جز ویکی سازی و تمیزکاری |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
{{درشت|'''ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران؛'''}} مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز توسط گروههای تروریستی علیه ایرانیان از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۱ش. | {{درشت|'''ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران؛'''}} مجموعهای از اقدامات خشونتآمیز توسط گروههای تروریستی علیه ایرانیان از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۱ش. | ||
ترورهای اوایل انقلاب اسلامی | ترورهای اوایل [[انقلاب اسلامی ایران]]، اقدامات خشونتآمیز توسط گروههای مخالف مسلح از جمله [[گروه فرقان]]، [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، [[حزب دموکرات کردستان]] و حزب [[کومله]] بود که با حمایت سرویسهای اطلاعاتی خارجی انجام میگرفت. این حملات که اوج آن در ۱۳۶۰ش با [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] و [[انفجار دفتر نخستوزیری|دفتر نخستوزیری]] و ترور جمعی از مسئولان عالیرتبه و امامان جمعه رخ داد، دهها روحانی و سیاستمدار و هزاران شهروند عادی را هدف قرار داد. تحلیلگران معتقدند که این ترورها با افشای مرزبندیهای سیاسی و تقویت [[همبستگی اجتماعی|انسجام اجتماعی]]، زمینه را برای تحکیم نهادهای انقلابی، شکلگیری کابینههای یکدست و تثبیت جایگاه [[ولایت فقیه]] در [[ایران]] فراهم کرد. تجربهٔ عبور از بحرانهای آن دوره از تاریخ [[نظام جمهوری اسلامی ایران]]، با تکیه بر نقش رهبری، روحیهٔ ایثارگری و ظرفیتهای داخلی، به الگویی برای مدیریت بحرانهای بعدی از جمله جنگهای روانی، اقتصادی و رسانهای تبدیل شده است. | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران | پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] در [[۲۲ بهمن]] ۱۳۵۷ش گروهها و سازمانهای مخالف مسلح با حمایت و تحریک قدرتهای خارجی ازجمله [[آمریکا]]، فعالیتهای تروریستی خود را علیه نظام جمهوری اسلامی در چند مرحله پیگیری کردند: | ||
* از ماههای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی، ناآرامیها در برخی مناطق کشور آغاز شد و شماری از شخصیتهای سیاسی و مذهبی در ۱۳۵۸ش ترور شدند. در این دوره، [[گروه فرقان]] مسئولیت ترور چندین چهره انقلابی را بر عهده گرفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امامخمینی.]</ref> | * از ماههای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی، ناآرامیها در برخی مناطق کشور آغاز شد و شماری از شخصیتهای سیاسی و مذهبی در ۱۳۵۸ش ترور شدند. در این دوره، [[گروه فرقان]] مسئولیت ترور چندین چهره انقلابی را بر عهده گرفت.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امامخمینی.]</ref> | ||
* همزمان با تشدید اختلافات سیاسی در دورهٔ ریاستجمهوری [[ابوالحسن بنیصدر]] و ازجمله افزایش تنش میان نیروهای سیاسی حاکم و برخی گروههای مخالف از جمله [[سازمان مجاهدین خلق ایران | * همزمان با تشدید اختلافات سیاسی در دورهٔ ریاستجمهوری [[ابوالحسن بنیصدر]] و ازجمله افزایش تنش میان نیروهای سیاسی حاکم و برخی گروههای مخالف از جمله [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]، درگیریهای سیاسی و امنیتی گسترش یافت؛ آغاز [[جنگ عراق با ایران]] در سال ۱۳۵۹ش نیز به افزایش [[عملیات تروریستی|عملیاتهای تروریستی]] انجامید.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امامخمینی.]</ref> | ||
