پیش‌نویس:احسان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۳: / خط ۱۳: @@
 در دین یهود، مفهومی به نام «صِداقَه» (Tzedakah) وجود دارد که گرچه معمولاً به «صدقه» ترجمه می‌شود، اما ریشۀ اصلی آن در زبان عبری، «عدالت» و «دادگری» است. برخلاف تصوّر رایج که صدقه را نوعی ترحّم و دلسوزی از سر لطف می‌داند، در آموزه‌های یهودی، صِداقَه یک تکلیف اخلاقی و دینی است؛ یعنی فرد با بخشش دارایی خود، در واقع به برقراری عدالت در زمین کمک می‌کند. به همین دلیل، در سنّت یهودی، حتی فقیرترین افراد نیز موظف‌اند چیزی ببخشند، زیرا این کار نه یک لطف اضافی، که وظیفه‌ای همگانی برای تحقق جامعۀ عادلانه است <ref>{{پک|Novak|1992|ک=Jewish Social Ethics|زبان=en|ص=189-195}}</ref>(نواک، Jewish Social Ethics، ۱۹۹۲، ص۱۸۹-۱۹۵).
-در مسیحیت، احسان و بخشش جایگاهی بسیار والا دارد. در «موعظۀ بالای کوه» که یکی از مشهورترین بخش‌های تعالیم عیسی مسیح است، از پیروان خواسته شده که هنگام بخشش، «دست چپ از کار دست راست آگاه نشود»؛ یعنی بخشش باید چنان بی‌ریا و خالصانه باشد که حتی خود فرد نیز آن را به رخ خود نکشد. این نگاه، احسان را نه یک عمل نمایشی برای جلب توجه دیگران، که رابطۀ شخصی و خالصانه میان انسان و خدا معرّفی می‌کند (انجیل متی، ۶: ۳، وب‌سایت کلمه، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، https://www.kalameh.com/Pages/ArticleDetails.aspx?ArticleID=237).
+در مسیحیت، احسان و بخشش جایگاهی بسیار والا دارد. در «موعظۀ بالای کوه» که یکی از مشهورترین بخش‌های تعالیم عیسی مسیح است، از پیروان خواسته شده که هنگام بخشش، «دست چپ از کار دست راست آگاه نشود»؛ یعنی بخشش باید چنان بی‌ریا و خالصانه باشد که حتی خود فرد نیز آن را به رخ خود نکشد. این نگاه، احسان را نه یک عمل نمایشی برای جلب توجه دیگران، که رابطۀ شخصی و خالصانه میان انسان و خدا معرّفی می‌کند<ref>{{پک/بن|انجیل|ک=سایت کلمه|ف=انجیل متی}}</ref> (انجیل متی، ۶: ۳، وب‌سایت کلمه، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، https://www.kalameh.com/Pages/ArticleDetails.aspx?ArticleID=237).
 در اسلام، احسان از محوری‌ترین مفاهیم اخلاقی و عبادی است. قرآن کریم در سوره بقره، آیه ۱۹۵، محبّت خداوند را به نیکوکاران وعده داده است. در حدیث مشهور جبرئیل نیز، پیامبر اکرم در پاسخ به پرسش «احسان چیست؟» فرمودند: «أن تَعبدَ اللهَ کَأنَّک تَراهُ فَإِن لَم تَکُن تَراهُ فَإِنَّهُ یَراک»؛ یعنی خدا را چنان عبادت کنی که گویی او را می‌بینی و اگر تو او را نمی‌بینی، بدان که او تو را می‌بیند. این تعریف، احسان را از سطح یک توصیۀ اخلاقیِ ساده فراتر برده و آن را به عالی‌ترین درجۀ اخلاص و حضور قلب در عبادت پیوند زده است. در امتداد همین نگاه، مسلمانان در طول تاریخ، نهاد «وقف» را پدید آوردند؛ سازوکاری که بر اساس آن، افراد دارایی‌های خود را برای همیشه وقف امور خیریه می‌کردند و بدین ترتیب، بیمارستان‌ها، مدرسه‌ها، کاروانسراها و آب‌انبارها بدون اتّکا به بودجۀ دولت‌ها ساخته و نگهداری می‌شد<ref name=":3">{{پک|سلمان‌پور|۱۴۰۵|ک=وقف و نیکوکاری در تمدن اسلامی|ص=۱۰۰-۱۰۲}}</ref> (سلمان‌پور، وقف و نیکوکاری در تمدن اسلامی، ۱۳۹۰، ص۲۸-۳۵).
