کفال و کپور است.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/mazandaran/tonekabon/tonekabon-attractions/ احمدزاده، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وب‌سایت علی‌بابا.]</ref>
+== طبیعت ==
+* '''پوشش گیاهی و جانوری''': تنکابن از دو بخش جلگه‌ای ساحلی (۱ تا ۹ کیلومتر) و کوهستانی البرز تشکیل شده است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154.</ref> درختان توسکا، شمشاد، بلوط، چنار، گردو، ازگیل، راش و افرا پوشش گیاهی این منطقه را تشکیل می‌دهند و امروزه بخش‌هایی از قسمت‌های جلگه‌ای و پوشیده از جنگل تنکابن، به زمین‌های شالی، چای و نیز باغ‌های مرکبات تبدیل شده است. حیواناتی همچون یوزپلنگ، پلنگ، گرگ، روباه، سمور آبی و لاک‌پشت و پرندگانی چون عقاب، قرقاول، خوتکا، قمری، لک‌لک و اردک در این منطقه دیده می‌شوند. ماهیان متنوعی مانند سالمون، سفید، قزل‌آلا، کفال و کپور نیز در آب‌های آن یافت می‌شوند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/mazandaran/tonekabon/tonekabon-attractions/ احمدزاده، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وب‌سایت علی‌بابا.]</ref>
+* '''اقلیم''': آب‌وهوای تنکابن معتدل و مرطوب با میانگین بارش سالانه ۲۵۳٫۱ میلی‌متر است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص156.</ref> مناطق ساحلی و جنگلی، معتدل و مرطوب و مناطق کوهستانی جنوبی، سردسیر هستند.<ref>جعفری، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۰۴. فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154. رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص180-181.</ref>
+* '''کوه‌ها و رودخانه‌ها''': کوه‌های مهم منطقه عبارتند از: [[علم‌کوه]]، سومین قله مرتفع ایران، غار، شانه‌کوه، هفت‌خون و تخت‌سلیمان.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، ج4، ۱۳۷۹ش، ص326-327 و 351 و 355 و 381.</ref> رودخانه سه‌هزار یا [[چشمه‌کیله]] به‌طول ۸۰ کیلومتر، مهم‌ترین رودخانهٔ منطقه است که شاخه‌هایی مانند دوهزار با طول ۴۰ کیلومتر، تیرم (شیرود)، دریاسر، بن‌رود و تنگه‌چال دارد.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ج2، ۱۳۷۳ش، ص215-217.</ref> دریاچه‌های کوهستانی و چشمه‌های آب گرم و معدنی مانند فلکده، سه‌هزار و میان‌رود نیز در منطقه وجود دارند.<ref>علامه تنکابنی، تاریخ جامع تنکابن، 1378ش، فصل 1، ص2-6.</ref>
-== پیشینه تاریخی تنکابن ==
+== مردم و اقتصاد ==
-=== دوران باستان ===
+جمعیت تنکابن در سرشماری ۱۳۹۵ش، ۵۵٬۴۳۴ نفر بوده است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref> مردم تنکابن به گویش تنکابنی متأثر از مازندرانی و گیلکی صحبت می‌کنند. همچنین مهاجران کجوری، کلارستاقی و عباس‌آبادی به مازندرانی و مهاجران لنگرودی، رودسری و اشکوری به گیلکی تکلم دارند.<ref>زاهد و زهتابی، ایران زمین، ۱۳۴۸ش، ص۲۱۴؛ فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155 و 157.</ref> کشاورزی، دام‌داری و باغ‌داری اساس اقتصاد تنکابن را تشکیل می‌دهند. تنکابن به‌عنوان پایتخت مرکبات ایران مشهور است و محصولات مهم این شهرستان شامل مرکبات، [[برنج]]، [[چای]]، [[کیوی]] و [[خرمالو]] است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref>
-سرزمین‌های جنوبی دریای خزر در گذشته زیستگاه اقوام باستانی تپورها در مازندران، کادوسی‌ها در گیلان و آمردها بین آمل و تنکابن بوده‌اند. تنکابن با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، در دوران هخامنشیان محل سکونت قوم آمرد بود.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛{{سخ}}
-یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص۳۵؛{{سخ}}
-مهجوری، تاریخ مازندران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص37-38.</ref> پس از سلطهٔ اسکندر، آمردها استقلال داخلی پیدا کردند اما سپس توسط فرهاد یکم اشکانی به دربند خزر کوچانده شدند.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛{{سخ}}
-آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱؛{{سخ}}
-یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص83.</ref> قبایل دیلم که مردمی دلیر و جنگجو بودند، در این منطقه مستقر شدند و به‌صورت مستقل در قلعه‌ها و پناهگاه‌های جنگلی و کوهستانی زندگی کردند.<ref>کسروی، شهریاران گمنام، ۱۳۵۵ش، ص۱۹.</ref>
-=== دوران اسلامی ===
+تنکابن همچنین قطب پرورش ماهی<ref>[http://cfrc.ifsri.ir/sitepages/view-3154.aspx «تاریخچه»، مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن.]</ref> و تولید گل و گیاه زینتی در ایران است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref> [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] شامل [[نمد]]، [[گلیم]]، [[چادرشب]]، تور ماهیگیری و سفال است. صنایع غذایی، آشامیدنی، نساجی، چرم، چوب و شیمیایی نیز در منطقه فعال هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155.</ref>
-این خطه به‌دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، پناهگاه علویان و مخالفان اموی و عباسی بود و بقعه‌های متعدد مذهبی در تنکابن و اطراف آن باقی مانده است.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲2.</ref>
-=== اولین مستندات تاریخی و وضعیت دوره صفویه ===
-نام تنکابن برای اولین بار در منابع قرن هشتم قمری ذکر شده و تا فتح توسط شاه عباس اول، دوره‌ای پر از جنگ و گریز را تجربه کرد.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ۱۳۶۴ش، ص۱۷–۱۸ و ۲۷.</ref> در دورهٔ صفوی، تنکابن جزو ولایت گیلان بود.<ref>اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، ج1، ۱۳۵۰ش، ص141.</ref>
-=== وضعیت سیاسی و اقتصادی تنکابن در دوره قاجار ===
-در این دوره، تنکابن از گیلان جدا و به مازندران ملحق شد. مناطق تنکابن، کلارستاق و کجور به نام «محال ثلاث» شناخته شدند. تجارت عمده با تهران و قزوین بود و صنایع ابریشمی، پشمی، کتانی، عباهای نمدی و متقال در تنکابن رونق داشت. کشاورزی و دامداری نیز بسیار پررونق بود و محصولاتی چون برنج، مرکبات، گردو، باقلا، گندم و جو تولید می‌شد.<ref>اعتمادالسلطنه، مرآه البلدان، ج1، ۱۳۶۷ش، ص810-811؛{{سخ}}
-رابینو، سفرنامهٔ مازندران و استراباد، ۱۳۴۳ش، ص50-51 و 53.</ref>
-=== رشد و توسعه تنکابن پس از ۱۳۱۰ خورشیدی ===
-تنکابن تا پیش از ۱۳۱۰ش شهری کوچک و کم‌رونق بود اما پس از آن، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، طبیعی و بازرگانی، رشد چشمگیری یافته است.<ref>رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص182؛{{سخ}}
-شایان، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، ج1، ۱۳۳۶ش، ص150؛{{سخ}}
-محمودزاده، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، ۱۳۵۰ش، ص234.</ref>
-== نام‌گذاری تنکابن ==
-پژوهشگران می‌گویند که «تُنکا»، شهری بزرگ و دژمانند در سمت غرب طبرستان کهن بوده و از شهرت و رونقی بسیار برخوردار بوده است. این قلعهٔ بزرگ در طول تاریخ میان حکومت‌های گوناگون، دست به دست شده است. پس از مدتی، شهری در قسمت‌های پایین‌تر دژ تنکا ساخته شد که به «پایین تنکا» و «تنکابن» معروف شد.<ref>یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، 1370ش، ص26-27.</ref>
-پس از آن، به‌دلیل الحاق این منطقه به دیلمستان، تنکابن را با نام «دیلمه خاص» می‌شناختند. مرکز دیلمه خاص، در دوران صفویان، به‌نام «فیض» یا همان تنکابن و مناطق جلگه‌ای و پایین‌دست رودخانه نیز به «شهسوار» معروف شدند. در دورهٔ قاجار، خرم‌آباد را به‌عنوان مرکز منطقه تکابن و نیز مرکز «محال ثلاثه (تنکابن، کلارستاق، کجور)» انتخاب کردند. در دورهٔ پهلوی نیز، در تنکابن، شهر جدید «شهسوار» به‌عنوان پایتخت این منطقه انتخاب شد. پس از انقلاب اسلامی، این منطقه دوباره با نام تنکابن نام‌گذاری شد.
-نام تنکابن، به‌معنی پایین‌تنکا یا زیرتنکا، نخستین‌بار در قرن هشتم، در کتاب تاریخ گیلان و دیلمستان به‌کار رفته است.<ref>ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ج1، ص27-28.</ref> برخی دیگر از پژوهشگران، ریشهٔ این نام را «تنک+آب+بن» به‌معنی جایی که جلگهٔ ساحلی دریای خزر تنک (اندک/ کم) می‌شود، می‌دانند.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، 1364ش، فصل 1، ص1.</ref>
-== اقلیم تنکابن ==
-[[آب]]<nowiki/>وهوای شهر تنکابن، معتدل و مرطوب است و میانگین بارش‌های سالانه در این منطقه، به حدود ۱٫۲۵۳ میلی‌متر می‌رسد. شهرستان تنکابن، به‌دلیل شرایط جغرافیایی، از میزان بارندگی بالا (متوسط سالانه ۲۵۳٫۱ میلی‌متر)، جریان‌های آب سطحی و زیرزمینی و از پوشش گیاهی متنوع و غنی نیز برخوردار است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص156.</ref>
-آب‌وهوای مناطق ساحلی و جنگلی تنکابن، بیش‌تر معتدل و مرطوب بوده و در مناطق کوهستانی (جنوب تنکابن) نیز سردسیر است.<ref>جعفری، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۰۴
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154.
-رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص180-181.</ref>
-== جمعیت تنکابن ==
-جمعیت شهر تنکابن، بر اساس سرشماری ۱۳۸۵ش، در حدود ۴۳٬۸۴۲ تن اعلام شده که در ۱۳۹۵ش به ۵۵٬۴۳۴ نفر افزایش یافت.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref>
-== زبان مردم تنکابن ==
-مردم بومی تنکابن و نشتارود نیز به گویش تنکابنی صحبت می‌کنند. گویش تنکابنی، متأثر از هر دو زبان مازندرانی و گیلکی است.<ref>زاهد، ایران زمین، ۱۳۴۸ش، ص۲۱۴.