* پس از عزل بنیصدر از ریاستجمهوری در تیر ۱۳۶۰ش، موج گستردهتری از [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|ترور مسئولین جمهوری اسلامی]] رخ داد. انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخستوزیری و نیز ترور شماری از مقامهای قضایی، اجرایی و امامان جمعه، در این دوره روی داده است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امامخمینی.]</ref> | * پس از عزل بنیصدر از ریاستجمهوری در تیر ۱۳۶۰ش، موج گستردهتری از [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران|ترور مسئولین جمهوری اسلامی]] رخ داد. انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخستوزیری و نیز ترور شماری از مقامهای قضایی، اجرایی و امامان جمعه، در این دوره روی داده است.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n132136/ترورهای_اوایل_پیروزی_انقلاب_اسلامی عزتی، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امامخمینی.]</ref> | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
در برخی منابع مجموع افراد ترورشده توسط گروه فرقان ۱۹ نفر ذکر شده که ۶ تن از آنان مجروح شدند و زنده ماندند.<ref>[https://basijnews.ir/fa/news/8681586/اولین-گروه-تروریستی-پس-از-انقلاب-چگونه-شکل-گرفت «اولین گروه تروریستی پس از انقلاب چگونه شکل گرفت»، خبرگزاری بسیج.]</ref> برخی رسانهها مجموع ترورهای دهۀ شصت توسط تنها سازمان مجاهدین را حدود ۱۲ هزار نفر ذکر کردهاند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/amp/735120/ «ماشین ترور منافقین؛ از سران نظام تا ترورهای کور و «عملیات مهندسی»+عکس»، وبسایت روزنامۀ مشرق.]</ref> | در برخی منابع مجموع افراد ترورشده توسط گروه فرقان ۱۹ نفر ذکر شده که ۶ تن از آنان مجروح شدند و زنده ماندند.<ref>[https://basijnews.ir/fa/news/8681586/اولین-گروه-تروریستی-پس-از-انقلاب-چگونه-شکل-گرفت «اولین گروه تروریستی پس از انقلاب چگونه شکل گرفت»، خبرگزاری بسیج.]</ref> برخی رسانهها مجموع ترورهای دهۀ شصت توسط تنها سازمان مجاهدین را حدود ۱۲ هزار نفر ذکر کردهاند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/amp/735120/ «ماشین ترور منافقین؛ از سران نظام تا ترورهای کور و «عملیات مهندسی»+عکس»، وبسایت روزنامۀ مشرق.]</ref> | ||
وبسایت هابیلیان که به ثبت و مستندسازی پروندههای ترور میپردازد، آمار تفصیلی ۱۳۶۰ش که از سالهای پرتلفات بوده را بهصورت مجزا ارائه داده است. بر اساس دادههای منتشرشده توسط هابیلیان، در ۱۳۶۰ش مجموعاً ۱۹۶۹ نفر در نتیجه عملیات تروریستی گروههای مخالف جان خود را از دست دادهاند. از این تعداد، [[استان آذربایجان غربی]] با ۵۶۷ نفر و [[استان کردستان]] با ۴۷۲ نفر به ترتیب بیشترین آمار را داشتهاند، در حالی که [[ | وبسایت هابیلیان که به ثبت و مستندسازی پروندههای ترور میپردازد، آمار تفصیلی ۱۳۶۰ش که از سالهای پرتلفات بوده را بهصورت مجزا ارائه داده است. بر اساس دادههای منتشرشده توسط هابیلیان، در ۱۳۶۰ش مجموعاً ۱۹۶۹ نفر در نتیجه عملیات تروریستی گروههای مخالف جان خود را از دست دادهاند. از