علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) جز علی شاهرودی صفحهٔ گلشن راز را به گلشن راز (کتاب) منتقل کرد |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''گلشن راز،'''</big> معروفترین اثر منظوم شیخ محمود شبستری و مشتمل بر اندیشههای عرفانی او. | <big>'''گلشن راز،'''</big> معروفترین اثر منظوم شیخ محمود شبستری و مشتمل بر اندیشههای عرفانی او. | ||
گلشن راز، نوشتۀ «شیخ محمود شبستری» است که مضامین عارفانه را در قالب مثنوی دربردارد. این کتاب میراث بلندآوازۀ ادبیات عرفانی و کهن فارسی است. گلشن راز بهدلیل سادگی و محتوای غنی، مورد اقبال عموم قرار گرفته و شرحهای زیادی بر آن نوشته شده است. گلشن راز در رشد و گسترش ادبیات عرفانی فارسی و اشاعۀ معنویت در جامعه نقش مهمی داشته است. | گلشن راز، نوشتۀ «شیخ محمود شبستری» است که مضامین عارفانه را در قالب [[مثنوی]] دربردارد. این کتاب میراث بلندآوازۀ ادبیات عرفانی و کهن فارسی است. گلشن راز بهدلیل سادگی و محتوای غنی، مورد اقبال عموم قرار گرفته و شرحهای زیادی بر آن نوشته شده است. گلشن راز در رشد و گسترش ادبیات عرفانی فارسی و اشاعۀ معنویت در جامعه نقش مهمی داشته است. | ||
==معرفی== | ==معرفی== | ||
شیخ محمود شبستری در گلشن راز، اندیشههای معرفتشناختی خود را در قالب حدود هزار بیت و در جواب به سؤالات امیر حسینی هروی، به نظم آورده است. این کتاب کمحجم از آثار ماندگار و ارزشمند ادبیات عرفانی در [[زبان فارسی]] محسوب میشود. در بیان مفاهیم عرفانی از حکایات و تمثیلات زیبا استفاده شده<ref>لاهیجی، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز،۱۳۷۱ش، ص5.</ref> و قالب نظم کتاب، مثنوی است.<ref>[http://shamimearas.blogfa.com/post/69 قاسمزاده، «شرح و توضیح ابیاتی از گلشن راز شیخمحمود شبستری»، وبلاگ شعر و ادبیات.]</ref> | شیخ محمود شبستری در گلشن راز، اندیشههای معرفتشناختی خود را در قالب حدود هزار بیت و در جواب به سؤالات امیر حسینی هروی، به نظم آورده است. این کتاب کمحجم از آثار ماندگار و ارزشمند ادبیات عرفانی در [[زبان فارسی]] محسوب میشود. در بیان مفاهیم عرفانی از حکایات و تمثیلات زیبا استفاده شده<ref>لاهیجی، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز،۱۳۷۱ش، ص5.</ref> و قالب نظم کتاب، مثنوی است.<ref>[http://shamimearas.blogfa.com/post/69 قاسمزاده، «شرح و توضیح ابیاتی از گلشن راز شیخمحمود شبستری»، وبلاگ شعر و ادبیات.]</ref> | ||
==خالق گلشن راز== | ==خالق گلشن راز== | ||
سعدالدّین محمود بن امینالدّین شبستری معروف به شیخمحمود شبستری (۶۸۷-۷۲۰ق) از عارفان و شاعران قرن هشت هجری، اهل شبستر در نزدیکی [[ | سعدالدّین محمود بن امینالدّین شبستری معروف به شیخمحمود شبستری (۶۸۷-۷۲۰ق) از عارفان و شاعران قرن هشت هجری، اهل شبستر در نزدیکی [[تبریز]] است. که بیشتر بهخاطر گلشن راز، شهرت یافته است.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، 1401ش، ج۳، ص۷۶۴-۷۶۳.</ref> شیخمحمود شبستری، عالم به ظرایف حکمت و عرفان نظری بود و به فتوحات مکّیه و فصوصالحکم ابنعربی تسلط داشت. وی به شهرها و سرزمینهای بسیار سفر کرد و چون مدتی در [[کرمان]] ساکن شد، در همانجا [[ازدواج]] کرد و فرزندان او در آنجا ماندند و خاندان خواجگان را ایجاد کردند.<ref>[https://resalat-news.com/%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%AB/. «شیخ محمود شبستری کیست/ معرفی بهترین آثار او از جمکله گلشن راز»، وبسایت روزنامۀ رسالت.]</ref> آرامگاه او در قصبۀ شبستر در کنار استاد خود شیخ بهاءالدین یعقوب، زیارتگاه است.<ref>[https://philosophyar.net/dinani/golshan-e-raz/ دینانی، «دربارۀ گلشن راز»، وبسایت فیلسوفیار.]</ref> | ||
==دلیل سرودن گلشن راز== | ==دلیل سرودن گلشن راز== | ||
امير حسينی هروی (متوفي | امير حسينی هروی (متوفي ۷۱۸ق) از فضلا و عرفای [[خراسان]] بود که در نامهای مختصر و منظوم، هجده سؤال در باب معرفت خداوندی و سيروسلوك طرح کرده و در ۱۷ شوال سال ۷۱۷ق، به عرفا و صوفيان [[تبريز]] ارسال کرد. قاصد، این نامه را در خانقاه و در مجلسی که عرفای تبریز خاصه استاد شبستری، بهاءالدین تبریزی یا به نقلی امینالدین، حاضر بودند، قرائت کرد. همگان از شيخ محمود شبستری خواستند پرسشهای هجدهگانه را پاسخ دهد. او نیز متناسب با پرسشهای منظوم، پاسخهایی منظوم بيان كرد. سپس در تکمیل جوابها، مثنوی گلشن راز را سرود.<ref>اسفندیار و باغبان پرشکوه، «چراغ دل (مروری بر زندگی و آثار شیخ محمود شبستری)»، 1389ش، ص79.</ref> | ||
