پرش به محتوا

سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
جز ویکی سازی
 
(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            = 
| زیرنویس تصویر    = 
| image_alt        =
| فایل پادکست      = 
| حجم فایلپادکست    = 
| تاریخ پادکست      = 
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران؛'''}} هدف‌گیری و سقوط جنگندهٔ اف-۱۵ آمریکایی توسط سامانه‌های پدافندی ایران.
سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران، واقعه‌ای نظامی در جریان [[جنگ رمضان]] بود که طی آن یک فروند هواپیمای مک‌دانل داگلاس اف-۱۵ئی استرایک ایگل نیروی هوایی ایالات متحده توسط پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفت. این حادثه که منجر به خروج اضطراری خدمه و اجرای عملیات جستجو و نجات توسط آمریکا شد، در تحلیل‌های استراتژیک هوانوردی نظامی بازتاب یافت.


== انهدام اف-۱۵ در آسمان کویت ==
== انهدام اف-۱۵ در آسمان کویت ==
در نهم اسفند 1404ش برابر با ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی گسترده‌ای را علیه زیرساخت‌های نظامی و هسته‌ای ایران آغاز کردند. در این جنگ، تنش‌های هوایی شدیدی در منطقه جریان داشت؛ از جمله در اول مارس ۲۰۲۶م، گزارشی منتشر شد مبنی بر اینکه سه فروند اف-۱۵ئی آمریکایی در حین رهگیری پهپادهای ایرانی، به اشتباه توسط پدافند هوایی کویت هدف قرار گرفته‌اند.<ref>{{پک/بن|وب۱۴|ف=شاهکار ایران؛ انهدام جنگنده آمریکایی در جریان جنگ|ک=تابناک}}</ref><ref>{{پک/بن|وب۱۵|ف=فوری؛ ایران 3 فروند جنگنده اف-15 امریکا را ساقط کرد|ک=خبرگزاری آوا}}</ref>
در نهم اسفند ۱۴۰۴ش برابر با ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، [[جنگ رمضان|ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی]] گسترده‌ای را علیه زیرساخت‌های نظامی و هسته‌ای ایران آغاز کردند. در این جنگ، تنش‌های هوایی شدیدی در منطقه جریان داشت؛ از جمله در اول مارس ۲۰۲۶م، گزارشی منتشر شد مبنی بر اینکه سه فروند اف-۱۵ئی آمریکایی در حین رهگیری پهپادهای ایرانی، به اشتباه توسط پدافند هوایی کویت هدف قرار گرفته‌اند.<ref>{{پک/بن|کد1|ف=شاهکار ایران؛ انهدام جنگنده آمریکایی در جریان جنگ|ک=وب‌سایت تابناک}}</ref><ref>{{پک/بن|کد2|ف=فوری؛ ایران 3 فروند جنگنده اف-15 آمریکا را ساقط کرد|ک=خبرگزاری آوا}}</ref>


فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) برخی ادعاهای اولیه ایران مبنی بر سرنگونی جت‌های جنگنده در هفته‌های ابتدایی جنگ را جنگ روانی و اطلاعات غلط توصیف کرد، اما تایید کرد که حوادثی ناشی از آتش خودی رخ داده است.<ref>{{پک/بن|وب۸|ف=سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم|ک=بی‌بی‌سی فارسی}}</ref> این فرضیه که توسط برخی منابع آمریکایی برای توجیه سقوط همزمان سه فروند اف-۱۵ مطرح شده بود، در برخی بازرسی‌های فنی رد شد و شواهدی به موفقیت پدافند هوایی ایران اشاره دارد.<ref>{{پک/بن|وب۶|ف=US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure|ک=Defence Security Asia}}</ref>
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) برخی ادعاهای اولیه ایران مبنی بر سرنگونی جت‌های جنگنده در هفته‌های ابتدایی [[جنگ]] را جنگ روانی و اطلاعات غلط توصیف کرد، اما تأیید کرد که حوادثی ناشی از آتش خودی رخ داده است.<ref>{{پک/بن|کد3|ف=سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم|ک=بی‌بی‌سی فارسی}}</ref> این فرضیه که توسط برخی منابع آمریکایی برای توجیه سقوط همزمان سه فروند اف-۱۵ مطرح شده بود، در برخی بازرسی‌های فنی رد شد و شواهدی به موفقیت پدافند هوایی ایران اشاره دارد.<ref>{{پک/بن|کد4|ف=US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure|ک=Defence Security Asia|زبان=en}}</ref>


== انهدام اف-۱۵ در آسمان ایران ==
== انهدام اف-۱۵ در آسمان ایران ==
در بامداد جمعه [[۱۴ فروردین]] ۱۴۰۵ش برابر با [[۳ آوریل]] ۲۰۲۶م، یک فروند جنگنده F-15E آمریکایی بر فراز ایران سرنگون شد. اگرچه مقامات آمریکایی در ابتدا وقوع هرگونه حادثه برای جنگنده خود را تکذیب کردند، اما پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر فرود دو سرنشین آن (خلبان و تکنیسین تسلیحات) با چتر نجات در خاک ایران، وقوع حادثه را تأیید کردند.<ref>{{پک/بن|وب۱|ف=ادعای سی‌بی‌اس درباره نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران|ک=روزنامه دنیای اقتصاد}}</ref><ref>{{پک/بن|web8|ف=اعتراف رسمی مقامات آمریکایی: جنگنده اف-۱۵ توسط ایران سرنگون شده است|ک=خبرگزاری مهر}}</ref> این اولین هواپیمای سرنشین‌دار جنگی ایالات متحده بود که پس از ۲۳ سال در یک درگیری رزمی توسط آتش دشمن سرنگون می‌شد.<ref>{{پک/بن|web4|ف=First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis|ک=Iran Air Defence Analysis}}</ref>
در بامداد [[جمعه]] [[۱۴ فروردین]] ۱۴۰۵ش برابر با [[۳ آوریل]] ۲۰۲۶م، یک فروند جنگنده F-15E آمریکایی بر فراز ایران سرنگون شد. اگرچه مقامات آمریکایی در ابتدا وقوع هرگونه حادثه برای جنگنده خود را تکذیب کردند، اما پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر فرود خلبان و تکنیسین تسلیحات با چتر نجات در خاک ایران، وقوع حادثه را تأیید کردند.<ref>{{پک/بن|کد5|ف=ادعای سی‌بی‌اس دربارهٔ نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران|ک=روزنامه دنیای اقتصاد}}</ref><ref>{{پک/بن|کد6|ف=اعتراف رسمی مقامات آمریکایی: جنگنده اف-۱۵ توسط ایران سرنگون شده است|ک=خبرگزاری مهر}}</ref> این اولین جنگنده سرنشین‌دار ایالات متحده بود که پس از ۲۳ سال در یک درگیری رزمی توسط آتش دشمن سرنگون می‌شد.<ref>{{پک/بن|کد7|ف=First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis|ک=Iran Air Defence Analysis|زبان=en}}</ref>


بر اساس ادعای منابع آگاه نظامی، احتمال می‌رود ایران برای سرنگونی این جنگنده‌های پیشرفته از ترکیبی از تسلیحات جدید و کمک‌های فنی متحدان خود استفاده کرده باشد. گزارش‌های ان‌بی‌سی حاکی از آن است که ممکن است موشک‌های دوش‌پرتاب (MANPADS) پیشرفته ساخت چین در هدف قرار دادن اف-۱۵ها در ارتفاع پایین نقش داشته باشند. همچنین گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر در اختیار قرار دادن رادارهای هشدار زودهنگام دوربرد توسط پکن به تهران در روزهای آغازین درگیری مطرح شده است که توان پدافندی ایران را در برابر هواپیماهای رادارگریز و نسل چهارم به شدت افزایش داد.<ref>{{پک/بن|وب۷|ف=ادعای ان‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه: جنگنده آمریکایی اف-۱۵ که ماه پیش بر فراز جنوب غربی ایران سرنگون شد، احتمالاً با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته|ک=خبرگزاری انتخاب}}</ref>
بر اساس ادعای منابع آگاه نظامی، احتمال می‌رود ایران برای سرنگونی این جنگنده پیشرفته از تسلیحات جدید و کمک‌های فنی متحدان خود استفاده کرده باشد. گزارش‌های ان‌بی‌سی حاکی از آن است که موشک‌های دوش‌پرتاب (MANPADS) پیشرفته ساخت چین در هدف قرار دادن اف-۱۵ها در ارتفاع پایین نقش داشته باشند. همچنین گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر در اختیار قرار دادن رادارهای هشدار زودهنگام دوربرد توسط پکن به تهران در روزهای آغازین درگیری مطرح شده است که توان پدافندی ایران را در برابر هواپیماهای رادارگریز افزایش داد.<ref>{{پک/بن|کد8|ف=ادعای ان‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه: جنگنده آمریکایی اف-۱۵ که ماه پیش بر فراز جنوب غربی ایران سرنگون شد، احتمالاً با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته|ک=خبرگزاری انتخاب}}</ref>


شبکه سی‌ان‌ان در گزارشی اختصاصی مدعی شد که خلبانان نجات‌یافته از مشاهده آرایش‌های عجیب و پیچیده‌ای از پهپادهای ایرانی در آسمان خبر داده‌اند که به صورت یکپارچه و شناور جابجا می‌شدند.<ref>{{پک/بن|وب۵۳|ف=روایت خلبان آمریکایی از لحظه سرنگونی جنگنده F۱۵ در آسمان ایران|ک=خبرگزاری ایمنا}}</ref> این پهپادها که به دلیل درخشش و نوع حرکت دسته‌جمعی به موجودات فضایی یا عروس دریایی تشبیه شده‌اند، از فناوری پیشرفته‌ای بهره می‌بردند که خلبانان آمریکایی را غافلگیر کرده بود.<ref>{{پک/بن|وب۵۷|ف=روایت خلبان جنگنده ساقطشده آمریکایی از قدرت پهپادی ایران|ک=خبرگزاری فارس}}</ref> به‌گفته کارشناسان نظامی، این قابلیت که پیش‌تر تصور نمی‌شد در اختیار ایران باشد، باعث نگرانی جدی فرماندهان آمریکایی شده است.<ref>{{پک/بن|وب۶۱|ف=روایت یک خلبان جنگندهٔ اف‑۱۵ آمریکایی پس از سرنگونی بر فراز ایران|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref>
سی‌ان‌ان در گزارشی اختصاصی مدعی شد که خلبانان نجات‌یافته از مشاهده آرایش‌های عجیب و پیچیده‌ای از پهپادهای ایرانی در آسمان خبر داده‌اند که به صورت یکپارچه و شناور جابجا می‌شدند.<ref>{{پک/بن|کد9|ف=روایت خلبان آمریکایی از لحظه سرنگونی جنگنده F۱۵ در آسمان ایران|ک=خبرگزاری ایمنا}}</ref> این پهپادها که به‌دلیل درخشش و نوع حرکت دسته‌جمعی به موجودات فضایی یا عروس دریایی تشبیه شده‌اند، از فناوری پیشرفته‌ای شبکه‌سازی مش بهره می‌بردند که خلبانان آمریکایی را غافلگیر کرده بود.<ref>{{پک/بن|کد10|ف=روایت خلبان جنگنده ساقط شده آمریکایی از قدرت پهپادی ایران|ک=خبرگزاری فارس}}</ref> به‌گفته کارشناسان نظامی، این قابلیت که پیش‌تر تصور نمی‌شد در اختیار ایران باشد، باعث نگرانی جدی فرماندهان آمریکایی شده است.<ref>{{پک/بن|کد11|ف=روایت یک خلبان جنگندهٔ اف‑۱۵ آمریکایی پس از سرنگونی بر فراز ایران|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref>


