تشییع جنازه محمدرضا پهلوی: تفاوت میان نسخهها
ابرابزار |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =تشییع محمدرضا شاه.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =کاروان تشییع پیکر محمدرضا پهلوی در مسیر کاخ عابدین به مسجد الرفاعی در قاهره. در تصویر، شهبانو فرح پهلوی، ریچارد نیکسون، رضا پهلوی و انور سادات حضور دارند. ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۰م | |||
| image_alt =کاروان تشییع پیکر محمدرضا پهلوی در مسیر کاخ عابدین به مسجد الرفاعی در قاهره | |||
| فایل پادکست =تشییع جنازه محمدرضا پهلوی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۷/۸۲ | |||
| تاریخ پادکست =۱۸-۴-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در | | عنوان اصلی = | ||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|تشییع جنازه محمدرضا پهلوی}}'''؛ مراسم تشییع و تدفین محمدرضا پهلوی، آخرین شاه ایران. | |||
[[تشییع جنازه]] محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در [[۷ مرداد]] ۱۳۵۹ش در [[قاهره]] برگزار شد. پیکر او با تشریفات نظامی و دولتی مصر بر روی ارابه توپ از بیمارستان به مسجد الرفاعی منتقل شد و در جوار آرامگاه خاندان سلطنتی مصر و در همان نقطهای که پیکر پدرش رضاشاه پیشتر بهصورت امانت دفن شده بود، [[خاکسپاری]] شد. [[نماز میت]] را سید طالب الرفاعی، روحانی شیعهٔ عراقی، بر پیکر وی اقامه کرد. در این مراسم، انور سادات، ریچارد نیکسون، [[هنری کسینجر]] و کنستانتین دوم بههمراه اعضای [[خانواده|خانوادهٔ]] پهلوی حضور داشتند. براساس وصیت شاه، پیکر او باید به ایران بازمیگشت، اما بهدلیل شرایط سیاسی ایران، میسر نشد. | |||
== تبعید و درگذشت == | == تبعید و درگذشت == | ||
محمدرضا پهلوی ( | محمدرضا پهلوی ([[۴ آبان]] ۱۲۹۸ش – [[۵ مرداد]] ۱۳۵۹ش)، واپسین پادشاه ایران از دودمان پهلوی، در ۲۶ دی ۱۳۵۷ش، همزمان با اوجگیری [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، ایران را ترک کرد.<ref>{{پک/بن|101|ک=وبسایت آفتابنیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> در ماههای پساز آن، بسیاری از کشورها از پذیرفتن وی خودداری کردند. در همین دوره، بیماری [[سرطان]] او رو به وخامت گذاشت. او برخلاف تمایل مقامات آمریکایی، برای ادامهٔ درمان به مرکز سرطان مموریال اسلون-کترینگ در ایالات متحده رفت. با وقوع حادثهٔ گروگانگیری در سفارت ایالات متحده در [[تهران]]، هیچ کشوری تمایل به پذیرش او نشان نمیداد. روزنامهٔ نیویورک تایمز در آن زمان، او را به «هلندی سرگردان» تشبیه کرد که بهدنبال بندری برای پهلو گرفتن میگردد.<ref>{{پک/بن|102|ک=وبسایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> | ||
پساز ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی بهترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس | پساز ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی بهترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس [[پاناما]]، [[مکزیک]] و در نهایت به [[مصر]] رفت. کشورهای [[انگلستان]]، [[سوئیس]]، [[اردن]] و [[فرانسه]] نیز از پذیرش وی خودداری کردند.<ref>{{پک/بن|103|ک=وبسایت تابناک|ف=شاه بعد از فرار به کجاها رفت}}</ref> انور سادات، رئیسجمهور وقت مصر، تنها رهبر کشوری بود که با پذیرش او موافقت کرد. بااینحال، اقامت او در مصر کوتاهمدت بود و وی در ۶۱ سالگی<ref>{{پک/بن|105|ک=وبسایت فرارو|ف=قاب متحرک، دیده نشده از تشییع جنازه محمدرضا پهلوی}}</ref> در ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در بیمارستان معادی قاهره درگذشت. علت مرگ او بیماری لنفوم (نوعی سرطان خون) گزارش شده است.<ref>{{پک/بن|104|ک=وبسایت بیتوته|ف=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> | ||
== انتقال پیکر و مراسم تشییع == | == انتقال پیکر و مراسم تشییع == | ||
پساز درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که | [[پرونده:تشییع محمدرضا شاه۱.jpg|جایگزین=اقامه نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی به امامت سید طالب الرفاعی|بندانگشتی|اقامه نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی به امامت سید طالب الرفاعی، روحانی عراقی.]] | ||
پساز درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که در نوزدهسالگی، مراسم ازدواجش با [[فوزیه]]، اولین همسرش، در آن برگزار شده بود.<ref>{{پک/بن|102|ک=وبسایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> دولت مصر به فرمان انور سادات، برگزاری یک مراسم [[تشییع جنازه]] دولتی با تشریفات کامل نظامی را برای پیکر وی اعلام کرد.<ref>{{پک/بن|105|ک=وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=مرگ شاه}}</ref> این مراسم در [[۷ مرداد]] ۱۳۵۹ش برگزار شد.<ref>{{پک/بن|106|ک=وبسایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی|ف=5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت}}</ref> | |||
اردشیر | [[اردشیر زاهدی]]، که زمانی وزیر امور خارجه و سفیر ایران در آمریکا و نیز داماد سابق شاه بود، در خاطرات خود بهعنوان شاهد عینی، جزئیات این مراسم را اینگونه روایت کرده است: «پرزیدنت انور سادات حق دوستی و برادری را کاملاً بهجا آورد. جسد شاه را در تابوتی که روی یک عراده توپ قرار داده شده بود و با اسب کشیده میشد، در یک فاصله پنج کیلومتری از بیمارستان قاهره تا مسجد الرفاعی حمل کردند. تابوت شاه مخلوع در پرچم سهرنگ ایران پوشانده شده و مدالها و نشانهای شاه روی آن قرار داشتند.»<ref>{{پک/بن|101|ک=وبسایت آفتابنیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> | ||
براساس گزارشهای خبری، نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان | براساس گزارشهای خبری، [[نماز میت]] بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان [[سید محمدباقر صدر]]، اقامه شد. بنا به نقل قولی از خود او، این درخواست بهطور مستقیم از طرف انور سادات، به وی ابلاغ شده بود. وی همچنین در برابر انتقاداتی که به وی وارد شده بود بیان کرد که طبق فتوای [[امام خمینی|سید روحالله خمینی]] نمازخواندن بر پیکر مسلمان، ولو گناهکار، اشکال ندارد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وبسایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ}}</ref> | ||
== حاضران در مراسم == | == حاضران در مراسم == | ||
در این مراسم، افزونبر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، | [[پرونده:تشییع محمدرضا شاه۲.png|جایگزین=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی، عزاداران کنستانتین پادشاه سابق یونان، انور سادات، رضا پهلوی، ریچارد نیکسون، شهبانو فرح پهلوی |بندانگشتی|مراسم تشییع محمدرضا پهلوی از راست به چپ در ردیف اول عزاداران کنستانتین پادشاه سابق یونان، انور سادات، رضا پهلوی، ریچارد نیکسون، شهبانو فرح پهلوی ]] | ||
در این مراسم، افزونبر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، انور سادات، ریچارد نیکسون، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، [[هنری کیسینجر]]، وزیر امورخارجه اسبق آمریکا،<ref>{{پک/بن|101|ک=وبسایت آفتابنیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> کنستانتین دوم، پادشاه پیشین یونان و دیپلماتهایی از [[بریتانیا]]، [[فرانسه]]، [[چین]]، [[استرالیا]]، [[مراکش]] و [[اسرائیل]] حضور داشتند.<ref>{{پک/بن|107|ک=وبسایت صدای میانه|ف=تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه}}</ref> برگزاری این مراسم در قاهره به تیرگی روابط ایران و مصر و نامگذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی، قاتل انور سادات، انجامید.<ref>{{پک/بن|100|ک=وبسایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ}}</ref> | |||