==محتوای گلشن راز== | ==محتوای گلشن راز== | ||
شیخمحمود شبستری در گلشن راز به 18 موضوع زیر پرداخته است: | شیخمحمود شبستری در گلشن راز به 18 موضوع زیر پرداخته است: | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
# بُت و زنّار و ترسايی و كفر در عرفان.<ref> [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/861/indexId/95753 «دربارۀ گلشن راز»، وبسایت ادارۀ کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> | # بُت و زنّار و ترسايی و كفر در عرفان.<ref> [http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/861/indexId/95753 «دربارۀ گلشن راز»، وبسایت ادارۀ کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> | ||
==اثرپذیری== | ==اثرپذیری== | ||
اثرپذیری شيخ محمود از عرفان عاشقانۀ عطار و مولوی و عرفان ابنعربی، در گلشن راز مشهود است. گلشن راز حاوی مفاهیم عرفانی با بیان اشارات و اقوال صوفيان با نهايت دقت و ايجاز در زمینههای متنوع مانند معرفت، تفكر، وحدت و كثرت عوالم، نفس، اطوار وجود، قرب و بعد، سير و سلوك و سير در انفس است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/206756/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%B7% اسفندیار و باغبان پرشکوه، « معرفي گلشن راز شیخ محمود شبستری؛ محتوا و خطوط کلی»، وبسایت راسخون.]</ref> | اثرپذیری شيخ محمود از عرفان عاشقانۀ [[عطار نیشابوری|عطار]] و [[مولانا|مولوی]] و عرفان ابنعربی، در گلشن راز مشهود است. گلشن راز حاوی مفاهیم عرفانی با بیان اشارات و اقوال صوفيان با نهايت دقت و ايجاز در زمینههای متنوع مانند معرفت، تفكر، وحدت و كثرت عوالم، نفس، اطوار وجود، قرب و بعد، سير و سلوك و سير در انفس است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/206756/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%B7% اسفندیار و باغبان پرشکوه، « معرفي گلشن راز شیخ محمود شبستری؛ محتوا و خطوط کلی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
==شیوۀ تدوین گلشن راز== | ==شیوۀ تدوین گلشن راز== | ||
شبستری در طرحبندی گلشن راز از قالب پرسش، پاسخ، تمثیل و قاعده بهره گرفته است. در آغاز، وی پرسش را طرح کرده و سپس به آن جواب میدهد. در جهت تبیین بیشتر مطلب، تمثیلاتی ذکر کرده و اگر توضیح بیشتر لازم شده باشد، قاعدۀ بحث را هم بیان میکند. شیخ برای بعضی سؤالات به جواب مختصر بسنده کرده اما برای بعضی دیگر پاسخهایی در قالب تمثیل و قاعده آورده است.<ref>[http://shamimearas.blogfa.com/post/69 قاسمزاده، «شرح و توضیح ابیاتی از گلشن راز شیخ محمود شبستری»، وبلاگ شعر و ادبیات.]</ref> | شبستری در طرحبندی گلشن راز از قالب پرسش، پاسخ، تمثیل و قاعده بهره گرفته است. در آغاز، وی پرسش را طرح کرده و سپس به آن جواب میدهد. در جهت تبیین بیشتر مطلب، تمثیلاتی ذکر کرده و اگر توضیح بیشتر لازم شده باشد، قاعدۀ بحث را هم بیان میکند. شیخ برای بعضی سؤالات به جواب مختصر بسنده کرده اما برای بعضی دیگر پاسخهایی در قالب تمثیل و قاعده آورده است.<ref>[http://shamimearas.blogfa.com/post/69 قاسمزاده، «شرح و توضیح ابیاتی از گلشن راز شیخ محمود شبستری»، وبلاگ شعر و ادبیات.]</ref> | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
محمدتقی جعفری هنگامی که این شعر را نزد پروفسور حسابی خواند، او چنان بر سر شوق آمد که دستور داد آن بیت را بر سردر آزمایشگاه نصب کنند.<ref>[http://www.drsadigh.ir/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%AF/44-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD-%D9%85-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D نائبی، «گلشن راز ترکی به روایت شیخ الوان ولی»، سایت علمی دکتر حسین محمدزاده صدیق.]</ref> | [[محمدتقی جعفری]] هنگامی که این شعر را نزد [[سید محمود حسابی|پروفسور حسابی]] خواند، او چنان بر سر شوق آمد که دستور داد آن بیت را بر سردر آزمایشگاه نصب کنند.<ref>[http://www.drsadigh.ir/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%AF/44-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD-%D9%85-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D نائبی، «گلشن راز ترکی به روایت شیخ الوان ولی»، سایت علمی دکتر حسین محمدزاده صدیق.]</ref> | ||
