ابرابزار |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
طلاق در لغت به معنای رهائی، آزاد کردن، ترک کردن و واگذاشتن است.<ref>حسینی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج20، ص157</ref> در اصطلاح شرعی به از بین بردن پیوند [[ازدواج]] با صیغهٔ مخصوص، معنا شده و در فهم اجتماعی، به فرایند قانونی و رسمی پایان دادن ازدواج اشاره دارد که طی آن زوجین به دلایل مختلف از یکدیگر جدا شده و به تعهدات و مسئولیتهای قانونی و خانوادگی خود خاتمه میدهند.<ref>نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 1404ق، ج 32، ص2</ref><ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج5، ص 195</ref> در اصطلاح حقوقی طلاق عبارت است از؛ جدا شدن '''زن''' و مرد به سبب انحلال نکاح دائم، با شرایط و تشریفاتی خاص از جانب مرد یا نماینده قانونی او، که با حکم دادگاه انجام میشود. در تعریف دیگر طلاق ایقاعی تشریفاتی است که به موجب آن، مرد به اذن یا حکم دادگاه، زنی را که بهطور دائم در قید زناشویی اوست، رها میسازد.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده – نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 379؛ کاتوزیان، دوره حقوق مدنی خانواده، ۱۳۹۲ش، ج1، ص 273</ref> | طلاق در لغت به معنای رهائی، آزاد کردن، ترک کردن و واگذاشتن است.<ref>حسینی، تاج العروس من جواهر القاموس، 1414ق، ج20، ص157</ref> در اصطلاح شرعی به از بین بردن پیوند [[ازدواج]] با صیغهٔ مخصوص، معنا شده و در فهم اجتماعی، به فرایند قانونی و رسمی پایان دادن ازدواج اشاره دارد که طی آن زوجین به دلایل مختلف از یکدیگر جدا شده و به تعهدات و مسئولیتهای قانونی و خانوادگی خود خاتمه میدهند.<ref>نجفی، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، 1404ق، ج 32، ص2</ref><ref>شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج5، ص 195</ref> در اصطلاح حقوقی طلاق عبارت است از؛ جدا شدن '''زن''' و مرد به سبب انحلال نکاح دائم، با شرایط و تشریفاتی خاص از جانب مرد یا نماینده قانونی او، که با حکم دادگاه انجام میشود. در تعریف دیگر طلاق ایقاعی تشریفاتی است که به موجب آن، مرد به اذن یا حکم دادگاه، زنی را که بهطور دائم در قید زناشویی اوست، رها میسازد.<ref>محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده – نکاح و انحلال آن، 1395ش، ص 379؛ کاتوزیان، دوره حقوق مدنی خانواده، ۱۳۹۲ش، ج1، ص 273</ref> | ||
طلاق | طلاق فرآیندی است که با رخداد بحران عاطفی در زوجین آغاز میشود و از طریق حل منازعات زناشویی با حذاشدن و با وارد شدن در موقعیت جدید و انتخاب روش زندگی متفاوت، پایان مییابد.<ref>. [https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> جدایی زوجین از منظر قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، از طریق فسخ نکاح، طلاق و بذل مدت در عقد انقطاعی، واقع میشود.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1120.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
