|
|
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{درشت|'''شیر مادر'''}}؛ مایع حیاتی و تامینکنندهٔ نیازهای نوزاد انسان در دو سال اول زندگی. | | {{درشت|'''شیر مادر'''}}؛ مایع حیاتی و تأمینکنندهٔ نیازهای نوزاد انسان در دو سال اول زندگی. |
|
| |
|
| بدن مادر در پاسخ به [[بارداری]] و مکیدن سینه توسط نوزاد مایع سفید رنگی به نام [[شیر]] ترشح میکند. این شیر منبع غذایی غنی بهمنظور رشد و پرورش جسمی و روحی نوزاد است. تغذیه کودک با شیر مادر از جنبههای مختلفی هم برای مادر و هم نوزاد مفید است. در شیر مادر بیش از ۴۰۰ ماده غذایی، وجود دارد. مدت استفادهٔ نوزاد از شیر مادر از آغاز تولد تا قبل از دو سالگی است. از مهمترین فواید شیر مادر، رشد بهتر مغز و سیستم عصبی کودک و افزایش ضریب هوشی او است. جایگزینی شیر مادر با شیرخشک و سایر مکملهای غذایی خصوصاً در ۶ ماه نخست تولد، خطرات جبرانناپذیری را در سلامت جسم و روح کودک ایجاد میکند. سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۰۷م، روزهای ۱–۷ آگوست، مصادف با دهم تا شانزدهم مرداد را بهعنوان «هفته شیر مادر» نامیده است. تأثیرات شیر مادر در رشد مناسب کودک و همچنین در پیشگیری از بسیاری بیماریهای غیر واگیردار اثبات شده است. با اینحال بعضی تغییرات در سبک زندگی و عواملی مانند تبلیغات شرکتهای تجاری، موجب شده اهمیت شیر مادر در بعضی خانوادهها کمرنگ شود.
| | شیر مادر نخستین و کاملترین منبع تغذیه نوزاد است که بخش عمدۀ نیازهای غذایی و ایمنی او را، بهویژه در ماههای نخست زندگی، تأمین میکند. این مایع زیستی با ترکیبی پویا از مواد مغذی، پادتنها، آنزیمها و هورمونها، در رشد جسمی، ایمنی و شناختی کودک نقش دارد و از دیدگاه پزشکی، بهداشتی و تغذیهای ایدهآلترین شیوه تغذیه در دوره شیرخوارگی بهشمار میرود. اهمیت شیر مادر تنها به کارکرد زیستی آن محدود نیست، بلکه در سیاستهای سلامت عمومی، توصیههای سازمانهای بینالمللی و نیز آموزههای دینی و فرهنگی جایگاهی برجسته دارد و بهعنوان عاملی مؤثر در پیوند عاطفی مادر و کودک، کاهش بیماریها و حمایت از سلامت نسل آینده شناخته میشود. |
|
| |
|
| == '''ماهیت و ترکیبات''' == | | == ترکیبات == |
| شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آنها را تا دو سالگی تأمین میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1071720/بررسی-تطبیقی-اهمیت-شیر-مادر-از-دیدگاه-قران-و-دانش-پزشکی حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> از جمله پروتئینها، چربیها، کربوهیدراتها (بهصورت لاکتوز)، ویتامینها، مواد معدنی (نظیر کلسیم، منیزیم و روی)، آنزیمها و هورمونها است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا میکنند.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> این ماده به دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، ایدهآلترین منبع تغذیه محسوب میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref><ref name=":12">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> | | شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آنها را تا دو سالگی تأمین میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1071720/بررسی-تطبیقی-اهمیت-شیر-مادر-از-دیدگاه-قران-و-دانش-پزشکی حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> از جمله پروتئینها، چربیها، کربوهیدراتها (بهصورت لاکتوز)، ویتامینها، مواد معدنی شامل سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید و گوگرد،<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> آنزیمها و هورمونها است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> همچنین مواد قندی در شیر مادر بهصورت لاکتوز است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا میکنند.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> این مادهبه دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، بهترین منبع تغذیه محسوب میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref><ref name=":12">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref> |
| | |
| شیر مادر، بیش از ۴۰۰ ماده مفید دارد که نمیتوان این مواد را در محیط آزمایشگاهی فراهم کرد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> شیر مادر از مواد غذایی متعددی مانند پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامینها،<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> مواد معدنی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید، گوگرد)،<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> سایر مواد مغذی، آنزیمها و هورمونها تشکیل شده است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> همچنین مواد قندی در شیر مادر بهصورت لاکتوز است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در شیر مادر اهمیت ویژهای در رشد مغز و تکامل اعصاب کودک دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> ترکیب شیر مادر از ابتدای تولد نوزاد تا پایان دورهٔ شیردهی ثابت نبوده و با توجه به تغذیه مادر و بسته به سن کودک متغیر است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref>
| |
|
| |
|
| == ویژگیها == | | == ویژگیها == |
