حمید گلزار (بحث | مشارکتها) |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''ترور'''؛ سلب حیات عمدی، برنامهریزیشده و غافلگیرانه شخصیتهای برجسته به انگیزههای سیاسی، مذهبی یا عقیدتی. | '''ترور'''؛ سلب حیات عمدی، برنامهریزیشده و غافلگیرانه شخصیتهای برجسته به انگیزههای سیاسی، مذهبی یا عقیدتی. | ||
ترور به معنای سلب حیات | ترور به معنای سلب حیات یا آسیبرساندن غافلگیرانه، برنامهریزیشده و غیرقانونی به اشخاص به انگیزههای سیاسی، مذهبی یا عقیدتی است که در انواع فیزیکی، شخصیتی و بیولوژیک بروز مییابد. این پدیده مخرب که در ادبیات فقهی و حقوق اسلامی با عناوین «فتک» و «اغتیال» شناخته میشود، در اسناد بینالمللی نقض فاحش حق بنیادین حیات و عامل اصلی ایجاد ناامنی عمومی قلمداد میگردد. ترور از منظر تاریخی از اقدامات فرقه سیکاریها و اسماعیلیان تا تروریسم مدرن و سایبری امروزی تداوم داشته و تمامی مکاتب فقهی، حقوقی و عقلایی آن را به دلیل تخریب صلح و امنیت جهانی بهطور مطلق محکوم و ممنوع اعلام کردهاند. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش، ابتدا گروهک «فرقان» دست به ترور اندیشمندانی چون مرتضی مطهری زد <ref>{{پک|بارسقیان|۱۳۸۷|ک=شهروند|ف=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان}}</ref> و در پی آن، سازمان مجاهدین خلق که به منافقین هم مشهور است از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد فاز مسلحانه گسترده علیه نظام شد که با بمبگذاریهای و ترورهای کور، موجب شهادت بیش از ۱۷ هزار شهروند عادی و مسئولان کشور شد.<ref>{{پک|حسنزاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروههای ترور در تاریخ ایران}}</ref> در دهههای اخیر نیز این پدیده به شکل ترور دانشمندان هستهای ایران همچون شهریاری، علیمحمدی و احمدیروشن توسط عوامل موساد و رژیم صهیونیستی <ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بینالملل|ص=۱۱۰}}</ref> و ترور سید علی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پی حملات آمریکا و اسرائیل تداوم یافته است.<ref>{{پک/بن|شورایعالیامنیت۱۴۰۴|ف=اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی|ک=پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای}}</ref> | پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش، ابتدا گروهک «فرقان» دست به ترور اندیشمندانی چون مرتضی مطهری زد <ref>{{پک|بارسقیان|۱۳۸۷|ک=شهروند|ف=مروری بر مبانی فکری و ترورهای گروه فرقان}}</ref> و در پی آن، سازمان مجاهدین خلق که به منافقین هم مشهور است از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد فاز مسلحانه گسترده علیه نظام شد که با بمبگذاریهای و ترورهای کور، موجب شهادت بیش از ۱۷ هزار شهروند عادی و مسئولان کشور شد.<ref>{{پک|حسنزاده|۱۴۰۰|ک=موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی|ف=ترور و گروههای ترور در تاریخ ایران}}</ref> در دهههای اخیر نیز این پدیده به شکل ترور دانشمندان هستهای ایران همچون شهریاری، علیمحمدی و احمدیروشن توسط عوامل موساد و رژیم صهیونیستی <ref>{{پک|حیدرقلی زاده|بیگی|مطلبی|۱۳۹۶|ک=دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی|ف=دگردیسی مفهومی تروریسم از منظر حقوق بینالملل|ص=۱۱۰}}</ref> و ترور سید علی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پی حملات آمریکا و اسرائیل تداوم یافته است.<ref>{{پک/بن|شورایعالیامنیت۱۴۰۴|ف=اطلاعیه شهادت حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی|ک=پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای}}</ref> | ||
== دیدگاهها درباره ترور | == دیدگاهها درباره ترور == | ||
=== در فقه اسلامی === | === در فقه اسلامی === | ||