طلاق در طول تاریخ، به | طلاق در طول تاریخ، به شکلهای گوناگونی وجود داشته است. در تمدنهای باستانی، بودائیان، اعراب جاهلی و یهود معمولاً مرد میتوانست هر زمان و به هر بهانهای، همسرش را طلاق دهد؛ اما در مسیحیت کاتولیک، طلاق جز در صورت زنای زن، برای زوجین ممنوع بود.<ref>بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1389ش، ص240-242.</ref> در ایران دوران ساسانی، طلاق بیشتر به درخواست مرد و بهمنظور آغاز زندگی زناشویی جدید رخ میداد و مجوز اصلی آن نیز خیانت زن بود.<ref>یعقوبیدوست، جامعهشناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، 1397ش، ص320.</ref> پس از آن، دین اسلام از یکسو بهشدت بر حفظ خانواده و پرهیز از طلاق تأکید ورزید و از سوی دیگر، بهدلیل مصالحی، طلاق را ممنوع نکرده و گاهی مجاز یا حتی لازم دانست.<ref>بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1389ش، ص242.</ref> طلاق در اروپا نیز تا اواخر قرن نوزدهم ممنوع بود؛ اما بروز مشکلات بسیار و جدّی، سبب شد با وجود مخالفت کلیسا، طلاق در بیشتر قوانین، مجاز شود.<ref>. حسینی، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، 1380ش، ص133.</ref> در آمریکا نیز تا چند دهه پیش، طلاق فقط با اثبات گناهکاری و تخلف یکی از زوجین امکانپذیر بود.<ref>. بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1389ش، ص242.</ref> | ||
=== در اروپای قرون وسطی === | === در اروپای قرون وسطی === | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
=== قوانین و اسناد سیاستی طلاق در ایران === | === قوانین و اسناد سیاستی طلاق در ایران === | ||
جمهوری اسلامی در اسناد بالادستی خود مانند قانون اساسی، | جمهوری اسلامی در اسناد بالادستی خود مانند قانون اساسی، تأکید بر پیشگیری یا کاهش طلاق غیرضروری دارد. در فصل پنجم نقشه مهندسی کشور، کاهش طلاق، یکی از اولویتهای فرهنگی ذکر شده<ref>. سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، 1393ش، ص28.</ref> و طبق مواد مختلف برنامه ششم توسعه، دولت به برنامهریزی برای کاهش اولویتدار نرخ طلاق و سازمان بهزیستی به اقدام برای کاهش طلاق به میزان ۲۰٪ مکلف شدهاند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547https:/rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547 . قانون برنامه ششم توسعه، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مواد 78، 80، 104 و 113.]</ref> بند ۱۳ سیاستهای کلی خانواده نیز بر «پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و عوامل تزلزل نهاد خانواده بهویژه موضوع طلاق و جبران آسیبهای ناشی از آن با شناسایی مستمر عوامل طلاق و فروپاشی خانواده و فرهنگسازی کراهت طلاق» تأکید دارد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=34254 . خامنهای، «ابلاغ سیاستهای کلی خانواده»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.]</ref> | ||
قانون مدنی کشور نیز | قانون مدنی کشور نیز بهمنظور ضابطهمند کردن فرایند طلاق، همچون تعیین فرایند درخواست طلاق برای زوجین جهت صدور حکم یا گواهی دادگاهی و ثبت دفتری آن، تغییرات مهمی داشته است؛<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1344892 . کلهر و ارحامی، «سیاستهای کاهش طلاق در کشور»، وبسایت مرکز پژوهشها مجلس شورای اسلامی.]</ref> ازجمله طبق ماده ۱۱۳۳، مرد هنگام ازدواج به زن وکالت بلاعزل میدهد تا با وجود یکی از مشکلات دهگانه با دریافت گواهی دادگاه، خود را مطلقه کند.<ref>[https://davoudabadi.ir/page/2860319/ماده-1133-قانون-مدنی . قانون مدنی، ماده 1133.]</ref> طبق ماده ۱۱۳۰ نیز دادگاه با تشخیص عسروحرج ادامه زندگی برای زن، مرد را مجبور به طلاق میکند.<ref>[https://davoudabadi.ir/page/2946835/ماده-1130-قانون-مدنی . قانون مدنی، ماده 1130.]</ref> | ||
