شمارهدوزی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''شمارهدوزی؛''' ایجاد دوختهای ضربدری روی پارچۀ مخصوص شمارهدوزی. شمارهدوزی یکی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که با پر کردن خانههای مربعشکل پارچه، طرح ایجاد میشود. مردم کشور رومانی از این هنر برای تزیین لباسهای ملی خود استفاده می...» ایجاد کرد |
جز رضا عسکری صفحهٔ پیشنویس:شمارهدوزی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به شمارهدوزی منتقل کرد |
||
| (۱۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = شمارهدوزی | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = [[سوزندوزی]] سنتی | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = لباسهای ملی، تزیین [[منسوجات]]، ساخت تابلو | |||
| گستره جغرافیایی = [[رومانی]]، [[ایران]] ([[شیراز]]، [[یزد]]، [[اصفهان]]، [[سیستان]]، [[کاشان]] و [[سنگسر]]) | |||
| منشأ تاریخی = [[قرون وسطی]] | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[گلدوزی]] | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
شمارهدوزی یکی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که با پر کردن خانههای مربعشکل پارچه، طرح ایجاد میشود. مردم | '''شمارهدوزی؛''' ایجاد دوختهای ضربدری روی پارچهٔ مخصوص شمارهدوزی. | ||
شمارهدوزی یکی از قدیمیترین انواع [[گلدوزی]] است که با پر کردن خانههای مربعشکل پارچه، طرح ایجاد میشود. مردم [[رومانی]] از این هنر برای تزیین لباسهای ملی خود استفاده میکنند. این هنر در شهرهای [[ایران]] از جمله [[شیراز]]، [[یزد]]، [[اصفهان]]، [[سیستان]]، [[کاشان]] و [[ایل سنگسر]] در سمنان رواج دارد. | |||
== تعریف == | == تعریف == | ||
هنر شمارهدوزی یکی از انواع سوزندوزی است که روی پارچههای مخصوصی با سوراخهای کوچک اجرا میشود. در این هنر از دوختهای ضربدری برای پر کردن خانههای | هنر شمارهدوزی یکی از انواع [[سوزندوزی]] است که روی پارچههای مخصوصی با سوراخهای کوچک اجرا میشود. در این هنر از دوختهای ضربدری برای پر کردن خانههای پارچهٔ شمارهدوزی استفاده میشود. این هنر قابلیت ترکیب با سایر هنرها نظیر [[پولکدوزی]] و [[سنگدوزی]] را دارد. شمارهدوزی هنری آرامبخش است و بسیاری از افراد برای [[مدیتیشن]] و آرامش خود از این هنر استفاده میکنند.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> شمارهدوزی در زبان سنگسری «ساختهژئنی» و به هنرمند آن «ساختهژئن» میگویند.<ref>{{پک/بن|سنگسر1|ک=وبسایت میراث آریا|ف=هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز}}</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
شمارهدوزی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که قدمت آن به قرون وسطی میرسد. این هنر متناسب با | شمارهدوزی از قدیمیترین انواع [[گلدوزی]] است که قدمت آن به [[قرون وسطی]] و به قرن ششم پیش از میلاد مسیح میرسد. این هنر متناسب با آدابورسوم، سنتها و باورهای محلی هر کشور توسعه یافته است.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی1|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> نمونههای شمارهدوزی برای اولینبار در میان مردم شرق یعنی [[هند]]، [[چین]]، [[مصر]] و حتی [[ایران]] نیز دیده شده است. برخی منابع احتمال دادهاند که این هنر از طریق [[جاده ابریشم]] به اروپا رسیده و رواج یافته است.<ref>{{پک/بن|تاریخچه|ک=وبسایت تحلیلی وانا نیوز|ف=تاریخچه هنر شماره دوزی}}</ref> | ||
== کاربرد == | == کاربرد == | ||