| ترکیب شیر مادر ماهیتی پویا دارد و متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارس بودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر میکند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref>'''<ref>مصباحی و یعقوبزاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.</ref>''' این تغییر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیرمادر در نخستین روزها، این ماده بهصورت [[آغوز]] (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح میشود.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref> همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیقتر (برای رفع تشنگی) و در انتها چربتر (برای تأمین انرژی) میگردد؛ بهطوریکه شیر شبانه خاصیت آرامبخش و خوابآور بیشتری دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو.]</ref> | | ترکیب شیر مادر، متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارسبودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر میکند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref>'''<ref>مصباحی و یعقوبزاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.</ref>''' این تغییر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیرمادر در نخستین روزها، بهصورت [[آغوز]] (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح میشود.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref> همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیقتر (برای رفع تشنگی) و در انتها چربتر (برای تأمین انرژی) میگردد؛ بهطوریکه شیر شبانه خاصیت آرامبخشی و خوابآوری بیشتری دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو.]</ref> |
| | |
| == '''فواید''' ==
| |
| پادتنها و سیستم ایمنی پویای موجود در این ماده، نوزاد را در برابر بیماریهای تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون میدارد.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref>'''<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>''' مصرف شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش میدهد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> همچنین شواهد علمی نشان میدهند که تغذیه با این ماده خطر مرگومیر نوزادان را کاهش داده<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> و در بلندمدت از بروز بیماریهای مزمن نظیر چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی در بزرگسالی پیشگیری میکند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، 1385ش، ج2، ص88.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
| |
| | |
| شیر مادر مهمترین و بهترین منبع تغذیه نوزادان در دوران شیرخوارگی<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و مهمترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> پادتنهای موجود در شیر مادر مانع از ایجاد بیماریهای مختلف در کودکان میشود. همچنین کودکانی که در دورهٔ شیرخوارگی از شیر مادر تغذیه کردهاند در بزرگسالی از سلامت بیشتری برخوردارند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیر مادر از نظر مواد غذایی و ایمنیبخشی برای نوزادان ایدهآلترین تغذیه برای رشد آنها است. همچنین بر اساس یافتههای علمی، تغذیه انحصاری کودک تا شش ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان شیرخوار خواهد شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> استفاده کودک از شیر مادر به جای شیرخشک راحتترین و باصرفهترین روش جهت برطرفکردن نیازهای کودک است و نقش مهمی در اقتصاد خانواده و جامعه دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
| |
| | |
| همچنین شیر مادر با ترکیب استثنائی و خصوصیات منحصربهفردی که دارد به سلامت روانی وی نیز کمک میکند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> بهعقیدهٔ دانشمندان و محققان، شیر مادر سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک و افزایش ضریب هوشی وی خواهد شد. این امر با تداوم تغذیه نوزاد با شیر مادر در دورهٔ شیرخواری میسر است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>
| |
|
| |
|
| برای تغذیه کودک از شیر مادر، فوایدی دیگری نیز گزارش شده است از جمله:
| | == فواید == |
| | شیر مادر مهمترین و بهترین منبع تغذیه نوزاد<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و مهمترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> پادتنهای موجود در شیر مادر مانع بیماریهای مختلف در کودکان میشود و آنها را در برابر بیماریهای تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون میدارد.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref>'''<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>''' کودکانی که از شیر مادر تغذیه کردهاند در بزرگسالی از سلامت بیشتری برخوردارند<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و کمتر به چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی مبتلا میشوند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، 1385ش، ج2، ص88.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> |
|
| |
|
| # شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است.<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref>
| | شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش میدهد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> بر اساس یافتههای علمی، تغذیه انحصاری کودک از شیر مادر تا ششماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> شیر مادر به سلامت روانی کودک نیز کمک میکند<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک میشود.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref> و نقش مهمی در [[اقتصاد خانواده]] دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> با تغذیه از شیر مادر حتی در مکانهای بسیار گرموخشک نیازی به [[آب]] اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوبزاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref> |
| # شیر مادر از نظر مواد معدنی و آب برای نوزاد کافی بوده و حتی در مکانهای بسیار گرموخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوبزاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref> گفته شده است که تغذیه از شیر مادر، به بهبود جذب کلسیم در نوزاد کمک میکند.<ref>[https://daneshyari.com/isi/articles/breastfeeding «شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> از ویژگیهای شیر مادر، سازگاری سدیم و پروتئین شیر مادر با کلیه نوزادان نارس است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>
| |
| # شیر مادر موجب مصونیت در برابر بیماریهایی مانند بیماریهای تنفسی، عفونتهای گوش، اسهال و آلرژیها میشود.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref> مطالعات نشان داده نوزادانی که از شیر مادر تغذیه کردهاند در دوران سالمندی، بهمراتب بیش از افراد محروم از شیر مادر، از سلامت دستگاه قلب و عروق برخوردار بودهاند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، 1385ش، ج2، ص88.</ref><ref name=":122">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> گفته شده که کاهش بیماریهای مزمن مانند چاقی، دیابت و سرطان در بزرگسالی از فواید شیر مادر است.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
| |
| # بعضی شواهد بیانگر تأثیر شیر مادر در رشد شناختی و افزایش هوش در بزرگسالی است.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref> شیر مادر ضریب هوشی طفل (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد میتواند افزایش دهد.<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص349.</ref> همچنین گفته شده است که شیر مادر موجب افزایش وزنگیری نوزاد میشود.<ref name=":22">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref>
| |
| # شیر مادر علاوه بر تأمین نیازهای غذایی کودک، بهدلیل توجه و تماس مادر با کودک هنگام شیر دادن، موجب تأمین نیازهای عاطفی کودک<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref> و تقویت رابطهٔ عاطفی میان مادر و کودک میشود.<ref>مصباحی و یعقوبزاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص278.</ref>
| |
|
| |
|
| == عوامل مؤثر بر کیفیت شیر مادر == | | == کیفیت == |
| شیر مادر از تغذیه، حالتهای روحی و روانی و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی تأثیر میپذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، برنج، آش جو و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و سیبزمینی و ترشی شیر مادر را کم میکند.<ref>جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیدهشدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کردهاند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، 1385ش، ج2، ص94.</ref> حالتهای روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنشهای روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بیضرر جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، 1390ش، ص143.]</ref> | | شیر مادر از تغذیه، حالتهای روحی و روانی مادر و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی اثر میپذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، [[برنج]]، [[آش جو|آش جو]] و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و [[سیبزمینی]] و ترشی شیر مادر را کم میکند.<ref>جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیدهشدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از [[زایمان]]، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کردهاند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، 1385ش، ج2، ص94.</ref> حالتهای روانی منفی مانند [[استرس]]، هیجانات و تنشهای روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1§ionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بیضرر جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، 1390ش، ص143.]</ref> |
|
| |
|
| == اهمیت == | | == اهمیت == |
| شیر مادر به عنوان نخستین منبع تغذیه نوزاد، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکلگیری ساختار روحی و اخلاقی انسان ایفا میکند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D9%83-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87 «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان.]</ref><ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> در سطح جهانی، سازمان بهداشت جهانی و یونیسف طی بیانیهای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با آن در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه آگوست را [[روز جهانی شیر مادر]] نامیدهاند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ «شیر مادر»، وبسایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> در آموزههای دینی، شیر مادر بهعنوان بهترین و با برکتترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> | | شیر مادر، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکلگیری ساختار روحی و [[اخلاق|اخلاقی]] انسان ایفا میکند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان.]