== طلاق در ادیان مختلف == | == طلاق در ادیان مختلف == | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۳: | ||
عوامل فردی که به طلاق منجر میشوند، شامل ویژگیهای شخصیتی و رفتارهای هر یک از زوجین است. این عوامل شامل انتخاب همسر نامناسب بدون شناخت کافی، فقدان مهارتهای لازم برای برقراری ارتباط مؤثر و شانه خالی کردن از مسئولیتهای زندگی مشترک است. مشکلات شخصیتی مانند خودمحوری، عدم تعهد و ناتوانی در حل مسائل زندگی نیز میتواند [[نارضایتی از زندگی|نارضایتی]] را تشدید کرده و به جدایی منجر شود. [[خیانت زناشویی|خیانت]]، استفاده نادرست از فضای مجازی و اختلافات فرهنگی و اجتماعی بین زوجین نیز نقش مهمی در افزایش احتمال طلاق دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/201759/fa مقدمزاده و همکاران، «بازنمایی عوامل فردی مؤثر در احتمال آسیب طلاق: یک بررسی پدیدارشناسی»، 1397ش، ص118].</ref> | عوامل فردی که به طلاق منجر میشوند، شامل ویژگیهای شخصیتی و رفتارهای هر یک از زوجین است. این عوامل شامل انتخاب همسر نامناسب بدون شناخت کافی، فقدان مهارتهای لازم برای برقراری ارتباط مؤثر و شانه خالی کردن از مسئولیتهای زندگی مشترک است. مشکلات شخصیتی مانند خودمحوری، عدم تعهد و ناتوانی در حل مسائل زندگی نیز میتواند [[نارضایتی از زندگی|نارضایتی]] را تشدید کرده و به جدایی منجر شود. [[خیانت زناشویی|خیانت]]، استفاده نادرست از فضای مجازی و اختلافات فرهنگی و اجتماعی بین زوجین نیز نقش مهمی در افزایش احتمال طلاق دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/201759/fa مقدمزاده و همکاران، «بازنمایی عوامل فردی مؤثر در احتمال آسیب طلاق: یک بررسی پدیدارشناسی»، 1397ش، ص118].</ref> | ||
ضعف | ضعف مهارتهای ارتباطی بین همسران، افراد خانواده و بین خانوادههای زوجین، از علتهای مهم جدایی زن و شوهر شناخته شده است. [[مهارتهای انتخاب همسر|مهارتهای همسریابی]]، دچار ضعف بوده و مشاورههای قبل از ازدواج یا انجام نشده یا بهدرستی بهآن عمل نشده است.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> نیاموختن اصول خودشناسی و سازگاری با دیگران، احترام نگذاشتن بهتفاوتهای فردی، بهرسمیت نشناختن هویت مستقل همسر آینده و منطقی نکردن انتظارات در زندگی مشترک، از مهمترین نقاط ضعف ارتباطی زوجین است که در صدر علل طلاق قرار گرفته است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
تغییر نگرش نسبت به ازدواج<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/ | تغییر نگرش نسبت به ازدواج<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و طلاق، افزایش فردگرایی، تغییر انتظارات از زندگی مشترک و کاهش قبح اجتماعی طلاق از جمله تغییرات فرهنگی مرتبط با افزایش تمایل به جدایی دانسته شدهاند. در یک مطالعه، فردگرایی، نگرشهای برابرخواهانهٔ جنسیتی و نگرش مثبتتر به طلاق با تمایل بیشتر به طلاق مرتبط دانسته شده است.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> | ||
