بیعت: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی |
||
| (۴۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''بیعت؛''' | '''بیعت؛''' پیمان سیاسی در سنت اسلامی برای اعلام وفاداری، اطاعت و حمایت از رهبر. | ||
بیعت در اسلام، پیمانی سیاسی است که فرد با آن، وفاداری و اطاعت خود را از یک رهبر اعلام میکند. این مفهوم، نخست در زمان [[حضرت محمد]] برای اظهار [[ایمان]] و حمایت از او بهکار میرفت و پس از آن، به یکی از راههای تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در [[فقه اسلامی|فقه]] و اندیشهٔ سیاسی [[مسلمان|مسلمانان]] جایگاه مهمی دارد، اما دربارهٔ نقش آن در مشروعیت حکومت، میان [[شیعه]] و اهلسنت اختلافنظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است. | |||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بیعت از ریشهٔ بیع | بیعت در لغت از ریشهٔ بیع بهمعنای دستدادن برای نهاییکردن معامله است.<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=مفردات الفاظ قرآن|ص=۶۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابنفارس|۱۹۷۹|ک=معجم مقاییس اللغة|ص=۳۲۷|ج=۱}}</ref> پیش از اسلام، هنگام خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر میگذاشتند و آن را صفقه یا بیعت مینامیدند.<ref>{{پک|ابنمنظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=ذیل واژه بیع|ج=}}</ref><ref>{{پک|طریحی|۱۳۷۵|ک=مجمع البحرین|ص=۲۰۲|ج=۵}}</ref> در اصطلاح سیاسی و شرعی، بیعت بهمعنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت ادارهٔ جامعه توسط او است.<ref name=":0292">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۷ و ۱۴۴}}</ref> این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته<ref name=":02182">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۴}}</ref> و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت برای پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت میشود.<ref>{{پک|میبدی|۱۳۷۶|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|ص=۱۸۳–۱۸۴}}</ref> | ||
== پیشینه == | |||
بیعت پیشاز اسلام، رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.<ref>{{پک|شهیدی|۱۳۶۸|ک=کیهان اندیشه|ف=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|ص=۱۲۵}}</ref> با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با [[حضرت محمد|پیامبر]] تبدیل شد<ref name=":021622">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> و نخستین نمونههای آن بیعت [[امام علی]] و [[حضرت خدیجه|خدیجه]] بود.<ref name=":02162">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> بیعتهای مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آنها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر میگرفت.<ref name=":0262">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۹–۱۴۰}}</ref> زنان نیز در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند<ref>{{پک|حرعاملی|۱۴۰۳|ک=وسائل الشیعه|ص=۱۵۲–۱۵۳|ج=۱۴}}</ref><ref name=":0282">{{پک|کلانتر نیستانکی|صالحی|۱۴۰۳|ک=مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی|ف=ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک|مطهریفر|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|ف=بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری}}</ref><ref>{{پک|هاشمی|۱۳۹۰|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=بیعت|ص=۲۴۰–۲۴۱}}</ref> مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوهٔ بیعت آنان با مردان متفاوت و بهصورت گفتاری یا غیرمستقیم بود.<ref>{{پک|زمانی محجوب|۱۳۹۰|ک=معرفت|ف=جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت|ص=۹۱–۱۰۲}}</ref><ref>{{پک|بختیاری|۱۳۸۸|ک=زن در فرهنگ و هنر|ف=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام|ص=۱۰۲–۱۰۴}}</ref> | |||
پساز رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت و سپس از دیگران، گاه با اکراه، بیعت گرفته شد.<ref>{{پک|شوشتری|۱۳۷۶|ک=بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة|ص=۲۸۸–۲۸۹|ج=۶}}</ref> به روایت شیعیان بیعت [[امام علی|علی بن ابیطالب]] با خلفا نیز با اجبار و اکراه بوده است.<ref>{{پک|یاوری|۱۳۸۶|ک=تاریخ اسلام در آینه پژوهش|ف=بازخوانی زمان و علت بیعت امام علی با ابوبکر|ص=۲۰۰}}</ref> این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.<ref>{{پک|مسعودی|۱۳۸۵|ک=مروج الذّهب|ص=۳۱۲ و ۳۴۰|ج=۲}}</ref> در مقابل، بیعت با امام علی با اصرار فراوان مردم و اختیار عمومی در مسجد شکل گرفت.<ref>{{پک|زحیلی|۱۴۲۵|ک=الفقه الاسلامی و ادلّته|ص=۶۹۲|ج=۶}}</ref> این شیوه در بیعت با [[امام حسن مجتبی|امام حسن]] نیز بهعنوان نمونههایی از بیعتهای اختیاری و داوطلبانه ثبت شده است.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۱۱۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابناعثم|۱۴۱۱|ک=الفتوح|ص=۲۸۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|بلاذری|۱۳۴۹|ک=الانساب الاشراف|ص=۱۲۰۵|ج=۳}}</ref> [[معاویه]] در جهت بیعتگیری برای [[یزید]]، از ابزارهایی چون تهدید، تطمیع، وعدهٔ حکومت و ایجاد اختلاف بهره جست.<ref>{{پک|عبدالمجید|۱۹۹۸|ک=البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی|ص=۶۰–۶۱|ج=۱}}</ref> یزید نیز درصدد بود تا از [[امام حسین]] و چند شخص دیگر در [[مدینه]]، با زور و اجبار بیعت بگیرد، اما او این بیعت را نپذیرفت و آن را نشانهٔ ذلت دانست.<ref>{{پک|طبری|۱۳۸۷|ک=تاریخ طبری|ص=۳۳۸-340|ج=۵}}</ref> | |||
