ایران پدیا

پیش‌نویس:ترور: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
 
(۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''ترور'''؛ سلب حیات عمدی، برنامه‌ریزی‌شده و غافلگیرانه شخصیت‌های برجسته به انگیزه‌های سیاسی، مذهبی یا عقیدتی.<ref group="دیدگاه">مقاله دستخوش یک خلط اشکار شده است و آن خلط میان ترور و حرمت ترور ست. در قمست اول به صورت پراکنده بدون بررسی ادبیات علمی و گفتمانی مربوط به مباحث کلی در مورد ترور پرداخته تا ثابت کند که سیدحسن و رهبران جمهوری اسلامی ترور شده اند. اما چارچوب نظری و حقوقی این امر را بررسی نکرده است در قسمت دوم شروع کرده به اثبات حرمت ترور از منظر اسلام. در حالیکه این خود یک مدخل جداگانه است اولا ثانیا طرفی که ما با آنها مواجهه هستیم به شریعت باور ندارد. ضمن اینکه انهایی که ست به ترور دولتی می زنند خود را تروریسم نمی دانند و ما را متهم به ترور می کنند. لذا باید با زبان حقوقی و ادبیات جهانی ثابت شود که اقدامات ما به دفاع از مظلومین در سراسر عالم و یا اعمال فتوای حضرت امام در حق سلمان رشدی ترور نیست. لذا مقاله به دو مدخل تقسیم و هر کدام دقیق و کامل نگارش شود. </ref>
'''ترور'''؛ سلب حیات عمدی، برنامه‌ریزی‌شده و غافلگیرانه شخصیت‌های برجسته به انگیزه‌های سیاسی، مذهبی یا عقیدتی.


ترور که قتل سیاسی هم گفته شده است، یکی از پدیده‌های دیرینه و جنجال‌برانگیز در تاریخ مناسبات سیاسی و امنیتی جوامع بشری است که با هدف حذف فیزیکی مهره‌های کلیدی رقیب و تغییر موازنه قدرت صورت می‌گیرد. این پدیده اگرچه در استفاده از خشونت یا تهدید به آن با جریان تروریسم تشابه ظاهری دارد، اما از حیث دامنه قربانیان، انگیزه‌ها و پیامدها تفاوت‌های بنیادینی با آن دارد. معادل‌های فقهی ترور مانند فتک و اغتیال  در فقه مذاهب اسلامی، به‌ویژه فقه شیعه، به دلیل مغایرت با عهد و پیمان، اصول اخلاقی و مصلحت عمومی جامعه به طور مطلق حرام اعلام شده است. واکاوی سیره عملی پیشوایان مذهبی و رهبران سیاسی نشان می‌دهد که همواره تمایز قاطعی میان ترور با مجازات‌های قانونی و شرعی صادرشده از مجاری صالحه قضایی وجود دارد و اقدامات غافلگیرانه حذف فیزیکی افراد به عنوان راهبرد مبارزاتی به طور ساختارمند طرد گردیده است.  
ترور به معنای سلب حیات یا آسیب‌رساندن غافلگیرانه، برنامه‌ریزی‌شده و غیرقانونی به اشخاص به انگیزه‌های سیاسی، مذهبی یا عقیدتی است که در انواع فیزیکی، شخصیتی و بیولوژیک بروز می‌یابد. این پدیده مخرب که در ادبیات فقهی و حقوق اسلامی با عناوین «فتک» و «اغتیال» شناخته می‌شود، در اسناد بین‌المللی نقض فاحش حق بنیادین حیات و عامل اصلی ایجاد ناامنی عمومی قلمداد می‌گردد. ترور از منظر تاریخی از اقدامات فرقه سیکاری‌ها و اسماعیلیان تا تروریسم مدرن و سایبری امروزی تداوم داشته و تمامی مکاتب فقهی، حقوقی و عقلایی آن را به دلیل تخریب صلح و امنیت جهانی به‌طور مطلق محکوم و ممنوع اعلام کرده‌اند.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
واژه '''«'''ترور'''»''' از فرهنگ و ادبیات غرب وارد واژگان زبان فارسی شده است.<ref name=":024">{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۵}}</ref> تعاریف متعددی برای این اصطلاح در فرهنگ‌های لغت و دانشنامه‌ها ثبت شده است: در فرهنگ کامل انگلیسی-فارسی، واژه ترور به معنای «ترس زیاد و وحشت» تعریف شده است. در فرهنگ‌های غربی مانند فرهنگ جامع فرانسوی ''روبر'' نیز به معنای «ترس شدید، دلهره، وحشت و هراساندن» و در فرهنگ‌های ''وبستر''، ''آکسفورد'' و فرهنگ حقوقی ''بلک'' به معنای «ترس شدید، هراس، دلهره و وحشت» آمده است. فرهنگ فرانسوی ''اشت'' نیز آن را «احساس ترس شدیدی که مانع عمل می‌گردد» تعریف می‌کند.<ref>{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۶}}</ref>
واژه '''«'''ترور'''»''' از فرهنگ و ادبیات غرب وارد واژگان زبان فارسی شده است.<ref name=":024">{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۵}}</ref> تعاریف متعددی برای این اصطلاح در فرهنگ‌های لغت و دانشنامه‌ها ثبت شده؛ در فرهنگ کامل انگلیسی-فارسی، واژه ترور به معنای «ترس زیاد و وحشت» تعریف شده است. در فرهنگ‌های غربی مانند فرهنگ جامع فرانسوی ''روبر'' نیز به معنای «ترس شدید، دلهره، وحشت و هراساندن» و در فرهنگ‌های ''وبستر''، ''آکسفورد'' و فرهنگ حقوقی ''بلک'' به معنای «ترس شدید، هراس، دلهره و وحشت» آمده است. فرهنگ فرانسوی ''اشت'' نیز آن را «احساس ترس شدیدی که مانع عمل می‌گردد» تعریف می‌کند.<ref>{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۶}}</ref>