 === ایران باستان ===
-در ایران باستان نیز نیکوکاری و دست‌گیری از ضعیفان، ریشه در باورهای کهن ایرانی داشت. در اوستا، کتاب مقدّس زرتشتیان، مفهوم «اشه» (Asha) به معنای راستی و نظم کیهانی، پایۀ اخلاقیات شمرده می‌شد و بر اساس آن، هر فرد وظیفه داشت با کردار نیک خود، جهان را به سوی راستی و آبادانی پیش ببرد. کمک به نیازمندان و انفاق، جلوۀ بیرونی همین تعهّد درونی بود (صانع‌پور، «اخلاق احسان در ایران باستان»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، ۱۳۹۵، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، https://ensani.ir/fa/article/361054/).
+در ایران باستان نیز نیکوکاری و دست‌گیری از ضعیفان، ریشه در باورهای کهن ایرانی داشت. در اوستا، کتاب مقدّس زرتشتیان، مفهوم «اشه» (Asha) به معنای راستی و نظم کیهانی، پایۀ اخلاقیات شمرده می‌شد و بر اساس آن، هر فرد وظیفه داشت با کردار نیک خود، جهان را به سوی راستی و آبادانی پیش ببرد. کمک به نیازمندان و انفاق، جلوۀ بیرونی همین تعهّد درونی بود<ref>{{پک|صانع‌پور|1395|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=اخلاق احسان در ایران باستان}}</ref> (صانع‌پور، «اخلاق احسان در ایران باستان»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، ۱۳۹۵، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، https://ensani.ir/fa/article/361054/).
 سنگ‌نوشته‌های به‌جامانده از دوران هخامنشیان نشان می‌دهد که پادشاهانی چون کوروش بزرگ، رفتار نیک و بخشایندۀ خود با ملل مغلوب را نه صرفاً یک سیاست زیرکانه، که یک فضیلت اخلاقی می‌دانستند. معروف‌ترین نمونۀ این نگاه، فتح بابل به دست کوروش و رفتار او با اسیران جنگی است: او به جای کشتار و غارت، اسیران را آزاد کرد، به آنان اجازۀ بازگشت به سرزمین‌هایشان را داد و حتّی برای بازسازی معابدشان بودجه اختصاص داد؛ اقدامی که در آن روزگار، درخشان و بی‌نظیر بود<ref>{{پک|فرهادی|1377|ک=فرهنگ یاری‌گری در ایران|ص=34-38}}</ref> (فرهادی، فرهنگ یاریگری در ایران، ۱۳۷۷، ص۳۴-۳۸).
@@ خط ۲۸: / خط ۲۸: @@
 در اسلام، احسان از پربسامدترین مفاهیم اخلاقی است و ابعاد گوناگون آن در آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته است:
-* احسان به پدر و مادر: قرآن در آیۀ ۲۳ سورۀ اسراء، پس از فرمان به توحید و عبادت خداوند، بی‌درنگ به احسان نسبت به والدین فرمان می‌دهد و از هرگونه سخن آزاردِهنده یا رفتار تحقیرآمیز نسبت به آنان نهی می‌کند. این هم‌نشینی نشان می‌دهد که در نظام اخلاقی اسلام، احترام و نیکی به پدر و مادر پس از ایمان به خدا، نخستین اولویت اخلاقی است (قرآن کریم، اسراء، ۲۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#17:23).