=== عوامل خانوادگی === | === عوامل خانوادگی === | ||
عوامل خانوادگی که موجب طلاق میشوند، شامل تأثیرات منفی خانوادههای طرفین بر زندگی مشترک زوجین است. [[دخالت خانواده زوجین]] بهصورت بیجا و مداوم در امور زندگی، فشارهای اجتماعی و فرهنگی ناشی از انتظارات خانوادهها و نبود حمایت عاطفی از سوی خانوادهها میتواند به بروز اختلافات و نارضایتیها در زندگی مشترک منجر شود. همچنین، الگوهای رفتاری ناسالم مانند [[پرخاشگری]]، [[خشونت خانگی]] و سرزنش در خانوادههای زوجین میتواند بر رفتار و ارتباطات آنها تأثیر منفی بگذارد و توانایی آنها را در مدیریت مشکلات زندگی مشترک کاهش دهد. این عوامل در نهایت میتوانند باعث تشدید تنشها و افزایش احتمال طلاق شوند.<ref>[https://zehnagahane.ir/what-is-the-main-cause-of-divorce/ «از مهمترین علت طلاق چیست؟ 5 علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه].</ref> | عوامل خانوادگی که موجب طلاق میشوند، شامل تأثیرات منفی خانوادههای طرفین بر زندگی مشترک زوجین است. [[دخالت خانواده زوجین]] بهصورت بیجا و مداوم در امور زندگی، فشارهای اجتماعی و فرهنگی ناشی از انتظارات خانوادهها و نبود حمایت عاطفی از سوی خانوادهها میتواند به بروز اختلافات و نارضایتیها در زندگی مشترک منجر شود. همچنین، الگوهای رفتاری ناسالم مانند [[پرخاشگری]]، [[خشونت خانگی]] و سرزنش در خانوادههای زوجین میتواند بر رفتار و ارتباطات آنها تأثیر منفی بگذارد و توانایی آنها را در مدیریت مشکلات زندگی مشترک کاهش دهد. این عوامل در نهایت میتوانند باعث تشدید تنشها و افزایش احتمال طلاق شوند.<ref>[https://zehnagahane.ir/what-is-the-main-cause-of-divorce/ «از مهمترین علت طلاق چیست؟ 5 علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه].</ref> | ||
طبق نظریه مبادله، اگر یکی از زوجین، احساس زیان در ازدواج کند، احتمال گسست وجود دارد.<ref>. | طبق نظریه مبادله، اگر یکی از زوجین، احساس زیان در ازدواج کند، احتمال گسست وجود دارد.<ref>. قاضیزاده، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سالهای 1379 تا 1393»، 1401ش، ص211.</ref> همچنین توان زوجین در تأمین مستقل نیازهای خود و عدم وابستگیشان به روابط زناشویی، استحکام خانواده را سست میکند. از منظر نظریه نیاز و انتظار، عدم تأمین انتظارات هر یک از زوجین در زندگی زناشویی، به نارضایتی و پشیمانی آنان منجر میشود. در نظریه توزیع قدرت نیز تضاد میان زوجین سبب تلاش هر یک برای تسلط بر دیگری و تداوم این وضعیت سبب افزایش تنش و نهایتاً طلاق میشود.<ref>. نیازی و همکاران، «فراتحلیل مطالعات و تحقیقات دربارة عوامل مرتبط با طلاق در ایران برای دورة 1386-1396»، 1396ش، ص183.</ref> طبق نظریه همسانهمسری، ناهمسانی فرهنگی، نژادی و مذهبی زوجین به طلاق میانجامد و در نظریه شبکه، اگر زوجین عضو شبکهای از خانوادهها و اطرافیان مختلف باشند، با هضمشدن در آن شبکه، ناخواسته با همسر خود طبق الگوهای شبکه تعامل میکنند که سبب جدال، تیرگی روابط و طلاق میشود.<ref>. قاضیزاده، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سالهای 1379 تا 1393»، 1401ش، ص211.</ref> | ||
طبق | طبق پژوهشها، عوامل طلاق در چهار دهه اخیر در ایران جابهجا شدهاند؛ بهعنوان مثال، بهجای اختلاف سنی زوجین که مهمترین عامل سه دهه ابتدایی بوده،<ref>. کلانتری و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، 1390ش، ص148.</ref> در دهه اخیر، افزایش سطح انتظارات و تامیننشدن آن، بیشترین تأثیر را داشته است.<ref>. نیازی و همکاران، «فراتحلیل مطالعات و تحقیقات دربارة عوامل مرتبط با طلاق در ایران برای دورة 1386-1396»، 1396ش، ص188-191</ref> | ||
کاهش | کاهش دینداری، کمرنگ شدن ارزشهای اخلاقی تعهد و وفاداری به همسر، مسئولیتناپذیری در قبال زندگی مشترک و فرزندان، انجام ندادن تعهدات همسرانه جهت بقا و تداوم نسل بشری، نپرداخن به تعهدات الزامی مانند تمکین ازسوی زن، عدم پرداخت نفقه از سوی مرد، نداشتن معاشرت نیکو، تأمین نکردن نیازهای جنسی و عدم تفاهم و تشریک مساعی جهت حل مشکلات بهوجود آمده،<ref>ابراهیمیپور، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص417.</ref> تصمیم طلاق را ساده کرده و بهجدایی همسران انجامیده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
=== عوامل اجتماعی، اقتصادی و اداری === | === عوامل اجتماعی، اقتصادی و اداری === | ||
عوامل اجتماعی طلاق شامل مجموعهای از مسائل و فشارهایی است که بر روابط [[رابطه زناشویی|زناشویی]] تأثیر میگذارد. تغییرات فرهنگی و اجتماعی مانند افزایش پذیرش طلاق، تغییر نقشهای جنسیتی و توقعات بالاتر از [[ازدواج]] به افزایش نرخ طلاق کمک میکند. همچنین، فشارهای اقتصادی، بیکاری و مشکلات مالی میتوانند تنشهای زناشویی را افزایش دهند. تأثیرات شبکههای اجتماعی و رسانهها نیز در تغییر نگرشها نسبت به روابط و افزایش مقایسههای اجتماعی نقش دارند. [[فرایند طلاق]] به معنای رسیدگی به امور اداری و سازوکارهی اجرای صیغهٔ طلاق نیز اثر گذار است. عدم حمایت اجتماعی و خانوادگی، نیز میتواند از دلایل معرفی شده است.<ref>[https://zehnagahane.ir/what-is-the-main-cause-of-divorce/ «از مهمترین علت طلاق چیست؟ 5 علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه]؛ [https://www.mashreghnews.ir/news/905116/رابطه-میان-استفاده-از-شبکه-های-اجتماعی-و-طلاق «رابطه میان استفاده از شبکههای اجتماعی و طلاق»، مشرقنیوز].</ref> | عوامل اجتماعی طلاق شامل مجموعهای از مسائل و فشارهایی است که بر روابط [[رابطه زناشویی|زناشویی]] تأثیر میگذارد. تغییرات فرهنگی و اجتماعی مانند افزایش پذیرش طلاق، تغییر نقشهای جنسیتی و توقعات بالاتر از [[ازدواج]] به افزایش نرخ طلاق کمک میکند. همچنین، فشارهای اقتصادی، بیکاری و مشکلات مالی میتوانند تنشهای زناشویی را افزایش دهند. تأثیرات شبکههای اجتماعی و رسانهها نیز در تغییر نگرشها نسبت به روابط و افزایش مقایسههای اجتماعی نقش دارند. [[فرایند طلاق]] به معنای رسیدگی به امور اداری و سازوکارهی اجرای صیغهٔ طلاق نیز اثر گذار است. عدم حمایت اجتماعی و خانوادگی، نیز میتواند از دلایل معرفی شده است.<ref>[https://zehnagahane.ir/what-is-the-main-cause-of-divorce/ «از مهمترین علت طلاق چیست؟ 5 علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه]؛ [https://www.mashreghnews.ir/news/905116/رابطه-میان-استفاده-از-شبکه-های-اجتماعی-و-طلاق «رابطه میان استفاده از شبکههای اجتماعی و طلاق»، مشرقنیوز].</ref> | ||