در دانشنامه جنگ و صلح، واژه «ترور» به معنای «سلب امنیت به شیوه‌های غافلگیرانه و غیرقانونی با اهداف سیاسی» آمده است؛ در فرهنگ دهخدا، قتل سیاسی به وسیله اسلحه تعریف شده و در فرهنگ فرهیخته نیز، ترور به معنای «کشتن ناگهانی و غافلگیرانه» و «خشونت با هدف انهدام و ویرانی» دانسته شده است.<ref>{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۶}}</ref> این واژه در گذر زمان از معانی لغوی صرف به سمت مفاهیم عملیاتی و سیاسی حرکت کرده است. از همین رو، ترور در یک دسته‌بندی کلی به سه شیوه اصلی تقسیم می‌شود: ترور فیزیکی، ترور شخصیت و ترور بیولوژیک. در ترور فیزیکی، هدف حذف مستقیم و جسمانی فرد است، در حالی که ترور شخصیت با هدف تخریب اعتبار، حیثیت و جایگاه اجتماعی فرد انجام می‌شود تا کارکردِ او بدون نیاز به حذف جسمانی از میان برود.<ref>{{پک|متفکر|۱۳۸۷|ک=جنگ روانی|ص=۱۵۶}}</ref> در کنار این دو، از ترور بیولوژیک نیز به عنوان یکی از روش‌های خاموش و پنهان یاد می‌شود که با به‌کارگیری تدریجی سموم یا عوامل آلوده علیه مخالفان صورت می‌گیرد.<ref>{{پک/بن|ترور ۱۱|ک=خبرگزاری دفاع مقدس|ف=شخصیت‌های ایرانی که ترور بیولوژیک شدند/ نقطه مشترک و مرموز همه بیماران + تصاویر}}</ref>
در دانشنامه جنگ و صلح، واژه «ترور» به معنای «سلب امنیت به شیوه‌های غافلگیرانه و غیرقانونی با اهداف سیاسی» آمده است؛ در فرهنگ دهخدا، قتل سیاسی به وسیله اسلحه تعریف شده و در فرهنگ فرهیخته نیز، ترور به معنای «کشتن ناگهانی و غافلگیرانه» و «خشونت با هدف انهدام و ویرانی» دانسته شده است.<ref>{{پک|آقاباقری|رضوی فرد|۱۳۹۹|ک=فصلنامه تعالی حقوق|ف=واکنش تقنینی جمهوری اســامی ایــران در قبال اشخاص حقیقی و حقوقی تروریست|ص=۶}}</ref> این واژه در گذر زمان از معانی لغوی صرف به سمت مفاهیم عملیاتی و سیاسی حرکت کرده است. از همین رو، ترور در یک دسته‌بندی کلی به سه شیوه اصلی تقسیم می‌شود: ترور فیزیکی، ترور شخصیت و ترور بیولوژیک. در ترور فیزیکی، هدف حذف مستقیم و جسمانی فرد است، در حالی که ترور شخصیت با هدف تخریب اعتبار، حیثیت و جایگاه اجتماعی فرد انجام می‌شود تا کارکردِ او بدون نیاز به حذف جسمانی از میان برود.<ref>{{پک|متفکر|۱۳۸۷|ک=جنگ روانی|ص=۱۵۶}}</ref> در کنار این دو، از ترور بیولوژیک نیز به عنوان یکی از روش‌های خاموش و پنهان یاد می‌شود که با به‌کارگیری تدریجی سموم یا عوامل آلوده علیه مخالفان صورت می‌گیرد.<ref>{{پک/بن|ترور ۱۱|ک=خبرگزاری دفاع مقدس|ف=شخصیت‌های ایرانی که ترور بیولوژیک شدند/ نقطه مشترک و مرموز همه بیماران + تصاویر}}</ref>
خط ۳۴: خط ۳۴:


=== ترور در جهان ===
=== ترور در جهان ===
ترور در جهان سابقه‌ای طولانی دارد؛ پیشینه ترور به دوران امپراتوری روم باستان و بیزانس بازمی‌گردد که به عنوان روشی برای حفظ یا گسترش اقتدار حاکمان اجرا می‌شد. <ref>{{پک|محمدی ده چشمه|۱۳۹۷|ک=نشریه علمی پژوهش‌های حقوقی|ف=تروریسم دولتی: پندار یا واقعیت؟!|ص=۳۸}}</ref> قدیمی‌ترین گروه‌های تروریستی سازمان‌یافته شامل فرقه «سیکاری‌ها» در قرن اول میلادی <ref>{{پک|مهرا|کارگری|۱۳۹۵|ک=مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی|ف=تروریسم یک نشانه روانی - اجتماعی یا یک ابزار سیاسی|ص=۸۵}}</ref> و سپس اسماعیلیان نزاری یا حشاشین در سال ۱۴۸.ق در خاورمیانه بودند که با اهداف سیاسی-عقیدتی دست به حذف فیزیکی نخبگان عباسی، سلجوقی و صلیبی می‌زدند.<ref>{{پک/بن|ترور ۱|ک=خبرگزاری فارس|ف=اسماعيليان و ترورهای فدائيان (قسمت اول)}}</ref> مفهوم تروریسم در دهه‌های پایانی قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم دچار دگردیسی عمیقی شد و با رشد فناوری اطلاعات، از خشونت‌های فیزیکی خشن و علنی به سمت شیوه‌های مخفیانه، نرم و فرامرزی نظیر «تروریسم سایبری» حرکت کرد که به دلیل هزینه کم و سختی شناسایی، جایگزین برخی حمایت‌های دولتی سنتی شده است.<ref name=":04">{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۰۱ و ۱۱۳}}</ref>
ترور در جهان سابقه‌ای طولانی دارد؛ به‌طوری‌که پیشینه «تروریسم دولتی» به دوران امپراتوری روم باستان و بیزانس بازمی‌گردد که به عنوان روشی برای حفظ یا گسترش اقتدار حاکمان اجرا می‌شد.<ref>{{پک|محمدی ده چشمه|۱۳۹۷|ک=نشریه علمی پژوهش‌های حقوقی|ف=تروریسم دولتی: پندار یا واقعیت؟!|ص=۳۸}}</ref> از لحاظ تاریخی، نخستین اقدامات تروریستی سازمان‌یافته با انگیزه‌های مذهبی در قرن اول میلادی توسط فرقه یهودی سیکاری‌ها رقم خورد.<ref>{{پک|مهرا|کارگری|۱۳۹۵|ک=مجله پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی|ف=تروریسم یک نشانه روانی - اجتماعی یا یک ابزار سیاسی|ص=۸۵}}</ref> در دوران پیشامدرن، جنبش اسماعیلیان نزاری در خاورمیانه (قرون ۱۱ تا ۱۳ میلادی) اقدام به حذف فیزیکی نخبگان عباسی، سلجوقی و صلیبی می‌کردند؛<ref>{{پک/بن|ترور ۱|ک=خبرگزاری فارس|ف=اسماعيليان و ترورهای فدائيان (قسمت اول)}}</ref> هرچند از منظر روش‌شناختی، اطلاق واژه «تروریسم» به اقدامات نوعی زمان‌پریشی به شمار می‌رود و استفاده از عنوان «حشاشین» برای متهم کردن جهان اسلام، بیشتر برآمده از تخیلات افسانه‌ای شرق‌شناسان و وقایع‌نگاران صلیبی قرون وسطی مانند گزارش‌های مارکوپولو است که واقعیت علمی و تاریخی ندارند.<ref>{{پک/بن|ترور ۱|ک=خبرگزاری فارس|ف=اسماعيليان و ترورهای فدائيان (قسمت اول)}}</ref>  
 
در اواخر قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم، این پدیده با ترور شخصیت‌های برجسته منطقه‌ای و جهانی نمود تازه‌ای یافت؛ از جمله ترور انور سادات رئیس‌جمهور مصر در ۱۹۸۱ توسط خالد اسلامبولی،لیندیرا گاندی نخست‌وزیر هند در ۱۹۸۳م و راجیو گاندی در سال ۱۹۹۰م به دست بنیادگرایان کلاسیک،<ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۰۶}}</ref> ترور احمدشاه مسعود فرمانده مجاهدین افغانستان در ۱۸ شهریور ۱۳۸۰ش توسط عوامل انتحاری القاعده در پوشش خبرنگار به دلیل امتناع از همکاری با طرح‌های مداخله‌جویانه سازمان سیا برای تجزیه افغانستان،<ref>{{پک/بن|ترور ۵|ک=وب‌سایت قدس|ف=علت ترور «احمد شاه مسعود» توسط سازمان سیا}}</ref> ترور آیت‌الله محمدباقر حکیم رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق در نجف اشرف در شهریور ۱۳۸۲ همراه با ۱۲۰ تن از مردم بی‌گناه توسط عوامل وابسته به القاعده با هدف ضربه زدن به ثبات و امنیت عراق،<ref>{{پک|فراهانی|۱۳۸۲|ک=خبرگزاری جمهوری اسلامی|ف=بازخوانی پرونده ترور و شهادت آیت الله "محمدباقر حکیم"}}</ref> و در سال‌های اخیر ترور هدفمند سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان توسط ارتش اسرائیل پس از ردیابی اطلاعاتی عمیق و طولانی‌مدت توسط امان شعبه اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل و موساد.<ref>{{پک/بن|ترور ۶|ک=وب‌سایت تابناک|ف=جزئیات جدید ترور سید حسن نصرالله و افشای مکان دقیق او؛ یار نزدیکی که نفوذی اسرائیل بود}}</ref>
 