+* احسان به پدر و مادر: قرآن در آیۀ ۲۳ سورۀ اسراء، پس از فرمان به توحید و عبادت خداوند، بی‌درنگ به احسان نسبت به والدین فرمان می‌دهد و از هرگونه سخن آزاردِهنده یا رفتار تحقیرآمیز نسبت به آنان نهی می‌کند. این هم‌نشینی نشان می‌دهد که در نظام اخلاقی اسلام، احترام و نیکی به پدر و مادر پس از ایمان به خدا، نخستین اولویت اخلاقی است<ref>{{پک/بن|اسراء 23|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، اسراء، ۲۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#17:23).
-* احسان به خویشاوندان: آیۀ ۳۶ سورۀ نساء، شبکه‌ای از روابط انسانی را ترسیم می‌کند که همگی باید با احسان همراه باشند. این آیه نشان می‌دهد که دایرۀ احسان در اسلام، از خانواده آغاز می‌شود و تا غریبه‌ترین افراد گسترش می‌یابد (قرآن کریم، نساء، ۳۶، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#4:36).
+* احسان به خویشاوندان: آیۀ ۳۶ سورۀ نساء، شبکه‌ای از روابط انسانی را ترسیم می‌کند که همگی باید با احسان همراه باشند. این آیه نشان می‌دهد که دایرۀ احسان در اسلام، از خانواده آغاز می‌شود و تا غریبه‌ترین افراد گسترش می‌یابد<ref>{{پک/بن|نساء 36|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، نساء، ۳۶، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#4:36).
-* احسان به یتیمان و مسکینان: قرآن رسیدگی به یتیمان و نیازمندان را نشانۀ ایمان راستین معرّفی می‌کند و ترک آن را نشانۀ تکذیب دین می‌شمارد (قرآن کریم، ماعون، ۱-۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#107:1).
+* احسان به یتیمان و مسکینان: قرآن رسیدگی به یتیمان و نیازمندان را نشانۀ ایمان راستین معرّفی می‌کند و ترک آن را نشانۀ تکذیب دین می‌شمارد<ref>{{پک/بن|ماعون 1-3|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، ماعون، ۱-۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#107:1).
-* احسان به اسیران: آیۀ ۸ سورۀ انسان، «ابرار» را چنین توصیف می‌کند که با وجود گرسنگی و نیاز خود، غذایشان را به اسیر می‌بخشند. اسیر در جامعۀ آن روز، دشمنی شکست‌خورده بود و احسان به او، اوج گذشت اخلاقی است (قرآن کریم، انسان، ۸، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#76:8).
+* احسان به اسیران: آیۀ ۸ سورۀ انسان، «ابرار» را چنین توصیف می‌کند که با وجود گرسنگی و نیاز خود، غذایشان را به اسیر می‌بخشند. اسیر در جامعۀ آن روز، دشمنی شکست‌خورده بود و احسان به او، اوج گذشت اخلاقی است<ref>{{پک/بن|انسان 8|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، انسان، ۸، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#76:8).
-* احسان به خود: قرآن تصریح می‌کند که نتیجۀ هر احسانی نخست به خود فرد بازمی‌گردد و هر اسائه‌ای نیز گریبانگیر خود او خواهد شد (قرآن کریم، اسراء، ۷، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#17:7).
+* احسان به خود: قرآن تصریح می‌کند که نتیجۀ هر احسانی نخست به خود فرد بازمی‌گردد و هر اسائه‌ای نیز گریبانگیر خود او خواهد شد<ref>{{پک/بن|اسراء 7|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، اسراء، ۷، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#17:7).
-* احسان در سخن و رفتار: آیۀ ۸۳ سورۀ بقره، نیکو سخن‌گفتن با مردم را مصداقی از احسان برشمرده است (قرآن کریم، بقره، ۸۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#2:83).
+* احسان در سخن و رفتار: آیۀ ۸۳ سورۀ بقره، نیکو سخن‌گفتن با مردم را مصداقی از احسان برشمرده است<ref>{{پک/بن|بقره 83|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، بقره، ۸۳، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#2:83).
-* پاداش احسان: آیۀ ۶۰ سورۀ الرحمن، با پرسش «آیا پاداش احسان، جز احسان است؟»، بر اصل بازگشت نیکی تأکید دارد (قرآن کریم، الرحمن، ۶۰، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#55:60).