امروزه | امروزه هنر شمارهدوزی در ساخت تابلو و کارت ویزیت، تزیین روبالشتی، زیرلیوانی، [[شال]]، [[مانتو]]، [[پیراهن]]، کیف و [[زیورآلات]] بهکار میرود. بسیاری از مردم کشورهای مختلف از شمارهدوزی برای تزیین لباسهای ملی و اصیل استفاده میکنند؛ بهعنوان مثال لباسهای ملی کشورهای [[رومانی]] با این هنر تزیین میشود.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی2|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> زنان [[ایل سنگسر]] شالی بلند ابریشمی بهنام مَکِنه یا کَژین دارند که سطح آن را کامل شمارهدوزی میکنند. کَژینشِوی پیراهن قرمزرنگ، بلند و ابریشمی زنان این ایل است که پای دامن و لبهٔ آستین آن با هنر شمارهدوزی تزیین میشود.<ref>{{پک/بن|سنگسر|ک=وبسایت میراث آریا|ف=هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز}}</ref> | ||
== ابزارها == | == ابزارها == | ||
ابزارهای لازم جهت شمارهدوزی شامل سوزن مخصوص، نخ | ابزارهای لازم جهت شمارهدوزی شامل سوزن مخصوص، [[نخ گلدوزی]]، پارچه، قیچی، کارگاه و نقشه یا الگوی شمارهدوزی است. برای دوخت شمارهدوزی از پارچههای توری، همبافت، [[لینن]] و آیدا استفاده میشود.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی3|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> نخهای استفادهشده نیز انکوور و [[دمسه]] نام دارد که به صورت شش تا هشت رشتهای موجود هستند.<ref>{{پک/بن|مجله|ک=وبسایت مجلهٔ هنری|ف=شمارهدوزی روی لباس و پارچهٔ معمولی}}</ref> نقشهٔ شمارهدوزی صفحهای است که چهارخانههای زیادی دارد که طرح روی این چهارخانهها چاپ میشود. هنرمند با خواندن نقشه متوجه میشود که کدام خانهها را پر کند، کوکها چه شکلی باشند و با چه رنگ نخی انجام شود. امروزه پارچههای آمادهٔ شمارهدوزی نیز تولید میشوند که طرح روی آنها چاپ شده و دوخت مستقیماً روی طرح انجام میشود.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی4|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> | ||
=== شمارهدوزی با ماشین === | |||
اغلب کارخانههای [[گلدوزی]] مجهز به ماشینهای چندکلهٔ گلدوزی هستند که تمام مراحل شمارهدوزی را بهصورت خودکار انجام میدهند. برای این کار یک فایل دیجیتالی از طرح به دستگاه داده میشود تا طرح را روی پارچه شمارهدوزی کند. شمارهدوزی با ماشین علاوهبر قیمت مناسب، از دقت و سرعت بالایی برخوردار است و امکان اجرای طرحهای مختلف را روی پارچه دارد.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی6|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> | |||
== تکنیکهای اجرایی در شمارهدوزی == | == تکنیکهای اجرایی در شمارهدوزی == | ||
هنر شمارهدوزی بر پایه خانههای مربعی توریشکل انجام میشود. مهمترین تکنیک در این رشته، «کوک ضربدری» است که با ایجاد یک نیمدوخت (از سوراخ ۱ به ۴) و سپس تکمیل آن با یک نیمدوخت معکوس (از سوراخ ۳ به ۲) به شکل علامت ضربدر ایجاد میشود. در مواردی که نیاز به جزئیات بیشتری باشد، از «نیمدوخت» (تنها یک قطر مربع) استفاده میشود؛ همچنین «دوخت یکچهارم» با اتصال گوشه مربع به مرکزِ آن انجام میگیرد و ترکیب آن با یک نیمدوخت، «دوخت سهچهارم» را میسازد که برای ایجاد انحنا در طرح کاربرد دارد. در نهایت، برای اجرای خطوط دورگیری یا کادربندی طرح، از «بخیه دوزی» استفاده میشود که با حرکت مداوم سوزن بین سوراخهای مجاور، یک خط پیوسته و منظم ایجاد میکند.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی5|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟ | هنر شمارهدوزی بر پایه خانههای مربعی توریشکل انجام میشود. مهمترین تکنیک در این رشته، «کوک ضربدری» است که با ایجاد یک نیمدوخت (از سوراخ ۱ به ۴) و سپس تکمیل آن با یک نیمدوخت معکوس (از سوراخ ۳ به ۲) به شکل علامت ضربدر ایجاد میشود. در مواردی که نیاز به جزئیات بیشتری باشد، از «نیمدوخت» (تنها یک قطر مربع) استفاده میشود؛ همچنین «دوخت یکچهارم» با اتصال گوشه مربع به مرکزِ آن انجام میگیرد و ترکیب آن با یک نیمدوخت، «دوخت سهچهارم» را میسازد که برای ایجاد انحنا در طرح کاربرد دارد. در نهایت، برای اجرای خطوط دورگیری یا کادربندی طرح، از «بخیه دوزی» استفاده میشود که با حرکت مداوم [[سوزن]] بین سوراخهای مجاور، یک خط پیوسته و منظم ایجاد میکند.<ref>{{پک/بن|شمارهدوزی5|ک=وبسایت ویرا گستر معین|ف=شمارهدوزی چیست؟}}</ref> | ||