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155 و 157.</ref>
-== اقتصاد تنکابن ==
-مردم در شهر تنکابن، به تولید [[صنایع دستی]] مانند نمد، گلیم، چادرشب، سالی (تور ماهیگیری) و سفال اشتغال دارند. همچنین کشاورزی، دام‌داری و باغ‌داری، اساس اقتصاد شهر تنکابن را تشکیل می‌دهد. تنکابن به‌عنوان پایتخت مرکبات ایران مشهور است و محصولات مهم آن شامل مرکبات، [[برنج]]، [[چای]]، کیوی، خرمالو و گیاهان زینتی است. علاوه بر این، تنکابن یکی از قطب‌های پرورش ماهی و تولید گل و گیاه زینتی در ایران محسوب می‌شود.<ref>[http://cfrc.ifsri.ir/ «درباره ما»، مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور.]</ref>
 == جاذبه‌های گردشگری تنکابن ==
-شهر تنکابن و اطراف آن، به‌دلیل داشتن جذابیت‌های طبیعی مانند جنگل و منطقهٔ ییلاقی دوهزار، جنگل و منطقهٔ ییلاقی سه‌هزار، دشت دریاسر، منطقهٔ ییلاقی دینارسرا، منطقهٔ ییلاقی داکو، مسیر جنگلی لیره‌سر، آب گرم‌های متنوع، چشمه‌ها و آبشارهای بی‌نظیر، کوه‌ها، اماکن تاریخی و پارک‌های بسیار از نواحی مورد استقبال گردشگران ایرانی و خارجی است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref>
+شهر تنکابن و اطراف آن، به‌دلیل داشتن جذابیت‌های طبیعی مانند جنگل و منطقهٔ ییلاقی دوهزار، جنگل و منطقهٔ ییلاقی سه‌هزار، [[جنگل خشکه‌داران تنکابن|جنگل خشکه‌داران]]، دشت دریاسر، منطقهٔ ییلاقی دینارسرا، منطقهٔ ییلاقی داکو، مسیر جنگلی لیره‌سر، آب گرم‌های متنوع، چشمه‌ها و آبشارهای بی‌نظیر، کوه‌ها، اماکن تاریخی و پارک‌های بسیار، از نواحی مورد استقبال گردشگران ایرانی و خارجی است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری.]</ref>
 == پانویس ==
@@ خط ۷۴: / خط ۳۳: @@
 == منابع ==
 {{آغاز منابع}}
-* آذری دمیرچی، علاءالدین، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، هنر و مردم، شماره ۱۲۳، ۱۳۵۱ش.
+* آذری دمیرچی، علاءالدین، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، تهران، هنر و مردم، شماره ۱۲۳، ۱۳۵۱ش.
 * «ایران‌شناسی: تنکابن»، وب‌سایت طرفداری، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۳۹۹ش.
 * احمدزاده، فرحناز، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ش.
+* افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، وزارت نیرو، ۱۳۷۳ش.
 * اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۰ش.
 * اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، به‌تحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش.
 * پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۷ش.
 * پیرنیا، حسن، ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۲ش.
+* «تاریخچه»، وب‌سایت رسمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن، تاریخ بازدید: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
 * جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
 * جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۶۶ش.
-* «دربارهٔ ما»، وب‌سایت رسمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن، تاریخ بازدید: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
 * رابینو، ه‍. ل، سفرنامهٔ مازندران و استراباد، ترجمهٔ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳ش.
-* رزم‌آرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، تهران، ]بی‌نا[، ۱۳۲۹ش.
+* رزم‌آرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، تهران، بی‌نا، ۱۳۲۹ش.
-*سازمان برنامه و بودجه استان مازندران معاونت آمار و اطلاعات، آمارنامه استان مازندران ۱۳۷۶، تهیه‌کنندگان علی‌اکبر شریفیان و فرهمند مرادی، ساری، ۱۳۷۷ش.
-*شایان، عباس، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، تهران، علمی، ۱۳۳۶ش.
-*کسروی، احمد، شهریاران گمنام، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۵۵ش.
-*فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۸ش.
-*محمودزاده، کمال، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، تهران، دبیزش، ۱۳۵۰ش.
-*مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، به‌تحقیق منوچهر ستوده، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۴ش.
-*مهجوری، اسماعیل، تاریخ مازندران، ساری، ]بی‌نا[، ۱۳۴۲ش.
-*یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، تهران، آرون، ۱۳۷۰ش.