در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل ارادهٔ حاکم تبدیل شد و روشهایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی با عنوان رزقالبیعه رواج یافت.<ref>{{پک|عبدالمجید|۱۹۹۸|ک=البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی|ص=۶۰–۶۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قاسمی|۱۴۰۵|ک=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی|ص=۲۸۶|ج=۱}}</ref> در ایران نیز سنت بیعت در [[حکومتهای شیعه در ایران|دولتهای شیعی]] و محلی مانند [[علویان طبرستان]]، [[باوندیان]]،<ref>{{پک|طبری|۱۳۸۷|ک=تاریخ طبری|ص=۲۷۳–۲۷۴|ج=۹}}</ref> [[سربداران]]،<ref>{{پک|لاری|۱۳۹۳|ک=مرآت الادوار و مرقات الأخبار|ص=۷۶۹|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|میرخواند|۱۲۳۳|ک=روضة الصفا|ص=۶۰۱–۶۰۲|ج=۵}}</ref> [[مرعشیان]]<ref>{{پک|مجد|۱۳۸۸|ک=ظهور و سقوط مرعشیان|ص=۱۶۸–۱۶۹|ج=}}</ref> و [[آلکیا]] وجود داشته است.<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۱|ک=وبسایت گیلار|ف=فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان}}</ref> | |||
=== | == ارکان و احکام فقهی == | ||
بیعت دارای سه رکن بیعتکننده، بیعتشونده و موضوع بیعت است.<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۳–۳۴}}</ref> شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایتمندی است و در بیعتشونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است.<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۴}}</ref><ref>{{پک|دیلمی|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|ص=۸۳–۸۸}}</ref> از منظر فقهی بیعت، پیمانی شرعی و دوسویه است که براساس قاعدهٔ «اوفوا بالعقود»، وفای به آن در برابر امام عادل، واجب و شکستن آن حرام تلقی میشود.<ref name=":0232">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۵۹–۱۶۰}}</ref> | |||
== | == دیدگاهها == | ||
بیعت در اندیشهٔ سیاسی شیعه اعلام تعهد به حاکمی است که از پیش منصوب شده است. در این دیدگاه، بیعت، منشأ مشروعیت نیست و تأکیدی بر حمایت عملی دارد.<ref name=":0223">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref><ref>{{پک|عمید زنجانی|۱۳۷۷|ک=فقه سیاسی|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|سبحانی تبریزی|۱۳۶۴|ک=مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه|ص=۲۶۱–۲۶۳|ج=۱}}</ref> در [[عصر غیبت]]، برخی فقها بیعت را در شکلگیری [[ولایت فقیه]] مؤثر میدانند.<ref>{{پک|مهسوری|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت یا انتخابات|ص=۷۵–۷۹}}</ref><ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۴۲۵|ک=انوار الفقاهة: کتاب البیع|ص=۵۱۹|ج=۱}}</ref> [[اهلسنت]]، بیعت نخبگان یا همگان را راه تحقق خلافت میدانند.<ref>{{پک|حاتمی|۱۳۸۴|ک=دانش سیاسی|ف=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت|ص=۸۶–۸۷}}</ref> در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است<ref name=":02152">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۷۳}}</ref> و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.<ref name=":0222">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref> | |||
=== | == نسبت بیعت با مفاهیم مدرن == | ||
امروزه بیعت، جای خود را به مفاهیم جدیدتری از مشروعیت و وفاداری سیاسی داده<ref>{{پک|خلیلی|۱۳۹۵|ک=مطالعات دولتپژوهی در جمهوری اسلامی ایران|ف=تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی|ص=۹۹–۱۰۲}}</ref> و با چالشهایی روبور شده است.<ref>{{پک/بن|بیعت۲|ک=خبرگزاری رسا|ف=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است، ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزشهای دینی و انقلابی است}}</ref> گروهی، بیعت را متمایز از رأیگیری و انتخابات امروزی میدانند،<ref>{{پک|میبدی|۱۳۷۶|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|ص=۲۰۰–۲۰۱}}</ref> اما برخی مانند [[محمد عبده]]<ref>{{پک|عنایت|۱۳۸۹|ک=اندیشه سیاسی در اسلام معاصر|ص=۲۳۶|ج=}}</ref> و [[سید روحالله خمینی]]،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> بیعت را با اصول قراردادهای اجتماعی و مراجعه به آرای عمومی، قابل تطبیق دانستهاند.<ref>{{پک/بن|بیعت۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۵|ک=وبسایت پرتال امام خمینی|ف=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی}}</ref><ref>{{پک|موسویان|۱۳۸۰|ک=نامه مفید|ف=بیعت و رأی|ص=۵۹}}</ref> برخی مانند [[علی عبدالرازق]] نیز بیعت را ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرتهای استبدادی دانستهاند.<ref>{{پک|یوسفی اشکوری|۱۳۸۱|ک=بازتاب اندیشه|ف=اسلام و مبانی قدرت|ص=}}</ref> [[طالبان]]، بیعت را برای انسجام درونگروهی بهکار میبرد و در برخی جوامع، بیعت در قالب وفاداری به قوانین مدنی بازخوانی میشود.<ref>{{پک/بن|بیعت۹|ک=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق|ف=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان}}</ref><ref>{{پک|مصباح یزدی|۱۳۷۵|ک=پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی|ف=اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها}}</ref> | |||
در [[نظام جمهوری اسلامی ایران]]، بیعت از طریق [[مشارکت در انتخابات]] و سازوکار [[مجلس خبرگان رهبری]] بهمثابه بیعتی انشایی، نهادینه شده است.<ref name=":02172">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> در اندیشهٔ [[علامه طباطبایی]]،<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۹۳|ک=المیزان فی التفسیر القران|ص=۲۷۰–۲۷۴ و ۴۰۹|ج=۱۸}}</ref><ref name=":023">{{پک|نیکونهاد|زارع|۱۳۹۸|ک=پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب|ف=نسبتسنجی درونمایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه رأی در حقوق اساسی مدرن|ص=۱۵۱ و ۱۵۴}}</ref> بیعت همچنان یک تعهد طرفینی است و مبنای مقبولیت عمومی و فعلیتیابی قدرت اجرایی است.<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> برایناساس، ابزارهای نوین سیاسی-اجتماعی نظیر راهپیمایی<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت}}</ref> و مراسم تشییع شخصیتهایی چون [[تشییع جنازه قاسم سلیمانی|قاسم سلیمانی]]،<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۷|ک=وبسایت آیتالله سید محمدمهدی میرباقری|ف=تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم}}</ref> [[تشییع جنازه سید ابراهیم رئیسی|سید ابراهیم رئیسی]]<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۶|ک=خبرگزاری کیهان|ف=تشییع میلیونی آیتالله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود}}</ref> و [[تشییع رهبر شهید|سید علی خامنهای]]،<ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۴|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمانهای انقلاب بود}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۰۰۵|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=آیتالله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود}}</ref> بیعت تأکیدی هستند. این دگرگونی، هم اراده مردم را اِعمال میکند و هم اتمام حجتی است بر حاکم که براساس مصلحت عمومی، مسئولیت را بپذیرد.<ref name=":022">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعهشناسی|ف=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
== | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{یادکرد | {{آغاز منابع}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=آیتالله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود|نشانی=https://www.irna.ir/news/86206940/آیت-الله-خاتمی-تشییع-رهبر-شهید-بزرگ-ترین-نمایش-بیعت-ملت-با|تاریخ=۲۱ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۵}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابناعثم|نام=محمد بن علی|عنوان=الفتوح|سال=۱۴۱۱|مکان=بیروت|ناشر=دار الاضواء|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=علی شیری|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنفارس|نام=ابوالحسن احمد|عنوان=معجم مقاییس اللغة|سال=۱۹۷۹|مکان=بیروت|ناشر=دار الفکر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنمنظور|نام=محمّد بن مکرم|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=احمدنژاد|نام۱=محمود|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_21858.html|ژورنال=شیعهشناسی|دوره=سیزدهم|شماره=پنجاه|صفحات=۱۳۵–۱۶۲|نام۲=نعمت|نام خانوادگی۲=داورپناه|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=اخوان کاظمی|نام۱=مسعود|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|پیوند=https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0039\u0036\u0031\u0030\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false|ژورنال=پژوهش ملل|دوره=سوم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۶۳–۷۷|نام۲=سجاد|نام خانوادگی۲=رستمی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=افشاری|نام۱=محمد|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|پیوند=|ژورنال=پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|دوره=|شماره=|صفحات=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱= | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=یاوری|نام۱=محمدجواد|تاریخ=۱۳۸۶|عنوان=بازخوانی زمان و علت بیعت امام علی با ابوبکر|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/315607/بازخوانی-زمان-و-علت-بیعت-امام-علی-علیه-السلام-با-ابوبکر|ژورنال=تاریخ اسلام در آینه پژوهش|دوره=چهارم|شماره=سوم|صفحات=۱۹۳–۲۱۲}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بختیاری|نام۱=شهلا|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام|پیوند=https://jwica.ut.ac.ir/article_19994.html|ژورنال=زن در فرهنگ و هنر|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۸۱–۱۰۵}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بلاذری|نام=احمد بن یحیی|عنوان=الانساب الاشراف|سال=۱۳۴۹|مکان=بیروت|ناشر=مؤسسة الاعلمی للمطبوعات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمدباقر محمودی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1383827/بیعت-در-فلسفه-سیاسی-اسلام-از-پیمان-مشروع-الهی-تا-همراهی-مردمی|تاریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۴}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم|نشانی=https://mirbaqeri.ir/تحلیل-شهادت-سردار-سلیمانی؛-بیعت-مردم-ب/|تاریخ=۱ بهمن ۱۳۹۸|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۷}}|وبگاه=وبسایت آیتالله سید محمدمهدی میرباقری}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمانهای انقلاب بود|نشانی=https://www.irna.ir/news/86208471/تشییع-باشکوه-رهبر-شهید-تجلی-بصیرت-ملت-و-بیعت-مجدد-با-آرمان-های|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۴}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تشییع میلیونی آیتالله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود|نشانی=https://kayhan.ir/fa/news/288815/تشییع-میلیونی-آیتالله-رئیسی-اعلام-بیعت-با-نظام-جمهوری-اسلامی-و-پایبندی-به-خط-امام-بود|تاریخ=۴ خرداد ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۶}}|وبگاه=خبرگزاری کیهان}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاتمی|نام۱=محمدرضا|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت|پیوند=https://pkn.isu.ac.ir/article_77.html|ژورنال=دانش سیاسی|دوره=اول|شماره=یکم|صفحات=۶۷–۹۹}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حر عاملی|نام=محمد بن حسن|عنوان=وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة|سال=۱۴۰۳|مکان=بیروت|ناشر=عبدالرحیم ربانی شیرازی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خلیلی|نام۱=علی|تاریخ=۱۳۹۵|عنوان=تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1197651/تداوم-نظریه-مشروعیت-الهی-در-نظام-سیاسی-ایران-از-دوره-باستان-تا-انقلاب-اسلامی|ژورنال=مطالعات دولتپژوهی در جمهوری اسلامی ایران|دوره=دوم|شماره=یکم|صفحات=۸۱–۱۰۴}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=دیلمی|نام۱=احمد|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118810/ماهیت-بیعت-از-منظر-حدیث-شیعه|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۸۱–۹۳}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=مفردات الفاظ القرآن|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الشامیة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=صفوان عدنان داوودی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱= | * {{یادکرد وب|عنوان=راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6745248/راهپیمایی-۲۲-بهمن-تجدید-بیعت-تاریخی-ملت-ایران-با-انقلاب-و-ولایت|تاریخ=۲۱ بهمن ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۳}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=زحیلی|نام=وهبه|عنوان=الفقه الاسلامی و ادلّته|سال=۱۴۲۵|مکان=دمشق|ناشر=دار الفکر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=زمانی محجوب|نام۱=حبیب|تاریخ=۱۳۹۰|عنوان=جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت|پیوند=https://lib.eshia.ir/10244/170/7|ژورنال=معرفت|دوره=بیستم|شماره=صد و هفتاد|صفحات=۹۱–۱۰۲}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی تبریزی|نام=جعفر|عنوان=مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه|سال=۱۳۶۴|مکان=قم|ناشر=موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد وب|عنوان=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است، ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزشهای دینی و انقلابی است|نشانی=https://rasanews.ir/fa/news/120066/شرکت-در-انتخابات-نوعی-بیعت-و-اعلام-وفاداری-به-نظام-اسلامی-است-9دی-روز-دفاع-جانانه-مردم-از-ارزش-های-دینی-و-انقلابی-است|تاریخ=۹ دی ۱۳۹۰|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۲}}|وبگاه=خبرگزاری رسا}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=محمدتقی|عنوان=بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة|سال=۱۳۷۶|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان= | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهیدی|نام۱=سیدجعفر|تاریخ=۱۳۶۸|عنوان=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/25661/بیعت-و-چگونگی-ان-در-تاریخ-اسلام|ژورنال=کیهان اندیشه|دوره=پنجم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۱۲۵–۱۲۹}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طباطبایی|نام=محمدحسین|عنوان=المیزان فی التفسیر القران|سال=۱۳۹۳|مکان=قم|ناشر=دار الکتاب اسلامی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبری|نام=محمد بن جریر|عنوان=تاریخ طبری|سال=۱۳۸۷|مکان=بیروت|ناشر=دار احیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمد ابوالفضل ابراهیم|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طریحی|نام=فخرالدین بن محمد|عنوان=مجمع البحرین|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=مرتضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عبدالمجید|نام=احمد فوأد عبدالجواد|عنوان=البیعة عند مفکری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفکر السیاسی الحدیث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السیاسیة|سال=۱۹۹۸|مکان=قاهره|ناشر=دار قباء|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عمید زنجانی|نام=عباسعلی|عنوان=فقه سیاسی|سال=۱۳۷۷|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عنایت|نام=حمید|عنوان=سیری در اندیشه سیاسی عرب|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر، شرکت کتابهای جیبی فرانکلین|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳|دوره=}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان|نشانی=https://gilyar.ir/فتح-رانکوه-و-لاهیجان-و-تأسیس-حکومت-کیای/|تاریخ=۲۱ مرداد ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۰۰۱}}|وبگاه=وبسایت گیلار}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قاسمی|نام=ظافر|عنوان=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار النفائس|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کلانتر نیستانکی|نام۱=محمد رضا|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2221095/ظرفیت-شناسی-نظام-سازی-بیعت-در-تمدن-نوین-اسلامی|ژورنال=مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی|دوره=سوم|شماره=دهم|صفحات=۷۳–۹۷|نام۲=حمید|نام خانوادگی۲=صالحی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لاری|نام=مصلحالدین محمد|عنوان=مرآت الادوار و مرقات الأخبار|سال=۱۳۹۳|مکان=تهران|ناشر=خلیل ساغروانیان|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی|نشانی=https://farsnews.ir/FarsNews/1510019640000730141/ماهیت-بیعت-و-نقش-آن-در-مشروعیت-حاکم-اسلامی|تاریخ=۱۶ آبان ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۶}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مجد|نام=مصطفی|عنوان=ظهور و سقوط مرعشیان|سال=۱۳۸۸|مکان=بندرعباس|ناشر=دانشگاه آزاد اسلامی بندرعباس|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مسعودی|نام=علی بن حسین|عنوان=مروج الذّهب و معادن الجوهر|سال=۱۳۸۵|مکان=مصر|ناشر=محمد محیی الدین عبدالحمید|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد وب|عنوان=اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها|نشانی=https://mesbahyazdi.ir/node/825/اختیارات-ولى-فقیه-خارج-مرزها|تاریخ=۱۳۷۵|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی|نام خانوادگی۱=مصباح یزدی|نام۱=محمدتقی}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری|نشانی=https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/6615/بيعت|تاریخ=۱۸ شهریور ۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|نام خانوادگی۱=مطهریفر|نام۱=حمیدرضا}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|نام=ناصر|عنوان=انوار الفقاهة: کتاب البیع|سال=۱۴۲۵|مکان=قم|ناشر=مدرسه الامام علی بن ابیطالب (ع)|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=منتظرالقائم|نام=اصغر|عنوان=تاریخ امامت|سال=۱۳۹۶|مکان=قم|ناشر=دفتر نشر معارف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسویان|نام۱=سیدابوالفضل|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت و رأی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/9153/بیعت-و-رای|ژورنال=نامه مفید|دوره=هفتم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۴۹–۶۸}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مهسوری|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=بیعت یا انتخابات|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118809/بیعت-یا-انتخابات-تاملی-در-مقاله-بیعت-و-نقش-ان-در-حکومت-اسلامی|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۶۳–۸۰}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=میبدی|نام۱=محمدفاکر|تاریخ=۱۳۷۶|عنوان=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118746/بیعت-و-نقش-ان-در-حکومت-اسلامی|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=دوم|شماره=پنجم|صفحات=۱۸۰–۲۰۶}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=میرخواند|نام=محمد بن خاوندشاه|عنوان=روضة الصفا|سال=۱۲۳۳|مکان=تهران|ناشر=دار الطباعه خاصه جدیدة|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c801_158993/نقش_مردم_در_حاکمیت_در_عصر_غیبت_از_دیدگاه_امام_خمینی_س_|تاریخ=۲۱ آذر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۵}}|وبگاه=وبسایت پرتال امام خمینی}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=نیکونهاد|نام۱=حامد|تاریخ=۱۳۹۸|عنوان=نسبتسنجی درونمایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه رأی در حقوق اساسی مدرن|پیوند=https://csiw.qom.ac.ir/article_1387.html|ژورنال=پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب|دوره=ششم|شماره=یکم، پیاپی نوزدهم|صفحات=۱۴۵–۱۶۸|نام۲=مهدی|نام خانوادگی۲=زارع|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
{{یادکرد | * {{یادکرد وب|عنوان=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/analysis/3552/|تاریخ=۱۶ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۹}}|وبگاه=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=هاشمی|نام۱=سیدرضا|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1705841/بیعت|ژورنال=دانشنامه جهان اسلام|دوره=جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان)|شماره=|صفحات=۲۴۶–۲۳۹}} | |||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=یوسفی اشکوری|نام۱=حسن|تاریخ=۱۳۸۱|عنوان=اسلام و مبانی قدرت|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/91567/اسلام-و-مبانی-قدرت|ژورنال=بازتاب اندیشه|دوره=سوم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۵۰–۵۴}} | |||
{{پایان منابع}} | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
{{یادکرد | |||
نسخهٔ کنونی تا ۳ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۴
بیعت؛ پیمان سیاسی در سنت اسلامی برای اعلام وفاداری، اطاعت و حمایت از رهبر.
بیعت در اسلام، پیمانی سیاسی است که فرد با آن، وفاداری و اطاعت خود را از یک رهبر اعلام میکند. این مفهوم، نخست در زمان حضرت محمد برای اظهار ایمان و حمایت از او بهکار میرفت و پس از آن، به یکی از راههای تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در فقه و اندیشهٔ سیاسی مسلمانان جایگاه مهمی دارد، اما دربارهٔ نقش آن در مشروعیت حکومت، میان شیعه و اهلسنت اختلافنظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است.
مفهومشناسی
بیعت در لغت از ریشهٔ بیع بهمعنای دستدادن برای نهاییکردن معامله است.[۱][۲] پیش از اسلام، هنگام خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر میگذاشتند و آن را صفقه یا بیعت مینامیدند.[۳][۴] در اصطلاح سیاسی و شرعی، بیعت بهمعنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت ادارهٔ جامعه توسط او است.[۵] این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته[۶] و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت برای پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت میشود.[۷]
پیشینه
بیعت پیشاز اسلام، رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.[۸] با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد[۹] و نخستین نمونههای آن بیعت امام علی و خدیجه بود.[۱۰] بیعتهای مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آنها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر میگرفت.[۱۱] زنان نیز در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوهٔ بیعت آنان با مردان متفاوت و بهصورت گفتاری یا غیرمستقیم بود.[۱۶][۱۷]
پساز رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت و سپس از دیگران، گاه با اکراه، بیعت گرفته شد.[۱۸] به روایت شیعیان بیعت علی بن ابیطالب با خلفا نیز با اجبار و اکراه بوده است.[۱۹] این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.[۲۰] در مقابل، بیعت با امام علی با اصرار فراوان مردم و اختیار عمومی در مسجد شکل گرفت.[۲۱] این شیوه در بیعت با امام حسن نیز بهعنوان نمونههایی از بیعتهای اختیاری و داوطلبانه ثبت شده است.[۲۲][۲۳][۲۴] معاویه در جهت بیعتگیری برای یزید، از ابزارهایی چون تهدید، تطمیع، وعدهٔ حکومت و ایجاد اختلاف بهره جست.[۲۵] یزید نیز درصدد بود تا از امام حسین و چند شخص دیگر در مدینه، با زور و اجبار بیعت بگیرد، اما او این بیعت را نپذیرفت و آن را نشانهٔ ذلت دانست.[۲۶]
در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل ارادهٔ حاکم تبدیل شد و روشهایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی با عنوان رزقالبیعه رواج یافت.[۲۷][۲۸] در ایران نیز سنت بیعت در دولتهای شیعی و محلی مانند علویان طبرستان، باوندیان،[۲۹] سربداران،[۳۰][۳۱] مرعشیان[۳۲] و آلکیا وجود داشته است.[۳۳]
ارکان و احکام فقهی
بیعت دارای سه رکن بیعتکننده، بیعتشونده و موضوع بیعت است.[۳۴] شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایتمندی است و در بیعتشونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است.[۳۵][۳۶] از منظر فقهی بیعت، پیمانی شرعی و دوسویه است که براساس قاعدهٔ «اوفوا بالعقود»، وفای به آن در برابر امام عادل، واجب و شکستن آن حرام تلقی میشود.[۳۷]
دیدگاهها
بیعت در اندیشهٔ سیاسی شیعه اعلام تعهد به حاکمی است که از پیش منصوب شده است. در این دیدگاه، بیعت، منشأ مشروعیت نیست و تأکیدی بر حمایت عملی دارد.[۳۸][۳۹][۴۰] در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکلگیری ولایت فقیه مؤثر میدانند.[۴۱][۴۲] اهلسنت، بیعت نخبگان یا همگان را راه تحقق خلافت میدانند.[۴۳] در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است[۴۴] و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.[۴۵]
نسبت بیعت با مفاهیم مدرن
امروزه بیعت، جای خود را به مفاهیم جدیدتری از مشروعیت و وفاداری سیاسی داده[۴۶] و با چالشهایی روبور شده است.[۴۷] گروهی، بیعت را متمایز از رأیگیری و انتخابات امروزی میدانند،[۴۸] اما برخی مانند محمد عبده[۴۹] و سید روحالله خمینی،[۵۰] بیعت را با اصول قراردادهای اجتماعی و مراجعه به آرای عمومی، قابل تطبیق دانستهاند.[۵۱][۵۲][۵۳] برخی مانند علی عبدالرازق نیز بیعت را ابزاری برای مشروعیتبخشی به قدرتهای استبدادی دانستهاند.[۵۴] طالبان، بیعت را برای انسجام درونگروهی بهکار میبرد و در برخی جوامع، بیعت در قالب وفاداری به قوانین مدنی بازخوانی میشود.[۵۵][۵۶]
در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و سازوکار مجلس خبرگان رهبری بهمثابه بیعتی انشایی، نهادینه شده است.[۵۷] در اندیشهٔ علامه طباطبایی،[۵۸][۵۹] بیعت همچنان یک تعهد طرفینی است و مبنای مقبولیت عمومی و فعلیتیابی قدرت اجرایی است.[۶۰] برایناساس، ابزارهای نوین سیاسی-اجتماعی نظیر راهپیمایی[۶۱] و مراسم تشییع شخصیتهایی چون قاسم سلیمانی،[۶۲] سید ابراهیم رئیسی[۶۳] و سید علی خامنهای،[۶۴][۶۵] بیعت تأکیدی هستند. این دگرگونی، هم اراده مردم را اِعمال میکند و هم اتمام حجتی است بر حاکم که براساس مصلحت عمومی، مسئولیت را بپذیرد.[۶۶]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۶۷.
- ↑ ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ۱: ۳۲۷.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ذیل واژه بیع.
- ↑ طریحی، مجمع البحرین، ۵: ۲۰۲.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۳۷ و ۱۴۴.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۴.
- ↑ میبدی، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، ۱۸۳–۱۸۴.
- ↑ شهیدی، «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام»، کیهان اندیشه، ۱۲۵.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۳۹–۱۴۰.
- ↑ حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴: ۱۵۲–۱۵۳.
- ↑ کلانتر نیستانکی و صالحی، «ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی»، مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، ۷۹–۸۱.
- ↑ مطهریفر، «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.
- ↑ هاشمی، «بیعت»، دانشنامه جهان اسلام، ۲۴۰–۲۴۱.
- ↑ زمانی محجوب، «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت»، معرفت، ۹۱–۱۰۲.
- ↑ بختیاری، «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام»، زن در فرهنگ و هنر، ۱۰۲–۱۰۴.
- ↑ شوشتری، بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة، ۶: ۲۸۸–۲۸۹.
- ↑ یاوری، «بازخوانی زمان و علت بیعت امام علی با ابوبکر»، تاریخ اسلام در آینه پژوهش، ۲۰۰.
- ↑ مسعودی، مروج الذّهب، ۲: ۳۱۲ و ۳۴۰.
- ↑ زحیلی، الفقه الاسلامی و ادلّته، ۶: ۶۹۲.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۱۱.
- ↑ ابناعثم، الفتوح، ۲: ۲۸۵.
- ↑ بلاذری، الانساب الاشراف، ۳: ۱۲۰۵.
- ↑ عبدالمجید، البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی، ۱: ۶۰–۶۱.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، ۵: ۳۳۸-۳۴۰.
- ↑ عبدالمجید، البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی، ۱: ۶۰–۶۱.
- ↑ قاسمی، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی، ۱: ۲۸۶.
- ↑ طبری، تاریخ طبری، ۹: ۲۷۳–۲۷۴.
- ↑ لاری، مرآت الادوار و مرقات الأخبار، ۲: ۷۶۹.
- ↑ میرخواند، روضة الصفا، ۵: ۶۰۱–۶۰۲.
- ↑ مجد، ظهور و سقوط مرعشیان، ۱۶۸–۱۶۹.
- ↑ «فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان»، وبسایت گیلار.
- ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۳–۳۴.
- ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۴.
- ↑ دیلمی، «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه»، حکومت اسلامی، ۸۳–۸۸.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۵۹–۱۶۰.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۰.
- ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۲: ۲۰۳.
- ↑ سبحانی تبریزی، مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه، ۱: ۲۶۱–۲۶۳.
- ↑ مهسوری، «بیعت یا انتخابات»، حکومت اسلامی، ۷۵–۷۹.
- ↑ مکارم شیرازی، انوار الفقاهة: کتاب البیع، ۱: ۵۱۹.
- ↑ حاتمی، «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت»، دانش سیاسی، ۸۶–۸۷.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۳.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۰.
- ↑ خلیلی، «تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی»، مطالعات دولتپژوهی در جمهوری اسلامی ایران، ۹۹–۱۰۲.
- ↑ «شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است، ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزشهای دینی و انقلابی است»، خبرگزاری رسا.
- ↑ میبدی، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، ۲۰۰–۲۰۱.
- ↑ عنایت، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ۲۳۶.
- ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی»، وبسایت پرتال امام خمینی.
- ↑ موسویان، «بیعت و رأی»، نامه مفید، ۵۹.
- ↑ یوسفی اشکوری، «اسلام و مبانی قدرت»، بازتاب اندیشه.
- ↑ «واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان»، پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق.
- ↑ مصباح یزدی، «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها»، پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی.
- ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۴.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی التفسیر القران، ۱۸: ۲۷۰–۲۷۴ و ۴۰۹.
- ↑ نیکونهاد و زارع، «نسبتسنجی درونمایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه رأی در حقوق اساسی مدرن»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ۱۵۱ و ۱۵۴.
- ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم»، وبسایت آیتالله سید محمدمهدی میرباقری.
- ↑ «تشییع میلیونی آیتالله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود»، خبرگزاری کیهان.
- ↑ «تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمانهای انقلاب بود»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «آیتالله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعهشناسی، ۱۴۰.
منابع
- «آیتالله خاتمی: تشییع رهبر شهید، بزرگترین نمایش بیعت ملت با ولایت بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۱ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- ابناعثم، محمد بن علی (۱۴۱۱). الفتوح. به کوشش علی شیری. بیروت: دار الاضواء.
- ابنفارس، ابوالحسن احمد (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.
- ابنمنظور، محمّد بن مکرم (۱۳۶۳). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.
- احمدنژاد، محمود؛ داورپناه، نعمت (۱۳۹۴). «مفهومشناسی بیعت در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت». شیعهشناسی. سیزدهم (پنجاه): ۱۳۵–۱۶۲.
- اخوان کاظمی، مسعود؛ رستمی، سجاد (۱۳۹۶). «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام». پژوهش ملل. سوم (بیست و پنجم): ۶۳–۷۷.
- افشاری، محمد (۱۴۰۱). «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه». پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ.
- یاوری، محمدجواد (۱۳۸۶). «بازخوانی زمان و علت بیعت امام علی با ابوبکر». تاریخ اسلام در آینه پژوهش. چهارم (سوم): ۱۹۳–۲۱۲.
- بختیاری، شهلا (۱۳۸۸). «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام». زن در فرهنگ و هنر. اول (دوم): ۸۱–۱۰۵.
- بلاذری، احمد بن یحیی (۱۳۴۹). الانساب الاشراف. به کوشش محمدباقر محمودی. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
- «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
- «تحلیل شهادت سردار سلیمانی؛ بیعت مردم با انقلاب و محور مقاومت راه رسیدن به فتوحات عظیم». وبسایت آیتالله سید محمدمهدی میرباقری. ۱ بهمن ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «تشییع باشکوه رهبر شهید، تجلی بصیرت ملت و بیعت مجدد با آرمانهای انقلاب بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۲ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- «تشییع میلیونی آیتالله رئیسی اعلام بیعت با نظام جمهوری اسلامی و پایبندی به خط امام بود». خبرگزاری کیهان. ۴ خرداد ۱۴۰۳. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- حاتمی، محمدرضا (۱۳۸۴). «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهلسنت». دانش سیاسی. اول (یکم): ۶۷–۹۹.
- حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۳). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: عبدالرحیم ربانی شیرازی.
- خلیلی، علی (۱۳۹۵). «تداوم نظریه مشروعیت الهی در نظام سیاسی ایران؛ از دوره باستان تا انقلاب اسلامی». مطالعات دولتپژوهی در جمهوری اسلامی ایران. دوم (یکم): ۸۱–۱۰۴.
- دیلمی، احمد (۱۳۷۷). «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۸۱–۹۳.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن. به کوشش صفوان عدنان داوودی. بیروت: دار الشامیة.
- «راهپیمایی ۲۲ بهمن؛ تجدید بیعت تاریخی ملت ایران با انقلاب و ولایت». خبرگزاری مهر. ۲۱ بهمن ۱۴۰۴. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- زحیلی، وهبه (۱۴۲۵). الفقه الاسلامی و ادلّته. دمشق: دار الفکر.
- زمانی محجوب، حبیب (۱۳۹۰). «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت». معرفت. بیستم (صد و هفتاد): ۹۱–۱۰۲.
- سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۶۴). مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه. قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم.
- «شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است، ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزشهای دینی و انقلابی است». خبرگزاری رسا. ۹ دی ۱۳۹۰. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
- شوشتری، محمدتقی (۱۳۷۶). بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة. تهران: امیرکبیر.
- شهیدی، سیدجعفر (۱۳۶۸). «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام». کیهان اندیشه. پنجم (بیست و ششم): ۱۲۵–۱۲۹.
- طباطبایی، محمدحسین (۱۳۹۳). المیزان فی التفسیر القران. قم: دار الکتاب اسلامی.
- طبری، محمد بن جریر (۱۳۸۷). تاریخ طبری. به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
- عبدالمجید، احمد فوأد عبدالجواد (۱۹۹۸). البیعة عند مفکری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفکر السیاسی الحدیث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السیاسیة. قاهره: دار قباء.
- عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۷۷). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر.
- عنایت، حمید (۱۳۸۹). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر، شرکت کتابهای جیبی فرانکلین. شابک ۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳.
- «فتح رانکوه و لاهیجان و تأسیس حکومت کیاییان». وبسایت گیلار. ۲۱ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در ۲۸ تیر ۱۴۰۵.
- قاسمی، ظافر (۱۴۰۵). نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی. بیروت: دار النفائس.
- کلانتر نیستانکی، محمد رضا؛ صالحی، حمید (۱۴۰۳). «ظرفیتشناسی نظامسازی بیعت در تمدن نوین اسلامی». مطالعات میان رشتهای تمدنی انقلاب اسلامی. سوم (دهم): ۷۳–۹۷.
- لاری، مصلحالدین محمد (۱۳۹۳). مرآت الادوار و مرقات الأخبار. تهران: خلیل ساغروانیان.
- «ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی». خبرگزاری فارس. ۱۶ آبان ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
- مجد، مصطفی (۱۳۸۸). ظهور و سقوط مرعشیان. بندرعباس: دانشگاه آزاد اسلامی بندرعباس.
- مسعودی، علی بن حسین (۱۳۸۵). مروج الذّهب و معادن الجوهر. مصر: محمد محیی الدین عبدالحمید.
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۵). «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها». پایگاه اطلاعرسانی آثار حضرت آیتالله مصباح یزدی. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
- مطهریفر، حمیدرضا (۱۸ شهریور ۱۳۸۸). «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری». پرتال جامع علوم و معارف قرآن. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
- مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۵). انوار الفقاهة: کتاب البیع. قم: مدرسه الامام علی بن ابیطالب (ع).
- منتظرالقائم، اصغر (۱۳۹۶). تاریخ امامت. قم: دفتر نشر معارف.
- موسویان، سیدابوالفضل (۱۳۸۰). «بیعت و رأی». نامه مفید. هفتم (بیست و پنجم): ۴۹–۶۸.
- مهسوری، محمدحسین (۱۳۷۷). «بیعت یا انتخابات». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۶۳–۸۰.
- میبدی، محمدفاکر (۱۳۷۶). «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی». حکومت اسلامی. دوم (پنجم): ۱۸۰–۲۰۶.
- میرخواند، محمد بن خاوندشاه (۱۲۳۳). روضة الصفا. تهران: دار الطباعه خاصه جدیدة.
- «نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی». وبسایت پرتال امام خمینی. ۲۱ آذر ۱۴۰۱. دریافتشده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.
- نیکونهاد، حامد؛ زارع، مهدی (۱۳۹۸). «نسبتسنجی درونمایه بیعت در اندیشه سیاسی شیعه با ماهیت و کارویژه رأی در حقوق اساسی مدرن». پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب. ششم (یکم، پیاپی نوزدهم): ۱۴۵–۱۶۸.
- «واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان». پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق. ۱۶ شهریور ۱۴۰۲. دریافتشده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.
- هاشمی، سیدرضا (۱۳۸۰). «بیعت». دانشنامه جهان اسلام. جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان): ۲۴۶–۲۳۹.
- یوسفی اشکوری، حسن (۱۳۸۱). «اسلام و مبانی قدرت». بازتاب اندیشه. سوم (بیست و ششم): ۵۰–۵۴.