چابهار: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''چابهار'''</big>؛ شهر بندری در ساحل دریای عمان و جنوب استان سیستان و بلوچستان.<br>چابهار شهری بندری و مهم در جنوب استان سیستان و بلوچستان ایران است که در کنار دریای مکران و اقیانوس هند واقع شده است. این شهر تنها بندر اقیانوسی ایران است و نقش کلیدی در تجارت و حمل‌ونقل دریایی کشور دارد. بندر شهید بهشتی چابهار ظرفیت بالایی برای پذیرش کشتی‌های اقیانوس‌پیما دارد و بیش از ۶۰ درصد کالاهای اساسی ایران از این بندر وارد می‌شود.
+{{درشت|'''چابهار'''}}؛ شهر بندری در ساحل دریای عمان و جنوب استان سیستان و بلوچستان.
-==جغرافیای بهار==
-مختصات جغرافیایی شهر چابهار در حدود 60 درجه و 37 دقیقه طول شرقي و 25 درجه و 17 دقیقه عرض شمالي است. ارتفاع این شهر از سطح دریا نیز حدود 10 متر است. این شهر، خنک‌ترین بندر جنوبی ایران در فصل تابستان و یکی از خوش آب‌و‌هواترین بنادر جنوبی ایران به‌شمار می‌رود.<ref>راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص۶-۷؛ چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹۱.</ref> شهر چابهار، از جنوب با دریای عمان، از شرق با شهرستان دشتیاری، از شمال به شهرستان قصرقند و از غرب با شهرستان کنارک هم‌مرز است.<ref>دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، 1383ش.</ref>
-در داخل و بیرون چابهار، ارتفاعات چشم‌گیری وجود ندارد و تنها می‌توان به بلندی «دیوانی» اشاره کرد که ارتفاعی در حدود 708 متر دارد. دیوانی، در فاصله 45 کیلومتری از شمال این شهر قرار دارد. «ککی کوه» نیز با ارتفاع 525 متری در فاصله 38 کیلومتری از شمال‌شرق این شهر قرار گرفته است.<ref>جعفري، عباس، گيتا‌شناسي، ج1، كوه‌ها و كوهنامة ايران، 1379ش، ص270 و  433.</ref> فاصلۀ این شهر از مرکز استان (زاهدان)، 663 کیلومتر مربع و فاصلۀ آن از پایتخت ([[تهران]])، 1871 کیلومتر مربع است.<ref>سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري)، 1380ش، ص133-134.</ref>
+چابهار، تنها بندر اقیانوسی ایران و مرکز شهرستانی به همین نام است که در جنوب شرقی ایران و در کرانه دریای عمان واقع شده است. این شهر خنک‌ترین بندر جنوبی ایران در تابستان به‌شمار می‌رود. چابهار با قرارگیری در دهانه اقیانوس هند و داشتن موقعیت منطقه آزاد تجاری-صنعتی، از اهمیت استراتژیک، ترانزیتی و اقتصادی بالایی برخوردار است. ساکنان این شهر عمدتاً از قوم بلوچ و پیرو مذهب اهل‌سنت هستند. علاوه بر اهمیت اقتصادی، وجود پدیده‌های طبیعی منحصربه‌فردی چون کوه‌های مریخی، تالاب صورتی لیپار و کوه‌های گِل‌افشان، چابهار را به یکی از مقاصد مهم گردشگری ایران تبدیل کرده است.
-==نام‌گذاری چابهار==
+== جغرافیا ==
-محققان بر این باورند که نام چابهار، در اصل «چهاربهار» بوده که به‌مرور زمان به چابهار تبدیل شده است. دلیل این نامگذاری نیز آب و هوای بهاری این منطقه، در هر 4 فصل سال، عنوان شده است.<ref>غراب، بلوچستان یادگار مطرود قرون، ۱۳۶۴ش، ص۹۸.</ref> چابهار، از جمله مناطقی در ایران است که تغییرات آب‌وهوایی آن بسیار اندک بوده و دو فصل پاییز و زمستان، در آن بسیار نامحسوس است. همین موضوع باعث شده تا درختان چابهار، همواره سبز بمانند.<ref>جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۶۴ش، ص39.</ref> برخی نیز نام این منطقه را «چه‌بار» می‌دانند. دلیل این نامگذاری، پرسش مدام از مسافران آنجا بوده که چه باری دارند، به‌همین دلیل آن منطقه را «چه بار» نامیده‌اند.<ref>مرتضوی و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، 1397ش، ص9.</ref>
+مختصات جغرافیایی شهر چابهار در حدود ۶۰ درجه و ۳۷ دقیقه طول شرقی و ۲۵ درجه و ۱۷ دقیقه عرض شمالی است. ارتفاع این شهر از سطح دریا نیز حدود ۱۰ متر است. این شهر، خنک‌ترین بندر جنوبی ایران در فصل تابستان و یکی از خوش آب‌وهواترین بنادر جنوبی ایران به‌شمار می‌رود.<ref>راهنمای منطقهٔ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص۶–۷؛ چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹۱.</ref> شهر چابهار، از جنوب با [[دریای عمان]]، از شرق با شهرستان دشتیاری، از شمال به شهرستان قصرقند و از غرب با شهرستان کنارک هم‌مرز است.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، نقشه و جدول تقسیمات کشوری، 1383ش.</ref>
-==پیشینه چابهار==
