جز ویکی سازی و تمیزکاری |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| تصویر = خامهدوزی.png | | تصویر = خامهدوزی.png | ||
| زیرنویس تصویر = پارچه ابروبادی خامهدوزی شده | | زیرنویس تصویر = پارچه ابروبادی خامهدوزی شده | ||
| image_alt =پارچه ابروبادی خامهدوزی شده | | image_alt = پارچه ابروبادی خامهدوزی شده | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست = | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست = | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست = | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | | عنوان اصلی = خامهدوزی | ||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان عربی = | | عنوان عربی = خامهدوزی | ||
| عنوان علمی = | | عنوان علمی = | ||
| شاخه علمی = | | شاخه علمی = صنایع دستی، هنرهای سنتی | ||
| نوع مفهوم = | | نوع مفهوم = هنر اصیل سوزندوزی و رودوزی سنتی | ||
| معنای اصطلاحی = | | معنای اصطلاحی = گلدوزی نقشهای زیبا و ظریف روی پارچه با استفاده از نخ ابریشم سفید | ||
| حوزه کاربرد = | | حوزه کاربرد = تزئین پوشاک محلی، منسوجات سنتی و لوازم تزئینی منزل | ||
| گستره جغرافیایی = | | گستره جغرافیایی = سیستان و بلوچستان (ایران) و افغانستان | ||
| منشأ تاریخی = | | منشأ تاریخی = دورهٔ اشکانی و ساسانی | ||
| نخستین کاربرد = | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | | ریشه واژه = استفاده از ابریشم خام و بدون سفیدکاری (خامک) | ||
| مرتبط با = | | مرتبط با = [[سوزندوزی]]، [[گلابتوندوزی]]، [[پتهدوزی]] | ||
| اهمیت = | | اهمیت = ثبت ملی شهر ادیمی بهعنوان شهر ملی خامهدوزی و ثبت جهانی در یونسکو | ||
| مبدع = | | مبدع = | ||
| مروج = | | مروج = | ||
| خط ۷۸: | خط ۷۸: | ||
نقوش هندسی به اثر خامکدوزی شده، ابهت و نجابت میبخشند. برای نمونه، لباس عروس و داماد با نقوش متمایز، از سایر لباسها تفکیک میشود. همچنین ظرافت نقوش لباس زنانه، با لطافت خاص خود، از لباس مردانه متمایز است. در این هنر، برای افراد بانفوذ، نقوش پرکاربردتر؛ برای عارفمسلکان، طرحهای ملایمتر؛ و برای انسانهای بدکردار، نقشهای خشنتر تزئین میشده است که از نگاه معنوی و جهانبینی هنرمند خامهدوز حکایت دارد.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص9-10.]</ref> | نقوش هندسی به اثر خامکدوزی شده، ابهت و نجابت میبخشند. برای نمونه، لباس عروس و داماد با نقوش متمایز، از سایر لباسها تفکیک میشود. همچنین ظرافت نقوش لباس زنانه، با لطافت خاص خود، از لباس مردانه متمایز است. در این هنر، برای افراد بانفوذ، نقوش پرکاربردتر؛ برای عارفمسلکان، طرحهای ملایمتر؛ و برای انسانهای بدکردار، نقشهای خشنتر تزئین میشده است که از نگاه معنوی و جهانبینی هنرمند خامهدوز حکایت دارد.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص9-10.]</ref> | ||
== کاربردهای خامهدوزی == | == کاربردهای خامهدوزی == | ||
[[پرونده:خامهدوزی۳.png|جایگزین=روبالشتی خامهدوزی شده|بندانگشتی|روبالشتی خامهدوزی شده]]خامهدوزی در فرهنگ مردم سیستان و بلوچستان، جایگاهی ویژه داشته است. در گذشته، قسمت جلوی پیراهن مردانه با ابریشم سفید خامهدوزی تزئین میشد<ref>[http://old.alef.ir/prtefp8f.jh8ezi9bbj.html عمرانی نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»، وبسایت الف.]</ref> و این هنر بر روی یقه و کلاه مردان نیز به کار | [[پرونده:خامهدوزی۳.png|جایگزین=روبالشتی خامهدوزی شده|بندانگشتی|روبالشتی خامهدوزی شده]]خامهدوزی در فرهنگ مردم سیستان و بلوچستان، جایگاهی ویژه داشته است. در گذشته، قسمت جلوی پیراهن مردانه با ابریشم سفید خامهدوزی تزئین میشد<ref>[http://old.alef.ir/prtefp8f.jh8ezi9bbj.html عمرانی نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»، وبسایت الف.]</ref> و این هنر بر روی یقه و کلاه مردان نیز به کار میرفته که نشاندهندهٔ احترام زنان به مردانشان بوده است.<ref>پزشکی، ابریشمدوزیهای ایرانی، 1396ش، ص56.</ref> همچنین یقه و لبهٔ آستین لباس [[حاجی|حجاج]]، پساز بازگشت از سفر [[حج]]، با خامک تزئین میشد.<ref>[https://civilica.com/doc/1856723/ قاسمی و دیگران، «بررسی تکنیکهای دوخت و معرفی نقوش رایج خمکدوزی در پوشاک معاصر»، 1402ش، ص4.]