پرش به محتوا

تشییع جنازه قاسم سلیمانی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
 
(۳۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛'''</big> آیینی ملی-مذهبی با حضور میلیونی در ایران و عراق، نماد همبستگی و بازتولید گفتمان مقاومت.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =تشییع جنازه قاسم سلیمانی.jpg 
| زیرنویس تصویر    =اقامه نماز میت بر جنازه قاسم سلمیانی و همراهانش به امامت سید علی خامنه‌ای 
| image_alt        =اقامه نماز میت بر جنازه قاسم سلمیانی و همراهانش به امامت سید علی خامنه‌ای
| فایل پادکست      =تشییع جنازه قاسم سلیمانی.ogg 
| حجم فایلپادکست    =۷/۸۱ 
| تاریخ پادکست      =۱۸-۴-۱۴۰۵ 
| زیرنویس عنوان    = 


[[تشییع جنازه]] قاسم سلیمانی در دی‌ماه ۱۳۹۸ش یکی از گسترده‌ترین آیین‌های سوگ در تاریخ معاصر ایران بود که با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف عراق و ایران و با حضور میلیونی از اقشار مختلف مردم از جمله مراجع تقلید، مقامات کشوری و لشکری و جوانانی از بیش از صد ملیت برگزار شد و به نظر تحلیلگران پیام‌های متعددی در سطوح داخلی و بین‌المللی به همراه داشت. این رویداد که از عراق آغاز و در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان ادامه یافت، با نشانه‌های نمادین عاشورایی و ملی، به بازنمایی همبستگی جمعی و بازتولید گفتمان مقاومت انجامید. بازتاب گستردۀ این مراسم در رسانه‌های جهانی و تأکید بر ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، نشان‌دهندۀ تأثیر عمیق این رویداد بر معادلات منطقه‌ای و داخلی بود. برآوردهای متفاوت از تعداد شرکت‌کنندگان، این رویداد را در شمار بزرگ‌ترین مراسم تشییع جهان قرار داده است.
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =


== شرح رویداد ==
| نخستین کاربرد    =  
تشییع جنازه [[قاسم سلیمانی]] به رویدادی آیینی اشاره دارد که پس از ترور وی به همراه [[ابومهدی المهندس]] و جمعی از همرزمانش در حملۀ هوایی آمریکا به فرودگاه بغداد در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ش، به دستور [[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، از روز ۱۴ دی در شهرهای عراق آغاز و تا ۱۸ دی در شهرهای ایران ادامه یافت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>  
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =  
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
{{درشت|'''تشییع جنازه قاسم سلیمانی'''}}؛ مراسم تشییع پیکر فرمانده سپاه قدس در ایران و عراق با حضور پرشمار طرف‌داران محور مقاومت.
 
[[تشییع جنازه]] [[قاسم سلیمانی]] در دی‌ ۱۳۹۸ش یکی از گسترده‌ترین آیین‌های [[عزاداری|سوگ]] در تاریخ معاصر ایران بود. این آیین تشییع و [[خاک‌سپاری]] که با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف [[عراق]] و [[ایران]] و همراهی [[مراجع تقلید]]، مقامات کشوری و لشکری و جوانانی از ملیت‌های گوناگون برگزار شد، بازتاب گسترده‌ای در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی داشت. این رویداد از عراق آغاز و در شهرهای [[اهواز]]، [[مشهد]]، [[تهران]]، [[قم]] و [[کرمان]] در [[ایران]] ادامه یافت.
 
== معرفی ==
{{اصلی|قاسم سلیمانی}}
تشییع جنازه [[قاسم سلیمانی]]، ابومهدی المهندس و همرزمانشان، پس از ترور آن‌ها در حمله هوایی ایالات متحده به فرودگاه بغداد در بامداد [[۱۳ دی]] ۱۳۹۸ش آغاز شد. مراسم آیینی تشییع از [[۱۴ دی|۱۴]] [[۱۴ دی|دی]] تا [[۱۸ دی]] ۱۳۹۸ش در شهرهایی از عراق و ایران برگزار شد.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>


== روز شمار رویداد ==
== روز شمار رویداد ==
خط ۱۴: خط ۴۵:
|-
|-
| rowspan="3" |'''عراق'''
| rowspan="3" |'''عراق'''
|بغداد (کاظمین و جادریه)<ref>{{پک/بن|تشییع۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق}}</ref>
|[[بغداد]]<ref>{{پک/بن|تشییع۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق}}</ref>
|۱۴ دی ۱۳۹۸
|۱۴ دی ۱۳۹۸ش
|شروع از فرودگاه المثنی، طواف در حرمین کاظمین و برگزاری مراسم در میدان الحسنین با حضور نخست‌وزیر وقت و مقامات سیاسی و نظامی.<ref>{{پک/بن|۱۱|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه|ف=خروش ملت در تشییع پیكر شهید حاج قاسم سلیمانی}}</ref>
|شروع از فرودگاه المثنی، طواف در حرمین [[کاظمین]] و برگزاری مراسم در میدان الحسنین با حضور نخست‌وزیر وقت و مقامات سیاسی و نظامی.<ref>{{پک/بن|۱۱|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه|ف=خروش ملت در تشییع پیکر شهید حاج قاسم سلیمانی}}</ref>
|-
|-
|کربلا (بین‌الحرمین)
|[[کربلا]]
|۱۴ دی ۱۳۹۸
|۱۴ دی ۱۳۹۸ش
|اقامه نماز میت توسط متولی شرعی حرم ابوالفضل العباس در بین‌الحرمین و تشییع در صحن‌های حرم با حضور گسترده عزاداران.<ref>{{پک/بن|تشییع۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق}}</ref>
|اقامۀ [[نماز میت]] توسط متولی شرعی [[حرم حضرت العباس]] در [[بین‌الحرمین]] و [[تشییع جنازه|تشییع]] در صحن‌های حرم با حضور گسترده عزاداران.<ref>{{پک/بن|تشییع۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق}}</ref>
|-
|-
|نجف (شهر جف)
|[[نجف]]
|۱۴ دی ۱۳۹۸
|۱۴ دی ۱۳۹۸ش
|طواف در حرم امام علی و برگزاری مراسم با شعارهای مخالف حضور نظامی آمریکا در عراق، سپس انتقال به ایران.<ref>{{پک/بن|تشییع۲|ک=وب‌سایت تابناک|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف}}</ref>
|طواف در [[حرم امام علی]] و برگزاری مراسم با شعارهای مخالف حضور نظامی آمریکا در عراق.<ref>{{پک/بن|تشییع۲|ک=وب‌سایت تابناک|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف}}</ref>
|-
|-
| rowspan="5" |'''ایران'''
| rowspan="5" |'''ایران'''
|اهواز
|[[اهواز]]
|۱۵ دی ۱۳۹۸
|۱۵ دی ۱۳۹۸ش
|شروع از میدان مولوی و تشییع در خیابان سلمان فارسی با حضور مردم خوزستان؛ مراسم با توجه به تراکم جمعیت با تأخیر آغاز شد.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|شروع از میدان مولوی و تشییع در خیابان سلمان فارسی با حضور مردم [[خوزستان]].<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|-
|-
|مشهد
|[[مشهد]]
|۱۵ دی ۱۳۹۸
|۱۵ دی ۱۳۹۸ش
|برگزاری مراسم با حضور جمعیت گسترده که موجب طولانی شدن زمان مراسم و لغو برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در تهران شد.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|برگزاری مراسم با حضور جمعیت گسترده که موجب طولانی‌شدن زمان مراسم و لغو برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در [[تهران]] شد.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|-
|-
|تهران
|[[تهران]]
|۱۶ دی ۱۳۹۸
|۱۶ دی ۱۳۹۸ش
|شروع از دانشگاه تهران، اقامه نماز میت توسط رهبری و حضور مقامات کشوری و شخصیت‌های جبهه مقاومت (مانند اسماعیل هنیه<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref>)، تشییع تا میدان آزادی.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|شروع از [[دانشگاه تهران]]، اقامه [[نماز میت]] توسط [[سید علی خامنه‌ای|رهبر جمهوری اسلامی ایران]] و حضور مقامات کشوری و شخصیت‌هایی مانند [[اسماعیل هنیه]]<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref>، تشییع تا [[میدان آزادی]].<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|-
|-
|قم
|[[قم]]
|۱۶ دی ۱۳۹۸
|۱۶ دی ۱۳۹۸ش
|برگزاری مراسم در حرم مطهر حضرت معصومه و مسجد جمکران با حضور مراجع تقلید و شخصیت‌های کشوری.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|برگزاری مراسم در [[حرم حضرت معصومه]] و [[مسجد جمکران]] با حضور مراجع تقلید و شخصیت‌های کشوری.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|-
|-
|کرمان
|[[کرمان]]
|۱۷–۱۸ دی ۱۳۹۸
|۱۷–۱۸ دی ۱۳۹۸ش
|شروع از میدان آزادی به سمت گلزار شهدا؛<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref> بروز حوادث ناشی از ازدحام جمعیت منجر به مجروحیت ۲۱۳ نفر و جان‌باختن ۵۶ نفر شد؛<ref>{{پک/بن|تشییع۱۲|ک=خبرگزاری فارس|ف=تعداد جان باختگان مراسم تشییع سردار سلیمانی به 56 نفر رسید}}</ref> تدفین در بامداد ۱۸ دی در کنار مزار یوسف الهی.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|شروع از میدان آزادی به سمت گلزار شهدا؛<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref> ازدحام جمعیت منجر به مجروحیت ۲۱۳ نفر و جان‌باختن ۵۶ نفر شد؛<ref>{{پک/بن|تشییع۱۲|ک=خبرگزاری فارس|ف=تعداد جان باختگان مراسم تشییع سردار سلیمانی به 56 نفر رسید}}</ref> تدفین در بامداد [[۱۸ دی]] در کنار مزار یوسف الهی.<ref>{{پک/بن|تشییع۱|ک=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل|ف=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر}}</ref>
|}
|}