-{{پایان منابع}}
-++++++
-<big>'''تنکابن'''</big>؛ شهرستانی در استان مازندران <br>
-شهرستان تنکابن، به‌مساحت 2140 کیلومتر مربع، یکی از شهرستان‌های استان مازندران، در شمال ایران است. شهرستان تنکابن بر اساس تقسیمات کشوری، جزئی از استان مازندران است، اما،از نظر تاریخی و فرهنگی، مردم این منطقه با مردم گیلان، شباهت‌ها و پیوندهای عمیق‌تری دارند.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارۀ پیشینۀ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱.</ref>
-==همسایگان==
-شهرستان تنکابن، به‌مرکزیت شهر تنکابن، با مساحت 140.2 کیلومتر مربع، از سمت شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان کلاردشت و چالوس، از شمال‌شرق به شهرستان عباس‌آباد، از غرب به شهرستان رامسر و از سمت جنوب نیز به استان قزوین، رشته‌کوه البرز و شهرستان طالقان می‌رسد.<ref>جغرافیای کامل ایران، ج2، ۱۳۶۶ش، ص1140؛ <br>
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص153.</ref>
-==تقسیمات کشوری==
-این شهرستان، همچنین از 4 بخش (مرکزی، عباس‌آباد، خرم‌آباد و نشتارود)، 9 دهستان (گلیجان، میر شمس‌الدین، تمشکل، کترا، بلده، بلده شرقی، میان‌دامان، دو هزار و سه هزار) و 6 شهر با نام‌های تنکابن، خرم‌آباد، عباس‌آباد، سلمان‌شهر، نشتارود و کلارآباد و نیز 298 آبادی که دارای سکنه هستند، تشکیل شده است.<ref>نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۵ش؛ <br>
-سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1375ش، 15.</ref>
-==اقلیم و جغرافیا==
-قسمت شمالی این منطقه، به‌دلیل نزدیکی با دریای خزر، تبدیل به جلگه‌ای ساحلی شده است که مساحت متغیری دارد (1 تا 9 کیلومتر). قسمت جنوبی این منطقه نیز پوشیده از کوه‌های البرز است. شهرستان تنکابن، به‌دلیل شرایط جغرافیایی، از میزان بارندگی بالا (متوسط سالانه 253.1 میلی‌متر)، جریان‌های آب سطحی و زیرزمینی و از پوشش گیاهی متنوع و غنی نیز برخوردار است. بخش‌هایی از قسمت‌های جلگه‌ای و پوشیده از جنگل تنکابن، امروزه به زمین‌های شالی، چای و نیز باغ‌های مرکبات تبدیل شده است. چمن‌زارها و مراتع بسیاری در اطراف جنگل‌های تنکابن وجود دارد. از جمله پوشش گیاهی این منطقه می‌توان به درختان توسکا، شمشاد، بلوط، چنار، گردو، ازگیل، راش و افرا اشاره کرد. حیواناتی همچون یوزپلنگ، پلنگ، گرگ، روباه، سمور آبی و لاک‌پشت نیز در این منطقه دیده می‌شود. شهرستان تنکابن، زیستگاه انواع پرندگان (مانند عقاب، قرقاول، خوتکا، قمری، لک‌لک و اردک) و ماهیان متنوع (مانند سالمون، سفید، قزل‌آلا، کفال و کپور) است.<br>
-آب‌وهوای مناطق ساحلی و جنگلی تنکابن، بیش‌تر معتدل و مرطوب بوده و در مناطق کوهستانی (جنوب تنکابن) نیز سردسیر است.<ref>جعفری، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۰۴ <br>
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154؛ <br>
-رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص180-181.</ref><br>