</ref> امروزه از خامهدوزی برای تزئین [[دامن]]، [[شال]]،<ref>[https://honari.com/blog/آموزش-انواع-تکنیک-های-سوزن-دوزی/خامه-دوزی/ «خامهدوزی»، وبسایت هنری.]</ref> چادر، مانتو و روسری،<ref>[https://khamakshop.com/خامک-دوزی،-هنر-اصیل-زنان-افغانستان/ صادقی، «خامکدوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> عرقچین، لباس عروس و داماد،<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص4.]</ref> رومیزی، روبالشتی، پتو، کوسن، [[جانماز]]، وسایل دکوری منزل،<ref>[https://honari.com/blog/آموزش-انواع-تکنیک-های-سوزن-دوزی/خامه-دوزی/ «خامهدوزی»، وبسایت هنری.]</ref> روی پارچهٔ توری، پرده، پارچههای تزئینی [[جهیزیه]]، دستمال،<ref>[https://khamakshop.com/خامک-دوزی،-هنر-اصیل-زنان-افغانستان/ صادقی، «خامکدوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> پیشبند، بالش، تشک، واسکت (جلیقه) و روتختی نیز استفاده میشود.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص3.]</ref> | ||
خامهدوزی بهعنوان میراثی فرهنگی،<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/afghan8-handicrafts.html «صنایع دستی افغانستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> از نسلی به نسل دیگر توسط خانوادهها منتقل میشود و دختران از [[کودکی]] این هنر را از مادران خود میآموزند. در برخی مناطق افغانستان، براساس رسوم کهن، دختران پیشاز نامزدی، لباس شب عقد داماد را خامکدوزی میکنند تا حاصل هنرمندی خود را در شب آغازین زندگی مشترک بر تن همسر آیندهشان ببینند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص4.]</ref> | خامهدوزی بهعنوان میراثی فرهنگی،<ref>[https://www.beytoote.com/art/handicrafts/afghan8-handicrafts.html «صنایع دستی افغانستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> از نسلی به نسل دیگر توسط خانوادهها منتقل میشود و دختران از [[کودکی]] این هنر را از مادران خود میآموزند. در برخی مناطق افغانستان، براساس رسوم کهن، دختران پیشاز نامزدی، لباس شب عقد داماد را خامکدوزی میکنند تا حاصل هنرمندی خود را در شب آغازین زندگی مشترک بر تن همسر آیندهشان ببینند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-105-fa.html ابراهیمی و حسامی، «تحلیل نقوش خامکدوزی هرات دیدگاه هندسهٔ فرکتال»، 1399ش، ص4.]</ref> | ||
== کارکردها == | == کارکردها == | ||
خامهدوزی افزون بر جنبهٔ هنری، کارکردهای فردی، اجتماعی و اقتصادی دارد که ازجمله میتوان به ایجاد آرامش روانی در شرایط بحرانی،<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/64222/هنرمندان-افغانستانی-با-کمترین-امکانات-بیشترین-خلاقیت-را-خلق-می-کنند?شب-صنایع-دستی «ششمین شب از هفته هنر افغانستان با عنوان شب صنایع دستی برگزار شد»، وبسایت آیفیلم2.]</ref> تقویت اعتمادبهنفس زنان محروم،<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/50439 «صنایع دستی افغانستان؛ هنری که حامی دارد و به بازار»، وبسایت شفقنا.]</ref><ref>[https://www.awna.af/?p=37007 ابراهیمی، «خامکدوزی هنر دستان زنان افغانستانی؛ بازتابدهندۀ هویت فرهنگی»، خبرگزاری بانوان افغانستان.]</ref>معرفی فرهنگ بومی،<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/64222/هنرمندان-افغانستانی-با-کمترین-امکانات-بیشترین-خلاقیت-را-خلق-می-کنند?شب-صنایع-دستی «ششمین شب از هفته هنر افغانستان با عنوان شب صنایع دستی برگزار شد»، وبسایت آیفیلم2.]</ref> درآمدزایی و صادرات صنایع دستی و رونق [[گردشگری]] اشاره کرد.<ref>[https://khamakshop.com/خامک-دوزی،-هنر-اصیل-زنان-افغانستان/ صادقی، «خامکدوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | [[پرونده:خامهدوزی۲.png|جایگزین= ادیمی - شهر ملی خامه دوزی|بندانگشتی|تابلوی ورودی شهر ادیمی]] | ||