== تشییع‌کنندگان ==
== تشییع‌کنندگان ==
در آیین تشییع پیکر قاسم سلیمانی در شهرهای مختلف عراق و ایران، طیف‌های گسترده‌ای از اقشار مختلف جامعه از جمله مراجع تقلید، علمای برجستۀ حوزه، دانشگاهیان مقامات عالی‌رتبۀ کشوری و لشکری<ref>{{پک/بن|تشییع۱۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=خیزش ده‌ها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم}}</ref> و نیز جوانانی از بیش از ۱۰۰ ملیت جهان حضور داشتند که با در دست داشتن پرچم‌های کشورهای خود، بر ابعاد فراملی این رویداد تأکید می‌کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref> اسماعیل هنیه، رئیس وقت دفتر سیاسی حماس طی سخنانی، سلیمانی را «شهید القدس» نامید و بر نقش او در حمایت از آرمان فلسطین تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|تشییع۹|ک=خبرگزاری صدا و سیما|ف=حاج قاسم، مردی از جنس مردم و انقلاب}}</ref> با این حال، به گزارش رسانه‌ها، برآوردهای متفاوتی از تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی ارائه شده است. برخی از گزارش‌ها تعداد شرکت‌کنندگان در این مراسم را حدود ۲۰<ref>{{پک/بن|تشییع۱۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند}}</ref> تا ۲۵ میلیون نفر و تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تهران را حدود ۵<ref>{{پک/بن|تشییع۱۸|ک=وب‌سایت تابناک|ف=حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی}}</ref> تا ۷ میلیون نفر برآورد کرده است. در مقابل، برخی از رسانه‌های مخالف، آمار بسیار کمتری را گزارش کرده‌اند.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۷|ک=وب‌سایت جهان امروز|ف=تهرانی‌ها در تشییع حاج قاسم چند میلیون بودند؟}}</ref> این مراسم در سطح جهانی از نظر تعداد شرکت‌کنندگان، پس از مراسم تشییع شخصیت‌هایی مانند آنا دورای در هند، امام‌خمینی در جمهوری اسلامی ایران و آبراهام لینکلن در آمریکا، در شمار یکی از بزرگ‌ترین مراسم تشییع جهان قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|تشییع۶|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها}}</ref>
در مراسم [[تشییع]] پیکر [[قاسم سلیمانی]] در شهرهای مختلف عراق و ایران، طیف‌های گسترده‌ای از اقشار مختلف جامعه از جمله مراجع تقلید، علمای حوزه، دانشگاهیان، مقامات کشوری و لشکری<ref>{{پک/بن|تشییع۱۰|ک=خبرگزاری میزان|ف=خیزش ده‌ها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم}}</ref> و نیز جوانانی از ۱۰۰ ملیت جهان حضور داشتند.<ref>{{پک/بن|تشییع۸|ک=خبرگزاری فرارو|ف=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم}}</ref> [[اسماعیل هنیه]]، رئیس وقت دفتر سیاسی [[حماس]]، سلیمانی را «شهید القدس» نامید.<ref>{{پک/بن|تشییع۹|ک=خبرگزاری صدا و سیما|ف=حاج قاسم، مردی از جنس مردم و انقلاب}}</ref> برخی تعداد شرکت‌کنندگان در این مراسم را ۲۰<ref>{{پک/بن|تشییع۱۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند}}</ref> تا ۲۵ میلیون نفر و تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تهران را حدود ۵ تا ۷ میلیون نفر برآورد کرده‌اند.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۸|ک=وب‌سایت تابناک|ف=حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی}}</ref> این مراسم از نظر تعداد شرکت‌کنندگان، پس از مراسم تشییع شخصیت‌هایی مانند آنا دورای در [[هند]]، [[سید روح‌الله خمینی]] در ایران و آبراهام لینکلن در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، از پرشمارترین مراسم‌های تشییع جنازه در جهان شناخته می‌شود.<ref>{{پک/بن|تشییع۶|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=تشییع پیکر امام خمینی (ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت‌ترین ها}}</ref>