+پرآب‌ترین رود چابهار، رود «باهوکلات» است که پس از گذار از برخی نقاط این شهرستان، به خلیج گواتر، در شرق شهرستان، می‌ریزد.<ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف)، اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، 1383ش، ص133.</ref> در داخل و بیرون چابهار، ارتفاعات چشم‌گیری وجود ندارد و تنها می‌توان به بلندی «دیوانی» اشاره کرد که ارتفاعی در حدود ۷۰۸ متر دارد. دیوانی، در فاصله ۴۵ کیلومتری از شمال این شهر قرار دارد. ککی کوه نیز با ارتفاع ۵۲۵ متری در فاصله ۳۸ کیلومتری از شمال‌شرق این شهر قرار گرفته است.<ref>جعفری، عباس، گیتاشناسی، ج1، کوه‌ها و کوهنامة ایران، 1379ش، ص270 و 433.</ref> فاصلهٔ این شهر از مرکز استان (زاهدان)، ۶۶۳ کیلومتر مربع و فاصلهٔ آن از پایتخت ([[تهران]])، ۱۸۷۱ کیلومتر مربع است.<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری)، 1380ش، ص133-134.</ref>
-نام چابهار، «چاربهار» و «چاه‌بهار»،<ref>چكنگي، فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، 1378ش، ص191.</ref> در متون تاریخی کهن نیامده است. تنها منطقۀ مشهور در کتب تاریخی و جغرافیایی از این خطه، بندر «تیز» یا «طیس» است که مورخان و جغرافی‌دانان آن را بندری در کنار خلیج فارس (دریای عمان)» و دارای کاروانسراهای خوب، مسجد جامع زیبا و مهم‌ترین مرکز بازرگانی ایالت مکران، معرفی کرده‌اند. این بندر، امروزه در فاصله 8 کیلومتری از چا‌بهار قرار دارد.<ref>لسترينج، جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي، 1383ش، ص352-353.</ref>
-==جمعیت==
+چابهار مرکز شهرستان چابهار است که تا سال ۱۳۹۸ش با کشور پاکستان مرز مشترک داشت که پس از ارتقای بخش دشتیاری به شهرستان، هم‌اکنون مرز ایران و پاکستان را شهرستان دشتیاری تشکیل می‌دهد.<ref>[https://dotic.ir/news/6224 «تصویب‌نامه در خصوص تغییر مرکز دهستان باهوکلات بخش دشتیاری شهرستان چابهار استان سیسیتان و بلوچستان»، پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشوری.]</ref> شهرستان چابهار از جمله مناطق کم‌ارتفاع در ایران است که بیشتر ارتفاعات آن کمتر از ۱۰۰۰ متر است. از جمله ارتفاعات این شهرستان می‌توان به کوه‌های کروچ، گوزر و دیوانی اشاره کرد که در میان هرکدام از آنها، دره‌ها و دشت‌های پهناوری به چشم می‌خورد.<ref>جعفری، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۵۶.</ref>
-جمعیت بندر چابهار، بر اساس سرشماری‌های صورت گرفته در 1335ش، در حدود 1800 تن بوده که در 1375ش به 36618 تن<ref>نورالهي، توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335ش1382ش، ص107-108.</ref> و در 1384ش، به 43608 تن افزایش یافته است.<ref>مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380ش، 1382ش، ص132.</ref> جمعیت شهر چابهار در سرشماری 1395ش، در حدود 106,739 نفر اعلام شد.<ref>[https://circumstances.ir/iran/eastern/sistan-and-baluchestan-province/chabahar-county/ «شهرستان چابهار»، وب‌سایت موقعیت اماکن ایران.]</ref>
-==مردم‌شناسی چابهار==
-مردم چابهار به گویش بلوچی صحبت می‌کنند. بیشتر جمعیت این منطقه، مسلمان و سنّی هستند. مردان و زنان بلوچی در چابهار، از لباس و چادرهای محلی برای پوشش خود استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.sbportal.ir/fa/cities/chabahar «معرفی شهرستان چابهار»، پورتال استان سیستان و بلوچستان.]</ref>
-مردم بومی چابهار، از 4 طایفۀ «چاکری»، «مید»، «شیری» و «لوری» تشکیل شده‌اند. شغل بیشتر این مردم، ماهیگیری، کشاورزی و باغ‌داری است. علاوه‌بر آن، صنایع دستی همچون سوزن‌دوزی، [[پولک‌دوزی]] ،آیینه‌دوزی، قالی‌بافی، حصیربافی و لنج‌سازی نیز در میان این مردم رایج است.<ref>راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص8.</ref>
+=== راه‌های ارتباطی چابهار ===
-==آب‌وهوای چابهار==
+بندر چابهار، در برابر قلهٔ کوه لعب عمان قرار گرفته و به‌همین دلیل از وزش بادهای شدید در امان مانده است. همین ویژگی، شهر بندری چابهار را از نظر کشتی‌رانی دارای موقعیتی ممتاز کرده است. همچنین به‌دلیل عمق مناسب دریا در نزدیکی سواحل این شهر، امکان تردد برای کشتی‌های بزرگ نیز فراهم است.<ref>یغمایی، بلوچستان و سیستان، ۱۳۵۵ش، ص۹۸ و ۱۰۰.</ref> راه‌های زمینی، این شهر را از مسیر جاده‌های آسفالت به تهران، ایرانشهر، پاکستان، افغانستان، آسیای میانه، بندرعباس و کرمان پیوند می‌دهند. ساخت فرودگاه کنارک در ۴۵ کیلومتری شهر چابهار<ref>چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹2.</ref> و فرودگاه بین‌المللی چابهار نیز دسترسی به این شهر بندری را هموارتر کرده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224680/چابهار احمدی، «چابهار»، وب‌سایت دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
-از نظر اقلیمی، چابهار با آب و هوای اعتدال و همیشه بهاری خود شناخته می‌شود و به‌همین دلیل نامش برگرفته از «چهاربهار» است که به‌معنی چهار فصل بهار می‌باشد.<ref>[https://hamishehsafar.com/city/chabahar/ «شهر چابهار، کشور ایران»، وب‌سایت همیشه سفر.]</ref>
-==اهمیت چابهار==
+== آب‌وهوا ==
-چابهار و مناطق تحت پوشش آن، بخش عمده‌ای از سواحل دریای عمان را در بر گرفته است. این شهرستان، 300 کیلومتر مرز آبی دارد و دارای خلیجی به‌نام خلیج چابهار است که در بیرون از تنگۀ هرمز و در دهانه اقیانوس هند، از موقعیتی مهم برخوردار است. این منطقه، همچنین در ابتدای بسیاری از راه‌های زمینی ایران قرار گرفته و به‌همین دلیل، دارای اهمیت سیاسی، نظامی و اقتصادی ویژه است.<ref>افشار سیستانی، چابهار و دریای پارس، ۱۳۷۲ش، ص69-71.</ref><br>در 1370ش، منطقۀ آزاد تجاری و صنعتی در شهر بندری چابهار تأسیس شد و چابهار، در کنار کیش و قشم (از جزایر ایرانی در خلیج فارس)، به یک منطقۀ آزاد تجاری در جنوب ایران تبدیل شد. در این منطقه، علاوه ‌بر فعالیت‌های صنعتی و تجاری، به فعالیت‌های خدماتی و ترانزیت نیز پرداخته می‌شود.<ref>راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص16-17.</ref>
+از نظر اقلیمی، چابهار با آب و هوای معتدل و همیشه بهاری خود شناخته می‌شود و به‌همین دلیل نامش برگرفته از «چهاربهار» است که به‌معنی چهار فصل بهار می‌باشد.<ref>[https://hamishehsafar.com/city/chabahar/ «شهر چابهار، کشور ایران»، وب‌سایت همیشه سفر.]</ref> چابهار، هر ساله، تحت تأثیر بادهای موسمی شبه‌قاره هند، جبهه‌های استوایی و جبهه‌های غربی با منشأ مدیترانه‌ای قرار دارد. تابستان‌های این شهرستان، گرم و طولانی و زمستان‌های آن نیز کوتاه و معتدل است. کمترین میزان دمای این منطقه در فصل زمستان، صفر درجه بوده و میانگین دمای آن، به‌صورت سالانه، بین ۲۶ تا ۲۷٫۴ درجه سانتی‌گراد متغیر است.<ref>افشار سیستانی، چابهار و دریای پارس، ۱۳۷۲ش، ص۹۵–۹۶.</ref>
-==جاذبه‌های گردشگری==
-از جمله مناطق دیدنی چابهار، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
+== پیشینه ==
+نام چابهار، چاربهار و چاه‌بهار، در متون تاریخی کهن نیامده است.<ref>چکنگی، فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور، 1378ش، ص191.</ref> تنها منطقهٔ مشهور در کتب تاریخی و جغرافیایی از این خطه، بندر تیز یا طیس است که مورخان و جغرافی‌دانان آن را بندری در کنار [[خلیج فارس]] و دریای عمان و دارای کاروانسراهای خوب، مسجد جامع زیبا و مهم‌ترین مرکز بازرگانی ایالت مکران، معرفی کرده‌اند. این بندر، امروزه در فاصله ۸ کیلومتری از چابهار قرار دارد.<ref>لسترینج، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، 1383ش، ص352-353.</ref> محققان بر این باورند که نام چابهار، در اصل چهاربهار بوده که به‌مرور زمان به چابهار تبدیل شده است. دلیل این نامگذاری نیز آب‌وهوای بهاری این منطقه، در هر ۴ فصل سال، عنوان شده است.<ref>غراب، بلوچستان یادگار مطرود قرون، ۱۳۶۴ش، ص۹۸.</ref> چابهار، از جمله مناطقی در ایران است که تغییرات آب‌وهوایی آن بسیار اندک بوده و دو فصل پاییز و زمستان، در آن بسیار نامحسوس است. همین موضوع باعث شده تا درختان چابهار، همواره سبز بمانند.<ref>جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۶۴ش، ص39.</ref> برخی نیز نام این منطقه را چه‌بار می‌دانند. دلیل این نامگذاری، پرسش مدام از مسافران آنجا بوده که چه باری دارند.<ref>مرتضوی و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه‌گذاری سیستان و بلوچستان، 1397ش، ص9.</ref>
+== اهمیت چابهار ==
+چابهار و مناطق تحت پوشش آن، بخش عمده‌ای از سواحل دریای عمان را دربر گرفته است. این شهرستان، ۳۰۰ کیلومتر مرز آبی دارد و دارای خلیجی به‌نام خلیج چابهار است که در بیرون از [[تنگه هرمز|تنگهٔ هرمز]] و در دهانه اقیانوس هند، از موقعیتی مهم برخوردار است. این منطقه، همچنین در ابتدای بسیاری از راه‌های زمینی ایران قرار گرفته و به‌همین دلیل، دارای اهمیت سیاسی، نظامی و اقتصادی ویژه است.<ref>افشار سیستانی، چابهار و دریای پارس، ۱۳۷۲ش، ص69-71.</ref>
-#'''کوه‌های مینیاتوری چابهار''': این کوه‌ها که به کوه‌های مریخی نیز معروف هستند در فاصله 40-50 کیلومتری از شهر چابهار قرار گرفته‌اند. در این کوه‌ها که ظاهری شبیه به ناهمواری‌های مریخ دارند، هیچ‌گونه آب و گیاهی پیدا نمی‌شود و گردشگران باید، از قبل با تمام تجهیزات به این منطقه سفر کنند.
