لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲: تفاوت میان نسخهها
ایجاد لینک داخلی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
{{درشت|'''لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛'''}} گونهای از جنگندههای چندمنظورهٔ آمریکایی. | {{درشت|'''لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛'''}} گونهای از جنگندههای چندمنظورهٔ آمریکایی. | ||
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، گونهای از جنگندههای | لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، گونهای از جنگندههای چندمنظورۀ تکنشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین در [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] است که با هدف برتری هوایی در ماموریتهای تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینهترین پروژههای نظامی تاریخ آمریکا محسوب میشود. در جریان [[جنگ رمضان]]، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگندهها توسط سامانههای پدافندی ایران منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد. | ||
== تاریخچه توسعه == | == تاریخچه توسعه == | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
== هدفگیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران == | == هدفگیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران == | ||
[[پرونده:سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران.jpg|جایگزین=بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان|بندانگشتی|بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان]] | [[پرونده:سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران.jpg|جایگزین=بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان|بندانگشتی|بازتاب خبر سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران در شبکه سیانان]] | ||
در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به | در جریان [[جنگ رمضان|حملات اسرائیل و آمریکا به ایران]]، گزارشهای رسانهای متعددی دربارهٔ هدف قرار گرفتن یا سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط پدافند ایران منتشر شد. اولین بار در خرداد ۱۴۰۴ش در جریان [[جنگ دوازدهروزه]]، صداوسیما به نقل از [[ارتش جمهوری اسلامی ایران]] از انهدام یک فروند اف-۳۵ خبر داد و این خبر در رسانههای داخلی بازتاب یافت، اما بعدتر نادرست اعلام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1344959/اعتراف-تلخ-رئیس-صداوسیما-درباره-سقوط-اف-35 «اعتراف تلخ رئیس صداوسیما درباره سقوط اف 35»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
پس از آن، در جریان جنگ رمضان، روابط عمومی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]، در بامداد [[۲۸ اسفند]] ۱۴۰۴ش اعلام کرد که یک فروند جنگندهٔ راهبردی لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد، توسط سامانهٔ پدافند نوین پیشرفتهٔ [[نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] مورد اصابت و آسیب جدی قرار گرفت.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821121/جنگندۀ-f-۳۵-آمریکا-بر-فراز-ایران-مورد-اصابت-قرار-گرفت-فیلم «جنگندۀ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این جنگنده پس از آنکه احتمالاً هدف آتش پدافند ایران قرار گرفته، مجبور به فرود اضطراری در یکی از پایگاههای آمریکا در غرب آسیا شده است. سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده سنتکام، با تأیید این مطلب اعلام کرد که جنگنده در حال پرواز بر فراز ایران بوده و مجبور به فرود اضطراری شده است. [[الجزیره (رسانه)|الجزیره]] و [[المیادین (رسانه)|المیادین]] نیز در پیامهایی در رسانههای اجتماعی، خبر هدف قرار گرفتن جنگندهٔ اف-۳۵ توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] را منتشر کردند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4259880-واکنش-رسانه-های-جهان-به-رهگیری-جنگنده-اف-آمریکا-توسط-ایران «واکنش رسانههای جهان به رهگیری جنگنده اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | پس از آن، در جریان جنگ رمضان، روابط عمومی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]، در بامداد [[۲۸ اسفند]] ۱۴۰۴ش اعلام کرد که یک فروند جنگندهٔ راهبردی لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد، توسط سامانهٔ پدافند نوین پیشرفتهٔ [[نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] مورد اصابت و آسیب جدی قرار گرفت.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/821121/جنگندۀ-f-۳۵-آمریکا-بر-فراز-ایران-مورد-اصابت-قرار-گرفت-فیلم «جنگندۀ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این جنگنده پس از آنکه احتمالاً هدف آتش پدافند ایران قرار گرفته، مجبور به فرود اضطراری در یکی از پایگاههای آمریکا در غرب آسیا شده است. سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده سنتکام، با تأیید این مطلب اعلام کرد که جنگنده در حال پرواز بر فراز ایران بوده و مجبور به فرود اضطراری شده است. [[الجزیره (رسانه)|الجزیره]] و [[المیادین (رسانه)|المیادین]] نیز در پیامهایی در رسانههای اجتماعی، خبر هدف قرار گرفتن جنگندهٔ اف-۳۵ توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] را منتشر کردند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4259880-واکنش-رسانه-های-جهان-به-رهگیری-جنگنده-اف-آمریکا-توسط-ایران «واکنش رسانههای جهان به رهگیری جنگنده اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۵۲
 لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲.jpg | |
پادکست مقاله | 🡇
|
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛ گونهای از جنگندههای چندمنظورهٔ آمریکایی.
لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، گونهای از جنگندههای چندمنظورۀ تکنشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین در ایالات متحدهٔ آمریکا است که با هدف برتری هوایی در ماموریتهای تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینهترین پروژههای نظامی تاریخ آمریکا محسوب میشود. در جریان جنگ رمضان، گزارشهایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگندهها توسط سامانههای پدافندی ایران منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد.
تاریخچه توسعه
تاریخچهٔ توسعهٔ اف-۳۵ به سال ۱۹۹۰م بازمیگردد؛ زمانی که ایالات متحده با ایدهٔ ایجاد یا ساخت یک جنگندهٔ چندمنظوره و پیشرفته به تولید این جنگنده رسید. به گزارش منابع مختلف، اف-۳۵ نتیجهٔ توسعهیافته هواپیمای آزمایشی ایکس-۳۵ است که توسط شرکت لاکهید مارتین برای رقابت در پروژه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) ساخته شد.[۱] در این رقابت، ایکس-۳۵ توانست بر رقیب خود، هواپیمای ایکس-۳۲ شرکت بوئینگ، پیروز شود.[۲] در ۲۰۰۱م شرکت لاکهید مارتین، از شرکتهای بزرگ هوافضا و صنایع دفاعی آمریکا، موفق شد قرارداد تولید جنگندهٔ مدرن خود را به ثبت برساند. از آن زمان، اف-۳۵ بهعنوان یکی از مدرنترین جنگندههای حال حاضر جهان شناخته میشود.[۳] پیشبینی میشود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد.[۴]
اهمیت نظامی
به نظر تحلیلگران لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲، فراتر از یک جنگنده، بهعنوان یک سلاح ژئوپلیتیک شناخته میشود که نهتنها بر معادلات نظامی، بلکه بر آرایش قدرت، موازنهٔ قوا، اتحادهای منطقهای و رفتار سیاسی دولتها اثر میگذارد. این جنگنده ابزاری برای ورود کشور خریدار به معماری امنیتی آمریکا محسوب میشود و بهدلیل وابستگی فنی و نرمافزاری به ایالات متحده، نوعی گره امنیتی و سیاسی میان دو کشور ایجاد میکند. بهباور تحلیلگران درخواست یا دریافت اف-۳۵ خود یک بیانیهٔ سیاسی روشن تلقی میشود که نشاندهندهٔ جهتگیری استراتژیک کشور متقاضی به سمت بلوک غرب و فاصلهگرفتن از رقبایی مانند چین و روسیه است. کارشناسان معتقدند که این جنگنده توانایی بازطراحی نظم امنیتی منطقه، افزایش اعتمادبهنفس بینالمللی کشور دارنده و محدودکردن فضای مانور رقبای منطقهای را دارد. ازاینرو، اف-۳۵ پلتفرمی برای تغییر نقشهای سیاسی کشورها و اعمال نفوذ بیشتر آمریکا در مناطق راهبردی جهان محسوب میشود.[۵]
فناوری و قابلیتهای جنگی
- پنهانکاری و ساختار: طراحی نسل پنجم با بدنه یکپارچه، مواد جاذب رادار و ۴۲ درصد مواد مرکب.