==دیدگاهها== | ==دیدگاهها== | ||
بسياری از عرفا و فلاسفه از سرودهها و مضامين گلشن راز در اندیشه و آثار خود، بهره گرفتهاند. ملاصدرا در «اسفار اربعه» و تبیین حکمت متعالیه به ابياتی از گلشن راز تمسّک جسته و آنها را تأييد و تمجید میكند. همچنین ملامحسن فيض كاشانی به ابياتی از گلشن راز استشهاد میکند و در كتاب «كلمات مكنونه» بخشی از آن ابیات را شرح کرده و نام این قسمت را «رساله مِشواق» نهاده است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/861/indexId/95753 «دربارۀ گلشن راز»، وبسایت ادارۀ کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> بر گلشن راز حدود پنجاه شرح و تفسیر نوشته شده است.<ref>[https://mysticism.zanjan.iau.ir/article_670384.html لطیفی، «معرفی و نقد شروح برجستۀ گلشن راز شبستری»، 1396ش، ص297-316.]</ref> | بسياری از عرفا و فلاسفه از سرودهها و مضامين گلشن راز در اندیشه و آثار خود، بهره گرفتهاند. ملاصدرا در «اسفار اربعه» و تبیین حکمت متعالیه به ابياتی از گلشن راز تمسّک جسته و آنها را تأييد و تمجید میكند. همچنین ملامحسن فيض كاشانی به ابياتی از گلشن راز استشهاد میکند و در كتاب «كلمات مكنونه» بخشی از آن ابیات را شرح کرده و نام این قسمت را «رساله مِشواق» نهاده است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/magazine/show.text/id/861/indexId/95753 «دربارۀ گلشن راز»، وبسایت ادارۀ کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> بر گلشن راز حدود پنجاه شرح و تفسیر نوشته شده است.<ref>[https://mysticism.zanjan.iau.ir/article_670384.html لطیفی، «معرفی و نقد شروح برجستۀ گلشن راز شبستری»، 1396ش، ص297-316.]</ref> | ||
| خط ۵۸: | خط ۵۸: | ||
# گلشن راز در نسخۀ صوتی با نام «کتاب صوتی باغ دل» به نویسندگی و گویندگی حسین الهی قمشهای منتشر شده است.<ref>[https://fidibo.com/book/84156-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%AF%D9%84 الهی قمشهای، «کتاب صوتی باغ دل/ شرح گلشن راز شیخ محمود شبستری». وبسایت فیدیبو.]</ref> | # گلشن راز در نسخۀ صوتی با نام «کتاب صوتی باغ دل» به نویسندگی و گویندگی حسین الهی قمشهای منتشر شده است.<ref>[https://fidibo.com/book/84156-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%AF%D9%84 الهی قمشهای، «کتاب صوتی باغ دل/ شرح گلشن راز شیخ محمود شبستری». وبسایت فیدیبو.]</ref> | ||
==ترجمه به زبانهای دیگر== | ==ترجمه به زبانهای دیگر== | ||
کتاب گلشن راز به زبانهای مختلف از جمله فرانسوی، ترکی، انگلیسی، آلمانی و اردو ترجمه شده است. عبدالسلام مدرسی (خانی) مثنوی گلشن راز را در سال ۱۳۹۱ش با نام اصلی کتاب و با همان وزن بهشکل شعر به زبان کردی و گویش سورانی ترجمه کرد.<ref> [https://www.edub.ir/book/view/15712:%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%86+%D8%B1%D8%A7%D8%B2+%D8%A8%D8%B1+%D9%82%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «گلشن راز بر قلههای ادبیات عرفانی ایران»، بانک مقالات ایران.]</ref> | کتاب گلشن راز به زبانهای مختلف از جمله فرانسوی، ترکی، انگلیسی، آلمانی و اردو ترجمه شده است. عبدالسلام مدرسی (خانی) مثنوی گلشن راز را در سال ۱۳۹۱ش با نام اصلی کتاب و با همان وزن بهشکل شعر به [[زبان کردی]] و گویش سورانی ترجمه کرد.<ref> [https://www.edub.ir/book/view/15712:%DA%AF%D9%84%D8%B4%D9%86+%D8%B1%D8%A7%D8%B2+%D8%A8%D8%B1+%D9%82%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «گلشن راز بر قلههای ادبیات عرفانی ایران»، بانک مقالات ایران.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