== نشانه‌ها و آیین‌های نمادین ==
== نشانه‌ها و آیین‌های نمادین ==
به گزارش رسانه‌ها در طول مراسم تشییع، نشانه‌ها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد. برای مثال استفاده گسترده از پرچم‌های سه‌رنگ ایران، تصاویر گوناگون قاسم سلیمانی، پرچم‌های قرمز با عبارت «یا منتقم»، پیشانی‌بندهای قرمز با همان عبارت و پرچم‌های گروه‌های مقاومت منطقه<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وب‌سایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> از جمله عصائب اهل الحق عراق، کتائب حزب الله عراق و گردان‌های الاشتر بحرین از نشانه‌های دیداری بود. پلاکاردهایی با مضامین «انتقام سخت»، «بدرود فرمانده»، «خون‌بهایت فتح قدس است»، «یک جهان منتقم تو هستند» و «یالثارات‌الحسین»<ref>{{پک/بن|تشییع۱۶|ک=وب‌سایت هفت صبح|ف=شعارها و پرچم‌های حاضر در مراسم بدرقه حاج قاسم}}</ref> نیز در دست شرکت‌کنندگان دیده می‌شد. در عرصۀ شنیداری نیز پخش ترانه‌های عاشورایی و حماسی از ایستگاه‌های صلواتی، مداحی، شعارهای جمعی و فریادهای تکبیر و صلوات، فضای شنیداری مراسم را شکل می‌داد. همچنین سینه‌زنی جمعی، تشکیل صفوف نماز و گریۀ گستردهٔ شرکت‌کنندگان از آیین‌های اجراشده در این مراسم بود. خودروهای حامل پیکرها نیز با تزیینات متفاوت، جلوه‌ای دیگر از نمادپردازی‌های این آیین به شمار می‌رفتند.<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وب‌سایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref>
به گزارش رسانه‌ها در طول تشییع، نشانه‌ها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد؛ برای مثال استفاده گسترده از [[پرچم ایران]]، تصاویر [[قاسم سلیمانی]]، پرچم‌ها و پیشانی‌بندهای قرمز با عبارت «یا منتقم» و پرچم‌های گروه‌های موسوم به مقاومت<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وب‌سایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref> ازجمله عصائب اهل‌الحق عراق، کتائب حزب‌الله عراق و گردان‌های الاشتر بحرین از نشانه‌های دیداری بود. پلاکاردهایی با مضامین «انتقام سخت»، «بدرود فرمانده»، «خون‌بهایت فتح قدس است»، «یک جهان منتقم تو هستند» و «یالثارات‌الحسین»<ref>{{پک/بن|تشییع۱۶|ک=وب‌سایت هفت صبح|ف=شعارها و پرچم‌های حاضر در مراسم بدرقه حاج قاسم}}</ref> نیز در دست شرکت‌کنندگان دیده می‌شد. در عرصهٔ شنیداری نیز پخش ترانه‌های عاشورایی و حماسی، مداحی، شعارهای جمعی و فریادهای تکبیر و صلوات، فضای مراسم را شکل می‌داد. همچنین سینه‌زنی جمعی، تشکیل صفوف نماز و گریهٔ گستردهٔ شرکت‌کنندگان از آیین‌های اجراشده در این مراسم بود. خودروهای حامل پیکرها نیز با تزیینات متفاوت، جلوه‌ای دیگر از نمادپردازی‌های این آیین به‌شمار می‌رفتند.<ref>{{پک/بن|۱۰|ک=وب‌سایت انصاف نیوز|ف=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی}}</ref>


== بازتاب‌ها ==
== بازتاب‌ها ==
=== رسانه‌ای ===
=== رسانه‌ای ===
مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی در عراق و ایران، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت و بسیاری از خبرگزاری‌ها و شبکه‌های معتبر جهانی از جمله رویترز، بی‌بی‌سی، سی‌ان‌ان، فرانس ۲۴، گاردین، دیلی‌میل و دویچه‌وله به پوشش این رویداد پرداختند. روزنامه‌های نیویورک تایمز، واشنگتن پست و وال‌استریت ژورنال نیز تصاویر و گزارش‌هایی از این مراسم را در صفحه اول خود منتشر کردند. رسانه‌های خارجی به‌طور عمده بر سه محور اصلی تمرکز داشتند: حجم گستردۀ جمعیت حاضر در مراسم، گریه رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام نماز و اظهارات زینبت سلیمانی، دختر قاسم سلیمانی مبنی بر اینکه شهادت پدرش روزهای تاریکی را برای آمریکا رقم خواهد زد. الجزیره این رویداد را «بزرگ‌ترین مراسم تشییع در تاریخ ایران مدرن» خواند. همچنین برخی رسانه‌ها به شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی شرکت‌کنندگان و آتش‌زدن پرچم‌های این کشورها در جریان مراسم اشاره کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۷|ک=خبرگزاری فرارو|ف=حضور گسترده مردم خارجی‌ها را غافلگیر کرد}}</ref> خبرنگار شبکه ام‌اس‌ان‌بی‌سی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور ترامپ برای ترور سلیمانی، نتیجه‌ای معکوس در پی داشته است. رسانه‌هایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بی‌بی‌سی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعده‌های انتقام، این رویداد را به‌عنوان نقطه‌عطفی در تنش‌های ایران و آمریکا تحلیل کردند.<ref>{{پک/بن|۹|ک=خبرگزاری فرارو|ف=بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانه‌های جهان}}</ref>
[[پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۱.mp4|بندانگشتی|تصاویر هوایی از تشییع پیکر قاسم سلیمانی (خیابان آزادی) ]]
مراسم تشییع توسط رسانه‌های جهانی از جمله رویترز، بی‌بی‌سی، سی‌ان‌ان، فرانس ۲۴، گاردین، دیلی‌میل و دویچه‌وله پوشش داده شد. روزنامه‌های نیویورک تایمز، واشینگتن پست و وال‌استریت ژورنال نیز تصاویر و گزارش‌هایی از این مراسم را در صفحه اول خود منتشر کردند. رسانه‌های خارجی به‌طور عمده بر سه محور اصلی تمرکز داشتند: حجم گستردهٔ جمعیت حاضر در مراسم، گریه رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام نماز و اظهارات زینب سلیمانی، دختر قاسم سلیمانی مبنی بر اینکه شهادت پدرش روزهای تاریکی را برای آمریکا رقم خواهد زد. الجزیره این رویداد را «بزرگ‌ترین مراسم تشییع در تاریخ ایران مدرن» خواند. همچنین برخی رسانه‌ها به شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی شرکت‌کنندگان و آتش‌زدن پرچم‌های این کشورها در جریان مراسم اشاره کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۷|ک=خبرگزاری فرارو|ف=حضور گسترده مردم خارجی‌ها را غافلگیر کرد}}</ref> خبرنگار شبکه ام‌اس‌ان‌بی‌سی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور [[دونالد ترامپ|ترامپ]] برای [[قاسم سلیمانی#ترور قاسم سلیمانی|ترور سلیمانی]]، نتیجه‌ای معکوس در پی داشته است. رسانه‌هایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بی‌بی‌سی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعده‌های انتقام، این رویداد را به‌عنوان نقطه‌عطفی در تنش‌های ایران و آمریکا تحلیل کردند.<ref>{{پک/بن|۹|ک=خبرگزاری فرارو|ف=بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانه‌های جهان}}</ref>


=== فضای مجازی ===
=== فضای مجازی ===
برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی با اشاره به اشک‌های رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام نماز، این صحنه را نشانه‌ای از عظمت رویداد و پیوند عاطفی با سلیمانی دانستند. همچنین بسیاری از کاربران، حضور گستردۀ مردم در شهرهای مختلف را نمادی از وفاداری به آرمان‌های مقاومت و عدم فراموشی قهرمانان ملی توصیف کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۳|ک=اعتماد آنلاین|ف=واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر}}</ref>
برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی با اشاره به اشک‌های رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام اقامه نماز میت، این صحنه را نشانه‌ای از عظمت رویداد و پیوند عاطفی با سلیمانی دانستند. همچنین بسیاری از کاربران، حضور گستردهٔ مردم در شهرهای مختلف را نمادی از وفاداری به آرمان‌های مقاومت و عدم فراموشی قهرمانان ملی توصیف کردند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۳|ک=اعتماد آنلاین|ف=واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر}}</ref>