-از مهم‌ترین کوه‌های این منطقه می‌توان به «علم‌کوه»، «غار»، «شانه‌کوه»، «هفت‌خون» و «تخت‌سلیمان»  اشاره کرد که علم‌کوه، به‌عنوان سومین قله مرتفع ایران محسوب می‌شود.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، ج4، ۱۳۷۹ش، ص326-327 و 351 و 355 و 381.</ref>  رودهای بسیاری از این کوه‌ها به‌سمت جلگه تنکابن و ساحل دریای خزر جریان یافته‌اند. شالی‌کارها، در فصل تابستان، از آب همین رودخانه‌ها، برای آب‌یاری زمین‌های خود استفاده می‌کنند.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارۀ پیشینۀ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲0-21.</ref>  رودخانه «سه هزار» یا «چشمه‌کیله»، مهم‌ترین رودخانه‌ی این شهرستان با طول 80 کیلومتر، دارای آب دائمی و شاخه‌های متعدد است که در نهایت به دریای مازندران سرازیر می‌شوند. از جمله انشعابات این رودخانه می‌توان به رودخانه «دو هزار» با طول 40 کیلومتر اشاره کرد. ریزآبه‌های دیگری همچون تیرم (شیرود)، دریاسر، بن‌رود و تنگه‌چال نیز به‌همین رودخانه می‌پیوندند.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ج2، ۱۳۷۳ش، ص215-217.</ref>  علاوه‌بر آن، دریاچه‌های کوهستانی و چشمه‌های آب گرم و معدنی مانند آب گرم «فلکده»، «سه هزار» و «میان‌رود» نیز در این منطقه وجود دارند.<ref>علامه تنکابنی، تاریخ جامع تنکابن، 1378ش، فصل 1، ص2-6.</ref>
-==نام‌گذاری==
-پژوهشگران می‌گویند که «تُنکا»، شهری بزرگ و دژ مانند در سمت غرب طبرستان کهن بوده و از شهرت و رونقی بسیار برخوردار بوده است. این قلعه بزرگ در طول تاريخ میان حکومت‌های گوناگون، دست به دست شده است. پس از مدتی، شهری در قسمت‌های پایین‌تر دژ تنکا ساخته شد که به «پایین تنکا» و «تنکابن» معروف شد.<ref>یوسفی‌نیا، تاریخ تنکابن، 1370ش، ص26-27.</ref>  پس از آن، به‌دلیل الحاق این منطقه به دیلمستان، تنکابن را با نام «دیلمه خاص» می‌شناختند. مرکز دیلمه خاص، در دوران صفویان، به‌نام «فیض» یا همان تنکابن و مناطق جلگه‌ای و پایین‌دست رودخانه نیز به «شهسوار» معروف شدند. در دوره قاجار، خرم‌آباد را به‌عنوان مرکز منطقه تکابن و نیز مرکز «محال ثلاثه (تنکابن، کلارستاق، کجور)» انتخاب کردند. در دوره پهلوی نیز، در تنکابن، شهر جدید «شهسوار» به‌عنوان پایتخت این منطقه انتخاب شد. پس از انقلاب اسلامی، این منطقه دوباره با نام تنکابن نام‌گذاری شد.<br>
-نام تنکابن، به‌معنی پایین‌تنکا یا زیرتنکا، نخستین‌بار در قرن هشتم، در کتاب تاریخ گیلان و دیلمستان به‌کار رفته است.<ref>ظهیرالدین بن نصیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ج1، ص27-28.</ref>  برخی دیگر از پژوهشگران، ریشه این نام را «تنک+آب+بن» به‌معنی جایی که جلگه ساحلی دریای خزر تنک (اندک/ کم) می‌شود، می‌دانند.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، 1364ش، فصل 1، ص1.</ref>
-==اقتصاد==
-مردم در شهرستان تنکابن، از طریق کشاورزی، ماهی‌گیری، دامپروری، صنعت و صنایع دستی، امرار معاش می‌کنند. از جمله محصولات کشاورزی این منطقه می‌توان به برنج، گندم، سبزیجات و صیفی‌جات، چای، مرکبات (پایتخت مرکبات ایران یا تولید انواع پرتقال و نارنج)، کیوی، گل و گل‌های تزئینی اشاره کرد. پرورش گاو، گوسفند، بز، گاومیش و اسب در این نواحی، به دو صورت سنتی و فصلی (بر اساس ییلاق و قشلاق) رایج است. شهرستان تنکابن، امروزه قطب پرورش ماهی ایران و نیز مرکز تحقیقات ماهیان سردابی کل کشور است.<ref>[http://cfrc.ifsri.ir/ «درباره ما»، مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور.]</ref><br>
-صنایع غذایی، آشامیدنی، نساجی، چرم، چوب و نیز صنایع شیمیایی مختلف در این منطقه، فعال هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155.</ref><br>
-==جمعیت==
-جمعیت شهرستان تنکابن، بر اساس سرشماری 1395ش در حدود 166.132 تَن اعلام شد.