این تعداد، [[استان آذربایجان غربی]] با ۵۶۷ نفر و [[استان کردستان]] با ۴۷۲ نفر به ترتیب بیشترین آمار را داشتهاند، در حالی که [[خراسان جنوبی|استانهای خراسان جنوبی]] و [[استان سمنان|سمنان]] بدون موردی گزارش شده است. همچنین ۳ نفر در [[اقلیم کردستان عراق]] و ۱ نفر در [[ایتالیا]] توسط گروههای مخالف ترور شدهاند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/اینفوگرافیک-اسامی-و-مشخصات-شهدای-ترور-در-سال-1360html «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال 1360»، وبسایت هابلیان.]</ref> | ||
از نظر عاملان، سازمان مجاهدین خلق با ۷۸۶ نفر (۴۰درصد) بیشترین سهم را داشته است. پس از آن، گروههای موسوم به ضد انقلاب با ۱۰۰۴ نفر (۴۸درصد)، حزب دموکرات کردستان با ۷۴ نفر (۴درصد)، اتحادیه کمونیستهای ایران با ۵۵ نفر (۳درصد)، حزب کومله با ۴۲ نفر (۲درصد) و سایر گروهها در مجموع ۸ نفر را به خود اختصاص دادهاند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/اینفوگرافیک-اسامی-و-مشخصات-شهدای-ترور-در-سال-1360html «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال 1360»، وبسایت هابلیان.]</ref> میانگین سنی قربانیان در این سال، گسترهٔ وسیعی را شامل میشود. کمترین سن مربوط به کودکی ۸ ماهه در [[تهران]] و بیشترین سن مربوط به فردی ۸۶ ساله در [[شیراز]] بوده است که هر دو مورد توسط سازمان مجاهدین خلق انجام شده است. بر اساس طبقهبندی شغلی، از مجموع قربانیان سال ۱۳۶۰ش، ۲۵۷ نفر سرباز، ۱۳۷ نفر دانشجو، دانشآموز و معلم، ۱۳۶ نفر کارمند، ۹۲ نفر کارگر، ۵۷ نفر زن و کودک، و ۴۳ نفر از مقامات شامل نمایندگان مجلس، وزیران و معاونان وزیر بودهاند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/اینفوگرافیک-اسامی-و-مشخصات-شهدای-ترور-در-سال-1360html «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال 1360»، وبسایت هابلیان.]</ref> | از نظر عاملان، [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] با ۷۸۶ نفر (۴۰درصد) بیشترین سهم را داشته است. پس از آن، گروههای موسوم به ضد انقلاب با ۱۰۰۴ نفر (۴۸درصد)، حزب دموکرات کردستان با ۷۴ نفر (۴درصد)، اتحادیه کمونیستهای ایران با ۵۵ نفر (۳درصد)، حزب کومله با ۴۲ نفر (۲درصد) و سایر گروهها در مجموع ۸ نفر را به خود اختصاص دادهاند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/اینفوگرافیک-اسامی-و-مشخصات-شهدای-ترور-در-سال-1360html «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال 1360»، وبسایت هابلیان.]</ref> میانگین سنی قربانیان در این سال، گسترهٔ وسیعی را شامل میشود. کمترین سن مربوط به کودکی ۸ ماهه در [[تهران]] و بیشترین سن مربوط به فردی ۸۶ ساله در [[شیراز]] بوده است که هر دو مورد توسط سازمان مجاهدین خلق انجام شده است. بر اساس طبقهبندی شغلی، از مجموع قربانیان سال ۱۳۶۰ش، ۲۵۷ نفر سرباز، ۱۳۷ نفر دانشجو، دانشآموز و معلم، ۱۳۶ نفر کارمند، ۹۲ نفر کارگر، ۵۷ نفر زن و کودک، و ۴۳ نفر از مقامات شامل نمایندگان مجلس، وزیران و معاونان وزیر بودهاند.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/اینفوگرافیک-اسامی-و-مشخصات-شهدای-ترور-در-سال-1360html «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال 1360»، وبسایت هابلیان.]</ref> | ||