== | == گسترهٔ جغرافیایی == | ||
شمارهدوزی در شهرهای [[اصفهان]]، [[شیراز]]، [[یزد]]، [[سیستان و بلوچستان]]، [[سمنان]] و [[کاشان]] رواج دارد. شمارهدوزی در [[سیستان و بلوچستان]] و مهدیشهر سمنان بهصورت مشابه و با شمارش تاروپود پارچه صورت میگیرد و تنها تفاوت آن این است که در سیستان از نخ [[کاموا]] و در سنگسر سمنان از نخ [[دمسه]] برای دوخت شمارهدوزی استفاده میشود. نقوش و رنگآمیزی نیز در این مناطق متفاوت از یکدیگر هستند.<ref>{{پک/بن|بلوگفا|ک=وبسایت بلوگفا|ف=هنر شمارهدوزی}}</ref> همچنین مهدیشهر بهدلیل هنر شمارهدوزی، بهعنوان [[شهر ملی صنایع دستی]] ثبت شده است.<ref>{{پک/بن|ملی|ک=خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)|ف="شماره دوزی" و "تانه بافی" مهدیشهر و کلاته خیج را به شهرهای ملی صنایع دستی ارتقا داد}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | |||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=تاریخچه هنر شماره دوزی|نشانی=http://vananews.com/fa/news/380113/تاریخچه-هنر-شماره-دوزی|تاریخ=3 آذر 1399|تاریخ بازبینی=11 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تاریخچه}}|وبگاه=وبسایت تحلیلی وانا نیوز}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=شمارهدوزی چیست؟|نشانی=https://viragostarmoin.com/شماره-دوزی-چیست؟|تاریخ بازبینی=27 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|شمارهدوزی}}|وبگاه=وبسایت ویرا گستر معین}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=شمارهدوزی روی لباس و پارچهٔ معمولی|نشانی=https://honari.com/blog/آموزش-انواع-تکنیک-های-سوزن-دوزی/آموزش-شماره-دوزی/شماره-دوزی-روی-لباس/|تاریخ=26 شهریور 1396|تاریخ بازبینی=27 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|مجله}}|وبگاه=وبسایت مجلهٔ هنری}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان="شماره دوزی" و "تانه بافی" مهدیشهر و کلاته خیج را به شهرهای ملی صنایع دستی ارتقا داد|نشانی=https://www.isna.ir/news/1400092014866/شماره-دوزی-و-تانه-بافی-مهدیشهر-و-کلاته-خیج-را-به-شهرهای-ملی|تاریخ=20 آذر 1400|تاریخ بازبینی=5 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|ملی}}|وبگاه=خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=هنر شمارهدوزی|نشانی=https://ardebilpooshak.blogfa.com/post/13|تاریخ بازبینی=27 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|بلوگفا}}|وبگاه=وبسایت بلوگفا}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز|نشانی=https://www.chtn.ir/news/14000427863551/هنر-سوزن-دوزی-بانوان-سنگسری-یادگاری-از-گذشتگان-تا-امروز|تاریخ=5 مرداد 1400|تاریخ بازبینی=5 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سنگسر}}|وبگاه=وبسایت میراث آریا}} | |||
{{پایان منابع}} | |||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
شمارهدوزی{{سخ}} | |||
شماره دوزی{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:سوزندوزیهای ایرانی]] | |||
[[رده:صنایع دستی ایران]] | |||
[[رده:گلدوزی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۳۲
| عنوان اصلی | شمارهدوزی |
|---|---|
| نوع مفهوم | سوزندوزی سنتی |
| حوزه کاربرد | لباسهای ملی، تزیین منسوجات، ساخت تابلو |
| گستره جغرافیایی | رومانی، ایران (شیراز، یزد، اصفهان، سیستان، کاشان و سنگسر) |
| منشأ تاریخی | قرون وسطی |
| مرتبط با | گلدوزی |
شمارهدوزی؛ ایجاد دوختهای ضربدری روی پارچهٔ مخصوص شمارهدوزی.