== محل | == محل خاکسپاری == | ||
براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیتنامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما بهدلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و | [[پرونده:تشییع محمدرضا شاه۳.jpg|جایگزین=مسجد الرفاعی قاهره محل دفن محمدرضا پهلوی|بندانگشتی|مسجد الرفاعی قاهره محل دفن محمدرضا پهلوی]] | ||
براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیتنامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما بهدلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و [[خاکسپاری]] او در مسجد الرفاعی قاهره بهصورت امانت انجام شد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وبسایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ}}</ref> قبر او در سمت چپ ورودی اصلی این مسجد قرار دارد. این مسجد محل دفن خاندان سلطنتی پیشین مصر (خاندان محمدعلی) نیز بوده است. پیشاز این، پیکر [[رضاشاه]]، بنیانگذار پادشاهی پهلوی نیز از ۱۳۲۳ش تا ۱۳۲۹ش، بهطور موقت در همین [[مسجد]] نگهداری میشد.<ref>{{پک/بن|110|ک=وبسایت فرارو|ف=رضا شاه؛ از مرگ در تبعید تا پیدا شدن جسد مومیایی}}</ref> به این ترتیب، واپسین پادشاه ایران در جوار پادشاهان پیشین مصر، ازجمله ملک فاروق و ملک فؤاد، به خاک سپرده شده است.<ref>{{پک/بن|109|ک=خبرگزاری فارس|ف=الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یکجا در دل خود دارد}}</ref> | |||
== همزمانی با بحران گروگانگیری == | == همزمانی با بحران گروگانگیری == | ||
در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگانگیری در سفارت ایالات متحده در تهران که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیشتر استرداد او و داراییهایش را | در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگانگیری در سفارت ایالات متحده در [[تهران]] که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیشتر استرداد او و داراییهایش را بهعنوان یکی از موضوعات مرتبط با این پرونده مطرح کرده بود. با مرگ او، این مانع از سر راه مذاکرات برداشته شد و مذاکرات بعدی سرانجام به آزادی گروگانها در [[۳۰ دی]] ۱۳۵۹ش انجامید.<ref>{{پک/بن|108|ک=وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی|ف=علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358}}</ref> | ||
== نگارخانه == | |||
<gallery widths="250" heights="250"> | |||
پرونده:تشییع محمدرضا شاه۴.jpg|جایگزین=تابوت پوشیده با پرچم ایران در کاخ عابدین مصر|تابوت پوشیده با پرچم ایران در کاخ عابدین مصر، پیش از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی. در کنار تابوت، اعضای خانواده پهلوی و انور سادات، رئیسجمهور مصر، حضور دارند. | |||
پرونده:تشییع محمدرضا شاه۵.jpg|جایگزین=فرح پهلوی در آرامگاه محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی قاهره|فرح پهلوی در آرامگاه محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی قاهره، در مراسم سیوششمین سالگرد درگذشت او. در این مراسم، جیهان سادات، همسر محمد انور سادات، نیز حضور داشت. | |||
</gallery> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۸
 کاروان تشییع پیکر محمدرضا پهلوی در مسیر کاخ عابدین به مسجد الرفاعی در قاهره. در تصویر، شهبانو فرح پهلوی، ریچارد نیکسون، رضا پهلوی و انور سادات حضور دارند. ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۰م | |
پادکست مقاله | 🡇
|
تشییع جنازه محمدرضا پهلوی؛ مراسم تشییع و تدفین محمدرضا پهلوی، آخرین شاه ایران.