</ref><ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> [[سازمان بهداشت جهانی]] و [[یونیسف]] طی بیانیهای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با شیر مادر در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه [[آگوست]] را [[روز جهانی شیر مادر]] نامیدهاند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ «شیر مادر»، وبسایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> در آموزههای اسلام نیز شیر مادر، بهترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیانفر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> |
| | |
| فرهنگ اسلامی شیر مادر را عاملی اثرگذار در [[عاقبتبهخیری]] انسان معرفی نموده است. همچنین در داستانهای قرآنی، امتناع حضرت موسی از شیر [[دایه|دایگان]] بیگانه، نمادی از نقش شیر پاک برای آمادگی جهت رسالتهای بزرگ الهی تلقی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D9%83-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87 «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان.]</ref> بر اساس متون دینی، حالات، افکار و نوع تغذیه مادر (لقمه حلال) بهطور مستقیم بر روحیات فرزند اثر میگذارد. بههمین سبب، انتخاب دایه یا همسر شایسته، عاقل و خوشاخلاق مورد تأکید قرار گرفته است، چرا که شیر میتواند طبیعت انسان را دگرگون کند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-1 «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان.]</ref>
| |
|
| |
|
| در تاریخ و سیره عالمان دینی، تقید به آداب معنوی هنگام شیردهی برجسته شده است؛ برای نمونه، مادران شخصیتهایی چون شیخ مرتضی انصاری و علامه امینی بر حفظ وضو هنگام شیر دادن تأکید داشتند. در مقابل، نمونههای تاریخی نظیر فرزند شیخ فضلالله نوری بهعنوان شواهدی بر تأثیر منفی شیر ناپاک بر انحراف اخلاقی و سرنوشت فرد ذکر شدهاند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-1 «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان.]</ref> | | [[فرهنگ اسلامی]]، شیر مادر را عاملی اثرگذار در [[عاقبتبهخیری]] انسان معرفی نموده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان.]</ref> حالات، افکار و نوع تغذیه مادر بر روحیات فرزند اثر میگذارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان.]</ref> در فرهنگ اسلامی، به [[آداب]] معنوی مانند داشتن [[وضو]] هنگام [[شیردهی مادر|شیردهی]]، سفارش و به نقش شیر ناپاک در انحراف اخلاقی توجه شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان.]</ref> |
|
| |
|
| در ادبیات فارسی، شیر مادر استعارهای برای انتقال اصالت، مهر و گرایشهای باطنی است. شاعران کلاسیک از جمله رودکی، سعدی و حافظ از این ترکیب برای بیان مفاهیمی چون وفاداری، عشق موروثی و شور عاطفی بهره بردهاند. در ادبیات معاصر و اشعار آیینی، محبت امامان، ریشه در تربیت و شیر پاک مادر دانسته میشود.<ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> مردم در اصطلاحات خود نیز از شیر استفاده میکنند؛ برای نمونه ضربالمثل از شیر مادر حلالتر بهمعنی راضی بودن بهکار میرود.<ref>دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۱۰.</ref> | | == شیر مادر در ادبیات فارسی == |
| | در ادبیات فارسی، شیر مادر استعارهای برای انتقال اصالت، مِهر و گرایشهای باطنی است. شاعران از جمله [[رودکی]]، [[سعدی]] و [[حافظ]] از این ترکیب برای بیان مفاهیمی چون وفاداری، عشق و شور عاطفی بهره بردهاند. در ادبیات معاصر و اشعار آیینی، محبت امامان در دل [[شیعه|شیعیان]]، برآمده از اهتمام مادران به شیردهی به فرزند خود در مجالس ذکر [[اهلبیت]]، دانسته میشود.<ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> ایرانیان در اصطلاحات عامیانه نیز از شیر مادر استفاده میکنند مانند [[ضربالمثل]] «از شیر مادر حلالتر».<ref>دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۱۰.</ref> |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
| خط ۴۲: |
خط ۲۹: |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| | {{آغاز منابع}} |
| * قرآن کریم. | | * قرآن کریم. |
| | * اصفهانی، محمدمهدی، آئین تندرستی، تهران، تندیس، چ۹، ۱۳۸۸ش. |
| | * الهیدوست، سعیده و ربانی، علی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سوم، شمارهٔ ۱۲، ۱۳۹۳ش. |
| | * «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۰ش. |
| * «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. | | * «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. |
| * «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۸ آبان ۱۳۹۹ش. | | * «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۸ آبان ۱۳۹۹ش. |
| * «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
| |
| * «شیر مادر»، وبسایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
| |
| * «شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
| |
| * «ماده ۱۱۷۶ قانون مدنی»، ویکی حقوق، تاریخ بازدید: ۳ مهر ۱۴۰۳ش.
| |
| * «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۲۷ مهر ۱۳۹۹ش.
| |
| * «مزایای شیردهی به نوزاد برای مادران»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۲۲ مهر ۱۳۹۹ش.