=== فرهنگی و هنری ===
=== فرهنگی و هنری ===
به گزارش رسانه‌ها، رویداد تشییع پیکر قاسم سلیمانی با برگزاری فراخوان‌ها و نمایشگاه‌های عکسی متعدد، بازتابی در عرصۀ هنرهای تجسمی یافت. برای مثال خانه عکاسان ایران و انجمن عکاسان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فراخوان عکاسی «فرمانده من» را با موضوع تشییع در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان برگزار کردند که در آن عکاسان حرفه‌ای، عموم مردم و نوجوانان، آثار خود را در بخش‌های تک عکس، مجموعه عکس و عکاسی با تلفن همراه فرستادند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۱|ک=خبرگزاری قدس|ف=فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من»}}</ref><ref>{{پک/بن|تشییع۲۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=نمایشگاه عکس از جلوه‌های مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد}}</ref> همچنین در سومین سالگرد ترور، نمایشگاه «کآرام جانم می‌رود» با نمایش ۶۵ عکس از ۳۷ عکاس از شهرهای عراق و ایران، به همت خانه عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار شد. این فراخوان‌ها و نمایشگاه‌ها با هدف ثبت و بازنمایی ابعاد مردمی و احساسی حضور سلیمانی در زندگی عمومی و پیوند عاطفی مردم با او برگزار شدند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۰|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار می رود}}</ref>  
[[پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۲.jpg|جایگزین=نمایشگاه عکس «کآرام جانم می‌رود» شامل عکس‌های دیده نشده از مراسم تشییع قاسم سلیمانی|بندانگشتی|نمایشگاه عکس «کآرام جانم می‌رود» شامل عکس‌های دیده نشده از مراسم تشییع قاسم سلیمانی.]]
به گزارش رسانه‌ها، رویداد تشییع پیکر قاسم سلیمانی با برگزاری فراخوان‌ها و نمایشگاه‌های عکسی متعدد، بازتابی در عرصهٔ هنرهای تجسمی یافت. خانه عکاسان ایران و انجمن عکاسان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فراخوان عکاسی «فرمانده من» را با موضوع تشییع در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان برگزار کردند که در آن عکاسان حرفه‌ای، عموم مردم و نوجوانان، آثار خود را در بخش‌های تک عکس، مجموعه عکس و عکاسی با تلفن همراه فرستادند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۱|ک=خبرگزاری قدس|ف=فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من»}}</ref><ref>{{پک/بن|تشییع۲۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=نمایشگاه عکس از جلوه‌های مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد}}</ref> همچنین در سومین سالگرد ترور او، نمایشگاه «کآرام جانم می‌رود» با نمایش ۶۵ عکس از ۳۷ عکاس از مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی در شهرهای عراق و ایران، به همت خانۀ عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار شد. این فراخوان‌ها و نمایشگاه‌ها با هدف ثبت و بازنمایی ابعاد مردمی و احساسی حضور سلیمانی در زندگی عمومی و پیوند عاطفی مردم با او برگزار شدند.<ref>{{پک/بن|تشییع۲۰|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار می‌رود}}</ref>


== ابعاد رویداد از نگاه کارشناسان و تحلیلگران ==
== پیامدها ==
سید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، این رویداد را «بزرگ‌ترین بدرقه جهان» توصیف کرده و آن را نماد برانگیختگی مقاومت در جهان اسلام و نشانه‌ای از شکست استکبار در دو دورهٔ حیات و پس از شهادت سلیمانی دانسته است. از منظر وی، این تشییع، ژنرال‌های جنگ نرم آمریکا را متحیر ساخت و غلبهٔ نرم‌افزاری بر هیمنهٔ استکبار را به نمایش گذاشت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۴|ک=وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای|ف=بیانات در دیدار دست‌اندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی}}</ref> در کنار این نگاه، برخی تحلیلگران این رویداد را به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی-فرهنگی و بازتاب‌دهندهٔ پیوند میان مردم، نظام سیاسی و گفتمان مقاومت ارزیابی کرده‌اند. به باور آنان، تشییع میلیونی نشانه‌ای از اعتماد عمومی به نظام، بازآفرینی همبستگی ملی و رویش معرفتیِ جدید در انقلاب اسلامی بوده که در آن، ترور سلیمانی به تقویت هویت ملی-مذهبی و بازتعریف جایگاه ایران در منطقه انجامید.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۵|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR|ف=بزرگ‌ترین بدرقه‌ی جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب}}</ref> همچنین این رویداد، به‌عنوان پاسخی به نارضایتی‌های انباشته و نمایشی از وفاداری جمعی به آرمان‌های انقلاب، و نیز عاملی برای افول نفوذ آمریکا در منطقه تفسیر شده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۳|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR|ف=شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع}}</ref> به‌دلیل ابعاد گستردهٔ این رویداد، کتاب «آیت حق» با هدف تحلیل جامعه‌شناختی و سیاسی آن توسط مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا منتشر شده است که حاصل نشست‌های علمی با حضور اساتید حوزه و دانشگاه بوده و به واکاوی چرایی حضور میلیونی مردم با سلایق گوناگون و بازتاب‌های اجتماعی و سیاسی آن پرداخته است.<ref>{{پک/بن|تشییع۵|ک=خبرگزاری فارس|ف=ایران برای سردار دل‌ها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق}}</ref>
* [[سید علی خامنه‌ای]]، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، این رویداد را «بزرگ‌ترین بدرقه جهان» توصیف کرده و آن را نماد برانگیختگی مقاومت در جهان اسلام و نشانه‌ای از شکست استکبار در دو دورهٔ حیات و پس از شهادت سلیمانی دانسته است. از منظر وی، این تشییع، ژنرال‌های جنگ نرم آمریکا را متحیر ساخت و غلبهٔ نرم‌افزاری بر هیمنهٔ استکبار را به نمایش گذاشت.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۴|ک=وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای|ف=بیانات در دیدار دست‌اندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی}}</ref>
* برخی تحلیلگران این رویداد را پدیده‌ای اجتماعی-فرهنگی و بازتاب‌دهندهٔ پیوند مردم، نظام سیاسی و گفتمان مقاومت ارزیابی کرده‌اند. به باور آنان، تشییع میلیونی نشانه‌ای از اعتماد عمومی به نظام، بازآفرینی [[همبستگی اجتماعی|همبستگی ملی]] و رویش معرفتی جدید در [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] بوده که در آن، ترور سلیمانی به تقویت [[هویت ملی]] و [[همبستگی اجتماعی]] و بازتعریف جایگاه ایران در منطقه انجامید.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۵|ک=وب‌سایت دیگران|ف=بزرگ‌ترین بدرقهٔ جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب}}</ref> همچنین این رویداد نمایشی از وفاداری جمعی به آرمان‌های انقلاب و نیز عاملی برای افول نفوذ آمریکا در منطقه تفسیر شده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۱۳|ک=وب‌سایت دیگران|ف=شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع}}</ref>
* بر اساس تحلیل برخی از فعالان سیاسی و جامعه‌شناسان، یکی از پیامدهای مهم این رویداد، ایجاد اتحاد و همدلی کم‌سابقه میان گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی در ایران بود؛ به‌گونه‌ای که مراسم تشییع سلیمانی، طیف‌هایی از اصلاح‌طلبان تا اصولگرایان را در کنار هم قرار داد و به بازنمایی همبستگی ملی انجامید. برخی تحلیلگران، این اتحاد را میراث قاسم سلیمانی و ثمرهٔ خون او دانسته‌اند که در صورت تداوم، به تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش توان نظامی و اقتصادی کشور منجر می‌شود.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref>
* به اعتقاد برخی جامعه‌شناسان، حضور میلیونی مردم در این مراسم، پیامی روشن به دشمنان ایران بود مبنی بر اینکه ملت ایران با وجود نارضایتی‌های احتمالی، همچنان در مواجهه با تهدیدات خارجی، یکپارچه و متحد عمل می‌کند.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref> برخی دیگر از تحلیلگران، این رویداد را نقطه‌عطفی در پایان عصر [[مذاکرات ایران و آمریکا|مذاکره با آمریکا]] و آغاز مرحلهٔ جدیدی از رویارویی با استکبار دانسته‌اند و بر این باورند که این مراسم، اختلافات داخلی را به حاشیه رانده و جریان‌های منتقد مذاکره با آمریکا را تقویت کرده است.<ref>{{پک/بن|تشییع۳۰|ک=خبرگزاری فرارو|ف=پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی}}</ref>
* کتاب آیت حق، با هدف تحلیل جامعه‌شناختی و سیاسی، توسط مرکز پژوهش‌های علوم انسانی‌اسلامی صدرا منتشر شده است که حاصل نشست‌های علمی با حضور اساتید حوزه و دانشگاه بوده و به واکاوی چرایی حضور میلیونی مردم با سلایق گوناگون و بازتاب‌های اجتماعی و سیاسی آن پرداخته است.<ref>{{پک/بن|تشییع۵|ک=خبرگزاری فارس|ف=ایران برای سردار دل‌ها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق}}</ref>
 