+* پاداش احسان: آیۀ ۶۰ سورۀ الرحمن، با پرسش «آیا پاداش احسان، جز احسان است؟»، بر اصل بازگشت نیکی تأکید دارد<ref>{{پک/بن|الرحمن 60|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، الرحمن، ۶۰، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#55:60).
-* احسان به دشمنان: آیۀ ۳۴ سورۀ فصلت، مؤمنان را به دفع بدی با نیکی فرمان می‌دهد و آن را راهی برای تبدیل دشمن به دوست می‌داند (قرآن کریم، فصلت، ۳۴، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#41:34).
+* احسان به دشمنان: آیۀ ۳۴ سورۀ فصلت، مؤمنان را به دفع بدی با نیکی فرمان می‌دهد و آن را راهی برای تبدیل دشمن به دوست می‌داند<ref>{{پک/بن|فصلت 34|ک=سایت تنزیل|ف=قرآن کریم}}</ref> (قرآن کریم، فصلت، ۳۴، وب‌سایت تنزیل، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://tanzil.net/#41:34).
 * احسان به حیوانات: در روایات نبوی، مردی سگی تشنه را سیراب کرد و خداوند به پاس این احسان، او را آمرزید. این روایت، مرزهای احسان را به همۀ موجودات زنده گسترش می‌دهد<ref>{{پک|بخاری|1423|ک=المساقاة|زبان=ar|توضیح=باب فضل سقی الماء}}</ref> (بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۳ق، کتاب المساقاة، باب فضل سقی الماء).
@@ خط ۴۲: / خط ۴۲: @@
 === شعر ===
-* سعدی: «ز دست برآید ز هر نیک و بد / چو احسان کند مرد، احسان خود». سعدی تأکید می‌کند که نتیجۀ نیکی پیش از دیگران، به خود فرد بازمی‌گردد (سعدی، بوستان، باب دوم، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab2/sh1/).
+* سعدی: «ز دست برآید ز هر نیک و بد / چو احسان کند مرد، احسان خود». سعدی تأکید می‌کند که نتیجۀ نیکی پیش از دیگران، به خود فرد بازمی‌گردد<ref>{{پک|سعدی|22 تیر 1405|ک=گنجور|ف=2}}</ref> (سعدی، بوستان، باب دوم، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab2/sh1/).
-* حافظ: «در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست». حافظ هرگونه تردید در کار نیک را نفی می‌کند (حافظ، دیوان، غزل ۳۶۷، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh367/).
+* حافظ: «در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست». حافظ هرگونه تردید در کار نیک را نفی می‌کند<ref>{{پک|حافظ|22 تیر 1404|ک=گنجور|ف=غزل 367}}</ref> (حافظ، دیوان، غزل ۳۶۷، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh367/).
-* نظامی گنجوی: «هر که نیکی کند، نیکی یابد / بد به بد، هر که کند، بد یابد» (نظامی گنجوی، مخزن‌الاسرار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/nezami/5ganj/makhzan-osrar/sh1/).
+* نظامی گنجوی: «هر که نیکی کند، نیکی یابد / بد به بد، هر که کند، بد یابد»<ref>{{پک|نظامی گنجوی|22 تیر 1405|ک=گنجور}}</ref> (نظامی گنجوی، مخزن‌الاسرار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/nezami/5ganj/makhzan-osrar/sh1/).
-* خیام: «تا می‌توانی، رنجه مگردان کس را / بر روی خود آور در احسان کس را» (خیام، رباعیات، رباعی ۸۲، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/khayyam/robaee/sh82/).
+* خیام: «تا می‌توانی، رنجه مگردان کس را / بر روی خود آور در احسان کس را»<ref>{{پک|خیام|22 تیر 1405|ک=گنجور|ف=رباعی 82}}</ref> (خیام، رباعیات، رباعی ۸۲، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://ganjoor.net/khayyam/robaee/sh82/).