بر اساس گزارش‌های منتشر شده، محل سقوط این جنگنده در ارتفاعات صعب‌العبور استان [[کهگیلویه و بویراحمد]] بوده است.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=فرارو}}</ref> هر دو خدمه پروازی موفق به خروج اضطراری (اجکت) شدند اما در دو نقطه متفاوت و دور از هم در خاک ایران فرود آمدند.<ref>{{پک/بن|وب۴|ف=تایم‌لاین دو جت نظامی آمریکا که توسط نیروهای ایرانی سرنگون شدند|ک=گاردین}}</ref> خلبان جنگنده در استان خوزستان و افسر سیستم‌های تسلیحاتی (WSO) که دارای درجه سرهنگی بود، در مناطق کوهستانی استان کهگیلویه و بویراحمد در نزدیکی یاسوج به زمین نشستند.<ref>{{پک/بن|وب۱۰|ف=ماموریت نجاتی که ۲ خدمه اف-۱۵ئی استرایک ایگل را به خانه بازگرداند|ک=میلیتاری تایمز}}</ref> مقامات محلی و نظامی ایران بلافاصله نیروهای خود را برای بازداشت خلبانان بسیج کردند و جایزه‌ای نیز برای دستگیری یا هدف قرار دادن آن‌ها تعیین شد.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=فرارو}}</ref>
بر اساس گزارش‌های منتشر شده، محل سقوط این جنگنده در ارتفاعات صعب‌العبور استان [[کهگیلویه و بویراحمد]] بوده است.<ref>{{پک/بن|کد12|ف=جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref> هر دو خدمه پروازی موفق به خروج اضطراری (اجکت) شدند اما در دو نقطه متفاوت در خاک ایران فرود آمدند.<ref>{{پک/بن|کد13|ف=گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند|ک=وب‌سایت اعتماد آنلاین}}</ref> بر اساس برخی منابع، یکی از این خلبانان، پیشتر نیز در جریان سقوط سه جنگنده اف-۱۵ در آسمان کویت نیز مجبور به فرود اضطراری شده است.<ref>{{پک/بن|کد14|ک=وب‌سایت نورنیوز|ف=خلبان جنگنده اف-15 آمریکا چگونه دو بار در جنگ علیه ایران سقوط کرد؟}}</ref><ref>{{پک/بن|کد23|ف=جزئیات جدید از ۲ بار سقوط خلبان جنگنده اف ۱۵ آمریکا در ایران / هر دو بار موفق به فرار شد|ک=روزنامه شرق}}</ref>
 
مقامات محلی و نظامی ایران بلافاصله نیروهای خود را برای بازداشت خلبانان بسیج کردند و جایزه‌ای برای دستگیری یا هدف قرار دادن آن‌ها تعیین شد.<ref>{{پک/بن|کد12|ف=جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref> عشایر خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد اعلام کردند تا زمانی که این خلبانان را پیدا نکنند دست از تلاش برنمی‌دارند. آنها در گفتگو با منابع خبر گفتند: «این کار را نه به خاطر پاداش و نه به دلیل ماجراجویی، بلکه به این دلیل انجام می‌دهیم که پیامی برای سایر خلبانان آمریکایی ارسال کنیم که نباید به خاک ایران تجاوز کنند.»<ref>{{پک/بن|کد13|ف=گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند|ک=وب‌سایت اعتماد آنلاین}}</ref>


== عملیات نجات ==
== عملیات نجات ==
پس از سقوط جنگنده اف-۱۵، ایالات متحده عملیات نجات را آغاز کرد. در این عملیات بیش از ۱۵۰ فروند انواع هواگرد و جنگنده برای پوشش هوایی و خارج کردن خلبان از عمق خاک ایران به کار گرفته شدند.<ref>{{پک/بن|web5|ف=U.S. deployed armada with more than 150 aircraft to recover downed aviator in Iran|ک=DefenseScoop}}</ref><ref>{{پک/بن|صدای آمریکا|ک=صدای آمریکا|ف=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود}}</ref> گزارش شده است که نیروهای انتظامی، عشایر و مردم محلی در مناطق چهارمحال و بختیاری با سلاح‌های سبک به سمت هواگردهای گشت‌زنی آمریکایی شلیک کرده‌اند. برخی منابع به نقل از یک منبع نظامی مدعی شدند که جنگنده‌های آمریکایی مناطقی از کهگیلویه و بویراحمد را بمباران کرده‌اند تا احتمالاً خلبان خود را پیش از اسارت توسط ایران، از بین ببرند.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=فرارو}}</ref><ref>{{پک/بن|وب۳|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=اقتصادران}}</ref>
پس از سقوط جنگنده اف-۱۵، ایالات متحده عملیات نجات را آغاز کرد. در این عملیات بیش از ۱۵۰ فروند انواع هواگرد و جنگنده برای پوشش هوایی و خارج کردن خلبان از خاک ایران به کار گرفته شدند.<ref>{{پک/بن|کد15|ک=صدای آمریکا|ف=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود}}</ref> گزارش شده است که نیروهای انتظامی، عشایر و مردم محلی در مناطق چهارمحال و بختیاری با سلاح‌های سبک به سمت هواگردهای گشت‌زنی آمریکایی شلیک کرده‌اند. برخی منابع به نقل از یک منبع نظامی مدعی شدند که جنگنده‌های آمریکایی مناطقی از کهگیلویه و بویراحمد را بمباران کرده‌اند تا احتمالاً خلبان خود را پیش از اسارت توسط ایران، از بین ببرند.<ref>{{پک/بن|کد18|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=وب‌سایت اقتصادران}}</ref><ref>{{پک/بن|کد12|ف=جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref>


[[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ادعا دارد که خلبان اول چند ساعت بعد از سقوط نجات پیدا کرد اما نجات افسر دوم به‌دلیل جراحات شدید و حضور نیروهای ایرانی در منطقه، حدود ۴۸ ساعت به طول انجامید.<ref>{{پک/بن|صدای آمریکا|ک=صدای آمریکا|ف=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود}}</ref> او همچنین در صبح یکشنبه ۱۶ فروردین با انتشار پیامی مدعی شد که ارتش آمریکا یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های جستجو و نجات تاریخ خود را انجام داده است.<ref>{{پک/بن|وب۳|ف=گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران|ک=تابناک}}</ref>
[[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ادعا دارد که خلبان اول چند ساعت بعد از سقوط نجات پیدا کرد، اما نجات افسر دوم به‌دلیل جراحات شدید و حضور نیروهای ایرانی در منطقه، حدود ۴۸ ساعت به طول انجامید.<ref>{{پک/بن|کد15|ک=صدای آمریکا|ف=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود}}</ref> او همچنین در صبح ۱۶ فروردین با انتشار پیامی مدعی شد که ارتش آمریکا یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های جستجو و نجات تاریخ خود را انجام داده است.<ref>{{پک/بن|کد21|ف=گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران|ک=تابناک}}</ref>