شمارهدوزی یکی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که با پر کردن خانههای مربعشکل پارچه، طرح ایجاد میشود. مردم رومانی از این هنر برای تزیین لباسهای ملی خود استفاده میکنند. این هنر در شهرهای ایران از جمله شیراز، یزد، اصفهان، سیستان، کاشان و ایل سنگسر در سمنان رواج دارد.
تعریف
هنر شمارهدوزی یکی از انواع سوزندوزی است که روی پارچههای مخصوصی با سوراخهای کوچک اجرا میشود. در این هنر از دوختهای ضربدری برای پر کردن خانههای پارچهٔ شمارهدوزی استفاده میشود. این هنر قابلیت ترکیب با سایر هنرها نظیر پولکدوزی و سنگدوزی را دارد. شمارهدوزی هنری آرامبخش است و بسیاری از افراد برای مدیتیشن و آرامش خود از این هنر استفاده میکنند.[۱] شمارهدوزی در زبان سنگسری «ساختهژئنی» و به هنرمند آن «ساختهژئن» میگویند.[۲]
تاریخچه
شمارهدوزی از قدیمیترین انواع گلدوزی است که قدمت آن به قرون وسطی و به قرن ششم پیش از میلاد مسیح میرسد. این هنر متناسب با آدابورسوم، سنتها و باورهای محلی هر کشور توسعه یافته است.[۳] نمونههای شمارهدوزی برای اولینبار در میان مردم شرق یعنی هند، چین، مصر و حتی ایران نیز دیده شده است. برخی منابع احتمال دادهاند که این هنر از طریق جاده ابریشم به اروپا رسیده و رواج یافته است.[۴]
کاربرد
امروزه هنر شمارهدوزی در ساخت تابلو و کارت ویزیت، تزیین روبالشتی، زیرلیوانی، شال، مانتو، پیراهن، کیف و زیورآلات بهکار میرود. بسیاری از مردم کشورهای مختلف از شمارهدوزی برای تزیین لباسهای ملی و اصیل استفاده میکنند؛ بهعنوان مثال لباسهای ملی کشورهای رومانی با این هنر تزیین میشود.[۵] زنان ایل سنگسر شالی بلند ابریشمی بهنام مَکِنه یا کَژین دارند که سطح آن را کامل شمارهدوزی میکنند. کَژینشِوی پیراهن قرمزرنگ، بلند و ابریشمی زنان این ایل است که پای دامن و لبهٔ آستین آن با هنر شمارهدوزی تزیین میشود.[۶]
ابزارها
ابزارهای لازم جهت شمارهدوزی شامل سوزن مخصوص، نخ گلدوزی، پارچه، قیچی، کارگاه و نقشه یا الگوی شمارهدوزی است. برای دوخت شمارهدوزی از پارچههای توری، همبافت، لینن و آیدا استفاده میشود.[۷] نخهای استفادهشده نیز انکوور و دمسه نام دارد که به صورت شش تا هشت رشتهای موجود هستند.[۸] نقشهٔ شمارهدوزی صفحهای است که چهارخانههای زیادی دارد که طرح روی این چهارخانهها چاپ میشود. هنرمند با خواندن نقشه متوجه میشود که کدام خانهها را پر کند، کوکها چه شکلی باشند و با چه رنگ نخی انجام شود. امروزه پارچههای آمادهٔ شمارهدوزی نیز تولید میشوند که طرح روی آنها چاپ شده و دوخت مستقیماً روی طرح انجام میشود.[۹]
شمارهدوزی با ماشین
اغلب کارخانههای گلدوزی مجهز به ماشینهای چندکلهٔ گلدوزی هستند که تمام مراحل شمارهدوزی را بهصورت خودکار انجام میدهند. برای این کار یک فایل دیجیتالی از طرح به دستگاه داده میشود تا طرح را روی پارچه شمارهدوزی کند. شمارهدوزی با ماشین علاوهبر قیمت مناسب، از دقت و سرعت بالایی برخوردار است و امکان اجرای طرحهای مختلف را روی پارچه دارد.[۱۰]
تکنیکهای اجرایی در شمارهدوزی