+در ۱۳۷۰ش، منطقهٔ آزاد تجاری و صنعتی در شهر بندری چابهار تأسیس شد و چابهار، در کنار [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]] (از [[جزایر ایرانی خلیج فارس|جزایر ایرانی در خلیج فارس]])، به یک منطقهٔ آزاد تجاری در جنوب ایران تبدیل شد. در این منطقه، علاوه بر فعالیت‌های صنعتی و تجاری، به فعالیت‌های خدماتی و ترانزیت نیز پرداخته می‌شود.<ref>راهنمای منطقهٔ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص16-17.</ref>
-#'''بندر گواتر''': این بندر، در انتهایی‌ترین نقطه جنوب شرقی ایران، واقع شده است. این بندر، که به «گوهر بهشتی» معروف است در ساحل دریای عمران قرار دارد. گوارتز، به‌دلیل نزدیکی به جنگل‌های حرا، از جمله مناطق حفاظت‌شدۀ چابهار به‌شمار می‌رود.
-#'''کوه‌های گِل‌افشان''': پدیدۀ گِل‌فشان یا گِل‌افشان، زمانی رخ می‌دهد که مقدار زیادی گل و لای به‌صورت چشمه از زمین جوشیده و بر سطح زمین جریان می‌یابند. کوه‌های گل‌افشان، شامل سه تپۀ کوچک هستند که تنها یکی از آن‌ها فعال بوده و شبیه به آتش‌فشان عمل می‌کند. از این تپه، گِلی خاکستری‌رنگ بیرون ریخته و بر روی دامنۀ آن جاری می‌شود.
-#'''منطقه حفاظت‌شده گاندو''': این منطقه به‌نام منطقه حفاظت شده باهوکلات، در 1349ش مورد حفاظت قرار گرفت. پس از آن، در 1361ش، به‌دلیل وجود جانوری بومی به‌نام «گاندو» در این منطقه، نام این منطقه حفاظت‌شده، را نیز تغییر دادند. حیوانات دیگری همچون سیاهگوش، سنجاب بلوچی، شغال، روباه، پرندگان شکاری همچون عقاب، شاهین، کاکایی، انواع کبوتر و قمری نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.
-#'''تالاب لیپار (تالاب صورتی)''': این تالاب، از جمله مکان‌های منحصربه‌فرد در کرانه دریای عمان است که تنها چهار نمونه مشابه آن، در دنیا وجود دارد. آب این تالاب، به‌دلیل وجود باکتری‌ها و پلانکتون‌های گیاهی به رنگ صورتی یا قرمز در آمده است.
-#'''گورستان جن''': این گورستان که قدمتی 2300 ساله دارد، در روستای تیس، در نزدیکی شهر چابهار قرار دارد. محلی‌ها بر این باورند که در این گورستان، آدمیزاد دفن نمی‌شود.
-#'''غارهای بان مسیتی''': این غارها سه‌گانه بوده و شامل یک غار طبیعی و دو غار دست‌ساز (مصنوعی) هستند. ارتفاع این غارها از سطح زمین 25 متر است. درون غار طبیعی، مقبره‌ای با دیوارهای گچی سفیدرنگ وجود دارد.
-#'''مسجد جامع دزک''': این مسجد، در 3 کیلومتری از شرق سراوان ساخته شده است. برخی، این مسجد را متعلق به دوران صفویان می‌دانند.<ref>[https://www.imna.ir/news/429135/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D9%88%D8%BA%D8%A7%D8%AA «سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
-#'''ساحل درک''': این ساحل در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و به‌صورت همزمان دارای ساحل صخره‌ای، شنی و مرجانی است.