تروریسم امروزه دچار دگردیسی عمیقی شده و با رشد فناوری اطلاعات، به سمت «تروریسم سایبری» فرامرزی حرکت کرده است؛<ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۱۳}}</ref> در حالی که از یک سو جهان با تهدید جریان‌های تکفیری، وهابی و تندرو مواجه است برخی دولت‌های غربی در قالب تروریسم دولتی، اقدامات تروریستی فرامرزی متعددی مانند سرنگونی دولت مصدق در ایران در ۱۳۳۲ش، مداخله در گواتمالا در ۱۹۵۴م، اقدامات علیه کوبا در ۱۹۵۹م، کودتای شیلی در ۱۹۷۳م، حمایت از سرکوبگری نظامی در السالوادور در ۱۹۸۴م و تسلیح و هدایت مستقیم یا نیابتی جریان‌های مسلحانه علیه نیکاراگوئه در ۱۹۸۴م را ثبت کرده‌اند.<ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۱۱}}</ref>


=== ترور در ایران ===
=== ترور در ایران ===
آغاز ترور سیاسی مدرن در تاریخ معاصر ایران با قتل ناصرالدین‌شاه قاجار به دست میرزا رضا کرمانی در سال ۱۳۱۳ق رقم خورد که پایانی بر ۵۰ سال استبداد ناصری بود. این رویکرد بلافاصله در جنبش مشروطه توسط حیدرخان عمواوغلی با پایه‌گذاری شیوه‌های سازمان‌یافته بمب‌گذاری (نظیر ترور امین‌السلطان) نهادینه شد و با اقدامات گروه‌هایی چون «کمیته مجازات» ادامه یافت.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref> در دوران پهلوی اول، ترورها به شکل تروریسم دولتی برای حذف فیزیکی روشنفکران و سیاستمداران مخالفی چون سید حسن مدرس و میرزاده عشقی به کار رفت. دوران پهلوی دوم شاهد فعالیت مسلحانه گروه‌هایی چون فدائیان اسلام با ترور رزم‌آرا، منصور و کسروی بود  و در ادامه، «سازمان مجاهدین خلق» با مشی مسلحانه و ترور مستشاران آمریکایی شکل گرفت که در سال ۱۳۵۴ با تغییر ایدئولوژی به مارکسیسم، دست به تصفیه‌های درونی خونین زد.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref>  
تاریخچه ترور سیاسی در ایران با ساختار سازمان‌یافته «اسماعیلیان نزاری» تحت رهبری حسن صباح گره خورده است که با استفاده از حربه ترور، مقامات سیاسی و مذهبی مخالف را در قرون ۱۱ تا ۱۳ میلادی حذف می‌کردند.<ref>{{پک/بن|ترور ۱|ک=خبرگزاری فارس|ف=اسماعيليان و ترورهای فدائيان (قسمت اول)}}</ref> با این حال، هر چند ظاهرا آغاز ترور سیاسی در تاریخ معاصر ایران با قتل ناصرالدین‌شاه قاجار به دست میرزا رضا کرمانی در سال ۱۲۷۵ش رقم خورد اما آغاز واقعی تروریسم مدرن در جنبش مشروطه توسط حیدرخان عمواوغلی با پایه‌گذاری شیوه‌های سازمان‌یافته بمب‌گذاری نظیر ترور امین‌السلطان نهادینه شد و با اقدامات گروه‌هایی چون «کمیته مجازات» در اواخر قاجار ادامه یافت.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref>  
 
در دوران پهلوی اول، ترورها به شکل تروریسم دولتی برای حذف فیزیکی روشنفکران و سیاستمداران مخالفی چون سید حسن مدرس و میرزاده عشقی به کار رفت.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref> در دوره پهلوی دوم، مجموعه‌ای از مرگ‌های مشکوک و ترورهای سیاسی به وقوع پیوست که ابعاد آن‌ها همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد یا روایت رسمی حکومت درباره آن‌ها با تردیدهای جدی مواجه است. در میان حوادث پرابهام، می‌توان به سقوط هواپیمای «پالانچیان» که گفته می‌شود به دستور اشرف پهلوی و توسط ساواک طراحی شده بود، و همچنین سانحه هوایی منجر به مرگ علیرضا پهلوی، برادر شاه، اشاره کرد.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref>
 
افزون بر این، ساواک به عنوان نهاد امنیتی وقت، متهم به ترور مخالفان در داخل و خارج از کشور بوده است که از جمله آن‌ها ترور تیمور بختیار در عراق با همکاری عامل نفوذی ساواک و قتل احمد آرامش، سرپرست پیشین سازمان برنامه و بودجه، در مهر ۱۳۵۲ در پارک لاله است؛ قتلی که حکومت تلاش کرد آن را به چریک‌های مسلح نسبت دهد، در حالی که آرامش پیش‌تر سابقه هفت سال حبس در زندان‌های ساواک را داشت. از دیگر موارد بحث‌برانگیز این دوره، کشتار ۹ زندانی عضو سازمان‌های چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق در ۲۹ فروردین ۱۳۵۴ است که رسانه‌های دولتی ادعا کردند این افراد هنگام فرار کشته شده‌اند.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref>  


پس از انقلاب ۱۳۵۷، ابتدا گروهک «فرقان» دست به ترور اندیشمندانی چون مرتضی مطهری زد <ref>{{پک|بارسقیان|۱۳۸۷|ک=شهروند|ف=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان}}</ref> و در پی آن، سازمان مجاهدین خلق از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد فاز مسلحانه گسترده علیه نظام شد<ref>{{پک/بن|ترور ۲|ک=وب‌سایت هابیلیان|ف=گروهک تروریستی منافقین}}</ref> که به شهادت بیش از ۱۷ هزار شهروند عادی و مسئولان کشور انجامید.<ref name=":06">{{پک|گلشنی|شیرودی|رشیدی‌زاده|۱۳۹۷|ک=پژوهشهای سیاست اسلامی|ف=گونه شناسی جریانهای تروریستی دهه 1360 و پیامدهای آن
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش، ابتدا گروهک «فرقان» دست به ترور اندیشمندانی چون مرتضی مطهری زد <ref>{{پک|بارسقیان|۱۳۸۷|ک=شهروند|ف=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان}}</ref> و در پی آن، سازمان مجاهدین خلق که به منافقین هم مشهور است از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد فاز مسلحانه گسترده علیه نظام شد که با بمب‌گذاری‌های و ترورهای کور، موجب شهادت بیش از ۱۷ هزار شهروند عادی و مسئولان کشور شد.<ref>{{پک|حسن‌زاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران}}</ref> در دهه‌های اخیر نیز این پدیده به شکل ترور دانشمندان هسته‌ای ایران همچون شهریاری، علیمحمدی و احمدی‌روشن توسط عوامل موساد و رژیم صهیونیستی <ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۱۰}}</ref> و ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پی حملات آمریکا و اسرائیل تداوم یافته است.<ref>{{پک/بن|شورای‌عالی‌امنیت۱۴۰۴|ف=اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای}}</ref>
بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران|ص=۸۸}}</ref> این سازمان بعدها با انتقال به عراق، به عنوان ارتش خصوصی صدام در جنگ تحمیلی همکاری کرد.<ref>{{پک/بن|ترور ۲|ک=وب‌سایت هابیلیان|ف=گروهک تروریستی منافقین}}</ref> در دهه‌های اخیر نیز این پدیده به شکل ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط عوامل موساد و رژیم صهیونیستی تداوم یافته است.<ref name=":08">{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|ص=۱۱۰}}</ref>


همچنین در اسفندماه ۱۴۰۴ش، سید علی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید که این واقعه طبق بیانیه رسمی شورای عالی امنیت ملی، موج عظیمی از خونخواهی و مقاومت را در جهان اسلام رقم زد.<ref>{{پک/بن|شورای‌عالی‌امنیت۱۴۰۴|ف=اطلاعیه شهادت حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای}}</ref>
== دیدگاه‌ها درباره ترور ==
== دیدگاه‌ها درباره ترور ==


=== در فقه اسلامی ===
=== در فقه اسلامی ===
اندیشمندان و فقیهان اسلامی، پدیدهٔ ترور را به استناد ادلهٔ سه‌گانه، به طور مطلق حرام و محکوم می‌دانند. از منظر قرآن، ترور مصداق بارزِ قتل نفس محترمه و هم‌سنگ کشتن تمام انسان‌هاست؛<ref>{{پک|ولی زاده بریمانلو|حسینی|احتشامی|۱۴۰۱|ک=ماهنامه علمی (مقاله علمی_پژوهشی) جامعه شناسی سیاسی ایران|ف=رویکرد اسلام به مساله ترور (با تکیه بر آیات و روایات)|ص=۲۹۰۲}}</ref> در سنت نیز پیامبر اکرم و امامان معصوم مؤمن را از اقدام به ترور و غافلگیری منع کرده‌اند.<ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref> همچنین از دیدگاه عقل، این عمل به‌دلیل سلب ناگهانی جان انسان‌های بی‌گناه و ایجاد ناامنی، مصداق بارز ظلم و عملی ناپسند به‌شمار می‌رود.<ref>{{پک|نصیریان مفیدی|شمس ناتری|شیدائیان|1402|ک=فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی مبانی و ادله فقهی حرمت ترور از منظر فقه شیعه و احناف|ص=۲۹۸}}</ref>
اندیشمندان و فقیهان اسلامی، پدیدهٔ ترور را به استناد ادلهٔ سه‌گانه، به طور مطلق حرام و محکوم می‌دانند. از منظر قرآن، ترور مصداق بارزِ قتل نفس محترمه و هم‌سنگ کشتن تمام انسان‌هاست؛<ref>{{پک|ولی زاده بریمانلو|حسینی|احتشامی|۱۴۰۱|ک=ماهنامه علمی (مقاله علمی_پژوهشی) جامعه شناسی سیاسی ایران|ف=رویکرد اسلام به مساله ترور (با تکیه بر آیات و روایات)|ص=۲۹۰۲}}</ref> در سنت نیز پیامبر اکرم و امامان معصوم مؤمن را از اقدام به ترور و غافلگیری منع کرده‌اند.<ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref> همچنین از دیدگاه عقل، این عمل به‌دلیل سلب ناگهانی جان انسان‌های بی‌گناه و ایجاد ناامنی، مصداق بارز ظلم و عملی ناپسند به‌شمار می‌رود.<ref>{{پک|نصیریان مفیدی|شمس ناتری|شیدائیان|1402|ک=فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی مبانی و ادله فقهی حرمت ترور از منظر فقه شیعه و احناف|ص=۲۹۸}}</ref>
==== نمونه‌های تاریخی و سیره عملی ====
در سیره بزرگان دین و رهبران مذهبی معاصر، پرهیز از مشی مسلحانه و ترور به عنوان یک اصل اخلاقی برجسته مطرح است:
* '''اقدام مسلم بن عقیل در کوفه:''' شریک بن اعور به مسلم بن عقیل پیشنهاد داد تا عبیدالله بن زیاد را که به عیادتش می‌آمد، در پشت پرده غافلگیر کرده و ترور کند. مسلم از این کار خودداری کرد و علت آن را پایبندی به کلام پیامبر مبنی بر حرمت فتک (ترور پنهانی) اعلام نمود. <ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref>
* '''مخالفت امام خمینی با ترور حسن‌علی منصور:''' پیش از انقلاب اسلامی ایران، اعضای جمعیت مؤتلفه اسلامی نماینده‌ای به نجف گسیل داشتند تا برای ترور حسن‌علی منصور نخست‌وزیر وقت از امام خمینی اذن بگیرند؛ اما ایشان از صدور چنین حکمی استنکاف ورزید۔ امام خمینی اساساً کار مسلحانه و ترور را به عنوان استراتژی مبارزه رد می‌کرد و به آگاهی‌بخشی توده‌ها معتقد بود و حتی با اعدام پیش‌دستانه خسرو داد فرمانده نیروی هوایی پهلوی مخالفت نمود۔<ref>{{پک|شیرودی|1382|ک=رواق اندیشه|ف=اسلام و مساله ترور}}</ref>
* '''موضع امام خمینی پس از انقلاب:''' امام خمینی اقدامات تروریستی و قتل‌های مخفیانه را برخاسته از ضعف عمیق عاملان آن می‌دانست و با مقایسه ترورهای پنهانی با اقدام آشکار ابن‌ملجم یا عباس‌آقا صراف قاتل امین‌السلطان، عاملانی را که پنهانی بمب‌گذاری یا ترور می‌کردند، به دلیل عدم شهامت رویارویی، فاقد مردانگی خوانده و ترور دزدکی را «تز نامردها» توصیف کرد. <ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref>