در جریان این عملیات، گزارش‌هایی مبنی بر انهدام دو بالگرد بلک‌هاوک<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=بقائی: احتمالا آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند|ک=خبرگزاری تسنیم}}</ref> و یک هواپیمای سی-۱۳۰ آمریکایی نیز منتشر شد.<ref>{{پک/بن|web10|ف=جزئیات جدید از ۲ بار سقوط خلبان جنگنده اف ۱۵ آمریکا در ایران / هر دو بار موفق به فرار شد|ک=روزنامه شرق}}</ref><ref name=":02">{{پک/بن|وب۳|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=اقتصادران}}</ref> نیویورک تایمز ساعاتی پس از پیام پیروزی ترامپ گزارش داد که دست‌کم دو هواپیمای ترابری آمریکایی در جریان این مأموریت در ایران زمین‌گیر شدند. طبق این گزارش، فرماندهان آمریکایی به دلیل نقص فنی یا شرایط محیطی مجبور شدند این دو هواپیما را منفجر کنند تا به دست نیروهای ایرانی نیفتند و سپس از سه هواپیمای جدید برای تخلیه پرسنل استفاده کردند.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=فرارو}}</ref><ref>{{پک/بن|وب۱۰|ف=ماموریت نجاتی که ۲ خدمه اف-۱۵ئی استرایک ایگل را به خانه بازگرداند|ک=میلیتاری تایمز}}</ref> منابع ایرانی با انتشار تصاویری از لاشه‌های در حال سوختن تجهیزات آمریکایی، این واقعه را تکرار شکست عملیات پنجه عقاب (واقعه طبس) توصیف کردند.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=فرارو}}</ref><ref name=":02" /> همچنیین منابع خبری مدعی هستند که یک فروند ای-۱۰ نیز در حین پوشش هوایی هدف قرار گرفت و خلبان آن ناچار شد در حریم هوایی کویت خروج اضطراری کند.<ref>{{پک/بن|وب۴|ف=تایم‌لاین دو جت نظامی آمریکا که توسط نیروهای ایرانی سرنگون شدند|ک=گاردین}}</ref>
در جریان این عملیات، گزارش‌هایی مبنی بر انهدام دو بالگرد بلک‌هاوک و یک هواپیمای سی-۱۳۰ آمریکایی نیز منتشر شد.<ref>{{پک/بن|کد18|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=وب‌سایت اقتصادران}}</ref> نیویورک تایمز ساعاتی پس از پیام پیروزی ترامپ گزارش داد که دست‌کم دو هواپیمای ترابری آمریکایی در جریان این مأموریت در ایران زمین‌گیر شدند. طبق این گزارش، فرماندهان آمریکایی به دلیل نقص فنی یا شرایط محیطی مجبور شدند این دو هواپیما را منفجر کنند تا به دست نیروهای ایرانی نیفتند و سپس از سه هواپیمای جدید برای تخلیه پرسنل استفاده کردند.<ref>{{پک/بن|کد12|ف=جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|ک=پایگاه خبری تحلیلی فرارو}}</ref> منابع ایرانی با انتشار تصاویری از لاشه‌های در حال سوختن تجهیزات آمریکایی، این واقعه را تکرار شکست عملیات پنجه عقاب (واقعه طبس) توصیف کردند.<ref>{{پک/بن|کد18|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=وب‌سایت اقتصادران}}</ref> همچنیین منابع خبری مدعی هستند که یک فروند ای-۱۰ نیز در حین پوشش هوایی هدف قرار گرفت و خلبان آن مجبور به خروج اضطراری در حریم هوایی کویت شد.<ref>{{پک/بن|کد13|ف=گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند|ک=وب‌سایت اعتماد آنلاین}}</ref>


=== فرضیه ربودن اورانیوم و عملیات فریب ===
=== فرضیه ربودن اورانیوم و عملیات فریب ===
برخی مقام‌های ایرانی و شماری از رسانه‌های بین‌المللی، برخلاف روایت رسمی آمریکا، دربارهٔ ماهیت این عملیات ابراز تردید کرده‌اند.<ref>{{پک/بن|وب۳|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=اقتصادران}}</ref><ref>{{پک/بن|وب۱|ف=احتمال عملیات فریب برای دزدیدن اورانیوم غنی‌شده|ک=تابناک}}</ref> اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در یک نشست خبری اظهار کرد که این اقدام ممکن است فراتر از یک مأموریت نجات بوده و احتمالاً با هدفی دیگر، از جمله انتقال مواد هسته‌ای، انجام شده باشد.<ref>{{پک/بن|وب۲|ف=بقائی: احتمالا آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند|ک=خبرگزاری تسنیم}}</ref> در گزارش‌های مطرح‌شده، فاصلهٔ محل سقوط جنگنده در استان کهگیلویه و بویراحمد با منطقهٔ اصلی عملیات نظامی آمریکا در جنوب اصفهان و نیز حجم نیروها و تجهیزات به‌کاررفته در این مأموریت، از جمله دلایل طرح این تردیدها عنوان شده است.<ref>{{پک/بن|وب۳|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=اقتصادران}}</ref>
برخی مقام‌های ایرانی و شماری از رسانه‌های بین‌المللی، برخلاف روایت رسمی آمریکا، دربارهٔ ماهیت این عملیات ابراز تردید کرده‌اند.<ref>{{پک/بن|کد18|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟ !|ک=وب‌سایت اقتصادران}}</ref><ref>{{پک/بن|کد22|ف=احتمال عملیات فریب برای دزدیدن اورانیوم غنی‌شده|ک=وب‌سایت تابناک}}</ref> اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در یک نشست خبری اظهار کرد که این اقدام ممکن است فراتر از یک مأموریت نجات بوده و احتمالاً با هدفی دیگر، از جمله دزدی مواد هسته‌ای، انجام شده باشد.<ref>{{پک/بن|کد24|ف=بقائی: احتمالاً آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند|ک=خبرگزاری تسنیم}}</ref> در گزارش‌های مطرح‌شده، فاصلهٔ محل سقوط جنگنده در استان کهگیلویه و بویراحمد با منطقهٔ اصلی عملیات نظامی آمریکا در جنوب اصفهان و نیز حجم نیروها و تجهیزات به‌کاررفته در این مأموریت، ازجمله دلایل طرح این تردیدها عنوان شده است.<ref>{{پک/بن|کد18|ف=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|ک=وب‌سایت اقتصادران}}</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۲۸: خط ۶۳:


