ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران

ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران

حضور مردم در دفتر حزب جمهوری اسلامی بعد از انفجار آن

پادکست مقاله | 🡇 noicon

ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران؛ مجموعه‌ای از اقدامات خشونت‌آمیز توسط گروه‌های تروریستی علیه ایرانیان از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۱ش.

ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران، اقدامات خشونت‌آمیز توسط گروه‌های مخالف مسلح از جمله گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق ایران، حزب دموکرات کردستان و حزب کومله بود که با حمایت سرویس‌های اطلاعاتی خارجی انجام می‌گرفت. این حملات که اوج آن در ۱۳۶۰ش با انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخست‌وزیری و ترور جمعی از مسئولان عالی‌رتبه و امامان جمعه رخ داد، ده‌ها روحانی و سیاستمدار و هزاران شهروند عادی را هدف قرار داد. تحلیلگران معتقدند که این ترورها با افشای مرزبندی‌های سیاسی و تقویت انسجام اجتماعی، زمینه را برای تحکیم نهادهای انقلابی، شکل‌گیری کابینه‌های یک‌دست و تثبیت جایگاه ولایت فقیه در ایران فراهم کرد. تجربهٔ عبور از بحران‌های آن دوره از تاریخ جمهوری اسلامی ایران، با تکیه بر نقش رهبری، روحیهٔ ایثارگری و ظرفیت‌های داخلی، به الگویی برای مدیریت بحران‌های بعدی از جمله جنگ‌های روانی، اقتصادی و رسانه‌ای تبدیل شده است.

تاریخچه

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ش گروه‌ها و سازمان‌های مخالف مسلح با حمایت و تحریک قدرت‌های خارجی ازجمله آمریکا، فعالیت‌های تروریستی خود را علیه نظام جمهوری اسلامی در چند مرحله پیگیری کردند:

• از ماه‌های ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی، ناآرامی‌ها در برخی مناطق کشور آغاز شد و شماری از شخصیت‌های سیاسی و مذهبی در ۱۳۵۸ش ترور شدند. در این دوره، گروه فرقان مسئولیت ترور چندین چهره‌ انقلابی را بر عهده گرفت.
• هم‌زمان با تشدید اختلافات سیاسی در دورهٔ ریاست‌جمهوری ابوالحسن بنی‌صدر و ازجمله افزایش تنش میان نیروهای سیاسی حاکم و برخی گروه‌های مخالف از جمله سازمان مجاهدین خلق، درگیری‌های سیاسی و امنیتی گسترش یافت؛ آغاز جنگ عراق با ایران در سال ۱۳۵۹ش نیز به افزایش عملیات‌های تروریستی انجامید.
• پس از عزل بنی‌صدر از ریاست‌جمهوری در تیر ۱۳۶۰ش، موج گسترده‌تری از ترور مسئولین جمهوری اسلامی رخ داد. انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخست‌وزیری و نیز ترور شماری از مقام‌های قضایی، اجرایی و امامان جمعه، در این دوره روی داده است.

زمینه‌های سیاسی و اجتماعی

به نظر تحلیلگران، در سال‌های آغازین پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تعدد گروه‌های سیاسی با گرایش‌های مختلف، فقدان ساختارهای تثبیت‌شدهٔ نهادی و ابهام در مرزهای مشروعیت سیاسی، زمینه‌ساز رقابت‌های شدید میان جریان‌های گوناگون شد و این دوره را به مقطعی استثنایی در تاریخ انقلاب اسلامی ایران تبدیل کرد.

اختلاف میان نخستین رئیس‌جمهور ایران با نهادهای انقلابی و نخست‌وزیر وقت، به تقابل آشکار انجامید. این اختلافات، در کنار مخالفت وی با رویکرد بسیج مردمی در جنگ تحمیلی، به‌تدریج به انزوای سیاسی او انجامید. به باور صاحب‌نظران، فضای دوقطبی ایجادشده در این دوره، به گروه‌های مخالف مسلح فرصت داد تا با بهره‌گیری از شکاف‌های سیاسی، به تضعیف جمهوری اسلامی از راه اقدامات تروریستی و حذف چهره‌های مؤثر بپردازند.