 === ضرب‌المثل‌ ===
-* «نیکی کن و به دریا بینداز»: نتیجۀ احسان را نباید فوری از انسان‌ها انتظار داشت (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۲، ص۱۷۵۶، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
+* «نیکی کن و به دریا بینداز»: نتیجۀ احسان را نباید فوری از انسان‌ها انتظار داشت<ref name=":8">{{پک|ذوالفقاری|22 تیر 1405|ک=وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی}}</ref> (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۲، ص۱۷۵۶، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
-* «از تو حرکت، از خدا برکت»: وظیفۀ انسان اقدام است و نتیجه با خداوند (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۱، ص۲۱۳، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
+* «از تو حرکت، از خدا برکت»: وظیفۀ انسان اقدام است و نتیجه با خداون<ref name=":8" />د (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۱، ص۲۱۳، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
-* «تو نیکی می‌کن و در دجله انداز / که ایزد در بیابانت دهد باز» (دهخدا، امثال و حکم، ج۴، ص۱۶۴۳، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
+* «تو نیکی می‌کن و در دجله انداز / که ایزد در بیابانت دهد باز»<ref>{{پک|دهخدا|22 تیر 1405|ک=وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=امثال و حکم}}</ref> (دهخدا، امثال و حکم، ج۴، ص۱۶۴۳، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
-* «دست نیکوکار، بوسیدن دارند» (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۱، ص۸۳۴، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
+* «دست نیکوکار، بوسیدن دارند»<ref name=":8" /> (ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج۱، ص۸۳۴، وب‌سایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۵، https://www.cgie.org.ir/fa/article/272335/).
 == جلوه‌های احسان در زندگی ==
@@ خط ۷۵: / خط ۷۵: @@
 * زلزلۀ کرمانشاه (۱۳۹۶): این بار، شبکه‌های اجتماعی به بستری برای سازمان‌دهی سریع و شفّاف کمک‌های مردمی تبدیل شدند و نشان دادند فناوری نوین نیز می‌تواند در خدمت احسان جمعی باشد<ref name=":5">{{پک|پوتنام|1380|ک=دموکراسی و سنت‌های مدنی|ص=193}}</ref> (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۱۹۳).
 * سیل‌های ۱۳۹۸: گروه‌های جهادی و داوطلبان مردمی از سراسر ایران، هفته‌ها بدون چشمداشت در مناطق سیل‌زده ماندند و خانۀ مردم را بازسازی و نیازهای اولیه را تأمین کردند<ref name=":4" /> (فرهادی، فرهنگ یاریگری در ایران، ۱۳۷۷، ص۱۱۸-۱۲۱).
-* بحران کرونا (۱۳۹۸-۱۴۰۰): کادر درمان با پذیرش خطر جانی و دوری طولانی از خانواده، فراتر از شیفت‌های تعیین‌شده بر بالین بیماران ماندند. هم‌زمان، گروه‌های داوطلب مردمی در محلات به تولید و توزیع رایگان ماسک، مواد ضدّعفونی و بسته‌های معیشتی برای خانواده‌های آسیب‌دیده پرداختند (سلیمی و شریفی، «ایثار شغلی کادر درمان در بحران کووید-۱۹»، وب‌سایت نورمگز، ۱۴۰۰، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، <nowiki>https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1765432</nowiki>).
+* بحران کرونا (۱۳۹۸-۱۴۰۰): کادر درمان با پذیرش خطر جانی و دوری طولانی از خانواده، فراتر از شیفت‌های تعیین‌شده بر بالین بیماران ماندند. هم‌زمان، گروه‌های داوطلب مردمی در محلات به تولید و توزیع رایگان ماسک، مواد ضدّعفونی و بسته‌های معیشتی برای خانواده‌های آسیب‌دیده پرداختند<ref>{{پک|سلیمی و شریفی|1400|ک=نورمگز|ف=ایثار شغلی کادر درمان در بحران کووید-۱۹}}</ref> (سلیمی و شریفی، «ایثار شغلی کادر درمان در بحران کووید-۱۹»، وب‌سایت نورمگز، ۱۴۰۰، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، <nowiki>https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1765432</nowiki>).