-#'''ساحل شب‌تاب چابهار''': در این ساحل، نور آبی در شب‌ها، روشن می‌شود که دلیل آن، حضور فیتوپلانکتون‌ها هستند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chabahar-beaches/ مهراسبی، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وب‌سایت علی‌بابا.]</ref>
-==راه‌های ارتباطی چابهار==
+== مردم چابهار ==
-بندر چابهار، در برابر قلۀ کوه لعب عمان قرار گرفته و به‌همین دلیل از وزش بادهای شدید در امان مانده است. همین ویژگی، شهر بندری چابهار را از نظر کشتی‌رانی دارای موقعیتی ممتاز کرده است. همچنین به‌دلیل عمق مناسب دریا در نزدیکی سواحل این شهر، امکان تردد برای کشتی‌های بزرگ نیز فراهم است.<ref>یغمایی، بلوچستان و سیستان، ۱۳۵۵ش، ص۹۸ و ۱۰۰.</ref><br>راه‌های زمینی، این شهر را از مسیر جاده‌های آسفالت به تهران، ایرانشهر، پاکستان، افغانستان، آسیای میانه، بندرعباس و کرمان پیوند می‌دهند. ساخت فرودگاه کنارک در 45 کیلومتری شهر چابهار<ref>چگینی، مناطق آزاد (کتاب اول)، ۱۳۷۸ش، ص۹2.</ref> و شروع ساخت فرودگاه بین‌المللی چابهار نیز دسترسی به این شهر بندری را هموارتر کرده است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/224680/%DA%86%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1 احمدی، «چابهار»، وب‌سایت دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
+جمعیت بندر چابهار، بر اساس سرشماری‌های صورت گرفته در ۱۳۳۵ش، در حدود ۱۸۰۰ تن بوده که در ۱۳۷۵ش به ۳۶۶۱۸ تن<ref>نورالهی، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335ش1382ش، ص107-108.</ref> و در ۱۳۸۴ش، به ۴۳۶۰۸ تن افزایش یافته است.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدودة سال 1380ش، 1382ش، ص132.</ref> جمعیت شهر چابهار در سرشماری ۱۳۹۵ش، در حدود ۱۰۶٬۷۳۹ نفر اعلام شد.<ref>[https://circumstances.ir/iran/eastern/sistan-and-baluchestan-province/chabahar-county/ «شهرستان چابهار»، وب‌سایت موقعیت اماکن ایران.]</ref> مردم چابهار به [[قوم بلوچ|گویش بلوچی]] صحبت می‌کنند. بیشتر جمعیت این منطقه، مسلمان و سنّی هستند. مردان و [[لباس زنان بلوچ|زنان بلوچی]] در چابهار، از لباس و چادرهای محلی برای پوشش خود استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.sbportal.ir/fa/cities/chabahar «معرفی شهرستان چابهار»، پورتال استان سیستان و بلوچستان.]</ref> مردم بومی چابهار، از ۴ طایفهٔ چاکری، مید، شیری و لوری تشکیل شده‌اند. شغل بیشتر این مردم، ماهیگیری، کشاورزی و باغ‌داری است. علاوه‌بر آن، [[صنایع دستی]] همچون [[سوزن‌دوزی]]، [[پولک‌دوزی]]، [[آینه‌دوزی]]، [[قالی‌بافی]]، حصیربافی و لنج‌سازی نیز در میان این مردم رایج است.<ref>راهنمای منطقهٔ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص8.</ref>
-==پانویس==
-{{پانویس}}
-==منابع==
-*احمدی، محسن، «چابهار»، وب‌سایت دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
-*افشار سیستانی، ایرج، چابهار و دریای پارس، زاهدان، صدیقی، ۱۳۷۲ش.
-*جعفري، عباس، گيتا‌شناسي ايران،  دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، تهران، گیتاشناسی، 1379ش.
-*جعفري، عباس، گيتا‌شناسي، كوه‌ها و كوهنامة ايران، تهران، گیتاشناسی، چ2، 1379ش.
-*جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، وزارت آموزش و پرورش تهران، ۱۳۶۴ش.
-*چكنگي، عليرضا، فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور، مشهد، آستان قدس رضوی، 1378ش.
-*چگینی، احمد، مناطق آزاد (کتاب اول)، تهران، ثامن‌الائمه، ۱۳۷۸ش.
-*دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، تهران، وزارت كشور، 1383ش.
-*راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، تهران، دیدار نو، ۱۳۸۲ش.
-*سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري)، اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم)، تهران، همشهری، 1380ش.
-*«سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 27 خرداد 1399ش.
-*«شهر چابهار، کشور ایران»، وب‌سایت همیشه سفر، تاریخ بازدید: 11 شهریور 1404ش.
-*«شهرستان چابهار»، وب‌سایت موقعیت اماکن ایران، تاریخ بازدید: 11 شهریور 1404ش.
-*غراب، کمال‌الدین، بلوچستان یادگار مطرود قرون، تهران، کیهان، ۱۳۶۴ش.
-*لسترينج، گاي، جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي، ترجمة محمود عرفان، چ6، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383ش.
-*مرتضوی، امیر و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، تهران، مختوم‌قلی فرغی، 1397ش.
-*مركز آمار ايران، بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدوده سال 1380ش، تهران، مركز ايران (سازمان مديرت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382ش.
-*«معرفی شهرستان چابهار»، پرتال استان سیستان و بلوچستان، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
-*مهراسبی، فاطمه، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بارگذاری: 30 آذر 1400ش.
-*نورالهي، طه، توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335ش، تهران، مركز آمار ايران (مديريت انتشارات و اطلاع‌رساني)، 1382ش.
-*یغمایی، اقبال، بلوچستان و سیستان، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۵۵ش.
-+++++
+== جاذبه‌های گردشگری ==
+از جمله مناطق دیدنی چابهار، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
+# '''کوه‌های مینیاتوری چابهار''': این کوه‌ها که به کوه‌های مریخی نیز معروف هستند در فاصله ۴۰–۵۰ کیلومتری از شهر چابهار قرار گرفته‌اند. در این کوه‌ها که ظاهری شبیه به ناهمواری‌های مریخ دارند، هیچ‌گونه آب و گیاهی پیدا نمی‌شود و گردشگران باید، از قبل با تمام تجهیزات به این منطقه سفر کنند.
+# '''بندر گواتر''': این بندر، در انتهایی‌ترین نقطه جنوب شرقی ایران، واقع شده است. این بندر، که به «گوهر بهشتی» معروف است در ساحل دریای عمان قرار دارد. گواتر، به‌دلیل نزدیکی به جنگل‌های حرا، از جمله مناطق حفاظت‌شدهٔ چابهار به‌شمار می‌رود.