در چنین فضایی اقدامات مسلحانهٔ گروه‌های تجزیه‌طلب در مناطق مرزی نیز زمینه را برای التهاب، خشونت و ترور بیشتر مهیا کرد؛ برای مثال تحلیلگران اولین اقدامات مسلحانه در ترکمن‌صحرا و گنبد کاووس توسط سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران، اقدامات مسلحانهٔ گروه خلق عرب در خرمشهر و کشتار مردم توسط حزب دمکرات کردستان به هدف تجزیهٔ ایران با همدستی احزاب دیگر را در همین راستا تحلیل می‌کنند.

گروه‌ها و سازمان‌های تروریستی

هدر نشریه سازمان پیکار خلق

در اوایل انقلاب اسلامی ایران گروه‌های مخالف مسلح متعددی در ایران به انجام عملیات‌های تروریستی اقدام کردند که از آن جمله در اسناد موجود به گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، حزب دموکرات کردستان، حزب کومله، اتحادیه کمونیست‌های ایران، حزب پیکار، حزب رزگاری و چریک‌های فدایی خلق اشاره شده است. از میان گروه‌های تروریستی، دو گروه فرقان و مجاهدین خلق به‌دلیل ترور افراد سرشناش و چهره‌های مهم جمهوری اسلامی، مشهور شده و در منابع مختلف آمده است. به گزارش منابع، این گروه‌ها با حمایت و هماهنگی سرویس‌های اطلاعاتی خارجی از جمله سازمان سیا و موساد و با پشتیبانی مالی و لجستیکی کشورهایی مانند فرانسه و عراق فعالیت می‌کردند. هدف اصلی این حمایت‌ها، ایجاد ناامنی، تضعیف نظام جمهوری اسلامی در سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب و تسهیل فروپاشی آن از طریق عملیات‌های تروریستی و جنگ تحمیلی هم‌زمان ارزیابی شده است.

آمار تلفات ترورها

در برخی منابع مجموع افراد ترورشده توسط گروه فرقان ۱۹ نفر ذکر شده که ۶ تن از آنان مجروح شدند و زنده ماندند. برخی رسانه‌ها مجموع ترورهای دهۀ شصت توسط تنها سازمان مجاهدین را حدود ۱۲ هزار نفر ذکر کرده‌اند.

وب‌سایت هابیلیان که به ثبت و مستندسازی پرونده‌های ترور می‌پردازد، آمار تفصیلی ۱۳۶۰ش که از سال‌های پرتلفات بوده را به‌صورت مجزا ارائه داده است. بر اساس داده‌های منتشرشده توسط هابیلیان، در ۱۳۶۰ش مجموعاً ۱۹۶۹ نفر در نتیجه عملیات تروریستی گروه‌های مخالف جان خود را از دست داده‌اند. از این تعداد، استان آذربایجان غربی با ۵۶۷ نفر و استان کردستان با ۴۷۲ نفر به ترتیب بیشترین آمار را داشته‌اند، در حالی که استان‌های خراسان جنوبی و سمنان بدون موردی گزارش شده است. همچنین ۳ نفر در اقلیم کردستان عراق و ۱ نفر در ایتالیا توسط گروه‌های مخالف ترور شده‌اند.

از نظر عاملان، سازمان مجاهدین خلق با ۷۸۶ نفر (۴۰درصد) بیشترین سهم را داشته است. پس از آن، گروه‌های موسوم به ضد انقلاب با ۱۰۰۴ نفر (۴۸درصد)، حزب دموکرات کردستان با ۷۴ نفر (۴درصد)، اتحادیه کمونیست‌های ایران با ۵۵ نفر (۳درصد)، حزب کومله با ۴۲ نفر (۲درصد) و سایر گروه‌ها در مجموع ۸ نفر را به خود اختصاص داده‌اند. میانگین سنی قربانیان در این سال، گسترهٔ وسیعی را شامل می‌شود. کم‌ترین سن مربوط به کودکی ۸ ماهه در تهران و بیشترین سن مربوط به فردی ۸۶ ساله در شیراز بوده است که هر دو مورد توسط سازمان مجاهدین خلق انجام شده است. بر اساس طبقه‌بندی شغلی، از مجموع قربانیان سال ۱۳۶۰ش، ۲۵۷ نفر سرباز، ۱۳۷ نفر دانشجو، دانش‌آموز و معلم، ۱۳۶ نفر کارمند، ۹۲ نفر کارگر، ۵۷ نفر زن و کودک، و ۴۳ نفر از مقامات شامل نمایندگان مجلس، وزیران و معاونان وزیر بوده‌اند.

ترور شخصیت‌ها

ساختمان نخست‌وزیری پس از انفجار 8 شهریور 1360ش

1. در سال‌های نخست پیروزی انقلاب اسلامی ایران گروه فرقان شماری از چهره‌های شاخص فکری و سیاسی انقلاب اسلامی را ترور کرد، ازجمله مرتضی مطهری (۱۲ اردیبهشت ۱۳۵۸ش)، محمد مفتح (۲۶ آذر ۱۳۵۸ش)، سیدمحمود قاضی طباطبایی (۱۰ آبان ۱۳۵۸ش) و ترور نافرجام اکبر هاشمی رفسنجانی (۴ خرداد ۱۳۵۸ش).
2. موج دوم ترور شخصیت‌های مهم جمهوری اسلامی با اعلام جنگ مسلحانه از سوی سازمان مجاهدین خلق در ۱۳۶۰ش آغاز شد. انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی (۷ تیر ۱۳۶۰ش) منجر به کشته‌شدن سید محمد حسینی بهشتی (رئیس دیوان عالی کشور)، چهار تن از وزیران، ۲۷ نماینده مجلس و ده‌ها تن از مدیران ارشد کشور شد. اندکی بعد، انفجار دفتر نخست‌وزیری (۸ شهریور ۱۳۶۰ش) به کشته‌شدن محمدعلی رجایی (رئیس‌جمهور) و محمدجواد باهنر (نخست‌وزیر) انجامید. همچنین علی قدوسی (دادستان کل کشور) در ۱۴ شهریور ۱۳۶۰ش در دادستانی ترور شد.
3. بخشی از حملات تروریستی این دوره به‌صورت هدفمند امامان جمعه شهرهای مختلف را در بر می‌گرفت. این افراد که در منابع بعدها با عنوان شهدای محراب شناخته شدند، به‌طور عمده هنگام اقامه نماز جمعه یا در مسیر آن با استفاده از بمب، نارنجک و سلاح گرم ترور شدند، ازجمله ترور سید اسدالله مدنی در تبریز (۲۰ شهریور ۱۳۶۰ش)، سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد در مشهد (۷ مهر ۱۳۶۰ش)، سیدعبدالحسین دستغیب در شیراز (۲۰ آذر ۱۳۶۰ش)، محمد صدوقی در یزد (۱۱ تیر ۱۳۶۱ش) و عطاءالله اشرفی اصفهانی در کرمانشاه (۶ مرداد ۱۳۶۱ش). همچنین ترور نافرجام سیدعلی خامنه‌ای (۶ تیر ۱۳۶۰ش) و ترور نافرجام عباس واعظ طبسی (۲۹ بهمن ۱۳۶۱ش) در همین دسته قرار می‌گیرند.
4. ده‌ها روحانی در رده‌های میانی و فعالان مذهبی نیز در این سال‌ها هدف حملات تروریستی قرار گرفتند، ازجمله سید مرتضی آیت‌اللهی طباطبایی یزدی در تهران (۹ شهریور ۱۳۶۰ش)، مرتضی خدادادی در بندر انزلی (۱۱ شهریور ۱۳۶۰ش)، عباس خلیلی در کرمان (۲۹ آبان ۱۳۶۰ش) و ملااحمد ذوالفقاری امام جمعه بوکان (۱ دی ۱۳۶۰ش) اشاره کرد. همچنین ترور نافرجام علی‌اکبر ناطق نوری، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی، عبدالرحیم ربانی شیرازی و سید محمد حسینی خامنه‌ای در این دوره به وقوع پیوست.
5. بخشی از حملات تروریستی این دوره متوجه روحانیان اهل‌سنت در مناطق غربی و شرقی کشور بود، ازجمله ترور علی جلالی‌زاده در سنندج (۱۹ تیر ۱۳۶۰ش) که به همراه اعضای خانواده‌اش هدف حمله قرار گرفت. به نظر تحلیلگران این دسته از ترورها با هدف ایجاد ناامنی در مناطق مرزی و دامن‌زدن به اختلافات مذهبی طراحی شده بود.