-* معلمان مناطق محروم: معلمانی که سال‌ها فراتر از زمان تعهّد خدمت، با حقوق اندک و هزینۀ شخصی، در روستاهای دورافتاده ماندگار می‌شوند تا چراغ سواد را روشن نگه دارند (صدیق اورعی و همکاران، «تحلیل جامعه‌شناختی رفتارهای ایثارگرانه»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، ۱۳۹۸، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، <nowiki>https://ensani.ir/fa/article/420321/</nowiki>).
+* معلمان مناطق محروم: معلمانی که سال‌ها فراتر از زمان تعهّد خدمت، با حقوق اندک و هزینۀ شخصی، در روستاهای دورافتاده ماندگار می‌شوند تا چراغ سواد را روشن نگه دارند<ref>{{پک|صدیق اورعی و همکاران|1398|ک=پرتال جامع علوم انسانی|ف=تحلیل جامعه‌شناختی رفتارهای ایثارگرانه}}</ref> (صدیق اورعی و همکاران، «تحلیل جامعه‌شناختی رفتارهای ایثارگرانه»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، ۱۳۹۸، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، <nowiki>https://ensani.ir/fa/article/420321/</nowiki>).
-* خیّران مدرسه‌ساز و دانشگاه‌ساز: افرادی که سرمایۀ مادّی خود را بی‌انتظار بازگشت، صرف ساختن و تجهیز مدرسه و دانشگاه در سراسر ایران می‌کنند (جامعۀ خیّران مدرسه‌ساز کشور، گزارش عملکرد سی ساله، ۱۳۹۸).
+* خیّران مدرسه‌ساز و دانشگاه‌ساز: افرادی که سرمایۀ مادّی خود را بی‌انتظار بازگشت، صرف ساختن و تجهیز مدرسه و دانشگاه در سراسر ایران می‌کنند (جامعۀ خیّران مدرسه‌ساز کشور، گزارش عملکرد سی ساله، ۱۳۹۸).؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
 * آزادی زندانیان نیازمند: چهره‌های هنری مانند محسن چاوشی با اختصاص درآمد کنسرت‌های خود، زمینه‌ساز آزادی محکومان مالی و بازگشت آنان به آغوش خانواده شده‌اند. (خبرگزاری ایرنا، «آزادی ۳۰ زندانی جرایم غیرعمد با کمک محسن چاوشی»، ۲۷ آذر ۱۳۹۷، تاریخ بازدید: ۲۳ تیر ۱۴۰۵، <nowiki>https://www.irna.ir/news/83145670/</nowiki>)
@@ خط ۱۴۴: / خط ۱۴۴: @@
 === تفریط ===
-تفریط به معنای فروبستن دست از هرگونه بخشش فراتر از تکلیف حداقلی است (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳). پیامدهای آن:
+تفریط به معنای فروبستن دست از هرگونه بخشش فراتر از تکلیف حداقلی است<ref name=":7">{{پک|پوتنام|1380|ک=دموکراسی و سنت‌های مدنی|ص=203}}</ref> (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳). پیامدهای آن:
-* تضعیف سرمایۀ اجتماعی: اعتماد متقابل کاهش می‌یابد (فوکویاما، سرمایۀ اجتماعی و جامعه مدنی، ۱۳۸۵، ص۴۸).
+* تضعیف سرمایۀ اجتماعی: اعتماد متقابل کاهش می‌یابد<ref>{{پک|فوکویاما|1385|ک=سرمایه‌اجتماعی و حامعه مدنی|ص=48}}</ref> (فوکویاما، سرمایۀ اجتماعی و جامعه مدنی، ۱۳۸۵، ص۴۸).
-* افزایش شکاف طبقاتی: بدون توزیع داوطلبانۀ ثروت، فاصله طبقاتی افزایش می‌یابد (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳).
+* افزایش شکاف طبقاتی: بدون توزیع داوطلبانۀ ثروت، فاصله طبقاتی افزایش می‌یابد<ref name=":7" /> (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳).
-* تضعیف مسئولیت‌پذیری مدنی: جامعۀ مدنی تحلیل می‌رود (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳).