+# '''کوه‌های گِل‌افشان''': پدیدهٔ گِل‌فشان یا گِل‌افشان، زمانی رخ می‌دهد که مقدار زیادی گل‌ولای به‌صورت چشمه از زمین جوشیده و بر سطح زمین جریان می‌یابند. کوه‌های گل‌افشان، شامل سه تپهٔ کوچک هستند که تنها یکی از آن‌ها فعال بوده و شبیه به آتش‌فشان عمل می‌کند. از این تپه، گِلی خاکستری‌رنگ بیرون ریخته و بر روی دامنهٔ آن جاری می‌شود.
+# '''منطقه حفاظت‌شده گاندو''': این منطقه به‌نام منطقه حفاظت شده باهوکلات، در ۱۳۴۹ش مورد حفاظت قرار گرفت. پس از آن، در ۱۳۶۱ش، به‌دلیل وجود جانوری بومی به‌نام گاندو در این منطقه، نام این منطقه حفاظت‌شده، را نیز تغییر دادند. حیوانات دیگری همچون سیاهگوش، سنجاب بلوچی، شغال، روباه، پرندگان شکاری همچون عقاب، شاهین، کاکایی، انواع کبوتر و قمری نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.
+# '''تالاب لیپار (تالاب صورتی)''': این تالاب، از جمله مکان‌های منحصربه‌فرد در کرانه دریای عمان است که تنها چهار نمونه مشابه آن، در دنیا وجود دارد. آب این تالاب، به‌دلیل وجود باکتری‌ها و پلانکتون‌های گیاهی به رنگ صورتی یا قرمز درآمده است.
+# '''گورستان جن''': این گورستان که قدمتی ۲۳۰۰ ساله دارد، در روستای تیس، در نزدیکی شهر چابهار قرار دارد. محلی‌ها بر این باورند که در این گورستان، آدمیزاد دفن نمی‌شود.
+# '''غارهای بان مسیتی''': این غارها سه‌گانه بوده و شامل یک غار طبیعی و دو غار دست‌ساز (مصنوعی) هستند. ارتفاع این غارها از سطح زمین ۲۵ متر است. درون غار طبیعی، مقبره‌ای با دیوارهای گچی سفیدرنگ وجود دارد.
+# '''مسجد جامع دزک''': این مسجد، در ۳ کیلومتری از شرق سراوان ساخته شده است. برخی، این مسجد را متعلق به دوران [[صفویه|صفویان]] می‌دانند.<ref>[https://www.imna.ir/news/429135/سفر-به-چابهار-از-جاهای-دیدنی-تا-سوغات «سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
+# '''ساحل درک''': این ساحل در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و به‌صورت همزمان دارای ساحل صخره‌ای، شنی و مرجانی است.
+# '''ساحل شب‌تاب چابهار''': در این ساحل، نور آبی در شب‌ها، روشن می‌شود که دلیل آن، حضور فیتوپلانکتون‌ها هستند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chabahar-beaches/ مهراسبی، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وب‌سایت علی‌بابا.]</ref>
-<big>'''چابهار (شهرستان)'''</big>؛ شهرستانی در جنوب استان سیستان و بلوچستان با موقعیت تجاری ویژه.
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
-چابهار، از شهرستان‌های جنوب شرقی [[ایران]]، در استان [[سیستان و بلوچستان]] است که مطابق آخرین تقسیمات کشوری، دارای 2 شهر (چابهار، پلان)، 3 بخش (مرکزی، پلان، پیرسهراب) و 5 دهستان (کمبل، سلیمان، وشنام‌دری، پلان، پیرسهراب، بجاربازار) است.
+== منابع ==
-==همسایگان==
+{{آغاز منابع|۲}}
-شهرستان چابهار، از جنوب با دریای عمان، از شرق با شهرستان دشتیاری، از شمال به شهرستان قصرقند و از غرب با شهرستان کنارک هم‌مرز است.<ref>دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، 1383ش.</ref>  شهرستان چابهار تا سال 1398ش با کشور پاکستان مرز مشترک داشت که پس از ارتقای بخش دشتیاری به شهرستان، هم‌اکنون مرز ایران و پاکستان را شهرستان دشتیاری تشکیل می‌دهد.<ref>[https://dotic.ir/news/6224 «تصویب‌نامه در خصوص تغییر مرکز دهستان باهوکلات بخش دشتیاری شهرستان چابهار استان سیسیتان و بلوچستان»، پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشوری.]</ref>
+* «تصویب‌نامه در خصوص تغییر مرکز دهستان باهوکلات بخش دشتیاری شهرستان چابهار استان سیسیتان و بلوچستان»، پایگاه اطلاع‌رسانی قوانین و مقررات کشوری، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
-==جغرافیا==
+* «سفر به چابهار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: ۲۷ خرداد ۱۳۹۹ش.
-شهرستان چابهار از جمله مناطق کم‌ارتفاع در ایران است که بیشتر ارتفاعات آن کمتر از 1000 متر است. از جمله ارتفاعات این شهرستان می‌توان به کوه‌های کروچ، گوزر و دیوانی اشاره کرد که در میان هرکدام از آنها، دره‌ها و دشت‌های پهناوری به چشم می‌خورد.<ref>جعفری، دایرة‌المعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۵۶.</ref>
+* «سفر به چابهار»، سایت خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: ۲۷ خرداد ۱۳۹۹ش.