== منابع ==
== منابع ==
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱}}|عنوان=ادعای آتش خودی آمریکا بر سر سه اف-۱۵ سرنگون شده تحت نظارت فرو می‌پاشد|وبگاه=دیفنس سکیوریتی آسیا|تاریخ=۳ مارس ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://defencesecurityasia.com/en/us-f15-friendly-fire-iran-s300-sayyad-patriot-link16-command-failure-gulf-crisis/}}
{{آغاز منابع}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد22}}|عنوان=احتمال عملیات فریب برای دزدیدن اورانیوم غنی‌شده|وبگاه=وب‌سایت تابناک|تاریخ=۱۸ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1365851}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۳}}|عنوان=اولین سرنگونی جنگنده آمریکایی در ۲۳ سال — تحلیل پدافند هوایی ایران|وبگاه=میگ‌فلوگ|تاریخ=۴ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://migflug.com/jetflights/first-shootdown-in-23-years-what-it-reveals-about-irans-air-defences/}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد8}}|عنوان=ادعای ان‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه: جنگنده آمریکایی اف-۱۵ که ماه پیش بر فراز جنوب غربی ایران سرنگون شد، احتمالاً با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته|وبگاه=خبرگزاری انتخاب|تاریخ=۹ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.entekhab.ir/fa/news/923600}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد5}}|عنوان=ادعای سی‌بی‌اس دربارهٔ نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران|وبگاه=روزنامه دنیای اقتصاد|تاریخ=۱۴ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4261944}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۲}}|عنوان=ایالات متحده برای بازیابی خلبان سرنگون شده در ایران آرمادایی با بیش از ۱۵۰ هواگرد مستقر کرد|وبگاه=دیفنس‌اسکوپ|تاریخ=۶ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://defensescoop.com/2026/04/06/us-deployed-more-than-150-aircraft-rescue-downed-aviator-iran/}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد6}}|عنوان=اعتراف رسمی مقامات آمریکایی: جنگنده اف-۱۵ توسط ایران سرنگون شده است|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=۱۵ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6790830}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد24}}|عنوان=بقائی: احتمالاً آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند|وبگاه=خبرگزاری تسنیم|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/17/3558503/بقائی-احتمالا-آمریکایی-ها-دنبال-دزدیدن-اورانیوم-بوده-اند}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۴}}|عنوان=تایم‌لاین دو جت نظامی آمریکا که توسط نیروهای ایرانی سرنگون شدند|وبگاه=گاردین|تاریخ=۵ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/05/timeline-us-military-jets-shot-down}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد23}}|عنوان=جزئیات جدید از ۲ بار سقوط خلبان جنگنده اف ۱۵ آمریکا در ایران / هر دو بار موفق به فرار شد|وبگاه=روزنامه شرق|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1107544}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد12}}|عنوان=جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی فرارو|تاریخ=۱۶ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://fararu.com/fa/tiny/news-960499}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۵}}|عنوان=حتی برترین جت‌های آمریکا با ریسک مواجه‌اند: حادثه اف-۱۵ فضای هوایی پیچیده بر فراز ایران را برجسته می‌کند|وبگاه=رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی|تاریخ=۴ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.rferl.org/a/f15-warplane-downed-iran-combat-crew/33724843.html}}
* {{یادکرد وب|عنوان=خلبان جنگنده اف-15 آمریکا چگونه دو بار در جنگ علیه ایران سقوط کرد؟|نشانی=https://nournews.ir/fa/news/321531/خلبان-جنگنده-اف-15-آمریکا-چگونه-دو-بار-در-جنگ-علیه-ایران-سقوط-کرد؟|تاریخ=13 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=16 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|کد14}}|وبگاه=وب‌سایت نورنیوز}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود|نشانی=https://ir.voanews.com/a/iran-us-epic-fury-trump-pilots/8134959.html|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=15 تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|کد15}}|وبگاه=صدای آمریکا}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۸}}|عنوان=سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم|وبگاه=بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ=11 اسفند 1404|تاریخ بازبینی=16 تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/ckg1xz7pldgo}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد9}}|عنوان=روایت خلبان آمریکایی از لحظه سرنگونی جنگنده F۱۵ در آسمان ایران|وبگاه=خبرگزاری ایمنا|تاریخ=۳ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.imna.ir/news/982597}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد10}}|عنوان=روایت خلبان جنگنده ساقط شده آمریکایی از قدرت پهپادی ایران|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://farsnews.ir/Mehdiabaszadeh148/1782215774642100743/}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۹}}|عنوان=گزارش کنگره آمار ۴۲ هواگرد آمریکایی مفقود یا آسیب‌دیده در عملیات خشم حماسی را برشمرد|وبگاه=میلیتاری تایمز|تاریخ=۲۲ مه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.militarytimes.com/news/pentagon-congress/2026/05/22/congressional-report-tallies-42-us-aircraft-lost-or-damaged-in-operation-epic-fury/}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد11}}|عنوان=روایت یک خلبان جنگندهٔ اف‑۱۵ آمریکایی پس از سرنگونی بر فراز ایران|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی فرارو|تاریخ=۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://fararu.com/fa/news/982111}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد3}}|عنوان=سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم|وبگاه=بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ=11 اسفند 1404|تاریخ بازبینی=16 تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/ckg1xz7pldgo}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱۰}}|عنوان=ماموریت نجاتی که ۲ خدمه اف-۱۵ئی استرایک ایگل را به خانه بازگرداند|وبگاه=میلیتاری تایمز|تاریخ=۷ آوریل ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.militarytimes.com/news/your-military/2026/04/08/the-rescue-mission-that-brought-2-f-15e-strike-eagle-crew-members-home/}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد1}}|عنوان=شاهکار ایران؛ انهدام جنگنده آمریکایی در جریان جنگ|وبگاه=وب‌سایت تابناک|تاریخ=۱۱ اسفند ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1360667}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد18}}|عنوان=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|وبگاه=وب‌سایت اقتصادران|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.eghtesadran.com/عملیات-نجات-خلبان-یا-ربودن-اورانیوم؟/}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web8}}|عنوان=اعتراف رسمی مقامات آمریکایی: جنگنده اف-۱۵ توسط ایران سرنگون شده است|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=۱۵ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6790830}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد2}}|عنوان=فوری؛ ایران 3 فروند جنگنده اف-15 آمریکا را ساقط کرد|وبگاه=خبرگزاری آوا|تاریخ=۱۱ اسفند ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.avapress.com/fa/news/347662/}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد21}}|عنوان=گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران|وبگاه=وب‌سایت تابناک|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1366785}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۷}}|عنوان=ادعای ان‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه: جنگنده آمریکایی اف-۱۵ که ماه پیش بر فراز جنوب غربی ایران سرنگون شد، احتمالاً با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته|وبگاه=خبرگزاری انتخاب|تاریخ=۹ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.entekhab.ir/fa/news/923600}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد13}}|عنوان=گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند|وبگاه=وب‌سایت اعتماد آنلاین|تاریخ=16 فروردین 1405|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/767340-خلبان-جنگنده-سلاح}}
 