- حسگرها و اشراف محیطی: پوشش ۳۶۰ درجه، ۱۰ آنتن جنگ الکترونیک و ۶ حسگر الکترواپتیکی.
- تجهیزات پیشرفته: کلاه هوشمند خلبان، نمایشگر یکپارچه لمسی، سامانه فرامین صوتی، فیبر نوری و محرکهای الکتروهیدرواستاتیک.
- عملکرد پروازی: مانورپذیری بالا با توانایی پرواز در سرعت ۱٫۶ ماخ و زاویه حمله ۵۰ درجه.
- تسلیحات: استفاده از محفظههای داخلی و خارجی برای حمل انواع موشکها (هوابههوا، کروز، ضدزره، ضدکشتی) و بمبهای هدایتشونده و هستهای.[۶]
- نقش خلبان: با وجود پیشرفت سیستمهای خودکار، هدایت این جنگنده همچنان به انسان وابسته است؛ اما تمرکز خلبان از انجام مانورهای فیزیکی درگیری، بیشتر به تصمیمگیریهای دقیق تاکتیکی، پردازش اطلاعات و مدیریت میدان نبرد تغییر یافته است.[۷]
مدلها و قیمت
جنگنده اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید میشود.[۸] بر اساس گزارش دیفنسنیوز در اواسط سال ۲۰۲۴م، میانگین قیمت تولیدات جدید این جنگنده به این شرح است:
- اف-۳۵ اِی (F-35A) با قابلیت نشست و برخاست متعارف: ۸۲٫۵ میلیون دلار.
- اف-۳۵ بی (F-35B) با قابلیت نشست و برخاست عمودی و کوتاه: ۱۰۹ میلیون دلار.
- اف-۳۵ سی (F-35C) با قابلیت ناونشینی: ۱۰۲٫۱ میلیون دلار.[۹]
هر سه نسخه جنگنده اف-۳۵ با هدف جایگزینی ناوگان قدیمی نیروی هوایی، نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده طراحی شدهاند. با وجود دستاوردهای پیشرفته، توسعه این جنگنده همواره با چالشهای فنی و مالی متعددی همراه بوده است. بر اساس برآوردهای دیوان محاسبات آمریکا (GAO)، هزینه کل چرخه عمر این پروژه بیش از ۲ تریلیون دلار تخمین زده میشود که آن را به یکی از گرانترین برنامههای دفاعی تاریخ تبدیل کرده است. این هزینهها شامل دو بخش اصلی است:
- هزینههای پایدار (عملیات و نگهداری)
- هزینههای توسعه و خرید[۱۰]
دارندگان و شرایط اف-۳۵
نخستین اسکادران از جنگندههای اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵م در اختیار تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد.[۱۱] ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را از شرکت سازنده خریداری کند. علاوهبر آمریکا، رژیم صهیونیستی، انگلستان، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کردهاند.[۱۲]
ایالات متحده برای خرید جنگنده اف-۳۵، شرایط مشخصی را تعیین کرده است. کشور خواهان باید از روابط راهبردی و نزدیک با آمریکا برخوردار بوده و بهعنوان متحدی قابل اعتماد شناخته شود. همچنین داشتن عضویت در ناتو یا جایگاه متحد اصلی خارج از ناتو یک امتیاز کلیدی محسوب میشود. از دیگر الزامات، در اختیارداشتن جتهای جنگندهٔ چندمنظوره نسل قدیم و پرهیز از استفاده از تجهیزات نظامی یا مخابراتی چینی و روسی است که به نظر آمریکا میتواند امنیت این جنگنده را به خطر بیندازد.[۱۳]
| دارندگان بزرگترین ناوگانهای F-35 | تعداد |
| نیروی هوایی ایالات متحده | ۱٬۷۶۳ فروند |
| تفنگداران دریایی ایالات متحده | ۴۲۰ فروند |
| نیروی دریایی ایالات متحده | ۲۶۰ فروند |
| نیروی هوایی/دریایی سلطنتی بریتانیا | ۷۴–۱۳۸ فروند |
| نیروی هوایی/دریایی ژاپن | ۱۲۷–۱۴۷ فروند |
| نیروی هوایی استرالیا | ۱۰۰ فروند[۱۴] |
مقابله کشورهای رقیب
کشورهای رقیب آمریکا بهطور عمده بر توسعهٔ رادارهای باند بلند تمرکز کردهاند که طول موج بلندتر آنها قادر به تشخیص لایهٔ پنهانکاری اف-۳۵ است. رادار استراتژیک و سهبعدی YLC-8B ساخت چین به قاتل رادارگریزها شهرت دارد.[۱۵] کشور روسیه نیز سامانههای پدافندی اس-۵۰۰ را قادر به رهگیری اف-۳۵ معرفی کرده است.[۱۶] روش بهکار گرفتهشده توسط ایران در جنگ رمضان نیز نشاندهندهٔ کارآمدی حسگرهای غیرفعال فروسرخ در کنار رادارهای باند بلند برای مقابله با این جنگنده است.[۱۷]