-==آب و هوا==
+* «شهر چابهار، کشور ایران»، وب‌سایت همیشه سفر، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
-شهرستان چابهار، هر ساله، تحت تأثیر بادهای موسمی شبه‌قاره هند، جبهه‌های استوایی و جبهه‌های غربی با منشأ مدیترانه‌ای قرار دارد. تابستان‌های این شهرستان، گرم و طولانی و زمستان‌های آن نیز کوتاه و معتدل است. کمترین میزان دمای این منطقه در فصل زمستان، صفر درجه بوده و میانگین دمای آن، به‌صورت سالانه، بین 26 تا 27.4 درجه سانتی‌گراد متغیر است.<ref>افشار سیستانی، چابهار و دریای پارس، ۱۳۷۲ش، ص۹۵-۹۶.</ref>
+* «شهرستان چابهار»، وب‌سایت موقعیت اماکن ایران، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
-==منابع آبی==
+* «معرفی شهرستان چابهار»، پرتال استان سیستان و بلوچستان، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
-پرآب‌ترین رود چابهار، رود «باهوکلات» است که پس از گذار از برخی نقاط این شهرستان، به خلیج گواتر، در شرق شهرستان، می‌ریزد.<ref>گيتا‌شناسي (واحد پژوهش و تأليف)، اطلس گيتا‌شناسي استان‌هاي ايران، 1383ش، ص133.</ref>
+* احمدی، محسن، «چابهار»، وب‌سایت دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
-==نام‌گذاری==
-محققان بر این باورند که نام چابهار، در اصل «چهاربهار» بوده که به‌مرور زمان به چابهار تبدیل شده است. دلیل این نامگذاری نیز آب و هوای بهاری این منطقه، در هر 4 فصل سال، عنوان شده است.<ref>غراب، بلوچستان یادگار مطرود قرون، ۱۳۶۴ش، ص۹۸.</ref>  چابهار، از جمله مناطقی در ایران است که تغییرات آب‌وهوایی آن بسیار اندک بوده و دو فصل پاییز و زمستان، در آن بسیار نامحسوس است. همین موضوع باعث شده تا درختان چابهار، همواره سبز بمانند.<ref>جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، ۱۳۶۴ش، ص39.</ref>
-برخی نام این منطقه را «چه‌بار» می‌دانند. دلیل این نامگذاری، پرسش مدام از مسافران آنجا بوده که چه باری دارند، به‌همین دلیل آن منطقه را «چه بار» نامیده‌اند.<ref>وی، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، 1397ش، ص9.</ref>
-==مردم‌شناسی==
-مردم در این شهرستان، به گویش بلوچی صحبت می‌کنند. بیشتر جمعیت این منطقه، مسلمان و سنّی هستند. مردان و زنان بلوچی در چابهار، از لباس و چادرهای محلی برای پوشش خود استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.sbportal.ir/fa/cities/chabahar «معرفی شهرستان چابهار»، پورتال استان سیستان و بلوچستان.]</ref><br>
-مردم بومی چابهار، از 4 طایفه‌ی «چاکری»، «مید»، «شیری» و «لوری» تشکیل شده‌اند. شغل بیشتر این مردم، ماهیگیری، کشاورزی و باغ‌داری است. علاوه‌بر آن، صنایع دستی همچون سوزن‌دوزی، پولک‌دوزی ،آیینه‌دوزی، قالی‌بافی، حصیربافی و لنج‌سازی نیز در میان این مردم رایج است.<ref>راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، ۱۳۸۲ش، ص8.</ref>
-==جاذبه‌های گردشگری==
-از جمله مناطق دیدنی چابهار، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:<br>
-# کوه‌های مینیاتوری چابهار: این کوه‌ها که به کوه‌های مریخی نیز معروف هستند در فاصله 40-50 کیلومتری از شهر چابهار قرار گرفته‌اند. در این کوه‌ها که ظاهری شبیه به ناهمواری‌های مریخ دارند، هیچ‌گونه آب و گیاهی پیدا نمی‌شود و گردشگران باید، از قبل با تمام تجهیزات به این منطقه سفر کنند.
-# بندر گواتر: این بندر، در انتهایی‌ترین نقطه جنوب شرقی ایران، واقع شده است. این بندر، که به «گوهر بهشتی» معروف است در ساحل دریای عمران قرار دارد. گوارتز، به‌دلیل نزدیکی به جنگل‌های حرا، از جمله مناطق حفاظت‌شده چابهار به‌شمار می‌رود.
-# کوه‌های گِل‌افشان: پدیده گِل‌فشان یا گِل‌افشان، زمانی رخ می‌دهد که مقدار زیادی گل و لای به‌صورت چشمه از زمین جوشیده و بر سطح زمین جریان می‌یابند. کوه‌های گل‌افشان، شامل سه تپه کوچک هستند که تنها یکی از آن‌ها فعال بوده و شبیه به آتش‌فشان عمل می‌کند. از این تپه، گِلی خاکستری‌رنگ بیرون ریخته و بر روی دامنه آن جاری می‌شود.
-# منطقه حفاظت‌شده گاندو: این منطقه به‌نام منطقه حفاظت شده باهوکلات، در 1349ش مورد حفاظت قرار گرفت. پس از آن، در 1361ش، به‌دلیل وجود جانوری بومی به‌نام «گاندو» در این منطقه، نام این منطقه حفاظت‌شده، را نیز تغییر دادند. حیوانات دیگری همچون سیاهگوش، سنجاب بلوچی، شغال، روباه، پرندگان شکاری همچون عقاب، شاهین، کاکایی، انواع کبوتر و قمری نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.