اندیشمندان و فقیهان اسلامی، پدیدهٔ ترور را به استناد ادلهٔ سهگانه، به طور مطلق حرام و محکوم میدانند. از منظر قرآن، ترور مصداق بارزِ قتل نفس محترمه و همسنگ کشتن تمام انسانهاست؛<ref>{{پک|ولی زاده بریمانلو|حسینی|احتشامی|۱۴۰۱|ک=ماهنامه علمی (مقاله علمی_پژوهشی) جامعه شناسی سیاسی ایران|ف=رویکرد اسلام به مساله ترور (با تکیه بر آیات و روایات)|ص=۲۹۰۲}}</ref> در سنت نیز پیامبر اکرم و امامان معصوم مؤمن را از اقدام به ترور و غافلگیری منع کردهاند.<ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref> همچنین از دیدگاه عقل، این عمل بهدلیل سلب ناگهانی جان انسانهای بیگناه و ایجاد ناامنی، مصداق بارز ظلم و عملی ناپسند بهشمار میرود.<ref>{{پک|نصیریان مفیدی|شمس ناتری|شیدائیان|1402|ک=فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی مبانی و ادله فقهی حرمت ترور از منظر فقه شیعه و احناف|ص=۲۹۸}}</ref> | اندیشمندان و فقیهان اسلامی، پدیدهٔ ترور را به استناد ادلهٔ سهگانه، به طور مطلق حرام و محکوم میدانند. از منظر قرآن، ترور مصداق بارزِ قتل نفس محترمه و همسنگ کشتن تمام انسانهاست؛<ref>{{پک|ولی زاده بریمانلو|حسینی|احتشامی|۱۴۰۱|ک=ماهنامه علمی (مقاله علمی_پژوهشی) جامعه شناسی سیاسی ایران|ف=رویکرد اسلام به مساله ترور (با تکیه بر آیات و روایات)|ص=۲۹۰۲}}</ref> در سنت نیز پیامبر اکرم و امامان معصوم مؤمن را از اقدام به ترور و غافلگیری منع کردهاند.<ref>{{پک|شیرودی|1385|ک=زمانه|ف=مواجهه سنت نبوی با مقوله ترور}}</ref> همچنین از دیدگاه عقل، این عمل بهدلیل سلب ناگهانی جان انسانهای بیگناه و ایجاد ناامنی، مصداق بارز ظلم و عملی ناپسند بهشمار میرود.<ref>{{پک|نصیریان مفیدی|شمس ناتری|شیدائیان|1402|ک=فصلنامه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی مبانی و ادله فقهی حرمت ترور از منظر فقه شیعه و احناف|ص=۲۹۸}}</ref> | ||
=== در قوانین بینالمللی === | === در قوانین بینالمللی === | ||
| خط ۶۶: | خط ۵۹: | ||
فراتر از اصول حقوق بشری، قوانین موضوعه و کنوانسیونهای خاصی نیز برای مقابله با مظاهر تروریسم به تصویب رسیدهاند؛ از جمله کنوانسیون ۱۹۷۳م مجمع عمومی سازمان ملل جهت جلوگیری و مجازات جرایم علیه اشخاص مورد حمایت بینالمللی از جمله دیپلماتها و کنوانسیون بینالمللی علیه گروگانگیری ۱۹۷۹م. علاوه بر این معاهدات، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره ۶۱/۴۰ مصوب پاییز ۱۹۸۵م به اتفاق آراء تمامی اعمال تروریستی را توسط هر کس و در هر کجا محکوم و ممنوع اعلام کرد.<ref>{{پک|ابراهیمی ترکمان|۱۳۸۷|ک=وبسایت تابناک|ف=تروريسم در اسناد بينالمللي}}</ref> | فراتر از اصول حقوق بشری، قوانین موضوعه و کنوانسیونهای خاصی نیز برای مقابله با مظاهر تروریسم به تصویب رسیدهاند؛ از جمله کنوانسیون ۱۹۷۳م مجمع عمومی سازمان ملل جهت جلوگیری و مجازات جرایم علیه اشخاص مورد حمایت بینالمللی از جمله دیپلماتها و کنوانسیون بینالمللی علیه گروگانگیری ۱۹۷۹م. علاوه بر این معاهدات، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره ۶۱/۴۰ مصوب پاییز ۱۹۸۵م به اتفاق آراء تمامی اعمال تروریستی را توسط هر کس و در هر کجا محکوم و ممنوع اعلام کرد.<ref>{{پک|ابراهیمی ترکمان|۱۳۸۷|ک=وبسایت تابناک|ف=تروريسم در اسناد بينالمللي}}</ref> | ||
== پیامدهای ترور | == پیامدهای ترور == | ||
از منظر روانشناسی اجتماعی، این پدیده با انتقال آثار مخرب از سطح کلان جامعه به سطح فردی، موجب شکلگیری چرخهای تصاعدی از ناامنی، افزایش تمایل به خشونت و بازتولید رفتارهای خشن در نسلهای بعدی شده و حتی بروز رفتارهای پیشگیرانه اضطراری نظیر ذخیرهسازی آب و غذا و کاهش اعتمادبهنفس عمومی را در جامعه قربانی به همراه میآورد.<ref name=":02">{{پک|مبلغی|محمدی کیا|۱۳۹۲|ک=فصلنامه آفاق امنیت|ف=روانشناسی اجتماعی تروريسم و نسبت آن با امنیت|ص=۲۳۳ و ۲۳۴}}</ref> | |||
