ملاممدجان (ترانه): تفاوت میان نسخهها
پالایش متن |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = ملاممدجان (ترانه).jpg | |||
| زیرنویس تصویر = اجرای آهنگ افغانستانی «بیا که بریم به مزار» در فصل سوم برنامه عصر جدید با صدای علی احمد | |||
| image_alt =اجرای آهنگ افغانستانی «بیا که بریم به مزار» در برنامه عصر جدید با صدای علی احمد | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''ملاممدجان'''}}؛ ترانهٔ مشهور فارسی از دوره تیموریان. | {{درشت|'''ملاممدجان'''}}؛ ترانهٔ مشهور فارسی از دوره تیموریان. | ||
| خط ۴: | خط ۳۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
مُلّا مَمَدجان (ملامحمدجان) از مشهورترین ترانههای افغانستان است که داستانی عاشقانه را روایت میکند و ریشه در | مُلّا مَمَدجان (ملامحمدجان) از مشهورترین ترانههای افغانستان است که داستانی عاشقانه را روایت میکند و ریشه در دوره [[تیموریان]] و [[هرات]] دارد. موضوع این ترانه، عشق میان دختری به نام عایشه و پسری جوان به نام محمدجان، شاگرد [[مکتبخانه]] یا مدرسهٔ دینی گوهرشاد در هرات، است که ناخواسته یکدیگر را میبینند و دل به هم میبازند. محمدجان به [[خواستگاری]] میرود، اما خانوادهٔ دختر پاسخ منفی میدهند. روزها میگذرد و این دو در تب دوری میسوزند تا آنکه روزی عایشه در مسیر کاروان زیارتیِ عازم به [[مزارشریف]]، این بیت را میخواند: «بیا که بریم به مزار ملا ممدجان / سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان». امیر [[علیشیر نوایی]]، وزیر سلطانحسین بایقرا، با شنیدن این ترانه از ماجرا آگاه میشود و با تلاش او، خانوادهٔ دختر به [[ازدواج]] آن دو رضایت میدهند و به دستور وزیر، بیتهای دیگری بر سرودهٔ عایشه افزوده میشود و ترانه کامل میگردد.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref> | ||
متن این ترانه، چنین است:<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref>{{آغاز نستعلیق}} | متن این ترانه، چنین است:<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref>{{آغاز نستعلیق}} | ||
| خط ۳۱: | خط ۶۱: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
در ایران نیز این ترانه محبوبیت فراوانی دارد و خوانندگانی چون [[محمد اصفهانی]] و [[محمد اسماعیلی]] آن را بازخوانی کردهاند.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref> در [[فروردین]] ۱۴۰۱ش این ترانه در برنامهٔ تلویزیونی عصر جدید | در ایران نیز این ترانه محبوبیت فراوانی دارد و خوانندگانی چون [[محمد اصفهانی]] و [[محمد اسماعیلی]] آن را بازخوانی کردهاند.<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/10488/ترانه-ملاممد-جان-چگونه-ساخته-شد--یادداشتی-از-موسی-عصمتی عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.]</ref> در [[فروردین]] ۱۴۰۱ش این ترانه در برنامهٔ تلویزیونی عصر جدید اجرا شد<ref>[https://www.tehrannews.ir/news/725798/اجرای-آهنگ-خاطره-انگیز-ملاممدجان-در-عصر-جدید-فیلم «اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز.]</ref> و در [[اسفند]] ۱۴۰۳ش نیز سید جلال معصومی، قاری بینالمللی قرآن، آن را در برنامهٔ تلویزیونی محفل خواند.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۴۲
.jpg) اجرای آهنگ افغانستانی «بیا که بریم به مزار» در فصل سوم برنامه عصر جدید با صدای علی احمد |
ملاممدجان؛ ترانهٔ مشهور فارسی از دوره تیموریان.
ترانهٔ ملاممدجان از مشهورترین ترانههای افغانستان است که ریشه در دورهٔ تیموریان و شهر هرات دارد. این ترانه را خوانندگان زیادی در افغانستان، ایران و دیگر کشورها بازخوانی کردهاند و اجرای آن در برنامههای تلویزیونی عصر جدید و محفل در ایران نیز با استقبال روبهرو شده است. ماندگاری آن در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیین نوروز نهفته است؛ چراکه مزارشریف، در بهار میزبان مسافرانی است که هم به زیارت میروند و هم جشن نوروز را برپا میکنند.