هدفگیری جنگنده اف-۳۵ توسط ایران
در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، گزارشهای رسانهای متعددی دربارهٔ هدف قرار گرفتن یا سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط پدافند ایران منتشر شد. اولین بار در خرداد ۱۴۰۴ش در جریان جنگ دوازدهروزه، صداوسیما به نقل از ارتش جمهوری اسلامی ایران از انهدام یک فروند اف-۳۵ خبر داد و این خبر در رسانههای داخلی بازتاب یافت، اما بعدتر نادرست اعلام شد.[۱۸]
پس از آن، در جریان جنگ رمضان، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در بامداد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش اعلام کرد که یک فروند جنگندهٔ راهبردی لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد، توسط سامانهٔ پدافند نوین پیشرفتهٔ هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مورد اصابت و آسیب جدی قرار گرفت.[۱۹] سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این جنگنده پس از آنکه احتمالاً هدف آتش پدافند ایران قرار گرفته، مجبور به فرود اضطراری در یکی از پایگاههای آمریکا در غرب آسیا شده است. سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده سنتکام، با تأیید این مطلب اعلام کرد که جنگنده در حال پرواز بر فراز ایران بوده و مجبور به فرود اضطراری شده است. الجزیره و المیادین نیز در پیامهایی در رسانههای اجتماعی، خبر هدف قرار گرفتن جنگندهٔ اف-۳۵ توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را منتشر کردند.[۲۰]
از زمان اعلام اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵ بر فراز ایران، ارزش سهام لاکهید مارتین با کاهش چشمگیری مواجه شد. تحلیلگران مالی این افت را نشانهای بر صحت ادعای ایران در هدفقراردادن این جنگنده ارزیابی کردند.[۲۱] همچنین تحلیلگران نظامی اعلام کردند که احتمالاً ایران این جنگنده را با استفاده از سامانههای پدافندی کوتاهبرد مانند «مجید» یا موشک ۳۵۸ هدف قرار داده است.[۲۲] محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت که اف-۳۵ نماد شکستناپذیری ارتش آمریکا بود و برای نخستینبار در جهان مورد اصابت قرار گرفته است.[۲۳]
در حادثهای دیگر، در شامگاه ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ش، سپاه پاسداران از سرنگونی دومین اف-۳۵ خبر داد.[۲۴] با این حال، گزارشهای دیگری در رسانههای آمریکایی منتشر شد که حاکی از سرنگونی یک فروند اف-۱۵ در منطقهٔ کهگیلویه و بویراحمد بود. شبکهٔ سیبیاس[۲۵] و روزنامهٔ تایمز به نقل از مقامات آمریکایی خبر از سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران دادند.[۲۶] دونالد ترامپ در پیامی از انجام عملیات نجات دو خلبان آمریکایی این جنگنده خبر داد.[۲۷]
پانویس
- ↑ «همه چیز درباره F - 35 (+عکس)»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «گرانقیمتترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
- ↑ «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافهای عجیب»، خبرگزاری ایلنا؛«اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «چرا همه درباره F-35 حرف میزنند؟/ از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین.