| |
| * «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
| |
| * اسماعیلی، مینا و دیگران، «تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماهگی شیرخوار و عوامل اجتماعی و جمعیت شناختی مؤثر بر آن در ایران»، نشریه کومش، دوره ۲۴، شماره ۶، ۱۴۰۱ش.
| |
| * اصفهانی، محمد مهدی، آئین تندرستی، تهران، تندیس، چ۹، ۱۳۸۸ش.
| |
| * الگود، سیریل لوید، طب در دوره صفویه، ترجمه محسن جاویدان، تهران، دانشگاه تهران، چ۱، ۱۳۵۷ش.
| |
| * الهیدوست، سعیده و ربانی، علی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سوم، شمارهٔ ۱۲، ۱۳۹۳ش.
| |
| * امانی، راضیه و امید عبدالهیان، مجموعه تنقیحی احکام قانونی مرتبط با «ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران بارداری و شیردهی»، بیجا، مرکز ملی تحقیقات حقوق سلامت، معاونت بهداشت وزارت بهداشت، ۱۳۹۸ش.
| |
| * انصاریان، حسین، ترجمه قرآن، قم، اسوه، ۱۳۸۳ ش.
| |
| * پورعلی، رقیه، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادر»، وبسایت دکتر رقیه پورعلی، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.
| |
| * پورعلی، رقیه، «راهکارهای افزایش شیر مادر»، وبسایت دکتر رقیه پورعلی، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.
| |
| * جانباللهی، محمدسعید، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، تهران، امیرکبیر، چ۱، ۱۳۹۰ش. | | * جانباللهی، محمدسعید، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، تهران، امیرکبیر، چ۱، ۱۳۹۰ش. |
| * جعفری اصل، معصومه و دیگران، «عوامل مرتبط با تداوم تغذیه کودکان با شیر مادر»، مجلهٔ پرستاری و مامایی جامعنگر، سال ۲۴، شمارهٔ ۷۲، ۱۳۹۳ش. | | * حیدری، محمدصادق و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، نشریه اسلام و سلامی، شماره سوم، پاییز ۱۳۹۳ش. |
| * جلاهی، حسین و دیگران، «بررسی علل تغذیه با شیر مصنوعی در شیرخواران زیر ۶ ماه تحت پوشش مراکز بهداشتی-درمانی استان مازندران سال ۱۳۸۲»، فصلنامه علمیپژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، سال پانزدهم، شمارهٔ ۴۶، ۱۳۸۴ش.
| | * «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۲ش. |
| * جمیل الحیال، محمد، «تغذیه با شیر مادر در پزشکی و آموزههای اسلامی»، ترجمهٔ عمر سلطانیآذر، فصلنامه مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، سال سوم، شمارهٔ ۹، ۱۳۸۶ش.
| |
| * حسنزاده آملی، حسن، سدرة المنتهی فی تفسیر قرآن المصطفی، قم، الف. لام. میم، چ۱، ۱۳۸۸ش. | |
| * حلمسرشت، پریوش و دلپیشه، اسماعیل، «چرا شیر مادر بهترین است؟»، پیوند، شمارهٔ ۲۶۵، ۱۳۸۰ش.
| |
| * خدایی، فاطمه، «نقش مهم حمایتگری پدران در فرایند شیردهی مادران»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۳ش.
| |
| * خمینی، سید روحالله، ترجمه تحریر الوسیلة، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ۱، ۱۳۸۵ش.
| |
| * خیاطی، فریبا، «علل قطع زودهنگام شیردهی و انتظارات مادران شیرده از خانواده و جامعه در سنندج»، مجله علمی علوم پزشکی قزوین، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۳، ۱۳۸۶ش.
| |
| * دانش، آذر، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۲ش. | | * دانش، آذر، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۲ش. |
| | * دهخدا، علیاکبر، امثال و حکم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۲ش. |
| * رحیمی، حانیه و اسکندری، نرگس، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، اولین کنگره پژوهشی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، ۱۳۹۸ش. | | * رحیمی، حانیه و اسکندری، نرگس، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، اولین کنگره پژوهشی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، ۱۳۹۸ش. |
| * زاهد پاشا، یداله و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل، ۱۳۹۱ش. | | * زاهد پاشا، یداله و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل، ۱۳۹۱ش. |
| * شبیری زنجانی، موسی، توضیحالمسائل، قم، سلسبیل، ۱۳۸۸ش. | | * «شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. |
| * شهبازی، سپیده، «باید و نبایدهای تغذیهای دوران شیردهی»، مترجم سپیده شهبازی، وبسایت مام، مهد آگاهی مادران، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.