معرفی
مُلّا مَمَدجان (ملامحمدجان) از مشهورترین ترانههای افغانستان است که داستانی عاشقانه را روایت میکند و ریشه در دوره تیموریان و هرات دارد. موضوع این ترانه، عشق میان دختری به نام عایشه و پسری جوان به نام محمدجان، شاگرد مکتبخانه یا مدرسهٔ دینی گوهرشاد در هرات، است که ناخواسته یکدیگر را میبینند و دل به هم میبازند. محمدجان به خواستگاری میرود، اما خانوادهٔ دختر پاسخ منفی میدهند. روزها میگذرد و این دو در تب دوری میسوزند تا آنکه روزی عایشه در مسیر کاروان زیارتیِ عازم به مزارشریف، این بیت را میخواند: «بیا که بریم به مزار ملا ممدجان / سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان». امیر علیشیر نوایی، وزیر سلطانحسین بایقرا، با شنیدن این ترانه از ماجرا آگاه میشود و با تلاش او، خانوادهٔ دختر به ازدواج آن دو رضایت میدهند و به دستور وزیر، بیتهای دیگری بر سرودهٔ عایشه افزوده میشود و ترانه کامل میگردد.[۱]
متن این ترانه، چنین است:[۲]
| بیا که بریم به مزار ملا ممدجان | سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان | |
| برو با یار بگو یار تو آمد | گل نرگس خریدار تو آمد | |
| برو با یار بگو چشم تو روشن | همان یار وفادار تو آمد | |
| بیا که بریم به مزار ملا ممدجان | سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان | |
| بیا ای یار که مجنون تو هستم | خراب لعل میگون تو هستم | |
| نمیبوسم لب پیمانهٔ مَی | پرِیشان و جگرخون تو هستم | |
| بیا که بریم به مزار ملا ممدجان | سیل گل لالهزار وا وا دلبر جان |
محبوبیت و ماندگاری
ویژگی برجستهٔ این ترانه، سروده شدن آن از زبان یک زن است که در بیشتر فرهنگها امری نادر و گاه تابو محسوب میشود.[۳] راز ماندگاری این ترانه در پیوندِ داستان عاشقانه با باورهای دینی و آیینهای نوروزی نهفته است. مزارشریف در شمال افغانستان، به دلیل آرامگاه منسوب به امام علی (روضهٔ سخی)، در نوروز که دشتها و کوهها پوشیده از گلهای لاله و شقایق میشود، میزبان زائرانی از سراسر کشور است که هم به زیارت میروند و هم جشن نوروز و میلهٔ گل سرخ را برپا میکنند. این پیوندِ عشق، ایمان و بهار، ترانهٔ ملا ممدجان را به یکی از ماندگارترین سرودها در خراسان بزرگ و جامعه فارسیزبان تبدیل کرده است.[۴]
در سال ۱۳۵۰ش جمشید شیبانی فیلم سینمایی «ملا ممدجان» را در ایران ساخت که روایت عاشقانهٔ عایشه و محمدجان را به تصویر کشید.[۵] همچنین گروهی از هنرمندان افغانستانی، تئاتر «بیا بریم به مزار» را بازآفرینی و در بهمن ۱۳۹۴ش در تهران و قم روی صحنه بردند.[۶]
این ترانه توسط دهها خواننده در افغانستان، ایران، هند، پاکستان و دیگر کشورهای جهان بازخوانی شده است.[۷] اجراهای آن غالباً با سازهای دوگانه، سهگانه، چهارگانه و گاهی با ارکستر بزرگ همراه بوده و چوپانهای افغانستانی نیز آن را با نی اجرا میکنند که لطیفترین نوع اجرای آن بهشمار میرود.[۸] اجرای عبدالرحیم ساربان، خوانندهٔ پاپ افغانستان، در سال ۱۳۹۴ش در آمریکا، بهعنوان پراستقبالترین ترانهٔ شرقی در غرب ثبت شده است.[۹]
در بسیاری از بازخوانیها، محور ترانه بر ابراز عشق و توسل به امام علی بهعنوان شاه مردان و شیر خدا استوار است و از او خواسته میشود تا برای رفع مشکلات، شفای دردها، رسیدن عاشق به معشوق و قبولی نذرها، نزد خداوند شفاعت کند.[۱۰] در این بازخوانیها، ازجمله در بازخوانی سامی یوسف برخی ابیات به ترانه افزوده میشود:
| سرکوی بلند فریاد کردم | علی شیر خدا را یاد کردم | |
| علی شیر خدا ای شاه مردان | دل ناشاد ما را شاد گردان |
در ایران نیز این ترانه محبوبیت فراوانی دارد و خوانندگانی چون محمد اصفهانی و محمد اسماعیلی آن را بازخوانی کردهاند.[۱۱] در فروردین ۱۴۰۱ش این ترانه در برنامهٔ تلویزیونی عصر جدید اجرا شد[۱۲] و در اسفند ۱۴۰۳ش نیز سید جلال معصومی، قاری بینالمللی قرآن، آن را در برنامهٔ تلویزیونی محفل خواند.[۱۳]
پانویس
- ↑ عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.
- ↑ عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.
- ↑ دانشور، «داستان ملا ممدجان و نغمۀ ماندگارش»، وبلاگ آوای تار.
- ↑ آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وبسایت راسخون.
- ↑ «ملا ممدجان»، وبسایت منظوم.
- ↑ فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.
- ↑ فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.
- ↑ فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.
- ↑ فرازمند، «نیمنگاهی به ترانه ملا ممدجان»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات.
- ↑ «معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو.
- ↑ عصمتی، «ترانه ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب.
- ↑ «اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز.
- ↑ معصومی، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو.
منابع
- «آهنگ مشهور افغانستانی ملا ممدجان با صدای سه خواننده مشهور»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۹۹ش.
- «اجرای آهنگ خاطرهانگیز ملا ممدجان در عصرجدید»، تهران نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۱ش.
- دانشور، آوا، «داستان ملا ممدجان و نغمه ماندگارش»، وبلاگ آوای تار، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۹۵ش.
- عصمتی، موسی، «ترانهٔ ملا ممدجان چگونه ساخته شد؟»، وبسایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
- فرازمند، حسن، «جاودانگی یک ترانه افغانستانی»، وبسایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۶ش.
- فرازمند، حسن، «نیمنگاهی به ترانهٔ ملا ممدجان»، وبسایت روزنامهٔ اطلاعات، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۳۹۵ش.
- معصومی، سیدجلال، «بازخوانی ترانه بیا بریم به مزار در برنامه محفل + فیلم»، وبسایت خبرپو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش.
- «ملا ممدجان»، وبسایت منظوم، تاریخ بازدید: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش.