جز ویکی سازی و تمیزکاری |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''برکت''؛ افزونی همراه با خجستگی | |||
برکت در فرهنگ ایرانی و اسلامی، بهمعنای فزونی همراه با خیر و مبارکی است و ریشه در باورهای کهن و دینی دارد. ایرانیان برکت را در عناصر مادی و معنوی جستوجو میکردند: از رستنیها چون گندم، [[انار]] و [[سبزه نوروزی]] تا خوراکیهایی چون [[نان]]، نمک و [[سمنو]]؛ از نور، [[آب]] و پدیدههای آسمانی تا جانورانی مانند مرغ، گاو و ماهی قرمز. آیینهایی همچون [[نوروز]]، [[شب یلدا]]، سمنوپزان و جشنهای آب، همگی برای برکتخواهی و افزونی نعمت برگزار میشدند. حتی معماری [[خانه]]، رسوم تغذیه و خوابگزاریها نیز با مفهوم برکت گره خورده بود. در کنار عناصر برکتزا، برخی رفتارها نیز برکتزدا پنداشته میشد، مانند جارو کردن شبانه یا ریختن خرده نان. در نهایت، برکت در ادبیات فارسی و باورهای عامه، نمادی از روزی [[برند حلال|حلال]]، آبادانی و نیکبختی است. | |||
== واژهشناسی == | == واژهشناسی == | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
=== رستنیها (روییدنیها) === | === رستنیها (روییدنیها) === | ||
انواع گیاهان در ادبیات اساطیری [[ایران]]، سرچشمه زندگی و بالندگی بودهاند. ایرانیان در آیین نوروزی، دانههایی از گندم، جو، | انواع گیاهان در ادبیات اساطیری [[ایران]]، سرچشمه زندگی و بالندگی بودهاند. ایرانیان در آیین نوروزی، دانههایی از گندم، جو، [[ذرت]]، [[برنج]] و ماش را میکاشتند و بر این باور بودند که هرکدام از این دانهها سبزتر و بلندتر شود، در آن سال، فراوانتر و ارزانتر خواهد بود.<ref>بیرونی، آثار الباقیه، 1386ش، ص۲۱۷–۲۱۸.</ref> حضور ماندگار سبزه در سفرههای [[هفتسین]] ایرانیان نیز نمادی از برکت و سرسبزی طبیعت است.<ref>شعبانی، آداب و رسوم نوروز، ۱۳۷۸ش، ص۲۰۷؛{{سخ}} | ||
موسوی، «هفتسین ایرانی نمادهایی از خیر و برکت»، 1376ش، ص۲.</ref> میوهٔ [[انار]] نیز از جمله عناصر برکتزا و نماد باروری است که از آثار گچبری دوره [[ساسانیان]]<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران پارتی و ساسانی)، ۱۳۵۰ش، ص۱۸۹.</ref> تا انگارههای شناختی امروزی، به آسانی میتوان رد پای آن را مشاهده کرد. مردم میبد، انارهای بههم چسبیده را «انار خواجه» نامیده و آنها را بهعنوان نمادی از خیر و برکت به در و دیوار خانههای خود آویزان میکردند.<ref>جانباللهی، چهل گفتار در مردمشناسی میبد (دفتر دوم و سوم)، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۸.</ref> | موسوی، «هفتسین ایرانی نمادهایی از خیر و برکت»، 1376ش، ص۲.</ref> میوهٔ [[انار]] نیز از جمله عناصر برکتزا و نماد باروری است که از آثار گچبری دوره [[ساسانیان]]<ref>گیرشمن، هنر ایران (در دوران پارتی و ساسانی)، ۱۳۵۰ش، ص۱۸۹.</ref> تا انگارههای شناختی امروزی، به آسانی میتوان رد پای آن را مشاهده کرد. مردم میبد، انارهای بههم چسبیده را «انار خواجه» نامیده و آنها را بهعنوان نمادی از خیر و برکت به در و دیوار خانههای خود آویزان میکردند.<ref>جانباللهی، چهل گفتار در مردمشناسی میبد (دفتر دوم و سوم)، ۱۳۸۴ش، ص۳۶۸.</ref> | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
=== خوراکیها === | === خوراکیها === | ||
در باور عامه مردم، برخی از خوردنیها بهدلیل داشتن ویژگیهایی مانند افزایش حجم در هنگام پخت (برنج)، داشتن نطفه ([[تخم مرغ|تخم مرغ)]] و داشتن هسته و مغز (نماد باروری)، خاصیت برکتزایی دارند. مردم نیاسر، خوردن خوراکیهایی که از یک مایه تهیه میشود، مانند [[حلوا]]، [[پنیر]]، [[نان]] و گلاب را موجب برکت خانه در سال آینده میدانند.<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ج1، ۱۳۵۲ش، ص97.</ref> | در باور عامه مردم، برخی از خوردنیها بهدلیل داشتن ویژگیهایی مانند افزایش حجم در هنگام پخت (برنج)، داشتن نطفه ([[تخم مرغ|تخم مرغ)]] و داشتن هسته و مغز (نماد باروری)، خاصیت برکتزایی دارند. مردم نیاسر، خوردن خوراکیهایی که از یک مایه تهیه میشود، مانند [[حلوا]]، [[پنیر]]، [[نان]] و گلاب را موجب برکت خانه در سال آینده میدانند.<ref>انجوی شیرازی، جشنها و آداب و معتقدات زمستان، ج1، ۱۳۵۲ش، ص97.</ref> | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۱: | ||
=== اشخاص و اماکن === | === اشخاص و اماکن === | ||
برخی از مکانها، در طول تاریخ، همواره جایگاهی متبرک شمرده میشدند، مانند خانقاهها (برای درویشان و صوفیان)، [[مسجد|مساجد]] و زیارتگاهها. غسل کردن در برخی چشمهها مانند چشمه [[امام رضا]] در نیشابور،<ref>بلاغی، تاریخ نائین، ۱۳۶۹ش، ص۲۳۳.</ref> دخیل بستن به آرامگاههای بزرگان دینی در نقاط مختلف ایران،<ref>توکلی، جغرافیا و تاریخ بانهٔ کردستان، ۱۳۶۳ش، ص۶۸.</ref> لمس، بوسیدن و تمسک به قبور ائمه و پیامبران، از جمله عناصر تبرکجویی و برکتزایی محسوب میشوند.<ref>امین، کشف الارتیاب، ۱۳۴۷ق، ص۴۲۹–۴۳۰ و ۴۳۴–۴۳۵.</ref> | |||
=== خوابگزاریها === | === خوابگزاریها === | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۵: | ||
== برکت در ادبیات ایران == | == برکت در ادبیات ایران == | ||
برکت، همچون سایر واژگان کهن و پرکاربرد در میان مردم ایران، در ادبیات شفاهی و رسمی ایرانیان نیز حضوری پررنگ داشته است. برای مثال، [[سنایی]] در شعر خود میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghgh/sh30 سنایی، دیوان اشعار، قصاید و قطعات، شماره 30، بیت 8، سایت گنجور.]</ref> | برکت، همچون سایر واژگان کهن و پرکاربرد در میان مردم ایران، در ادبیات شفاهی و رسمی ایرانیان نیز حضوری پررنگ داشته است. برای مثال، [[سنایی]] در شعر خود میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/sanaee/divans/ghgh/sh30 سنایی، دیوان اشعار، قصاید و قطعات، شماره 30، بیت 8، سایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