== ترور شخصیتها == | == ترور شخصیتها == | ||
[[پرونده:ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران3.jpg|جایگزین=ساختمان نخستوزیری پس از انفجار 8 شهریور 1360|بندانگشتی|ساختمان نخستوزیری پس از انفجار 8 شهریور 1360ش]] | [[پرونده:ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران3.jpg|جایگزین=ساختمان نخستوزیری پس از انفجار 8 شهریور 1360|بندانگشتی|ساختمان نخستوزیری پس از انفجار 8 شهریور 1360ش]] | ||
# در سالهای نخست پیروزی انقلاب اسلامی ایران گروه فرقان شماری از چهرههای شاخص فکری و سیاسی انقلاب اسلامی را ترور کرد، ازجمله [[مرتضی مطهری]] ([[۱۲ اردیبهشت]] ۱۳۵۸ش)، [[محمد مفتح]] ([[۲۷ آذر]] ۱۳۵۸ش)، [[سیدمحمود قاضی طباطبایی]] ([[۱۰ آبان]] ۱۳۵۸ش) و ترور نافرجام [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ([[۴ خرداد]] ۱۳۵۸ش). | # در سالهای نخست پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] گروه فرقان شماری از چهرههای شاخص فکری و سیاسی انقلاب اسلامی را ترور کرد، ازجمله [[مرتضی مطهری]] ([[۱۲ اردیبهشت]] ۱۳۵۸ش)، [[محمد مفتح]] ([[۲۷ آذر]] ۱۳۵۸ش)، [[سیدمحمود قاضی طباطبایی]] ([[۱۰ آبان]] ۱۳۵۸ش) و ترور نافرجام [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] ([[۴ خرداد]] ۱۳۵۸ش). | ||
# موج دوم ترور شخصیتهای مهم جمهوری اسلامی با اعلام جنگ مسلحانه از سوی سازمان مجاهدین خلق در ۱۳۶۰ش آغاز شد. [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] ([[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش) منجر به کشتهشدن [[سیدمحمد حسینی بهشتی|سید محمد حسینی بهشتی]] (رئیس دیوان عالی کشور)، چهار تن از وزیران، ۲۷ نماینده مجلس و دهها تن از مدیران ارشد کشور شد. اندکی بعد، [[انفجار دفتر نخستوزیری]] ([[۸ شهریور]] ۱۳۶۰ش) به کشتهشدن [[محمدعلی رجایی]] (رئیسجمهور) و [[محمدجواد باهنر]] (نخستوزیر) انجامید. همچنین [[علی قدوسی]] (دادستان کل کشور) در [[۱۴ شهریور]] ۱۳۶۰ش در دادستانی ترور شد. | # موج دوم ترور شخصیتهای مهم جمهوری اسلامی با اعلام جنگ مسلحانه از سوی [[سازمان مجاهدین خلق ایران]] در ۱۳۶۰ش آغاز شد. [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] ([[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش) منجر به کشتهشدن [[سیدمحمد حسینی بهشتی|سید محمد حسینی بهشتی]] (رئیس دیوان عالی کشور)، چهار تن از وزیران، ۲۷ نماینده مجلس و دهها تن از مدیران ارشد کشور شد. اندکی بعد، [[انفجار دفتر نخستوزیری]] ([[۸ شهریور]] ۱۳۶۰ش) به کشتهشدن [[محمدعلی رجایی]] (رئیسجمهور) و [[محمدجواد باهنر]] (نخستوزیر) انجامید. همچنین [[علی قدوسی]] (دادستان کل کشور) در [[۱۴ شهریور]] ۱۳۶۰ش در دادستانی ترور شد. | ||
# بخشی از حملات تروریستی این دوره بهصورت هدفمند [[امام جمعه|امامان جمعه]] شهرهای مختلف را در بر میگرفت. این افراد که در منابع بعدها با عنوان [[شهدای محراب]] شناخته شدند، بهطور عمده هنگام اقامه [[نماز جمعه]] یا در مسیر آن با استفاده از بمب، نارنجک و سلاح گرم ترور شدند، ازجمله ترور [[سید اسدالله مدنی]] در [[تبریز]] ([[۲۰ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، [[سیدعبدالکریم هاشمینژاد|سید عبدالکریم هاشمینژاد]] در [[مشهد]] ([[۷ مهر]] ۱۳۶۰ش)، [[سید عبدالحسین | # بخشی