هنر شمارهدوزی بر پایه خانههای مربعی توریشکل انجام میشود. مهمترین تکنیک در این رشته، «کوک ضربدری» است که با ایجاد یک نیمدوخت (از سوراخ ۱ به ۴) و سپس تکمیل آن با یک نیمدوخت معکوس (از سوراخ ۳ به ۲) به شکل علامت ضربدر ایجاد میشود. در مواردی که نیاز به جزئیات بیشتری باشد، از «نیمدوخت» (تنها یک قطر مربع) استفاده میشود؛ همچنین «دوخت یکچهارم» با اتصال گوشه مربع به مرکزِ آن انجام میگیرد و ترکیب آن با یک نیمدوخت، «دوخت سهچهارم» را میسازد که برای ایجاد انحنا در طرح کاربرد دارد. در نهایت، برای اجرای خطوط دورگیری یا کادربندی طرح، از «بخیه دوزی» استفاده میشود که با حرکت مداوم سوزن بین سوراخهای مجاور، یک خط پیوسته و منظم ایجاد میکند.[۱۱]
گسترهٔ جغرافیایی
شمارهدوزی در شهرهای اصفهان، شیراز، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان و کاشان رواج دارد. شمارهدوزی در سیستان و بلوچستان و مهدیشهر سمنان بهصورت مشابه و با شمارش تاروپود پارچه صورت میگیرد و تنها تفاوت آن این است که در سیستان از نخ کاموا و در سنگسر سمنان از نخ دمسه برای دوخت شمارهدوزی استفاده میشود. نقوش و رنگآمیزی نیز در این مناطق متفاوت از یکدیگر هستند.[۱۲] همچنین مهدیشهر بهدلیل هنر شمارهدوزی، بهعنوان شهر ملی صنایع دستی ثبت شده است.[۱۳]
پانویس
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز»، وبسایت میراث آریا.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «تاریخچه هنر شماره دوزی»، وبسایت تحلیلی وانا نیوز.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز»، وبسایت میراث آریا.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی روی لباس و پارچهٔ معمولی»، وبسایت مجلهٔ هنری.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «شمارهدوزی چیست؟»، وبسایت ویرا گستر معین.
- ↑ «هنر شمارهدوزی»، وبسایت بلوگفا.
- ↑ «"شماره دوزی" و "تانه بافی" مهدیشهر و کلاته خیج را به شهرهای ملی صنایع دستی ارتقا داد»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).
منابع
- «تاریخچه هنر شماره دوزی». وبسایت تحلیلی وانا نیوز. ۳ آذر ۱۳۹۹. دریافتشده در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵.
- «شمارهدوزی چیست؟». وبسایت ویرا گستر معین. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «شمارهدوزی روی لباس و پارچهٔ معمولی». وبسایت مجلهٔ هنری. ۲۶ شهریور ۱۳۹۶. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «"شماره دوزی" و "تانه بافی" مهدیشهر و کلاته خیج را به شهرهای ملی صنایع دستی ارتقا داد». خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا). ۲۰ آذر ۱۴۰۰. دریافتشده در ۵ شهریور ۱۴۰۵.
- «هنر شمارهدوزی». وبسایت بلوگفا. دریافتشده در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵.
- «هنر سوزندوزی بانوان سنگسری یادگاری از گذشتگان تا امروز». وبسایت میراث آریا. ۵ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در ۵ شهریور ۱۴۰۵.