مقابله اجتماعی با اقدامات تروریستی

تشییع پیکر محمدجواد باهنر و محمدعلی رجایی

موج ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران با واکنش‌های منفی و شدید ایرانیان روبرو شد که به آرمان‌های انقلاب اسلامی، وفادار بودند و با رهبران و مسئولان جمهوری اسلامی ایران همراهی می‌کردند.

• حضور مردم در راهپیمایی‌ها و تشییع پیکر کشته‌شدگان ترور، ازجمله سید محمد حسینی بهشتی و محمدعلی رجایی، تروریست‌ها را در افکار عمومی بی‌اعتبار ساخت.
• همکاری شهروندان در شناسایی خانه‌های تیمی تروریست‌ها، نقش مؤثری در خنثی‌سازی عملیات‌های تروریستی ایفا کرد، مانند شناسایی خانه تیمی مرکزیت سازمان مجاهدین خلق در منطقهٔ زعفرانیه تهران در ۱۹ بهمن ۱۳۶۰ش.
• هماهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، کمیته انقلاب اسلامی و دادستانی انقلاب موجب شناسایی بهتر پایگاه‌های عملیاتی تروریست‌ها شد.
• تشکیل دادگاه‌های ویژه برای پیگرد قانونی اعضای گروه‌های تروریستی، در کشف و انهدام تدریجی ساختارهای تشکیلاتی گروه‌های مخالف مسلح و کاهش توان عملیاتی آنها نقش داشت.
• امام‌ خمینی با اتخاذ رویکردهایی برای حفظ روحیهٔ معنوی و توکل در جامعه، ایجاد هوشیاری نسبت به توطئه‌ها، دشمن‌شناسی و افشای نقش قدرت‌های خارجی در پشت صحنه حوادث، و تقویت اعتماد به نفس در جامعه، توانست انسجام لازم را برای عبور از بحران ایجاد کند.
• روحیه شهادت‌طلبی و ایثارگری در اقشار مختلف جامعه نیز عاملی مؤثر برای استمرار مقاومت در برابر بحران‌ها بود.

پیامدها

• با شهادت جمع زیادی از مسئولان عالی‌رتبه از جمله رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، رئیس دیوان عالی کشور و ۲۷ نمایندهٔ مجلس در انفجارهای هفتم تیر و هشتم شهریور ۱۳۶۰ش، عملاً نسل جدیدی از مدیران جایگزین شدند. به‌گفتهٔ تحلیلگران، این تغییرات هرچند با فقدان نیروهای باتجربه همراه بود، اما زمینه را برای شکل‌گیری کابینه‌های یکدست «خط امام» و تحکیم مرزبندی‌های سیاسی فراهم کرد. این امر به پایان عمر سیاسی برخی گروه‌های غیرمسلح همسو با جریان‌های تروریستی انجامید و مشروعیت سیاسی سازمان مجاهدین خلق در افکار عمومی به‌شدت کاهش یافت.
• به گزارش منابع، ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی برخلاف انتظار عاملان آنها، نه‌تنها به تضعیف نظام منجر نشد، بلکه انسجام اجتماعی و حمایت عمومی از نظام را به‌همراه داشت. در پی هر حادثهٔ تروریستی، حضور گستردهٔ مردم در مراسم بزرگداشت و تشییع شهدا، عزم عمومی برای مقابله با تروریسم را نشان داد. برای مثال، پس از انفجار هفتم تیر، نمایندگان مصدوم مجلس با سر و بدن باندپیچی‌شده در جلسات حضور یافتند و دولت با قاطعیت بیشتری به کار خود ادامه داد. این واکنش‌ها نشان‌دهندهٔ آن بود که عملیات‌های تروریستی نتوانست خلأی پایدار در ساختار مدیریتی ایجاد کند.
• تحلیلگران تجربهٔ عبور از بحران‌های اوائل پیروزی انقلاب اسلامی را دارای درس‌های مهم برای شرایط امروز می‌دانند. اگرچه به نظر آنها نوع تهدیدات در دهه‌های بعدی تغییر یافته و از ترورهای فیزیکی به جنگ‌های روانی، رسانه‌ای، اقتصادی، شناختی و حملات مستقیم گسترش یافته است، اما به اعتقاد صاحب‌نظران اصل ایستادگی و پایبندی به اصول از جمله عواملی است که در مواجهه با چالش‌های جدید نیز راهگشا است. بر اساس دیدگاه مطرح‌شده، سنت‌های الهی از جمله نصرت یاری‌کنندگان دین، تغییرناپذیرند و آنچه اهمیت دارد، تداوم روحیهٔ مقاومت و اعتماد به ظرفیت‌های داخلی است. تجربهٔ تاریخی نشان داده که در بحرانی‌ترین مقاطع نیز اتکا به این ظرفیت‌ها امکان عبور از دشواری‌ها را فراهم آورده است.

