حنا: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم

| تصویر            =حنا1.jpg|بندانگشتی|318x318پیکسل

| فایل پادکست      =حنا.ogg

| حجم فایلپادکست    =۹/۳۸

== تاریخچه استفاده از حنا ==

استفاده از حنا به دوره نوسنگی در ۷۰۰۰ سال پیش‌از میلاد بازمی‌گردد. تمدن‌های باستانی چون بابلیان، آشوریان، کنعانی‌ها و سومریان از این گیاه برای رنگ‌آمیزی استفاده می‌کردند. در مصر باستان، حنا نه‌تنها برای خضاب دست و پای فراعنه پیش‌از مومیایی به‌کار می‌رفت، بلکه پارچه‌های رنگ‌شده با آن در مراسم تدفین نیز استفاده می‌شد. صنعت [[آرایش]] با حنا در تمدن‌های بزرگ مصر، سومر و بابل ریشه دارد.<ref>سمسار، «آرایش و هنر»، ۱۳۴۲ش، ص۳۳.</ref>

== انواع حنا ==

حنا از نظر رنگ به سه نوع مشکی، سفید و قهوه‌ای تقسیم می‌شود. حنای سفید از طریق حذف مادهٔ لاوسون موجود در حنای طبیعی، به دست می‌آید. در فرایند تولید این نوع، ممکن است سایر ترکیبات مؤثر نیز حذف شوند که به کاهش خواص اصلی حنا می‌انجامد؛ بااین‌حال، حنای سفید همچنان برای تقویت پوست و مو مفید شناخته می‌شود.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/09/08/2398551/%D8%B7%D8%A8-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-17-%D8%AE%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%AD%D9%86%D8%A7-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB% مقدم، «با ۱۷ خاصیت شگفت‌انگیز حنا آشنا شوید»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

'''کاربرد صنعتی''': حنا در صنایع گوناگون کاربرد دارد، ازجمله منبت‌کاری برای رنگ‌آمیزی چوب‌های سفید و ایجاد رنگ آکاژو، رنگرزی پشم و چرم و صنعت عطرسازی.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص649 و 651؛ فروتن، «تاریخچه و طریقهٔ کشت و برداشت حنا در ایران و جهان»، ۱۳۶۴ش، ص۳۳؛ [https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/%D8%AD%D9%86%D8%A7 علیزاده، «حنا»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> افزون‌بر این، مقدار معینی از حنا، چه به‌صورت مایع و چه بر روی کاغذ، از رشد کپک در مرکب خوش‌نویسی جلوگیری می‌کند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20160 سلطانی و دیگران، «نقش افزودنی‌ها بر کیفیت مرکب ایرانی: مطالعۀ موردی حنا و نمک»، 1394ش، ص146.]</ref>

'''کارکرد آیینی''': در باور ایرانیان، حنا هدیه‌ای بهشتی و نشانهٔ شادی، مهر و کامیابی است.<ref>[https://www.tasvirezendegi.com/مدل-تزیین-حنا-مراسم-حنابندان/ «۵۵ مدل تزیین حنا برای مراسم حنابندان عروس داماد»، وب‌سایت تصویر زندگی.]</ref> این گیاه در فرهنگ ایرانیان جایگاهی مقدس دارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13970323000989/%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D «از دلاله‌گی تا چادر سر کردن عروس، وقتی کاسه نبات واسطه بله یا خیر عروس می‌شود»، خبرگزاری فارس.]</ref> از حنا به‌عنوان [[هدیه]] برای تازه‌عروس در [[شب چله]] و شب [[عید فطر]]، هنگام خارج‌شدن از عزای نزدیکان،<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240634/حنا حسینی، «حنا»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و نیز در مراسم [[ختنه‌سوران]] (پیش‌از ختنه) استفاده می‌شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/حنا علیزاده، «حنا»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> همچنین، جشن [[حنابندان]]، یکی از مهم‌ترین آیین‌های [[ازدواج]] به‌شمار می‌رود.<ref>رفیع‌فر و کمال‌لو، «بررسی آیین حنابندان از دیرباز تاکنون»، 1393ش، ص27 و 37.</ref> این آیین، نمادی برای تقسیم شادی با خانوادهٔ عروس و داماد و ابراز شادمانی اطرافیان است. ملاک انتخاب زنی که وظیفهٔ حنابستن دست عروس را بر عهده می‌گیرد،<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240649/حنابندان سامعی، حنابندان، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> [[عفت]]، [[دین‌داری]]، سعادت در زندگی خانوادگی و نجابت او است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13970323000989/%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%84%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D «از «دلاله‌گی» تا چادر سر کردن عروس/ وقتی کاسه نبات واسطه بله یا خیر عروس می‌شود»، خبرگزاری فارس.]</ref> در این مراسم، دختر و پسر جوان از حنای عروسی برای گشایش بخت استفاده می‌کنند.<ref>رفیع‌فر و کمال‌لو، «بررسی آیین حنابندان از دیرباز تاکنون»، 1393ش، ص27 و 37.</ref> همچنین رزمندگان ایرانی در شب‌های عملیات [[جنگ ایران و عراق]]، پیش‌از اعزام به خط مقدم جبهه، مو و ریش خود را<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240634/حنا حسینی، «حنا»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> به یاد سرخی خون یاران امام حسین در واقعه کربلا، حنا می‌بستند.<ref>[https://pgolf.ir/news-golf/note/جشنی-که-پیش-از-عملیات-گرفته-میشد/ «جشنی که پیش از عملیات گرفته می‌شد»، پایگاه منتظران شهادت.]</ref>  

== خواص درمانی حنا ==

حنا در درمان برخی بیماری‌ها مؤثر است؛ ازجمله: بهبود زخم‌ها، رفع بی‌خوابی، تسکین دردهای گوناگون<ref>Bașer, Herb Drugs and Herbalists in Turkey, 1986, P203.</ref> مانند سردرد و دردهای پیش‌از قاعدگی، تنظیم فشارخون، سم‌زدایی بدن و کاهش تب،<ref>[https://jadvalyab.ir/blog/تاریخچه-پیدایش-حنا-و-مصارف-آن/ زرگر، «تاریخچۀ پیدایش حنا و مصارف آن»، وب‌سایت جدول‌یاب.]</ref> بهبود معده‌درد و سوختگی‌های موضعی.<ref>[https://www.digistyle.com/mag/henna-design/ میرسلطانی، «همه چیز دربارۀ طرح حنا و نقوش رایج و سنتی آن»، وب‌سایت دیجی استایل.]</ref> پژوهش‌های نوین آثار درمانی دیگری برای حنا ثابت کرده‌اند، ازجمله: درمان عفونت زخم‌های سوختگی، خواص ضدباکتریایی و رفع عفونت‌های قارچی.<ref>[https://jiitm.ir/article-1-1089-fa.html&sw=حنا بالایی کهنموئی و دیگران، «بررسی گیاه حنا در طب سنتی ایران و مطالعات جدید»، 1398ش، ص64 و 65.]</ref> کاهش عوارض بیماری آبله در کودکان با مالیدن حنا بر کف پای کودک از دیگر خواص حنا عنوان شده است. همچنین در گذشته، هنگام شیوع بیماری‌هایی چون [[وبا]] و [[طاعون]]، مصرف حنا به‌دلیل خاصیت ضدعفونی‌کنندگی بسیار توصیه می‌شد.<ref>جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص127-128.</ref> از دیگر کاربردهای درمانی حنا می‌توان به کمک به درمان [[جذام]]، بیماری‌های کبدی، طحال، سنگ کلیه، معده و زخم‌های مجاری ادراری اشاره کرد.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶9.</ref>  

== حنا در فرهنگ اسلامی ==

حنابستن دست و پا و خضاب (رنگ‌آمیزی) موی سر و ریش، از دیرباز میان مسلمانان رواج داشته و در منابع دینی سفارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240634/حنا حسینی، «حنا»، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> دانشمندان طب سنتی نیز حنا را سید ریاحین (سرور گیاهان خوش‌بو) نامیده‌اند.<ref>[https://jiitm.ir/article-1-1089-fa.html&sw=حنا بالائی کهنموئی و دیگران، «بررسی گیاه حنا در طب سنتی ایران و مطالعات جدید»، 1398ش، ص59.]</ref>