=== در قوانین بین‌المللی ===
=== در قوانین بین‌المللی ===
خط ۶۱: خط ۶۰:


== پیامدهای ترور ==
== پیامدهای ترور ==
پیامدهای ترور در سه بعد روانی-اجتماعی، ژئوپلیتیکی و حقوقی، چرخه‌ای چندبعدی از واکنش‌های ساختاری و فردی را ایجاد می‌کند؛ به‌طوری که از منظر روان‌شناسی اجتماعی، این پدیده با انتقال آثار مخرب از سطح کلان جامعه به سطح فردی، موجب شکل‌گیری چرخه‌ای تصاعدی از ناامنی، افزایش تمایل به خشونت و بازتولید رفتارهای خشن در نسل‌های بعدی شده و حتی بروز رفتارهای پیشگیرانه اضطراری نظیر ذخیره‌سازی آب و غذا و کاهش اعتماد‌به‌نفس عمومی را در جامعه قربانی به همراه می‌آورد.<ref name=":02">{{پک|مبلغی|محمدی کیا|۱۳۹۲|ک=فصلنامه آفاق امنیت|ف=روانشناسی اجتماعی تروريسم و نسبت آن با امنیت|ص=۲۳۳ و ۲۳۴}}</ref>
از منظر روان‌شناسی اجتماعی، این پدیده با انتقال آثار مخرب از سطح کلان جامعه به سطح فردی، موجب شکل‌گیری چرخه‌ای تصاعدی از ناامنی، افزایش تمایل به خشونت و بازتولید رفتارهای خشن در نسل‌های بعدی شده و حتی بروز رفتارهای پیشگیرانه اضطراری نظیر ذخیره‌سازی آب و غذا و کاهش اعتماد‌به‌نفس عمومی را در جامعه قربانی به همراه می‌آورد.<ref name=":02">{{پک|مبلغی|محمدی کیا|۱۳۹۲|ک=فصلنامه آفاق امنیت|ف=روانشناسی اجتماعی تروريسم و نسبت آن با امنیت|ص=۲۳۳ و ۲۳۴}}</ref>
 
در بعد استراتژیک و ژئوپلیتیکی، ترور هدفمند فرماندهان برجسته به واکنش‌های تلافی‌جویانه سخت نظامی، غلبه گفتمان نفی سازش و مذاکره مستقیم با متخاصم، گسترش همه‌جانبه تفکر مقاومت و استکبارستیزی، تکوین فشارهای جدی سیاسی-قانونی برای اخراج نیروهای نظامی بیگانه و ایجاد ناامنی مستمر برای پایگاه‌های کشور ترورکننده در منطقه منجر می‌شود.<ref name=":025">{{پک|فروزان|عالیشاهی|۱۳۹۸|ک=مجله پژوهشهای جغرافيای سياسي|ف=تشدید تقابل متحده ایالاتگرایی و جمهوری اسلامی در پساناآرامی ایران های غرب آسیا؛
پیامدهای ترور سرلشگر سلیمانی|ص=۱۷۰ -۱۷۵}}</ref>
 
از منظر حقوقی و راهبردهای اقدام متقابل، این جنایات نقض فاحش و خودسرانه حق حیات در حقوق بین‌الملل محسوب شده و دولت آسیب‌دیده را به اتخاذ راهبردهای واکنشی چون طرح دعوی در دادگاه‌های بین‌المللی، متوسل شدن به «اقدام متقابل» غیرنظامی جهت توقف نقض تعهدات دشمن، تقویت اشراف اطلاعاتی ضد نفوذ و بهره‌گیری از رسانه‌ها برای افشای ماهیت عاملان ترور وادار می‌سازد.