-==زبان و [[دین]]==
-مردم این منطقه به زبان فارسی، مازندرانی و گیلکی صحبت می‌کنند.<ref>زاهد، ایران زمین، ۱۳۴۸ش، ص۲۱۴؛ <br>
-فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155 و 157.</ref>  در شهرستان تنکابن، مهاجران کجوری، کلارستاقی و عباس‌آبادی به زبان مازندرانی، مهاجران لنگرودی، رودسری و اشکوری به زبان گیلکی و مردم بومی تنکابن، خرم‌آباد و نشتارود نیز به گویش تنکابنی صحبت می‌کنند. گویش تنکابنی، متأثر از هر دو زبان مازندرانی و گیلکی است.
-==اماکن گردشگری==
-شهرستان تنکابن، به‌دلیل داشتن جذابیت‌های طبیعی مانند جنگل و منطقه ییلاقی دوهزار، جنگل و منطقه ییلاقی سه هزار، دشت دریاسر، منطقه ییلاقی دینارسرا، منطقه ییلاقی داکو، مسیر جنگلی لیره‌سر، آب گرم‌های متنوع، چشمه‌ها و آبشارهای بی‌نظیر، کوه‌ها، اماکن تاریخی و پارک‌های بسیار از نواحی مورد استقبال گردشگران ایرانی و خارجی است.<br>
-==پانویس==
-{{پانویس}}
-==منابع==
-* آذری دمیرچی، علاءالدین، «پژوهشی دربارۀ پیشینۀ تاریخی مازندران باختری»، تهران، هنر و مردم، شماره 123، ۱۳۵۱ش.
-* استان مازندران، نتایج تفصیلی، مرکز آمار ایران، تهران، ۱۳۷۶ش.
-* افشین، یدالله، رودخانه‌های ایران، تهران، وزارت نیرو، ۱۳۷۳ش.
-* جعفری، عباس، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
-* جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۶۶ش.
-* رزم‌آرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، تهران، ]بی‌نا[، ۱۳۲۹ش.
 * زاهد، جلیل و زهتابی، محمدرضا، ایران زمین، تهران، پدیده، ۱۳۴۸ش.
-* سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1375ش.
+* سرشماری عمومی نفوس و مسکن، ۱۳۷۵ش.
-* علامه تنکابنی، صمصام‌الدین، تاریخ جامع تنکابن، تنکابن، انتشارات تنکابن، 1378ش.
+* شایان، عباس، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، تهران، علمی، ۱۳۳۶ش.
+* علامه تنکابنی، صمصام‌الدین، تاریخ جامع تنکابن، تنکابن، تنکابن، ۱۳۷۸ش.
 * فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۸ش.
 * فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۹ش.
-* مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، تهران، اطلاعات، 1364ش.
+* کسروی، احمد، شهریاران گمنام، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۵۵ش.
-* «درباره ما»، وب‌سایت رسمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن، تاریخ بازدید: 5 اردیبهشت 1401ش.
+* محمودزاده، کمال، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، تهران، دبیزش، ۱۳۵۰ش.
+* مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، به‌تحقیق منوچهر ستوده، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۴ش.
+* مهجوری، اسماعیل، تاریخ مازندران، ساری، بی‌نا، ۱۳۴۲ش.
 * نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۵ش.
-* یوسفی‌نیا، علی اصغر، تاریخ تنکابن، چ1، تهران، قطره، 1370ش.
+* یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، تاریخ تنکابن، چ۱، تهران، قطره، ۱۳۷۰ش.
+* یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، تهران، آرون، ۱۳۷۰ش.
+{{پایان منابع}}