پیگیری‌های حقوقی و بین‌المللی

داخلی

پیگرد قانونی عوامل ترورهای اوایل انقلاب اسلامی از همان سال‌های نخست با دستگیری و محاکمه اعضای گروه‌های تروریستی از جمله گروه فرقان و سازمان مجاهدین خلق آغاز شد. دادگاه، برخی ازجمله اکبر گودرزی، رئیس گروه فرقان و قاتل مرتضی مطهری را به اعدام و برخی را به زندان محکوم کرد. تعدادی از اعضا با نقش کمتر عفو شدند و چند نفر نیز به خارج از کشور گریختند. در سال‌های اخیر نیز روند رسیدگی به پرونده‌های مرتبط با این گروه‌ها با جدیت بیشتری دنبال شده است. برای مثال نخستین جلسهٔ دادگاه رسیدگی به اتهامات ۱۰۴ نفر از اعضای سازمان مجاهدین خلق به‌عنوان شخصیت حقوقی و همچنین اعضای حقیقی این سازمان، در ۲۱ آذر ۱۴۰۲ش در شعبهٔ یازدهم دادگاه کیفری یک استان تهران آغاز شد. این دادگاه تا تاریخ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش به پنجاه‌وچهارمین جلسهٔ علنی خود رسیده است و در این مدت، کیفرخواست متهمان قرائت شده و وکلای شاکیان به تشریح جنایات این گروه از جمله نقش آن در عملیات تروریستی دهه شصت پرداخته‌اند.

بین‌المللی

به باور پژوهشگران پیگرد بین‌المللی عوامل ترورهای اوایل انقلاب اسلامی با چالش‌های ساختاری و سیاسی متعددی روبه‌روبوده است. به گفتهٔ کارشناسان حقوق بین‌الملل، اگرچه اسناد بین‌المللی متعددی از جمله کنوانسیون مبارزه با بمب‌گذاری‌های تروریستی سازمان ملل و کنوانسیون مبارزه با تروریسم اتحادیه اروپا، کشورهای عضو را موظف به استرداد یا محاکمه متهمان تروریستی کرده‌اند، اما در عمل برخی دولت‌های اروپایی با پناه‌دهی به اعضای گروه‌های مخالف مسلح از جمله سازمان مجاهدین خلق و خودداری از استرداد آنان، از این گروه‌ها به‌عنوان ابزاری برای فشار سیاسی بر ایران استفاده می‌کنند. تحلیلگران معتقدند رفتار دوگانهٔ این کشورها در قبال تروریسم، مصداق «مسئولیت بین‌المللی دولت» بوده و ایران می‌تواند با استناد به مادهٔ ۴۱ طرح مسئولیت دولت‌ها، این موضوع را در مجامع بین‌المللی پیگیری کند.

بازتاب‌های فرهنگی و هنری

تمبر یادبود شهید محراب سید محمدعلی قاضی طباطبایی

ترورهای دهه ۱۳۶۰ش، بازتابی عمیق در فرهنگ و هنر جمهوری اسلامی ایران بر جای نهاد. این بازتاب در قالب‌های گوناگونی همچون نام‌گذاری روزها و معابر، نشر کتاب و مستند و خلق آثار ادبی نمود یافت. جلوهٔ برجستهٔ آن، تثبیت این رویدادها در تقویم رسمی ایران است: ۱۲ فروردین به مناسبت ترور مرتضی مطهری، روز معلم، ۷ تیر سالروز انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و کشته‌شدن سید محمد بهشتی به‌عنوان روز قوۀ قضائیه، ۸ شهریور به مناسبت ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر به‌عنوان روز ملی مبارزه با تروریسم و هفته اول شهریور به‌عنوان هفته دولت و ۲۷ آذر به پاس فعالیت‌های محمد مفتح به‌عنوان روز وحدت حوزه و دانشگاه نام‌گذاری شده‌اند.