+* تضعیف مسئولیت‌پذیری مدنی: جامعۀ مدنی تحلیل می‌رود<ref name=":7" /> (پوتنام، دموکراسی و سنت‌های مدنی، ۱۳۸۰، ص۲۰۳).
 == منابع ==ارسطو. (۱۳۷۸). اخلاق نیکوماخوس (م. لطفی، مترجم). تهران: طرح نو.· بندورا، آ. (۱۳۷۲). نظریۀ یادگیری اجتماعی (ف. ماهر، مترجم). تهران: انتشارات رشد.· پوتنام، ر. (۱۳۸۰). دموکراسی و سنت‌های مدنی (م. دلفروز، مترجم). تهران: دفتر پژوهش‌های سیاسی.· پیشگاهی‌فرد، ز. و همکاران. (۱۳۹۷). «نقش آموزش همدلی در ترویج نوعدوستی در دانش‌آموزان». پژوهشنامۀ روان‌شناسی اجتماعی، ۷(۲۵). https://ensani.ir/fa/article/386543/· جامعۀ خیّران مدرسه‌ساز کشور. (۱۳۹۸). گزارش عملکرد سی ساله. تهران: انتشارات جامعۀ خیّران.· حافظ، ش.‌م. (۱۳۷۴). دیوان (م. قزوینی و ق. غنی، مصححان). تهران: انتشارات اساطیر.· خیام، ع. (۱۳۷۲). رباعیات (م. فروغی، مصحح). تهران: انتشارات علمی.· دهخدا، ع. (۱۳۸۳). امثال و حکم. تهران: انتشارات امیرکبیر.· ذوالفقاری، ح. (۱۳۸۸). فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی. تهران: نشر معین.· روزنامۀ اعتماد. (۳ آذر ۱۳۹۹). «چهار دهه میزبانی از مهاجران افغانستانی». https://www.etemadonline.com/fa/news/12345· سعدی، م. (۱۳۶۸). بوستان (غ. یوسفی، مصحح). تهران: انتشارات خوارزمی.· سلگمن، م. (۱۳۹۰). شادکامی اصیل (م. تبریزی و دیگران، مترجمان). تهران: انتشارات دانژه.· سلمان‌پور، م. (۱۳۹۰). وقف و نیکوکاری در تمدن اسلامی. تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.· سلیمی، ع. و شریفی، ح. (۱۴۰۰). «ایثار شغلی کادر درمان در بحران کووید-۱۹». فصلنامۀ رفاه اجتماعی. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1765432· صانع‌پور، م. (۱۳۹۵). «اخلاق احسان در ایران باستان». فصلنامۀ پژوهش‌های اخلاقی، ۶(۲۱)، ۴۵-۴۷. https://ensani.ir/fa/article/361054/· صدیق اورعی، غ. و همکاران. (۱۳۹۸). «تحلیل جامعه‌شناختی رفتارهای ایثارگرانه». فصلنامۀ مسائل اجتماعی ایران، ۱۰(۱)، ۶۵-۷۵. https://ensani.ir/fa/article/420321/· فرانکنا، و. (۱۳۹۱). فلسفۀ اخلاق (ه. صادقی، مترجم). قم: کتاب طه.· فرهادی، م. (۱۳۷۷). فرهنگ یاریگری در ایران. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.· فوکویاما، ف. (۱۳۸۵). سرمایۀ اجتماعی و جامعه مدنی (ا. خاکباز، مترجم). تهران: نشر نی.· قرآن کریم. https://tanzil.net· کتاب مقدّس (انجیل متی). https://www.kalameh.com· لوبومیرسکی، س. (۱۳۹۵). روان‌شناسی شادکامی (ن. ظهیری، مترجم). تهران: انتشارات ققنوس.· میرمحمدی، س. (۱۳۹۵). «طراحی نهادی و ترویج نیکوکاری در جوامع اسلامی». مطالعات مدیریت دولتی، ۸(۲). https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1128765· نظامی گنجوی، ا. (۱۳۶۳). مخزن‌الاسرار (و. دستگردی، مصحح). تهران: انتشارات علمی.· Novak, D. (1992). Jewish Social Ethics. New York: Oxford University Press.