از منظر حقوقی، این جنایات نقض فاحش و خودسرانه حق حیات در حقوق بین‌الملل محسوب شده و دولت آسیب‌دیده را به اتخاذ راهبردهای واکنشی چون طرح دعوی در دادگاه‌های بین‌المللی،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۷}}</ref> متوسل شدن به اقدام متقابل جهت توقف نقض تعهدات دشمن،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref> تقویت اشراف اطلاعاتی ضد نفوذ<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۴}}</ref> و بهره‌گیری از رسانه‌ها برای افشای ماهیت عاملان ترور وادار می‌سازد.<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref>
== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
خط ۸۳: خط ۷۸:
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=امینی زارع|نام۱=امین|تاریخ=1400|عنوان=موجبات پیدایش قوانین و مقررات بین المللی دولت ها در مقابله با تروریسم از منظر حقوق بین الملل|پیوند=https://www.ensani.ir/file/download/article/1771157663-6991b89f4d3f4-10957-1403-424.pdf|ژورنال=پژوهش‌های سیاسی و بین المللی|شماره=چهل و شش|صفحات=25-49|نام۲=ابومحمد|نام خانوادگی۲=عسگرخانی|نام۳=مریم|نام خانوادگی۳=مرادی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=امینی زارع|نام۱=امین|تاریخ=1400|عنوان=موجبات پیدایش قوانین و مقررات بین المللی دولت ها در مقابله با تروریسم از منظر حقوق بین الملل|پیوند=https://www.ensani.ir/file/download/article/1771157663-6991b89f4d3f4-10957-1403-424.pdf|ژورنال=پژوهش‌های سیاسی و بین المللی|شماره=چهل و شش|صفحات=25-49|نام۲=ابومحمد|نام خانوادگی۲=عسگرخانی|نام۳=مریم|نام خانوادگی۳=مرادی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بارسقیان|نام۱=سرگه|تاریخ=۱۳۸۷|عنوان=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/47913/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86|ژورنال=شهروند|شماره=چهل و چهار}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بارسقیان|نام۱=سرگه|تاریخ=۱۳۸۷|عنوان=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/47913/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86|ژورنال=شهروند|شماره=چهل و چهار}}
* {{یادکرد وب|عنوان=جزئیات جدید ترور سید حسن نصرالله و افشای مکان دقیق او؛ یار نزدیکی که نفوذی اسرائیل بود|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/1282122/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%88-%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%B2%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B0%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%88%D8%AF|تاریخ=۱۸ دی ۱۴۰۳|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۶}}|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران|نشانی=https://psri.ir/?id=1gbhgfk5|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۲۴ مرداد ۱۴۰۵|وبگاه=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|نام خانوادگی۱=حسن‌زاده|نام۱=آرین}}
* {{یادکرد وب|عنوان=ترور و گروه‌های ترور در تاریخ ایران|نشانی=https://psri.ir/?id=1gbhgfk5|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۰|تاریخ بازبینی=۲۴ مرداد ۱۴۰۵|وبگاه=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|نام خانوادگی۱=حسن‌زاده|نام۱=آرین}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حیدرقلی زاده|نام۱=جعفر|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|پیوند=https://www.ensani.ir/file/download/article/20180416093636-9840-73.pdf|ژورنال=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|شماره=دوازدهم|صفحات=۱۰۱-۱۵۸|نام۲=جمال|نام خانوادگی۲=بیگی|نام۳=مسعود|نام خانوادگی۳=مطلبی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حیدرقلی زاده|نام۱=جعفر|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بین‌الملل|پیوند=https://www.ensani.ir/file/download/article/20180416093636-9840-73.pdf|ژورنال=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|شماره=دوازدهم|صفحات=۱۰۱-۱۵۸|نام۲=جمال|نام خانوادگی۲=بیگی|نام۳=مسعود|نام خانوادگی۳=مطلبی}}
خط ۸۸: خط ۸۴:
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=راست پسر|نام۱=محمود|تاریخ=1404|عنوان=تروریسم و فلسفه سیاسی: واکاوی استدلال های توجیه گر و نقدهای آن|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/644018/%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86|ژورنال=معرفت سیاسی|دوره=سی و سه|شماره=یک|صفحات=95-112}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=راست پسر|نام۱=محمود|تاریخ=1404|عنوان=تروریسم و فلسفه سیاسی: واکاوی استدلال های توجیه گر و نقدهای آن|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/644018/%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%AC%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86|ژورنال=معرفت سیاسی|دوره=سی و سه|شماره=یک|صفحات=95-112}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ستایش پور|نام۱=محمد|تاریخ=1401|عنوان=شهادت دکتر محسن فخری زاده از منظر نظام بین المللی حقوق بشر: حق حیات|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/553013/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%81%D8%AE%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AD%D9%82-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA|ژورنال=مطالعات حقوق بشر اسلامی|شماره=بیست و هفت|صفحات=7-23|نام۲=رضوانه السادات|نام خانوادگی۲=هاشمی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ستایش پور|نام۱=محمد|تاریخ=1401|عنوان=شهادت دکتر محسن فخری زاده از منظر نظام بین المللی حقوق بشر: حق حیات|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/553013/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%81%D8%AE%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AD%D9%82-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA|ژورنال=مطالعات حقوق بشر اسلامی|شماره=بیست و هفت|صفحات=7-23|نام۲=رضوانه السادات|نام خانوادگی۲=هاشمی}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شادمانی|نام۱=یاسر|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|پیوند=https://www.ensani.ir/file/download/article/1611144295-10062-22-1.pdf|ژورنال=پژوهشنامه حقوق بشری|شماره=سه|صفحات=۱۱-۲۹}}