از منظر حقوقی، این جنایات نقض فاحش و خودسرانه حق حیات در حقوق بینالملل محسوب شده و دولت آسیبدیده را به اتخاذ راهبردهای واکنشی چون طرح دعوی در دادگاههای بینالمللی،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۷}}</ref> متوسل شدن به اقدام متقابل جهت توقف نقض تعهدات دشمن،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref> تقویت اشراف اطلاعاتی ضد نفوذ<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۴}}</ref> و بهرهگیری از رسانهها برای افشای ماهیت عاملان ترور وادار میسازد.<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref> | از منظر حقوقی، این جنایات نقض فاحش و خودسرانه حق حیات در حقوق بینالملل محسوب شده و دولت آسیبدیده را به اتخاذ راهبردهای واکنشی چون طرح دعوی در دادگاههای بینالمللی،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۷}}</ref> متوسل شدن به اقدام متقابل جهت توقف نقض تعهدات دشمن،<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref> تقویت اشراف اطلاعاتی ضد نفوذ<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۴}}</ref> و بهرهگیری از رسانهها برای افشای ماهیت عاملان ترور وادار میسازد.<ref>{{پک|شادمانی|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه حقوق بشری|ف=استراتژی جمهوری اسلامی ایران در واکنش به سلب حق حیات در ترور شهید فخری زاده(دانشمند هسته ای)|ص=۲۵}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
| خط ۱۰۲: | خط ۹۱: | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=علت ترور «احمد شاه مسعود» توسط سازمان سیا|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/376481/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7|تاریخ=۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۵}}|وبگاه=وبسایت قدس}} | * {{یادکرد وب|عنوان=علت ترور «احمد شاه مسعود» توسط سازمان سیا|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/376481/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%A7|تاریخ=۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۵}}|وبگاه=وبسایت قدس}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=بازخوانی پرونده ترور و شهادت آیت الله "محمدباقر حکیم"|نشانی=https://www.irna.ir/news/5519889/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85|تاریخ=۳۰ شهریور ۱۳۸۲|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|وبگاه=خبرگزاری جمهوری اسلامی|نام خانوادگی۱=فراهانی|نام۱=احمد}} | * {{یادکرد وب|عنوان=بازخوانی پرونده ترور و شهادت آیت الله "محمدباقر حکیم"|نشانی=https://www.irna.ir/news/5519889/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%A8%D8%A7%D9%82%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85|تاریخ=۳۰ شهریور ۱۳۸۲|تاریخ بازبینی=۲۷ مرداد ۱۴۰۵|وبگاه=خبرگزاری جمهوری اسلامی|نام خانوادگی۱=فراهانی|نام۱=احمد}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=گروهک تروریستی منافقین|نشانی=https://www.habilian.ir/fa/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86.html|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۲}}|وبگاه=وبسایت هابیلیان}} | * {{یادکرد وب|عنوان=گروهک تروریستی منافقین|نشانی=https://www.habilian.ir/fa/%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%86.html|تاریخ بازبینی=۲۵ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ترور ۲}}|وبگاه=وبسایت هابیلیان}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=گلشنی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=گونه شناسی جریانهای تروریستی دهه 1360 و پیامدهای آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/1615380263-10379-99-86.pdf|ژورنال=پژوهشهای سیاست اسلامی|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۷-۹۲|نام۲=مرتضی|نام خانوادگی۲=شیرودی|نام۳=بهنام|نام خانوادگی۳=رشیدیزاده}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=گلشنی|نام۱=علیرضا|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=گونه شناسی جریانهای تروریستی دهه 1360 و پیامدهای آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/1615380263-10379-99-86.pdf|ژورنال=پژوهشهای سیاست اسلامی|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۷-۹۲|نام۲=مرتضی|نام خانوادگی۲=شیرودی|نام۳=بهنام|نام خانوادگی۳=رشیدیزاده}} | ||