== نگارخانه ==
<gallery widths="250" heights="250">
پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۳.jpg|جایگزین=کامیون حامل پیکرهای قاسم سلیمانی و همراهانش در مراسم تشییع کرمان|کامیون حامل پیکرهای قاسم سلیمانی و همراهانش در میان جمعیت شرکت‌کنندگان در مراسم تشییع در کرمان، ۱۷ دی ۱۳۹۸ش.
پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۴.png|سخنرانی اسماعیل هنیه در مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی
پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۵.jpg|تشییع پیکر قاسم سلیمانی در قم
پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۶.jpg|جایگزین=مراسم تشییع پیکرهای قاسم سلیمانی، ابو مهدی المهندس و همراهانشان|نمایی از مراسم تشییع پیکرهای قاسم سلیمانی، ابو مهدی المهندس و همراهانشان؛ این تصویر در میان ۱۰۰ عکس منتخب سال ۲۰۲۰م خبرگزاری رویترز قرار گرفت
پرونده:تشییع جنازه قاسم سلیمانی۷.jpg|تشییع جنازه قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در عراق
</gallery>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


=منابع=
=منابع=
{{یادکرد وب|عنوان=ایران برای سردار دل‌ها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق|نشانی=https://farsnews.ir/Culture/1609182743000459323/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%84-%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D9%82|تاریخ=۸ دی ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۵}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
{{آغاز منابع}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=اهدای مدال توسط رهبر انقلاب به شهید حاج قاسم سلیمانی|نشانی=https://www.aparat.com/v/bSiR9|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۶}}|وبگاه=وب‌سایت آپارات}}
{{یادکرد وب|عنوان=بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانه‌های جهان|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424120/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۹}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=ایران برای سردار دل‌ها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق|نشانی=https://farsnews.ir/Culture/1609182743000459323/ایران-برای-سردار-دل-ها-گریست-بررسی-تشییع-تاریخی-حاج-قاسم-در-آیت-حق|تاریخ=۸ دی ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۵}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانه‌های جهان|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424120/بازتاب-تشییع-سردار-سلیمانی-در-رسانه-های-جهان|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۹}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
{{یادکرد وب|عنوان=بزرگ‌ترین بدرقه‌ی جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=44733|تاریخ=۲ اسفند ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۴}}|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR. ۲۱}}
* {{یادکرد وب|عنوان=بزرگ‌ترین بدرقهٔ جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=44733|تاریخ=۲ اسفند ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۴}}|وبگاه=وب‌سایت دیگران}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=بیانات در دیدار دست‌اندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46944|تاریخ=۲۶ آذر ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۴}}|وبگاه=وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای}}
{{یادکرد وب|عنوان=بیانات در دیدار دست‌اندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46944|تاریخ=۲۶ آذر ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۴}}|وبگاه=وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای}}
* {{یادکرد وب|عنوان=پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424289/پیام-های-داخلی-خارجی-تشییع-باشکوه-سردار-شهید-سلیمانی|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۳۰}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424050/تشییع-باشکوه-پیکر-سردار-شهید-قاسم-سلیمانی-در-تهران-قم|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۸}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
{{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424050/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D9%85|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۸}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/949079/تشییع-باشکوه-پیکر-سردار-سلیمانی-در-نجف|تاریخ=۱۵ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=تشییع پیکر امام خمینی (ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت‌ترین ها|نشانی=https://www.imna.ir/news/404734/تشییع-پیکر-امام-خمینی-ره-و-سردار-سلیمانی-در-فهرست-پرجمعیت-ترین|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}}
{{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/949079/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%88%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D8%AC%D9%81|تاریخ=۱۵ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تعداد جان باختگان مراسم تشییع سردار سلیمانی به 56 نفر رسید|نشانی=https://farsnews.ir/social/1578413280000441714/تعداد-جان-باختگان-مراسم-تشییع-سردار-سلیمانی-به-56-نفر-رسید|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۲}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق|نشانی=https://fararu.com/fa/news/423756/جزئیات-مراسم-تشییع-پیکر-سردار-قاسم-سلیمانی-در-عراق|تاریخ=۱۴ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۳}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
{{یادکرد وب|عنوان=تشییع پیکر امام خمینی(ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت ترین ها|نشانی=https://www.imna.ir/news/404734/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/4823717/حدود-۲۰-میلیون-نفر-در-تشییع-پیکر-سردار-سلیمانی-شرکت-کردند|تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۹}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=حضور گسترده مردم خارجی‌ها را غافلگیر کرد|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424188/حضور-گسترده-مردم-خارجی-ها-را-غافلگیر-کرد|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۷}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
{{یادکرد وب|عنوان=تهرانی‌ها در تشییع حاج قاسم چند میلیون بودند؟|نشانی=https://www.jahannews.com/news/714261/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|تاریخ=۱۸ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۷}}|وبگاه=وب‌سایت جهان امروز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/949495/حضور-میلیونی-در-مراسم-تشییع-شهید-سلیمانی|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۸}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=خروش ملت در تشییع پیکر شهید حاج قاسم سلیمانی|نشانی=https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63456/2550/خروش_ملت_در_تشییع_پیكر_شهید_حاج_قاسم_سلیمانی|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۱}}|وبگاه=وب‌سایت انصاف نیوز}}
{{یادکرد وب|عنوان=تعداد جان باختگان مراسم تشییع سردار سلیمانی به 56 نفر رسید|نشانی=https://farsnews.ir/social/1578413280000441714/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-56-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۲}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=خیزش ده‌ها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم|نشانی=https://www.mizanonline.ir/fa/news/601759/خیزش-ده‌ها-میلیون-ایرانی-و-عراقی-در-مراسم-تشییع-پیکر-مطهر-حاج-قاسم|تاریخ=۱ فروردین ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۰}}|وبگاه=خبرگزاری میزان}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر|نشانی=http://www.chaharfasl.ir/gozaresh/136101/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%C2%AB%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%C2%BB-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%82%D8%B1%D9%86%D8%9B-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C|تاریخ=۱۸ دی ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱}}|وبگاه=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل}}
{{یادکرد وب|عنوان=جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق|نشانی=https://fararu.com/fa/news/423756/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|تاریخ=۱۴ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۳}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=سخن‌نگاشت {{!}} اعطای نشان عالی ذوالفقار به سردار سرلشکر قاسم سلیمانی|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=41947|تاریخ=۱۹ اسفند ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۵}}|وبگاه=وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=شعارها و پرچم‌های حاضر در مراسم بدرقهٔ حاج قاسم|نشانی=https://7sobh.com/بخش-سیاسی-12/301997-شعارها-پرچم-های-حاضر-در-مراس|تاریخ=۷ آذر ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۶}}|وبگاه=وب‌سایت هفت صبح}}
{{یادکرد وب|عنوان=حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/4823717/%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DB%B2%DB%B0-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۹}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
* {{یادکرد وب|عنوان=شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=47051|تاریخ=۲۱ دی ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۳}}|وبگاه=وب‌سایت دیگران}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=علت این همه وحشت آمریکایی‌ها از شهید سلیمانی چه بود؟|نشانی=https://www.irna.ir/news/84169022/علت-این-همه-وحشت-آمریکایی-ها-از-شهید-سلیمانی-چه-بود|تاریخ=۱۳ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۴}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
{{یادکرد وب|عنوان=حضور گسترده مردم خارجی‌ها را غافلگیر کرد|نشانی=https://fararu.com/fa/news/424188/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%BA%D8%A7%D9%81%D9%84%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۷}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/686617/فراخوان-عکاسی-از-تشییع-شهید-قاسم-سلیمانی-با-عنوان-فرمانده-من|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۱}}|وبگاه=خبرگزاری قدس}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی|نشانی=https://ensafnews.com/207838/گزارش-مشاهدات-میدانی-تشییع-پیکر-قاسم-س/|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۰}}|وبگاه=وب‌سایت انصاف نیوز}}
{{یادکرد وب|عنوان=حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/949495/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۸}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نمایشگاه عکس از جلوه‌های مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5386166/نمایشگاه-عکس-از-جلوه-های-مردمی-محبوبیت-حاج-قاسم-افتتاح-شد|تاریخ=۷ دی ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۲}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر|نشانی=https://www.etemadonline.com/بخش-تاریخ-7/375427-واکنش-کاربران-به-حضور-میلیونی|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۳}}|وبگاه=اعتماد آنلاین}}
{{یادکرد وب|عنوان=خروش ملت در تشییع پیكر شهید حاج قاسم سلیمانی|نشانی=https://hawzah.net/fa/Mostabser/View/63456/2550/%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%B4_%D9%85%D9%84%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9_%D9%BE%DB%8C%D9%83%D8%B1_%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF_%D8%AD%D8%A7%D8%AC_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ=۱۷ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۱}}|وبگاه=وب‌سایت انصاف نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار می‌رود|نشانی=https://www.isna.ir/amp/1401101408816/|تاریخ=۱۴ دی ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۰}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
 