خامهدوزی افزون بر جنبهٔ هنری، کارکردهای فردی، اجتماعی و اقتصادی دارد که ازجمله میتوان به ایجاد آرامش روانی در شرایط بحرانی،<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/64222/هنرمندان-افغانستانی-با-کمترین-امکانات-بیشترین-خلاقیت-را-خلق-می-کنند?شب-صنایع-دستی «ششمین شب از هفته هنر افغانستان با عنوان شب صنایع دستی برگزار شد»، وبسایت آیفیلم2.]</ref> تقویت اعتمادبهنفس زنان محروم،<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/50439 «صنایع دستی افغانستان؛ هنری که حامی دارد و به بازار»، وبسایت شفقنا.]</ref><ref>[https://www.awna.af/?p=37007 ابراهیمی، «خامکدوزی هنر دستان زنان افغانستانی؛ بازتابدهندۀ هویت فرهنگی»، خبرگزاری بانوان افغانستان.]</ref>معرفی فرهنگ بومی،<ref>[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/64222/هنرمندان-افغانستانی-با-کمترین-امکانات-بیشترین-خلاقیت-را-خلق-می-کنند?شب-صنایع-دستی «ششمین شب از هفته هنر افغانستان با عنوان شب صنایع دستی برگزار شد»، وبسایت آیفیلم2.]</ref> درآمدزایی و صادرات صنایع دستی و رونق [[گردشگری]] اشاره کرد.<ref>[https://khamakshop.com/خامک-دوزی،-هنر-اصیل-زنان-افغانستان/ صادقی، «خامکدوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وبسایت مجلۀ خامک.]</ref> | |||
== جایگاه و ثبت جهانی == | == جایگاه و ثبت جهانی == | ||
شهر اَدیمی واقع در شمال سیستان و بلوچستان بهعنوان شهر ملی خامهدوزی در فهرست شهرهای ملی صنایع دستی ثبت شده است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1402052801574/ادیمی-میراث-دار-خامه-دوزی-سیستان کوهکن، «ادیمی؛ میراثدار خامهدوزی سیستان»، خبرگزاری میراث آریا.]</ref> خامهدوزی بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] مهم [[سیستان و بلوچستان]] شناخته میشود و در جشنوارهها و نمایشگاههای صنایع دستی به نمایش گذاشته میشود. این هنر در [[میراث جهانی یونسکو در ایران|فهرست میراث جهانی یونسکو]] به ثبت رسیده<ref>[https://honari.com/blog/آموزش-انواع-تکنیک-های-سوزن-دوزی/خامه-دوزی/ «خامهدوزی»، وبسایت هنری.]</ref> و با کسب چندین نشان مرغوبیت از این نهاد، اعتبار جهانی یافته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83089230/سه-اثر-صنايع-دستي-سيستان-و-بلوچستان-نشان-يونسكو-گرفتند «سه اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان نشان یونسکو گرفتند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> دریافت نشانهای معتبر توسط هنرمندان برجستهای چون شهین شهرکی و همچنین ثبت اثر مریم قادری در سال ۱۳۹۷ش، گواهی بر کیفیت و اصالت بیبدیل این صنعت دستی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/525973/مهر-اصالت-یونسکو-بر-۷-اثر-صنایع-دستی-سیستان-و-بلوچستان «مهر اصالت یونسکو بر هفت اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان»، همشهری آنلاین.]</ref> | شهر اَدیمی واقع در شمال سیستان و بلوچستان بهعنوان شهر ملی خامهدوزی در فهرست شهرهای ملی صنایع دستی ثبت شده است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1402052801574/ادیمی-میراث-دار-خامه-دوزی-سیستان کوهکن، «ادیمی؛ میراثدار خامهدوزی سیستان»، خبرگزاری میراث آریا.]</ref> خامهدوزی بهعنوان یکی از [[صنایع دستی]] مهم [[سیستان و بلوچستان]] شناخته میشود و در جشنوارهها و نمایشگاههای صنایع دستی به نمایش گذاشته میشود. این هنر در [[میراث جهانی یونسکو در ایران|فهرست میراث جهانی یونسکو]] به ثبت رسیده<ref>[https://honari.com/blog/آموزش-انواع-تکنیک-های-سوزن-دوزی/خامه-دوزی/ «خامهدوزی»، وبسایت هنری.]</ref> و با کسب چندین نشان مرغوبیت از این نهاد، اعتبار جهانی یافته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83089230/سه-اثر-صنايع-دستي-سيستان-و-بلوچستان-نشان-يونسكو-گرفتند «سه اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان نشان یونسکو گرفتند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> دریافت نشانهای معتبر توسط هنرمندان برجستهای چون شهین شهرکی و همچنین ثبت اثر مریم قادری در سال ۱۳۹۷ش، گواهی بر کیفیت و اصالت بیبدیل این صنعت دستی است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/525973/مهر-اصالت-یونسکو-بر-۷-اثر-صنایع-دستی-سیستان-و-بلوچستان «مهر اصالت یونسکو بر هفت اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان»، همشهری آنلاین.]</ref> | ||
| خط ۱۱۰: | خط ۱۱۳: | ||
* «مهر اصالت یونسکو بر هفت اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش. | * «مهر اصالت یونسکو بر هفت اثر صنایع دستی سیستان و بلوچستان»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
خامکدوزی{{سخ}} | |||
سفیددوزی{{سخ}} | |||
خامک دوزی{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:اصلاح رباتیک+عکس+تایید]] | |||
[[رده:سوزندوزی]] | |||
[[رده:صنایع دستی ایران]] | |||
[[رده:مصورسازی]] | |||