{{چپ‌چین}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۹}}|عنوان=ایران دو جنگنده امریکایی را سرنگون کرد؛ اف-۱۵ و ای-۱۰ چه نوع جنگندههاییاند؟|وبگاه=خبرگزاری آفاق|تاریخ=۱۵ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://afaaq.af/international/ایران-دو-جنگنده-امریکایی-را-سرنگون-کرد/}}
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد7}}|عنوان=First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis|وبگاه=Iran Air Defence Analysis|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=7 جولای 2026|نشانی=https://iranairdefence.com/first-us-shootdown/|کد زبان=en}}
 
* {{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|کد4}}|عنوان=US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure|وبگاه=Defence Security Asia|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=7 جولای 2026|نشانی=https://defencesecurityasia.com/us-friendly-fire-f15-iran/|کد زبان=en}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱۶}}|عنوان=پایان جولان عقاب در آسمان ایران؛ ایگل چگونه سقوط کرد؟|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=۷ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://farsnews.ir/TM_911/1777352637741445943/}}
{{پایان چپ‌چین}}
 
{{پایان منابع}}
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱۰}}|عنوان=جزئیات جدید از ۲ بار سقوط خلبان جنگنده اف ۱۵ آمریکا در ایران / هر دو بار موفق به فرار شد|وبگاه=روزنامه شرق|تاریخ=۱۳ خرداد ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.sharghdaily.com/fa/tiny/news-1107544}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۵۳}}|عنوان=روایت خلبان آمریکایی از لحظه سرنگونی جنگنده F۱۵ در آسمان ایران|وبگاه=خبرگزاری ایمنا|تاریخ=۳ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.imna.ir/news/982597}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۵۷}}|عنوان=روایت خلبان جنگنده ساقطشده آمریکایی از قدرت پهپادی ایران|وبگاه=خبرگزاری فارس|تاریخ=۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://farsnews.ir/Mehdiabaszadeh148/1782215774642100743/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب61}}|عنوان=روایت یک خلبان جنگندهٔ اف‑۱۵ آمریکایی پس از سرنگونی بر فراز ایران|وبگاه=پایگاه خبری تحلیلی فرارو|تاریخ=۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://fararu.com/fa/news/982111}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱۴}}|عنوان=شاهکار ایران؛ انهدام جنگنده آمریکایی در جریان جنگ|وبگاه=تابناک|تاریخ=۱۱ اسفند ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1360667}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱۵}}|عنوان=فوری؛ ایران 3 فروند جنگنده اف-15 امریکا را ساقط کرد|وبگاه=خبرگزاری آوا|تاریخ=۱۱ اسفند ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.avapress.com/fa/news/347662/}}
 
{{یادکرد وب|عنوان=دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود|نشانی=https://ir.voanews.com/a/iran-us-epic-fury-trump-pilots/8134959.html|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=15 تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|صدای آمریکا}}|وبگاه=صدای آمریکا}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱}}|عنوان=احتمال عملیات فریب برای دزدیدن اورانیوم غنی‌شده|وبگاه=تابناک|تاریخ=۱۸ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1365851}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۲}}|عنوان=بقائی: احتمالا آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند|وبگاه=خبرگزاری تسنیم|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/4262241}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۳}}|عنوان=عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!|وبگاه=اقتصادران|تاریخ=۱۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.eghtesadran.com/1977756}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۱}}|عنوان=ادعای سی‌بی‌اس درباره نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران|وبگاه=روزنامه دنیای اقتصاد|تاریخ=۱۴ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4261944}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۲}}|عنوان=جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟|وبگاه=فرارو|تاریخ=۱۶ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://fararu.com/fa/tiny/news-960499}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب۳}}|عنوان=گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران|وبگاه=تابناک|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۵ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1366785}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web1}}|عنوان=American F-15 pilot was shot down twice during Operation Epic Fury, according to report|وبگاه=Sandboxx|تاریخ=۶ ژوئن ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.sandboxx.us/report/american-f-15-pilot-shot-down-twice/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web2}}|عنوان=CENTCOM denies Iranian claim of downing US F-15|وبگاه=Radio Free Europe/Radio Liberty|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.rferl.org/centcom-denies-f15-shootdown/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web3}}|عنوان=Even Top US Jets Face Risks: F-15 Incident Highlights Complex Airspace Over Iran|وبگاه=RFE/RL|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://www.rferl.org/f15-incident-complex-airspace/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web4}}|عنوان=First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis|وبگاه=Iran Air Defence Analysis|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://iranairdefence.com/first-us-shootdown/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|web5}}|عنوان=U.S. deployed armada with more than 150 aircraft to recover downed aviator in Iran|وبگاه=DefenseScoop|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://defensescoop.com/us-armada-recover-aviator-iran/}}
 
{{یادکرد وب|شناسه={{شناسه یادکرد|وب6}}|عنوان=US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure|وبگاه=Defence Security Asia|تاریخ=۶ ژوئیه ۲۰۲۶|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|نشانی=https://defencesecurityasia.com/us-friendly-fire-f15-iran/}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۲۲

سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران

سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران؛ هدف‌گیری و سقوط جنگندهٔ اف-۱۵ آمریکایی توسط سامانه‌های پدافندی ایران.

سرنگونی جنگنده اف-۱۵ آمریکا توسط ایران، واقعه‌ای نظامی در جریان جنگ رمضان بود که طی آن یک فروند هواپیمای مک‌دانل داگلاس اف-۱۵ئی استرایک ایگل نیروی هوایی ایالات متحده توسط پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفت. این حادثه که منجر به خروج اضطراری خدمه و اجرای عملیات جستجو و نجات توسط آمریکا شد، در تحلیل‌های استراتژیک هوانوردی نظامی بازتاب یافت.

انهدام اف-۱۵ در آسمان کویت

در نهم اسفند ۱۴۰۴ش برابر با ۲۸ فوریه ۲۰۲۶م، ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی گسترده‌ای را علیه زیرساخت‌های نظامی و هسته‌ای ایران آغاز کردند. در این جنگ، تنش‌های هوایی شدیدی در منطقه جریان داشت؛ از جمله در اول مارس ۲۰۲۶م، گزارشی منتشر شد مبنی بر اینکه سه فروند اف-۱۵ئی آمریکایی در حین رهگیری پهپادهای ایرانی، به اشتباه توسط پدافند هوایی کویت هدف قرار گرفته‌اند.[۱][۲]

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) برخی ادعاهای اولیه ایران مبنی بر سرنگونی جت‌های جنگنده در هفته‌های ابتدایی جنگ را جنگ روانی و اطلاعات غلط توصیف کرد، اما تأیید کرد که حوادثی ناشی از آتش خودی رخ داده است.[۳] این فرضیه که توسط برخی منابع آمریکایی برای توجیه سقوط همزمان سه فروند اف-۱۵ مطرح شده بود، در برخی بازرسی‌های فنی رد شد و شواهدی به موفقیت پدافند هوایی ایران اشاره دارد.[۴]

انهدام اف-۱۵ در آسمان ایران

در بامداد جمعه ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ش برابر با ۳ آوریل ۲۰۲۶م، یک فروند جنگنده F-15E آمریکایی بر فراز ایران سرنگون شد. اگرچه مقامات آمریکایی در ابتدا وقوع هرگونه حادثه برای جنگنده خود را تکذیب کردند، اما پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر فرود خلبان و تکنیسین تسلیحات با چتر نجات در خاک ایران، وقوع حادثه را تأیید کردند.[۵][۶] این اولین جنگنده سرنشین‌دار ایالات متحده بود که پس از ۲۳ سال در یک درگیری رزمی توسط آتش دشمن سرنگون می‌شد.[۷]

بر اساس ادعای منابع آگاه نظامی، احتمال می‌رود ایران برای سرنگونی این جنگنده پیشرفته از تسلیحات جدید و کمک‌های فنی متحدان خود استفاده کرده باشد. گزارش‌های ان‌بی‌سی حاکی از آن است که موشک‌های دوش‌پرتاب (MANPADS) پیشرفته ساخت چین در هدف قرار دادن اف-۱۵ها در ارتفاع پایین نقش داشته باشند. همچنین گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر در اختیار قرار دادن رادارهای هشدار زودهنگام دوربرد توسط پکن به تهران در روزهای آغازین درگیری مطرح شده است که توان پدافندی ایران را در برابر هواپیماهای رادارگریز افزایش داد.[۸]

سی‌ان‌ان در گزارشی اختصاصی مدعی شد که خلبانان نجات‌یافته از مشاهده آرایش‌های عجیب و پیچیده‌ای از پهپادهای ایرانی در آسمان خبر داده‌اند که به صورت یکپارچه و شناور جابجا می‌شدند.[۹] این پهپادها که به‌دلیل درخشش و نوع حرکت دسته‌جمعی به موجودات فضایی یا عروس دریایی تشبیه شده‌اند، از فناوری پیشرفته‌ای شبکه‌سازی مش بهره می‌بردند که خلبانان آمریکایی را غافلگیر کرده بود.[۱۰] به‌گفته کارشناسان نظامی، این قابلیت که پیش‌تر تصور نمی‌شد در اختیار ایران باشد، باعث نگرانی جدی فرماندهان آمریکایی شده است.[۱۱]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، محل سقوط این جنگنده در ارتفاعات صعب‌العبور استان کهگیلویه و بویراحمد بوده است.[۱۲] هر دو خدمه پروازی موفق به خروج اضطراری (اجکت) شدند اما در دو نقطه متفاوت در خاک ایران فرود آمدند.[۱۳] بر اساس برخی منابع، یکی از این خلبانان، پیشتر نیز در جریان سقوط سه جنگنده اف-۱۵ در آسمان کویت نیز مجبور به فرود اضطراری شده است.[۱۴][۱۵]

مقامات محلی و نظامی ایران بلافاصله نیروهای خود را برای بازداشت خلبانان بسیج کردند و جایزه‌ای برای دستگیری یا هدف قرار دادن آن‌ها تعیین شد.[۱۶] عشایر خوزستان و کهگیلویه و بویراحمد اعلام کردند تا زمانی که این خلبانان را پیدا نکنند دست از تلاش برنمی‌دارند. آنها در گفتگو با منابع خبر گفتند: «این کار را نه به خاطر پاداش و نه به دلیل ماجراجویی، بلکه به این دلیل انجام می‌دهیم که پیامی برای سایر خلبانان آمریکایی ارسال کنیم که نباید به خاک ایران تجاوز کنند.»[۱۷]

عملیات نجات

پس از سقوط جنگنده اف-۱۵، ایالات متحده عملیات نجات را آغاز کرد. در این عملیات بیش از ۱۵۰ فروند انواع هواگرد و جنگنده برای پوشش هوایی و خارج کردن خلبان از خاک ایران به کار گرفته شدند.[۱۸] گزارش شده است که نیروهای انتظامی، عشایر و مردم محلی در مناطق چهارمحال و بختیاری با سلاح‌های سبک به سمت هواگردهای گشت‌زنی آمریکایی شلیک کرده‌اند. برخی منابع به نقل از یک منبع نظامی مدعی شدند که جنگنده‌های آمریکایی مناطقی از کهگیلویه و بویراحمد را بمباران کرده‌اند تا احتمالاً خلبان خود را پیش از اسارت توسط ایران، از بین ببرند.[۱۹][۲۰]

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ادعا دارد که خلبان اول چند ساعت بعد از سقوط نجات پیدا کرد، اما نجات افسر دوم به‌دلیل جراحات شدید و حضور نیروهای ایرانی در منطقه، حدود ۴۸ ساعت به طول انجامید.[۲۱] او همچنین در صبح ۱۶ فروردین با انتشار پیامی مدعی شد که ارتش آمریکا یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های جستجو و نجات تاریخ خود را انجام داده است.[۲۲]