{{پایان منابع}}
{{یادکرد وب|عنوان=خیزش ده‌ها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم|نشانی=https://www.mizanonline.ir/fa/news/601759/%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85|تاریخ=۱ فروردین ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۰}}|وبگاه=خبرگزاری میزان}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر|نشانی=http://www.chaharfasl.ir/gozaresh/136101/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%C2%AB%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%C2%BB-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%82%D8%B1%D9%86%D8%9B-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C|تاریخ=۱۸ دی ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱}}|وبگاه=پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=شعارها و پرچم‌های حاضر در مراسم بدرقۀ حاج قاسم|نشانی=https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-12/301997-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3|تاریخ=۷ آذر ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۶}}|وبگاه=وب‌سایت هفت صبح}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع|نشانی=https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=47051|تاریخ=۲۱ دی ۱۳۹۹|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۱۳}}|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/686617/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%86|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۱}}|وبگاه=خبرگزاری قدس}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی|نشانی=https://ensafnews.com/207838/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B3/|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۸ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۱۰}}|وبگاه=وب‌سایت انصاف نیوز}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=نمایشگاه عکس از جلوه‌های مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5386166/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%A8%D9%88%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%D8%AF|تاریخ=۷ دی ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۲}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر|نشانی=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-7/375427-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C|تاریخ=۱۶ دی ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۳}}|وبگاه=اعتماد آنلاین}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار می رود|نشانی=https://www.isna.ir/amp/1401101408816/|تاریخ=۱۴ دی ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|تشییع۲۰}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۲

تشییع جنازه قاسم سلیمانی
اقامه نماز میت بر جنازه قاسم سلمیانی و همراهانش به امامت سید علی خامنه‌ای
اقامه نماز میت بر جنازه قاسم سلمیانی و همراهانش به امامت سید علی خامنه‌ای


تشییع جنازه قاسم سلیمانی؛ مراسم تشییع پیکر فرمانده سپاه قدس در ایران و عراق با حضور پرشمار طرف‌داران محور مقاومت.

تشییع جنازه قاسم سلیمانی در دی‌ ۱۳۹۸ش یکی از گسترده‌ترین آیین‌های سوگ در تاریخ معاصر ایران بود. این آیین تشییع و خاک‌سپاری که با حضور میلیونی مردم در شهرهای مختلف عراق و ایران و همراهی مراجع تقلید، مقامات کشوری و لشکری و جوانانی از ملیت‌های گوناگون برگزار شد، بازتاب گسترده‌ای در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی داشت. این رویداد از عراق آغاز و در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان در ایران ادامه یافت.

معرفی

تشییع جنازه قاسم سلیمانی، ابومهدی المهندس و همرزمانشان، پس از ترور آن‌ها در حمله هوایی ایالات متحده به فرودگاه بغداد در بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸ش آغاز شد. مراسم آیینی تشییع از ۱۴ دی تا ۱۸ دی ۱۳۹۸ش در شهرهایی از عراق و ایران برگزار شد.[۱]