تشییع جنازه محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در ۷ مرداد ۱۳۵۹ش در قاهره برگزار شد. پیکر او با تشریفات نظامی و دولتی مصر بر روی ارابه توپ از بیمارستان به مسجد الرفاعی منتقل شد و در جوار آرامگاه خاندان سلطنتی مصر و در همان نقطهای که پیکر پدرش رضاشاه پیشتر بهصورت امانت دفن شده بود، خاکسپاری شد. نماز میت را سید طالب الرفاعی، روحانی شیعهٔ عراقی، بر پیکر وی اقامه کرد. در این مراسم، انور سادات، ریچارد نیکسون، هنری کسینجر و کنستانتین دوم بههمراه اعضای خانوادهٔ پهلوی حضور داشتند. براساس وصیت شاه، پیکر او باید به ایران بازمیگشت، اما بهدلیل شرایط سیاسی ایران، میسر نشد.
تبعید و درگذشت
محمدرضا پهلوی (۴ آبان ۱۲۹۸ش – ۵ مرداد ۱۳۵۹ش)، واپسین پادشاه ایران از دودمان پهلوی، در ۲۶ دی ۱۳۵۷ش، همزمان با اوجگیری انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرد.[۱] در ماههای پساز آن، بسیاری از کشورها از پذیرفتن وی خودداری کردند. در همین دوره، بیماری سرطان او رو به وخامت گذاشت. او برخلاف تمایل مقامات آمریکایی، برای ادامهٔ درمان به مرکز سرطان مموریال اسلون-کترینگ در ایالات متحده رفت. با وقوع حادثهٔ گروگانگیری در سفارت ایالات متحده در تهران، هیچ کشوری تمایل به پذیرش او نشان نمیداد. روزنامهٔ نیویورک تایمز در آن زمان، او را به «هلندی سرگردان» تشبیه کرد که بهدنبال بندری برای پهلو گرفتن میگردد.[۲]
پساز ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی بهترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس پاناما، مکزیک و در نهایت به مصر رفت. کشورهای انگلستان، سوئیس، اردن و فرانسه نیز از پذیرش وی خودداری کردند.[۳] انور سادات، رئیسجمهور وقت مصر، تنها رهبر کشوری بود که با پذیرش او موافقت کرد. بااینحال، اقامت او در مصر کوتاهمدت بود و وی در ۶۱ سالگی[۴] در ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در بیمارستان معادی قاهره درگذشت. علت مرگ او بیماری لنفوم (نوعی سرطان خون) گزارش شده است.[۵]
انتقال پیکر و مراسم تشییع
پساز درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که در نوزدهسالگی، مراسم ازدواجش با فوزیه، اولین همسرش، در آن برگزار شده بود.[۶] دولت مصر به فرمان انور سادات، برگزاری یک مراسم تشییع جنازه دولتی با تشریفات کامل نظامی را برای پیکر وی اعلام کرد.[۷] این مراسم در ۷ مرداد ۱۳۵۹ش برگزار شد.[۸]
اردشیر زاهدی، که زمانی وزیر امور خارجه و سفیر ایران در آمریکا و نیز داماد سابق شاه بود، در خاطرات خود بهعنوان شاهد عینی، جزئیات این مراسم را اینگونه روایت کرده است: «پرزیدنت انور سادات حق دوستی و برادری را کاملاً بهجا آورد. جسد شاه را در تابوتی که روی یک عراده توپ قرار داده شده بود و با اسب کشیده میشد، در یک فاصله پنج کیلومتری از بیمارستان قاهره تا مسجد الرفاعی حمل کردند. تابوت شاه مخلوع در پرچم سهرنگ ایران پوشانده شده و مدالها و نشانهای شاه روی آن قرار داشتند.»[۹]
براساس گزارشهای خبری، نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان سید محمدباقر صدر، اقامه شد. بنا به نقل قولی از خود او، این درخواست بهطور مستقیم از طرف انور سادات، به وی ابلاغ شده بود. وی همچنین در برابر انتقاداتی که به وی وارد شده بود بیان کرد که طبق فتوای سید روحالله خمینی نمازخواندن بر پیکر مسلمان، ولو گناهکار، اشکال ندارد.[۱۰]
حاضران در مراسم
در این مراسم، افزونبر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، انور سادات، ریچارد نیکسون، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، هنری کیسینجر، وزیر امورخارجه اسبق آمریکا،[۱۱] کنستانتین دوم، پادشاه پیشین یونان و دیپلماتهایی از بریتانیا، فرانسه، چین، استرالیا، مراکش و اسرائیل حضور داشتند.[۱۲] برگزاری این مراسم در قاهره به تیرگی روابط ایران و مصر و نامگذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی، قاتل انور سادات، انجامید.[۱۳]
محل خاکسپاری
براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیتنامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما بهدلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و خاکسپاری او در مسجد الرفاعی قاهره بهصورت امانت انجام شد.[۱۴] قبر او در سمت چپ ورودی اصلی این مسجد قرار دارد. این مسجد محل دفن خاندان سلطنتی پیشین مصر (خاندان محمدعلی) نیز بوده است. پیشاز این، پیکر رضاشاه، بنیانگذار پادشاهی پهلوی نیز از ۱۳۲۳ش تا ۱۳۲۹ش، بهطور موقت در همین مسجد نگهداری میشد.[۱۵] به این ترتیب، واپسین پادشاه ایران در جوار پادشاهان پیشین مصر، ازجمله ملک فاروق و ملک فؤاد، به خاک سپرده شده است.[۱۶]
همزمانی با بحران گروگانگیری
در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگانگیری در سفارت ایالات متحده در تهران که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیشتر استرداد او و داراییهایش را بهعنوان یکی از موضوعات مرتبط با این پرونده مطرح کرده بود. با مرگ او، این مانع از سر راه مذاکرات برداشته شد و مذاکرات بعدی سرانجام به آزادی گروگانها در ۳۰ دی ۱۳۵۹ش انجامید.[۱۷]
نگارخانه
-
تابوت پوشیده با پرچم ایران در کاخ عابدین مصر، پیش از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی. در کنار تابوت، اعضای خانواده پهلوی و انور سادات، رئیسجمهور مصر، حضور دارند. -
فرح پهلوی در آرامگاه محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی قاهره، در مراسم سیوششمین سالگرد درگذشت او. در این مراسم، جیهان سادات، همسر محمد انور سادات، نیز حضور داشت.
پانویس
- ↑ «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت آفتابنیوز.
- ↑ «تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت فرادید.
- ↑ «شاه بعد از فرار به کجاها رفت»، وبسایت تابناک.
- ↑ «قاب متحرک، دیده نشده از تشییع جنازه محمدرضا پهلوی»، وبسایت فرارو.
- ↑ «مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت فرادید.
- ↑ «مرگ شاه»، وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- ↑ «5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت»، وبسایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت آفتابنیوز.
- ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ»، وبسایت رویداد 24.
- ↑ «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وبسایت آفتابنیوز.
- ↑ «تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه»، وبسایت صدای میانه.
- ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ»، وبسایت رویداد 24.
- ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ»، وبسایت رویداد 24.
- ↑ «رضا شاه؛ از مرگ در تبعید تا پیدا شدن جسد مومیایی»، وبسایت فرارو.
- ↑ «الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یکجا در دل خود دارد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.
منابع
- «الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یکجا در دل خود دارد». خبرگزاری فارس. ۲ خرداد ۱۳۹۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی». وبسایت فرادید. ۴ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی». وبسایت آفتابنیوز. ۵ مرداد ۱۳۹۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه». وبسایت صدای میانه. ۵ مرداد ۱۳۹۵. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «رضا شاه؛ از مرگ در تبعید تا پیدا شدن جسد مومیایی». وبسایت فرارو. ۴ مرداد ۱۴۰۱. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «شاه بعد از فرار به کجاها رفت». وبسایت تابناک. ۲۹ دی ۱۳۹۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358». وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی. ۱۳ آبان ۱۴۰۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «مراسم تشییع محمدرضا پهلوی». وبسایت بیتوته. ۲ خرداد ۱۳۹۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «مرگ شاه». وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی. ۵ مرداد ۱۳۹۶. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکستخورده تاریخ». وبسایت رویداد 24. ۷ مرداد ۱۴۰۳. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
- «5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت». وبسایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی. ۲ خرداد ۱۳۹۴. دریافتشده در ۹ تیر ۱۴۰۵.