-# تالاب لیپار (تالاب صورتی): این تالاب، از جمله مکان‌های منحصربه‌فرد در کرانه دریای عمان است که تنها چهار نمونه مشابه آن، در دنیا وجود دارد. آب این تالاب، به‌دلیل وجود باکتری‌ها و پلانکتون‌های گیاهی به رنگ صورتی یا قرمز در آمده است.
-# گورستان جن: این گورستان که قدمتی 2300 ساله دارد، در روستای تیس، در نزدیکی شهر چابهار قرار دارد. محلی‌ها بر این باورند که در این گورستان، آدمیزاد دفن نمی‌شود.
-# غارهای بان مسیتی: این غارها سه‌گانه بوده و شامل یک غار طبیعی و دو غار دست‌ساز (مصنوعی) هستند. ارتفاع این غارها از سطح زمین 25 متر است. درون غار طبیعی، مقبره‌ای با دیوارهای گچی سفیدرنگ وجود دارد.
-# مسجد جامع دزک: این مسجد، در 3 کیلومتری از شرق سراوان ساخته شده است. برخی، این مسجد را متعلق به دوران صفویان می‌دانند.<ref>[https://www.imna.ir/news/429135/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D9%88%D8%BA%D8%A7%D8%AA «سفر به چابهار»، سایت خبرگزاری ایمنا.]</ref>
-# ساحل درک: این ساحل در نزدیکی تنگه هرمز واقع شده و به‌صورت همزمان دارای ساحل صخره‌ای، شنی و مرجانی است.
-# ساحل شب‌تاب چابهار: در این ساحل، نور آبی در شب‌ها، روشن می‌شود که دلیل آن، حضور فیتوپلانکتون‌ها هستند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chabahar-beaches/ مهراسبی، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، سایت علی‌بابا.] </ref><br>
-==پانویس==
-{{پانویس}}
-==منابع==
 * افشار سیستانی، ایرج، چابهار و دریای پارس، زاهدان، صدیقی، ۱۳۷۲ش.
-* «تصویب‌نامه در خصوص تغییر مرکز دهستان باهوکلات بخش دشتیاری شهرستان چابهار استان سیسیتان و بلوچستان»، پایگاه اطلاع رسانی قوانین و مقررات کشوری، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
+* جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
-* جعفری، عباس، دایرة‌المعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
+* جعفری، عباس، گیتاشناسی ایران، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
+* جعفری، عباس، گیتاشناسی، کوه‌ها و کوهنامة ایران، تهران، گیتاشناسی، چ۲، ۱۳۷۹ش.
 * جغرافیای استان سیستان و بلوچستان، وزارت آموزش و پرورش تهران، ۱۳۶۴ش.
-* دفتر تقسيمات كشوري، نقشه و جدول تقسيمات كشوري، تهران، وزارت كشور، 1383ش.
+* چکنگی، علیرضا، فرهنگنامة تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۸ش.
-* راهنمای منطقۀ آزاد چابهار، تهران، دیدار نو، ۱۳۸۲ش.
+* چگینی، احمد، مناطق آزاد (کتاب اول)، تهران، ثامن‌الائمه، ۱۳۷۸ش.
-* «سفر به چابهار»، سایت خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 27 خرداد 1399ش.
+* دفتر تقسیمات کشوری، نقشه و جدول تقسیمات کشوری، تهران، وزارت کشور، ۱۳۸۳ش.
+* راهنمای منطقهٔ آزاد چابهار، تهران، دیدار نو، ۱۳۸۲ش.
+* سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری)، اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم)، تهران، همشهری، ۱۳۸۰ش.
 * غراب، کمال‌الدین، بلوچستان یادگار مطرود قرون، تهران، کیهان، ۱۳۶۴ش.
-* گيتا‌شناسي (واحد پژوهش و تأليف)، اطلس گيتا‌شناسي استان‌هاي ايران، چ1، تهران، گیتاشناسی، 1383ش.
+* گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف)، اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، چ۱، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۸۳ش.
-* مرتضوی، امیر و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه گذاری سیستان و بلوچستان، تهران، مختوم‌قلی فرغی، 1397ش.
+* لسترینج، گای، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمة محمود عرفان، چ۶، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۳ش.
-* «معرفی شهرستان چابهار»، پرتال استان سیستان و بلوچستان، تاریخ بازدید: 29 خرداد 1401ش.
+* مرتضوی، امیر و دیگران، کتاب راهنمای سرمایه‌گذاری سیستان و بلوچستان، تهران، مختوم‌قلی فرغی، ۱۳۹۷ش.
-* مهراسبی، فاطمه، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، سایت علی‌بابا، تاریخ بارگذاری: 30 آذر 1400ش.
+* مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال ۱۳۸۰ش، تهران، مرکز ایران (سازمان مدیرت و برنامه‌ریزی کشور)، ۱۳۸۲ش.
+* مهراسبی، فاطمه، «سواحل چابهار، بهشت ناشناخته ایران»، وب‌سایت علی‌بابا، تاریخ بارگذاری: ۳۰ آذر ۱۴۰۰ش.
+* نورالهی، طه، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های ۷۵–۱۳۳۵ش، تهران، مرکز آمار ایران (مدیریت انتشارات و اطلاع‌رسانی)، ۱۳۸۲ش.
+* یغمایی، اقبال، بلوچستان و سیستان، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۵۵ش.
+{{پایان منابع}}