روز شمار رویداد

کشور شهر / مکان تاریخ جزئیات مراسم
عراق بغداد[۲] ۱۴ دی ۱۳۹۸ش شروع از فرودگاه المثنی، طواف در حرمین کاظمین و برگزاری مراسم در میدان الحسنین با حضور نخست‌وزیر وقت و مقامات سیاسی و نظامی.[۳]
کربلا ۱۴ دی ۱۳۹۸ش اقامۀ نماز میت توسط متولی شرعی حرم حضرت العباس در بین‌الحرمین و تشییع در صحن‌های حرم با حضور گسترده عزاداران.[۴]
نجف ۱۴ دی ۱۳۹۸ش طواف در حرم امام علی و برگزاری مراسم با شعارهای مخالف حضور نظامی آمریکا در عراق.[۵]
ایران اهواز ۱۵ دی ۱۳۹۸ش شروع از میدان مولوی و تشییع در خیابان سلمان فارسی با حضور مردم خوزستان.[۶]
مشهد ۱۵ دی ۱۳۹۸ش برگزاری مراسم با حضور جمعیت گسترده که موجب طولانی‌شدن زمان مراسم و لغو برنامه‌های پیش‌بینی‌شده در تهران شد.[۷]
تهران ۱۶ دی ۱۳۹۸ش شروع از دانشگاه تهران، اقامه نماز میت توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران و حضور مقامات کشوری و شخصیت‌هایی مانند اسماعیل هنیه[۸]، تشییع تا میدان آزادی.[۹]
قم ۱۶ دی ۱۳۹۸ش برگزاری مراسم در حرم حضرت معصومه و مسجد جمکران با حضور مراجع تقلید و شخصیت‌های کشوری.[۱۰]
کرمان ۱۷–۱۸ دی ۱۳۹۸ش شروع از میدان آزادی به سمت گلزار شهدا؛[۱۱] ازدحام جمعیت منجر به مجروحیت ۲۱۳ نفر و جان‌باختن ۵۶ نفر شد؛[۱۲] تدفین در بامداد ۱۸ دی در کنار مزار یوسف الهی.[۱۳]

تشییع‌کنندگان

در مراسم تشییع پیکر قاسم سلیمانی در شهرهای مختلف عراق و ایران، طیف‌های گسترده‌ای از اقشار مختلف جامعه از جمله مراجع تقلید، علمای حوزه، دانشگاهیان، مقامات کشوری و لشکری[۱۴] و نیز جوانانی از ۱۰۰ ملیت جهان حضور داشتند.[۱۵] اسماعیل هنیه، رئیس وقت دفتر سیاسی حماس، سلیمانی را «شهید القدس» نامید.[۱۶] برخی تعداد شرکت‌کنندگان در این مراسم را ۲۰[۱۷] تا ۲۵ میلیون نفر و تعداد شرکت‌کنندگان در مراسم تهران را حدود ۵ تا ۷ میلیون نفر برآورد کرده‌اند.[۱۸] این مراسم از نظر تعداد شرکت‌کنندگان، پس از مراسم تشییع شخصیت‌هایی مانند آنا دورای در هند، سید روح‌الله خمینی در ایران و آبراهام لینکلن در آمریکا، از پرشمارترین مراسم‌های تشییع جنازه در جهان شناخته می‌شود.[۱۹]

نشانه‌ها و آیین‌های نمادین

به گزارش رسانه‌ها در طول تشییع، نشانه‌ها و نمادهای متعددی به کار گرفته شد؛ برای مثال استفاده گسترده از پرچم ایران، تصاویر قاسم سلیمانی، پرچم‌ها و پیشانی‌بندهای قرمز با عبارت «یا منتقم» و پرچم‌های گروه‌های موسوم به مقاومت[۲۰] ازجمله عصائب اهل‌الحق عراق، کتائب حزب‌الله عراق و گردان‌های الاشتر بحرین از نشانه‌های دیداری بود. پلاکاردهایی با مضامین «انتقام سخت»، «بدرود فرمانده»، «خون‌بهایت فتح قدس است»، «یک جهان منتقم تو هستند» و «یالثارات‌الحسین»[۲۱] نیز در دست شرکت‌کنندگان دیده می‌شد. در عرصهٔ شنیداری نیز پخش ترانه‌های عاشورایی و حماسی، مداحی، شعارهای جمعی و فریادهای تکبیر و صلوات، فضای مراسم را شکل می‌داد. همچنین سینه‌زنی جمعی، تشکیل صفوف نماز و گریهٔ گستردهٔ شرکت‌کنندگان از آیین‌های اجراشده در این مراسم بود. خودروهای حامل پیکرها نیز با تزیینات متفاوت، جلوه‌ای دیگر از نمادپردازی‌های این آیین به‌شمار می‌رفتند.[۲۲]

بازتاب‌ها

رسانه‌ای

تصاویر هوایی از تشییع پیکر قاسم سلیمانی (خیابان آزادی)

مراسم تشییع توسط رسانه‌های جهانی از جمله رویترز، بی‌بی‌سی، سی‌ان‌ان، فرانس ۲۴، گاردین، دیلی‌میل و دویچه‌وله پوشش داده شد. روزنامه‌های نیویورک تایمز، واشینگتن پست و وال‌استریت ژورنال نیز تصاویر و گزارش‌هایی از این مراسم را در صفحه اول خود منتشر کردند. رسانه‌های خارجی به‌طور عمده بر سه محور اصلی تمرکز داشتند: حجم گستردهٔ جمعیت حاضر در مراسم، گریه رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام نماز و اظهارات زینب سلیمانی، دختر قاسم سلیمانی مبنی بر اینکه شهادت پدرش روزهای تاریکی را برای آمریکا رقم خواهد زد. الجزیره این رویداد را «بزرگ‌ترین مراسم تشییع در تاریخ ایران مدرن» خواند. همچنین برخی رسانه‌ها به شعارهای ضدآمریکایی و ضداسرائیلی شرکت‌کنندگان و آتش‌زدن پرچم‌های این کشورها در جریان مراسم اشاره کردند.[۲۳] خبرنگار شبکه ام‌اس‌ان‌بی‌سی نیز با انتشار تصاویر هوایی از جمعیت تهران، تصریح کرد که دستور ترامپ برای ترور سلیمانی، نتیجه‌ای معکوس در پی داشته است. رسانه‌هایی چون آسوشیتدپرس، رویترز و بی‌بی‌سی نیز با اشاره به شعارهای ضدآمریکایی و وعده‌های انتقام، این رویداد را به‌عنوان نقطه‌عطفی در تنش‌های ایران و آمریکا تحلیل کردند.[۲۴]

فضای مجازی

برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی با اشاره به اشک‌های رهبر جمهوری اسلامی ایران بر پیکر سلیمانی در هنگام اقامه نماز میت، این صحنه را نشانه‌ای از عظمت رویداد و پیوند عاطفی با سلیمانی دانستند. همچنین بسیاری از کاربران، حضور گستردهٔ مردم در شهرهای مختلف را نمادی از وفاداری به آرمان‌های مقاومت و عدم فراموشی قهرمانان ملی توصیف کردند.[۲۵]

فرهنگی و هنری

نمایشگاه عکس «کآرام جانم می‌رود» شامل عکس‌های دیده نشده از مراسم تشییع قاسم سلیمانی
نمایشگاه عکس «کآرام جانم می‌رود» شامل عکس‌های دیده نشده از مراسم تشییع قاسم سلیمانی.