در جریان این عملیات، گزارش‌هایی مبنی بر انهدام دو بالگرد بلک‌هاوک و یک هواپیمای سی-۱۳۰ آمریکایی نیز منتشر شد.[۲۳] نیویورک تایمز ساعاتی پس از پیام پیروزی ترامپ گزارش داد که دست‌کم دو هواپیمای ترابری آمریکایی در جریان این مأموریت در ایران زمین‌گیر شدند. طبق این گزارش، فرماندهان آمریکایی به دلیل نقص فنی یا شرایط محیطی مجبور شدند این دو هواپیما را منفجر کنند تا به دست نیروهای ایرانی نیفتند و سپس از سه هواپیمای جدید برای تخلیه پرسنل استفاده کردند.[۲۴] منابع ایرانی با انتشار تصاویری از لاشه‌های در حال سوختن تجهیزات آمریکایی، این واقعه را تکرار شکست عملیات پنجه عقاب (واقعه طبس) توصیف کردند.[۲۵] همچنیین منابع خبری مدعی هستند که یک فروند ای-۱۰ نیز در حین پوشش هوایی هدف قرار گرفت و خلبان آن مجبور به خروج اضطراری در حریم هوایی کویت شد.[۲۶]

فرضیه ربودن اورانیوم و عملیات فریب

برخی مقام‌های ایرانی و شماری از رسانه‌های بین‌المللی، برخلاف روایت رسمی آمریکا، دربارهٔ ماهیت این عملیات ابراز تردید کرده‌اند.[۲۷][۲۸] اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در یک نشست خبری اظهار کرد که این اقدام ممکن است فراتر از یک مأموریت نجات بوده و احتمالاً با هدفی دیگر، از جمله دزدی مواد هسته‌ای، انجام شده باشد.[۲۹] در گزارش‌های مطرح‌شده، فاصلهٔ محل سقوط جنگنده در استان کهگیلویه و بویراحمد با منطقهٔ اصلی عملیات نظامی آمریکا در جنوب اصفهان و نیز حجم نیروها و تجهیزات به‌کاررفته در این مأموریت، ازجمله دلایل طرح این تردیدها عنوان شده است.[۳۰]

پانویس

  1. ↑ «شاهکار ایران؛ انهدام جنگنده آمریکایی در جریان جنگ»، وب‌سایت تابناک.
  2. ↑ «فوری؛ ایران 3 فروند جنگنده اف-15 آمریکا را ساقط کرد»، خبرگزاری آوا.
  3. ↑ «سنتکام: سقوط سه اف-۱۵اشتباه پدافند کویت بود؛ قرارگاه خاتم‌الانبیاء: ما زدیم»، بی‌بی‌سی فارسی.
  4. ↑ “US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure”, Defence Security Asia.
  5. ↑ «ادعای سی‌بی‌اس دربارهٔ نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران»، روزنامه دنیای اقتصاد.
  6. ↑ «اعتراف رسمی مقامات آمریکایی: جنگنده اف-۱۵ توسط ایران سرنگون شده است»، خبرگزاری مهر.
  7. ↑ “First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis”, Iran Air Defence Analysis.
  8. ↑ «ادعای ان‌بی‌سی به نقل از منابع آگاه: جنگنده آمریکایی اف-۱۵ که ماه پیش بر فراز جنوب غربی ایران سرنگون شد، احتمالاً با یک موشک دوشپرتاب ساخت چین هدف قرار گرفته»، خبرگزاری انتخاب.
  9. ↑ «روایت خلبان آمریکایی از لحظه سرنگونی جنگنده F۱۵ در آسمان ایران»، خبرگزاری ایمنا.
  10. ↑ «روایت خلبان جنگنده ساقط شده آمریکایی از قدرت پهپادی ایران»، خبرگزاری فارس.
  11. ↑ «روایت یک خلبان جنگندهٔ اف‑۱۵ آمریکایی پس از سرنگونی بر فراز ایران»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
  12. ↑ «جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
  13. ↑ «گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند»، وب‌سایت اعتماد آنلاین.
  14. ↑ «خلبان جنگنده اف-15 آمریکا چگونه دو بار در جنگ علیه ایران سقوط کرد؟»، وب‌سایت نورنیوز.
  15. ↑ «جزئیات جدید از ۲ بار سقوط خلبان جنگنده اف ۱۵ آمریکا در ایران / هر دو بار موفق به فرار شد»، روزنامه شرق.
  16. ↑ «جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
  17. ↑ «گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند»، وب‌سایت اعتماد آنلاین.
  18. ↑ «دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود»، صدای آمریکا.
  19. ↑ «عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!»، وب‌سایت اقتصادران.
  20. ↑ «جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
  21. ↑ «دونالد ترامپ: عملیات نجات خلبانان ما در ایران نمایش قدرت آمریکا بود»، صدای آمریکا.
  22. ↑ «گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران»، تابناک.
  23. ↑ «عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!»، وب‌سایت اقتصادران.
  24. ↑ «جنگ روایت‌ها دربارهٔ نجات دو خلبان F-15 آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو.
  25. ↑ «عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!»، وب‌سایت اقتصادران.
  26. ↑ «گفت‌وگوی اعتماد با خبرنگاران محلی دربارهٔ خلبانان جنگنده سقوط کرده در کهگیلویه و بویر احمد / عشایر و روستاییان با سلاح به مناطق کوهستانی و دشت‌های استان سرازیر شده‌اند»، وب‌سایت اعتماد آنلاین.
  27. ↑ «عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟ !»، وب‌سایت اقتصادران.
  28. ↑ «احتمال عملیات فریب برای دزدیدن اورانیوم غنی‌شده»، وب‌سایت تابناک.
  29. ↑ «بقائی: احتمالاً آمریکایی‌ها دنبال دزدیدن اورانیوم بوده‌اند»، خبرگزاری تسنیم.
  30. ↑ «عملیات نجات خلبان یا ربودن اورانیوم؟!»، وب‌سایت اقتصادران.

منابع

  • "First US Fighter Shootdown in 23 Years — Iran Air Defence Analysis". Iran Air Defence Analysis (به انگلیسی). 6 July 2026. Retrieved 7 July 2026.
  • "US Friendly Fire Claim Over Three Downed F-15s Collapses Under Scrutiny — Evidence Points to Iranian Air Defence Breakthrough or Catastrophic US Command Failure". Defence Security Asia (به انگلیسی). 6 July 2026. Retrieved 7 July 2026.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سرنگونی_جنگنده_اف-۱۵_آمریکا_توسط_ایران&oldid=60549»