پس از وقایع دهۀ شصت، ده‌ها کتاب با هدف ثبت و روایت ترورهای این دوره منتشر شد که برخی از مهم‌ترین آنها عبارتند از: «عملیات مهندسی»، «خوابگردها»، «سازمان مجاهدین خلق»، «از مجاهدین تا منافقین»، «مجاهدین خلق در آیینه تاریخ»، «خداوند اشرف از ظهور تا سقوط»، «سرگذشت من با مجاهدین خلق»، «عملیات مرصاد و سرنوشت منافقین»، «شرح تاریخچه سازمان مجاهدین خلق ایران و مواضع آن»، «پرونده مسکوت»، همچنین کتاب‌های «تقی شهرام به روایت اسناد»، «مجید شریف واقفی به روایت اسناد»، «تبار ترور»، «بررسی تغییر ایدئولوژی سازمان مجاهدین خلق» و «منافقین خلق». افزون بر این، مستند «سازمان» تولید شده توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی نیز به معرفی این گروه و جنایت‌های آن در دهه شصت اختصاص دارد.

عنوان نمادین شهید محراب نیز که به امامان جمعهٔ ترورشده در این دوره اطلاق می‌شود، به یکی از مفاهیم رایج در ادبیات رسمی و فرهنگی کشور تبدیل شده است.

منابع

• «آغاز دور جدید دادگاه رسیدگی به اتهامات گروهک تروریستی منافقین»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «از دادگاه‌های داخلی تا تعقیب بین‌المللی؛ مسیر حقوقی مقابله با منافقین»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۴۰۴ش.
• «از سپهبد قرنی تا رازینی و مقیسه / مهم‌ترین پرونده‌های ترور در ۴۶ سال پس از انقلاب»، خبرگزاری رکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش.
• «اولین گروه تروریستی پس از انقلاب چگونه شکل گرفت»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۳ خرداد ۱۳۹۵ش.
• «بازخوانی ۲۴ ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۶ش.
• «بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، اولین کشوری که در حمایت از ضدانقلاب و سازمان تروریستی منافقین نقش‌آفرینی کرد، فرانسه بود.»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
• «پنجاه‌وچهارمین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات منافقین در تهران برگزار شد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
• «ترور روحانیون شاخص در دهه ۶۰ چگونه انجام گرفت؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مهر ۱۳۹۸ش.
• حیدری، محسن، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش؛
• «دهه حماسه و مظلومیت»، وب‌سایت روزنامهٔ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۴۰۱ش.
• «روایت‌هایی از شورش نافرجام ۳۰ خرداد ۶۰»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
• «روایتی از قتل ۱۷۰۰۰ ایرانی توسط منافقین و سرویس‌دهی آنها به دولت‌های غربی»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ تیر ۱۳۹۷ش.
• «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۳ خرداد ۱۴۰۲ش؛
• «شهدای وقایع تروریستی در ایران در سال ۱۳۶۰»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ضربه بزرگ و فروپاشی تشکیلات ترور منافقین»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۳۹۱ش.
• عزتی، قدرت‌الله، «ترورهای اوایل پیروزی انقلاب اسلامی»، پرتال امام‌خیمنی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
• «فجیع‌ترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیری‌ها»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۴۰۰ش.
• «گرامیداشت سالروز شهادت فرزانه علامه شهید مطهری»، وب‌سایت دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تاریخ بازدید: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ماشین ترور منافقین؛ از سران نظام تا ترورهای کور و «عملیات مهندسی» +عکس»، وب‌سایت روزنامهٔ مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ش.
• «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱ بهمن ۱۴۰۳ش.
• «نقش آمریکا در عملیات تروریستی در ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۳۹۸ش.
• وزارتی، محمدحسین، «گروه‌های ترور ۱»، وب‌سایت دیگران، تاریخ بازدید: ۱۱ فروردین ۱۴۰ش.
• «۱۰ کتاب برای شناخت منافقین/ خسارت‌های فرقه رجوی را بشناسیم»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۳۹۸ش.