به گزارش رسانه‌ها، رویداد تشییع پیکر قاسم سلیمانی با برگزاری فراخوان‌ها و نمایشگاه‌های عکسی متعدد، بازتابی در عرصهٔ هنرهای تجسمی یافت. خانه عکاسان ایران و انجمن عکاسان انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، فراخوان عکاسی «فرمانده من» را با موضوع تشییع در شهرهای اهواز، مشهد، تهران، قم و کرمان برگزار کردند که در آن عکاسان حرفه‌ای، عموم مردم و نوجوانان، آثار خود را در بخش‌های تک عکس، مجموعه عکس و عکاسی با تلفن همراه فرستادند.[۲۶][۲۷] همچنین در سومین سالگرد ترور او، نمایشگاه «کآرام جانم می‌رود» با نمایش ۶۵ عکس از ۳۷ عکاس از مراسم تشییع جنازه قاسم سلیمانی در شهرهای عراق و ایران، به همت خانۀ عکاسان ایران در حوزه هنری برگزار شد. این فراخوان‌ها و نمایشگاه‌ها با هدف ثبت و بازنمایی ابعاد مردمی و احساسی حضور سلیمانی در زندگی عمومی و پیوند عاطفی مردم با او برگزار شدند.[۲۸]

پیامدها

  • سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، این رویداد را «بزرگ‌ترین بدرقه جهان» توصیف کرده و آن را نماد برانگیختگی مقاومت در جهان اسلام و نشانه‌ای از شکست استکبار در دو دورهٔ حیات و پس از شهادت سلیمانی دانسته است. از منظر وی، این تشییع، ژنرال‌های جنگ نرم آمریکا را متحیر ساخت و غلبهٔ نرم‌افزاری بر هیمنهٔ استکبار را به نمایش گذاشت.[۲۹]
  • برخی تحلیلگران این رویداد را پدیده‌ای اجتماعی-فرهنگی و بازتاب‌دهندهٔ پیوند مردم، نظام سیاسی و گفتمان مقاومت ارزیابی کرده‌اند. به باور آنان، تشییع میلیونی نشانه‌ای از اعتماد عمومی به نظام، بازآفرینی همبستگی ملی و رویش معرفتی جدید در انقلاب اسلامی بوده که در آن، ترور سلیمانی به تقویت هویت ملی و همبستگی اجتماعی و بازتعریف جایگاه ایران در منطقه انجامید.[۳۰] همچنین این رویداد نمایشی از وفاداری جمعی به آرمان‌های انقلاب و نیز عاملی برای افول نفوذ آمریکا در منطقه تفسیر شده است.[۳۱]
  • بر اساس تحلیل برخی از فعالان سیاسی و جامعه‌شناسان، یکی از پیامدهای مهم این رویداد، ایجاد اتحاد و همدلی کم‌سابقه میان گروه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی در ایران بود؛ به‌گونه‌ای که مراسم تشییع سلیمانی، طیف‌هایی از اصلاح‌طلبان تا اصولگرایان را در کنار هم قرار داد و به بازنمایی همبستگی ملی انجامید. برخی تحلیلگران، این اتحاد را میراث قاسم سلیمانی و ثمرهٔ خون او دانسته‌اند که در صورت تداوم، به تقویت همبستگی اجتماعی و افزایش توان نظامی و اقتصادی کشور منجر می‌شود.[۳۲]
  • به اعتقاد برخی جامعه‌شناسان، حضور میلیونی مردم در این مراسم، پیامی روشن به دشمنان ایران بود مبنی بر اینکه ملت ایران با وجود نارضایتی‌های احتمالی، همچنان در مواجهه با تهدیدات خارجی، یکپارچه و متحد عمل می‌کند.[۳۳] برخی دیگر از تحلیلگران، این رویداد را نقطه‌عطفی در پایان عصر مذاکره با آمریکا و آغاز مرحلهٔ جدیدی از رویارویی با استکبار دانسته‌اند و بر این باورند که این مراسم، اختلافات داخلی را به حاشیه رانده و جریان‌های منتقد مذاکره با آمریکا را تقویت کرده است.[۳۴]
  • کتاب آیت حق، با هدف تحلیل جامعه‌شناختی و سیاسی، توسط مرکز پژوهش‌های علوم انسانی‌اسلامی صدرا منتشر شده است که حاصل نشست‌های علمی با حضور اساتید حوزه و دانشگاه بوده و به واکاوی چرایی حضور میلیونی مردم با سلایق گوناگون و بازتاب‌های اجتماعی و سیاسی آن پرداخته است.[۳۵]

نگارخانه

پانویس

  1. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  2. «جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق»، خبرگزاری فرارو.
  3. «خروش ملت در تشییع پیکر شهید حاج قاسم سلیمانی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  4. «جزئیات مراسم تشییع پیکر سردار قاسم سلیمانی در عراق»، خبرگزاری فرارو.
  5. «تشییع باشکوه پیکر سردار سلیمانی در نجف»، وب‌سایت تابناک.
  6. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  7. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  8. «تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم»، خبرگزاری فرارو.
  9. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  10. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  11. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  12. «تعداد جان باختگان مراسم تشییع سردار سلیمانی به 56 نفر رسید»، خبرگزاری فارس.
  13. «روزی که ایران به یاد «حاج قاسم» قیامت شد/روایتی متفاوت از بزرگ‌ترین تشییع قرن؛ وقتی مردم بی صدا گریستند+تصاویر»، پایگاه خبری-تحلیلی چهار فصل.
  14. «خیزش ده‌ها میلیون ایرانی و عراقی در مراسم تشییع پیکر مطهر حاج قاسم»، خبرگزاری میزان.
  15. «تشییع باشکوه پیکر سردار شهید قاسم سلیمانی در تهران و قم»، خبرگزاری فرارو.
  16. «حاج قاسم، مردی از جنس مردم و انقلاب»، خبرگزاری صدا و سیما.
  17. «حدود ۲۰ میلیون نفر در تشییع پیکر سردار سلیمانی شرکت کردند»، خبرگزاری مهر.
  18. «حضور میلیونی در مراسم تشییع شهید سلیمانی»، وب‌سایت تابناک.
  19. «تشییع پیکر امام خمینی (ره) و سردار سلیمانی در فهرست پرجمعیت‌ترین ها»، خبرگزاری ایمنا.
  20. «گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی»، وب‌سایت انصاف نیوز.
  21. «شعارها و پرچم‌های حاضر در مراسم بدرقه حاج قاسم»، وب‌سایت هفت صبح.
  22. «گزارش: مشاهدات میدانی تشییع پیکر قاسم سلیمانی»، وب‌سایت انصاف نیوز.
  23. «حضور گسترده مردم خارجی‌ها را غافلگیر کرد»، خبرگزاری فرارو.
  24. «بازتاب تشییع سردار سلیمانی در رسانه‌های جهان»، خبرگزاری فرارو.
  25. «واکنش کاربران به حضور میلیونی مردم در مراسم وداع با حاج قاسم + تصویر»، اعتماد آنلاین.
  26. «فراخوان عکاسی از تشییع شهید قاسم سلیمانی با عنوان «فرمانده من»»، خبرگزاری قدس.
  27. «نمایشگاه عکس از جلوه‌های مردمی محبوبیت حاج قاسم افتتاح شد»، خبرگزاری مهر.
  28. «۶۵ عکس از تشییع پیکر سردار سلیمانی روی دیوار می‌رود»، خبرگزاری ایسنا.
  29. «بیانات در دیدار دست‌اندرکاران مراسم سالگرد شهادت حاج قاسم سلیمانی و خانواده شهید سلیمانی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  30. «بزرگ‌ترین بدرقهٔ جهان؛ رویش معرفتی جدید در انقلاب»، وب‌سایت دیگران.
  31. «شهید سلیمانی، سمبل عقلانیت تشیع»، وب‌سایت دیگران.
  32. «پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی»، خبرگزاری فرارو.
  33. «پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی»، خبرگزاری فرارو.
  34. «پیام‌های داخلی و خارجی تشییع باشکوه سردار شهید سلیمانی»، خبرگزاری فرارو.
  35. «ایران برای سردار دل‌ها گریست/ بررسی تشییع تاریخی حاج قاسم در آیت حق»، خبرگزاری فارس.

منابع