- ↑ «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «گرانترین جنگنده تاریخ آمریکا ۲برابر سفر به ماه بودجه دریافت کرد! + عکس»، وبسایت اقتصاد آنلاین.
- ↑ «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین.
- ↑ «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا میتوانند بخرند؟»، وبسایت فرادید.
- ↑ «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-35 تا بی-2 / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «ایران چطور اف-35 آمریکا را شکار کرد؟»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «اعتراف تلخ رئیس صداوسیما درباره سقوط اف 35»، وبسایت تابناک.
- ↑ «جنگندۀ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «واکنش رسانههای جهان به رهگیری جنگنده اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
- ↑ «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس؛ «واکنش رسانههای جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا
- ↑ «ایران چطور اف-35 آمریکا را شکار کرد؟»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «قالیباف از زدن جنگنده اف35 نوشت؛ ولکنّ الله رمیٰ/ این لحظهٔ فروپاشی یک نظم بود»، خبر آنلاین.
- ↑ «انهدام دومین جنگنده F35 فوق پیشرفته نسل پنجم آمریکا (+عکس)»، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «ادعای سیبیاس درباره نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ «گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران»، وبسایت تابناک.
- ↑ «جنگ روایتها درباره نجات دو خلبان F-۱۵ آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، خبرگزاری فرارو.
منابع
- «ادعای سیبیاس دربارهٔ نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۰ش.
- «اعتراف تلخ رئیس صداوسیما دربارهٔ سقوط اف ۳۵»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۴۰۴ش.
- «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۰۳ش.
- «انهدام دومین جنگنده F35 فوق پیشرفته نسل پنجم آمریکا (+عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «ایران چطور اف-۳۵ آمریکا را شکار کرد؟»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «جنگ روایتها دربارهٔ نجات دو خلبان F-۱۵ آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «جنگندهٔ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «چرا همه دربارهٔ F-35 حرف میزنند؟ / از پرواز در آسمان تا تغییر سیاست روی زمین»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
- «چه کشورهایی جنگنده اف-۳۵ را خریداری کرده یا میتوانند بخرند؟»، وبسایت فرادید، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
- «در مورد جنگنده اف ۳۵ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «رقیب اصلی اف ۳۵ با قیافهای عجیب»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ش.
- «سامانه اس ۵۰۰ روسیه؛ تنها سلاح جهان که برای شکار جنگنده اف ۲۲ و اف ۳۵ طراحی شده است!»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ دی ۱۴۰۴ش.
- «شکارچی چینی رادارگریزها؛ از اف-۳۵ تا بی-۲ / با رادار YLC-8B آشنا شوید/ سامانه ای با قابلیت مهم «شلیک و فرار» (+عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «قالیباف از زدن جنگنده اف۳۵ نوشت؛ ولکنّ الله رمیٰ/ این لحظهٔ فروپاشی یک نظم بود»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسنفد ۱۴۰۴ش.
- «گرانترین جنگنده تاریخ آمریکا ۲برابر سفر به ماه بودجه دریافت کرد! + عکس»، وبسایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
- «گرانقیمتترین جنگنده آمریکا در خلیج فارس!+عکس»، وبسایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۴۰۲ش.
- «گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «مقایسه قیمت جنگنده F-35 Lightning II با دیگر جتهای جنگی»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۳ش.
- «همه چیز دربارهٔ F - 35 (+عکس)»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۳ش.
- «واکنش رسانههای جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.