* {{یادکرد وب|عنوان=شخصیت‌های ایرانی که ترور بیولوژیک شدند/ نقطه مشترک و مرموز همه بیماران + تصاویر|نشانی=https://defapress.ir/fa/news/87667/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B2-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|تاریخ=۲۶ خرداد ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۱۱}}|وبگاه=خبرگزاری دفاع مقدس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=شخصیت‌های ایرانی که ترور بیولوژیک شدند/ نقطه مشترک و مرموز همه بیماران + تصاویر|نشانی=https://defapress.ir/fa/news/87667/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D9%85%D9%88%D8%B2-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|تاریخ=۲۶ خرداد ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۱۱}}|وبگاه=خبرگزاری دفاع مقدس}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=1382|عنوان=اسلام و مساله ترور|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/48365/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1|ژورنال=رواق اندیشه|شماره=هفده}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=1382|عنوان=اسلام و مساله ترور|پیوند=https://ensani.ir/fa/article/48365/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1|ژورنال=رواق اندیشه|شماره=هفده}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=1385|عنوان=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/11396/%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1|ژورنال=زمانه|شماره=پنجاه و یک}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=1385|عنوان=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/11396/%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%82%D9%88%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1|ژورنال=زمانه|شماره=پنجاه و یک}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=صادقی پور|نام۱=احسان|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=تحول در مفهوم تروریسم و جایگاه آن در حقوق بین الملل معاصر|پیوند=https://sid.ir/paper/899395/fa#downloadbottom|ژورنال=جشنواره تالیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی- جایزه ویژه علامه جعفری (ره)|دوره=اول|شماره=اول}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=صادقی پور|نام۱=احسان|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=تحول در مفهوم تروریسم و جایگاه آن در حقوق بین الملل معاصر|پیوند=https://sid.ir/paper/899395/fa#downloadbottom|ژورنال=جشنواره تالیفات علمی برتر علوم انسانی اسلامی- جایزه ویژه علامه جعفری (ره)|دوره=اول|شماره=اول}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=فروزان|نام۱=یونس|تاریخ=۱۳۹۸|عنوان=تشدید تقابل متحده ایالاتگرایی و جمهوری اسلامی در پساناآرامی ایران های غرب آسیا؛ پیامدهای ترور سرلشگر سلیمانی|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/1608616982-10081-13-6.pdf|ژورنال=مجله پژوهشهای جغرافيای سياسي|شماره=اول|صفحات=۱۵۱-۱۸۰|نام۲=عبدالرضا|نام خانوادگی۲=عالیشاهی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=علت ترور «احمد شاه مسعود» توسط سازمان سیا|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/376481/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7|تاریخ=۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۵}}|وبگاه=وب‌سایت قدس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=بازخوانی پرونده ترور و شهادت آیت الله "محمدباقر حکیم"|نشانی=https://www.irna.ir/news/5519889/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85|تاریخ=۳۰ شهریور ۱۳۸۲|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|وبگاه=خبرگزاری جمهوری اسلامی|نام خانوادگی۱=فراهانی|نام۱=احمد}}
* {{یادکرد وب|عنوان=گروهک تروریستی منافقین|نشانی=https://www.habilian.ir/fa/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86.html|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۲}}|وبگاه=وب‌سایت هابیلیان}}
* {{یادکرد وب|عنوان=گروهک تروریستی منافقین|نشانی=https://www.habilian.ir/fa/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86.html|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۲}}|وبگاه=وب‌سایت هابیلیان}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=گلشنی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=گونه شناسی جریانهای تروریستی دهه 1360 و پیامدهای آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/1615380263-10379-99-86.pdf|ژورنال=پژوهشهای سیاست اسلامی|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۷-۹۲|نام۲=مرتضی|نام خانوادگی۲=شیرودی|نام۳=بهنام|نام خانوادگی۳=رشیدی‌زاده}}
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=گلشنی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=گونه شناسی جریانهای تروریستی دهه 1360 و پیامدهای آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/1615380263-10379-99-86.pdf|ژورنال=پژوهشهای سیاست اسلامی|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۷-۹۲|نام۲=مرتضی|نام خانوادگی۲=شیرودی|نام۳=بهنام|نام خانوادگی۳=رشیدی‌زاده}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/پیش‌نویس:ترور»