از حملات تروریستی این دوره بهصورت هدفمند [[امام جمعه|امامان جمعه]] شهرهای مختلف را در بر میگرفت. این افراد که در منابع بعدها با عنوان [[شهدای محراب]] شناخته شدند، بهطور عمده هنگام اقامه [[نماز جمعه]] یا در مسیر آن با استفاده از بمب، نارنجک و سلاح گرم ترور شدند، ازجمله ترور [[سید اسدالله مدنی]] در [[تبریز]] ([[۲۰ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، [[سیدعبدالکریم هاشمینژاد|سید عبدالکریم هاشمینژاد]] در [[مشهد]] ([[۷ مهر]] ۱۳۶۰ش)، [[سید عبدالحسین دستغیب]] در شیراز ([[۲۰ آذر]] ۱۳۶۰ش)، [[محمد صدوقی]] در [[یزد]] ([[۱۱ تیر]] ۱۳۶۱ش) و [[عطاءالله اشرفی اصفهانی]] در [[کرمانشاه]] ([[۶ مرداد]] ۱۳۶۱ش). همچنین [[ترور سید علی خامنهای]] ([[۶ تیر]] ۱۳۶۰ش) و ترور [[عباس واعظ طبسی]] ([[۲۹ بهمن]] ۱۳۶۱ش) در همین دسته قرار میگیرند. | ||
# دهها روحانی در ردههای میانی و فعالان مذهبی نیز در این سالها هدف حملات تروریستی قرار گرفتند، ازجمله سید مرتضی آیتاللهی طباطبایی یزدی در [[تهران]] ([[۹ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، مرتضی خدادادی در [[بندر انزلی]] ([[۱۱ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، عباس خلیلی در [[کرمان]] ([[۲۹ آبان]] ۱۳۶۰ش) و ملااحمد ذوالفقاری امام جمعه [[بوکان]] ([[۱ دی]] ۱۳۶۰ش) اشاره کرد. همچنین ترور نافرجام [[علیاکبر ناطق نوری]]، [[سیدعبدالکریم | # دهها روحانی در ردههای میانی و فعالان مذهبی نیز در این سالها هدف حملات تروریستی قرار گرفتند، ازجمله سید مرتضی آیتاللهی طباطبایی یزدی در [[تهران]] ([[۹ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، مرتضی خدادادی در [[بندر انزلی]] ([[۱۱ شهریور]] ۱۳۶۰ش)، عباس خلیلی در [[کرمان]] ([[۲۹ آبان]] ۱۳۶۰ش) و ملااحمد ذوالفقاری امام جمعه [[بوکان]] ([[۱ دی]] ۱۳۶۰ش) اشاره کرد. همچنین ترور نافرجام [[علیاکبر ناطق نوری]]، [[سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی]]، [[عبدالرحیم ربانی شیرازی]] و [[سید محمد حسینی خامنهای]] در این دوره به وقوع پیوست. | ||
# بخشی از حملات تروریستی این دوره متوجه روحانیان [[اهلسنت]] در مناطق غربی و شرقی کشور بود، ازجمله ترور [[علی جلالیزاده]] در [[سنندج]] ([[۱۹ تیر]] ۱۳۶۰ش) که به همراه اعضای خانوادهاش هدف حمله قرار گرفت. به نظر تحلیلگران این دسته از ترورها با هدف ایجاد ناامنی در مناطق مرزی و دامنزدن به اختلافات مذهبی طراحی شده بود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3583639-ترور-روحانیون-شاخص-در-دهه-چگونه-انجام-گرفت «ترور روحانیون شاخص در دهه ۶۰ چگونه انجام گرفت؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | # بخشی از حملات تروریستی این دوره متوجه روحانیان [[اهلسنت]] در مناطق غربی و شرقی کشور بود، ازجمله ترور [[علی جلالیزاده]] در [[سنندج]] ([[۱۹ تیر]] ۱۳۶۰ش) که به همراه اعضای خانوادهاش هدف حمله قرار گرفت. به نظر تحلیلگران این دسته از ترورها با هدف ایجاد ناامنی در مناطق مرزی و دامنزدن به اختلافات مذهبی طراحی شده بود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3583639-ترور-روحانیون-شاخص-در-دهه-چگونه-انجام-گرفت «ترور روحانیون شاخص در دهه ۶۰ چگونه انجام گرفت؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