| | * «شیر مادر»، پزشکت: بزرگترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. |
| * طباطبایی، محمدحسین، زن در قرآن، قم، واژهپردازاندیشه، چ۱، ۱۴۰۲ش. | | * «شیر مادر»، وبسایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. |
| * طلایی، شهناز، عوامل مؤثر در سلامت مادر و حمایت از مادران شیرده، آذربایجان غربی، معاونت بهداشت استان آذربایجان غربی، بیتا.
| | * «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ش. |
| * طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تهران، دارالکتبالعلمیة، چ۴، ۱۳۶۵ش. | |
| * عزالدین زنجانی، ناهید و دیگران، «پایش کیفی عوامل مؤثر بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و تداوم آن در مناطق شهری و روستایی کشور در سال ۱۳۷۹»، مجله پزشکی حکیم، دورهٔ ۵، شمارهٔ ۲، ۱۳۸۱ش.
| |
| * عزالدین زنجانی، ناهید و دیگران، «مجموعه آموزشی ترویج تغذیه با شیر مادر»، ایلام، روبهرو، ۱۴۰۰ش.
| |
| * فراهانی، وحید، «۷ نکته ضروری که مادران در دوران شیردهی باید بدانند»، سایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۸ش. | |
| * فلدمن، رابرت، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، ترجمه مهدی عبدالهزاده رافی، تهران، ارجمند، ویراست ۸، چ۱، ۱۳۹۹ش. | | * فلدمن، رابرت، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، ترجمه مهدی عبدالهزاده رافی، تهران، ارجمند، ویراست ۸، چ۱، ۱۳۹۹ش. |
| * قربانی، زینب و خادم، ابراهیم، «اهمیت تغذیه با شیر مادر از دیدگاه آموزههای دینی، طب سنتی ایران و طب رایج»، مجلهٔ مطالعات اسلامی در حوزهٔ سلامت، دورهٔ اول، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۶ش.
| |
| * کدخدایی، زهره و حاجیانفر، حسین، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم، ۱۳۹۵ش. | | * کدخدایی، زهره و حاجیانفر، حسین، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم، ۱۳۹۵ش. |
| * گودرزی، مرجان، «تغذیه با شیر مادر»، مجله رشد آموزش پیشدبستانی، شمارهٔ ۱۱، ۱۳۹۰ش.
| |
| * مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاءالتراث، چ۳، ۱۴۰۳ق. | | * مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاءالتراث، چ۳، ۱۴۰۳ق. |
| * محتشم امیری، زهرا و جعفری شکیب، عباس، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، دانشگاه شاهد، چ۱، ۱۳۸۵ش. | | * محتشم امیری، زهرا و جعفری شکیب، عباس، «نمونهای از طب پیشگیری در آموزههای قرآن»، مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، دانشگاه شاهد، چ۱، ۱۳۸۵ش. |
| * مختاریان، طاهره و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱، ۱۳۹۶ش. | | * مختاریان، طاهره و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱، ۱۳۹۶ش. |
| * مصباحی، سیدهگوهر و یعقوبزاده، آمنه، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»؛ مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه، چ۱، ۱۳۸۵ش. | | * مصباحی، سیدهگوهر و یعقوبزاده، آمنه، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»؛ مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژوهشهای قرآنی حوزه و دانشگاه، چ۱، ۱۳۸۵ش. |
| * معرف، مسیح، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادران»، وبسایت آزمایشگاه پاتوبیولوژی لشگرک، تاریخ درج مقاله: ۲۴ شهریور ۱۳۹۷ش.
| |
| * مکارم شیرازی، ناصر، «احکام شیردادن نوزاد»، وبسایت دفتر آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۱ مهر ۱۴۰۳ش.
| |
| * نظری توکلی، سعید، حضانت کودکان در فقه اسلامی، تهران، سمت، چ۱، ۱۳۸۵ش. | | * نظری توکلی، سعید، حضانت کودکان در فقه اسلامی، تهران، سمت، چ۱، ۱۳۸۵ش. |
| | | {{پایان منابع}} |
| * دهخدا، علیاکبر، امثال و حکم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۲ش.
| |
| * «خون ما حلالتر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۲ش.
| |
| * «امان از شیر ناپاک»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۰ش.
| |
| * «شیر ناپاک خورده»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ش.
| |