گاهی ساختارهای کلان جامعه همچون فقرِ ناشی از ساختار جامعه شهری و | گاهی ساختارهای کلان جامعه همچون فقرِ ناشی از ساختار جامعه شهری و جهانیشدن اقتصاد و تأکید فراوان بر مصرفگرایی و ارزشهای مادی به طلاق میانجامد. طبق نظریه بحران ارزشها، در جوامع در حال توسعه همچون ایران، کشاکش سنت و مدرنیته، سقوط ارزشهای معنوی و دینی همچون قناعت و سادهزیستی و جایگزینی ارزشهای جدیدی چون اشتغال زنان، مصرفگرایی و تجملات، به افزایش طلاق میانجامد. از منظر کارکردگرایی نیز حذف بسیاری از کارکردهای پیشین خانواده، عدم اتکای همسران به خانواده،<ref>. نیازی و همکاران، «فراتحلیل مطالعات و تحقیقات دربارة عوامل مرتبط با طلاق در ایران برای دورة 1386-1396»، 1396ش، ص182.</ref> اشتغال و افزایش پایگاه اجتماعی زنان، نقش مهمی در بروز طلاق دارد؛<ref>. گیدنز، جامعهشناسی، 1373ش، ص481.</ref> لذا نسبت طلاق زنان شاغل تقریباً دوبرابر کل زنان و چهار برابر زوجهایی است که فقط مرد شاغل است.<ref>. سگالن، جامعهشناسی تاریخی خانواده، 1380ش، ص181.</ref> | ||
وضعیت اقتصادی خانوار از عوامل مرتبط با ثبات زندگی زناشویی است. بیکاری، درآمد ناکافی، ناامنی اقتصادی، تورم و افزایش هزینههای مسکن و زندگی میتواند فشار اقتصادی و تعارضات خانوادگی را افزایش دهد و با افزایش تمایل به طلاق همراه باشد. افزایش اشتغال و استقلال اقتصادی زنان نیز با تغییر مناسبات سنتی خانواده همراه بوده است. برخی پژوهشها در ایران میان [[اشتغال زنان]] و نگرش یا تمایل بیشتر به طلاق رابطه یافتهاند؛ بااینحال، این رابطه را نمیتوان بهمعنای تأثیر مستقیم اشتغال بر افزایش نرخ طلاق دانست، زیرا عوامل اقتصادی، آموزشی، نگرشی و خانوادگی نیز در آن دخیلاند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> | وضعیت اقتصادی خانوار از عوامل مرتبط با ثبات زندگی زناشویی است. بیکاری، درآمد ناکافی، ناامنی اقتصادی، تورم و افزایش هزینههای مسکن و زندگی میتواند فشار اقتصادی و تعارضات خانوادگی را افزایش دهد و با افزایش تمایل به طلاق همراه باشد. افزایش اشتغال و استقلال اقتصادی زنان نیز با تغییر مناسبات سنتی خانواده همراه بوده است. برخی پژوهشها در ایران میان [[اشتغال زنان]] و نگرش یا تمایل بیشتر به طلاق رابطه یافتهاند؛ بااینحال، این رابطه را نمیتوان بهمعنای تأثیر مستقیم اشتغال بر افزایش نرخ طلاق دانست، زیرا عوامل اقتصادی، آموزشی، نگرشی و خانوادگی نیز در آن دخیلاند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> | ||
مهریه سنگین یا در حد متوسط که میتواند مشوق زنان برای طلاق و رفع نگرانی تأمین هزینههای زندگی پس از طلاق باشد، نیز از عوامل مؤثر در طلاق شمرده شده است.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص216.]</ref> | |||
تعلق زوجین به | تعلق زوجین به پایگاه اجتماعی متفاوت، حمایت بیش از حد والدین از فرزندان و کمشدن میزان مسئولیتپذیری آنها در زندگی، گسترش رفتارهای مخاطرهآمیز مانند استفاده از مشروبات الکی و داروهای روانگردان، اعتیاد، افزایش تفاوتهای نسلی، شکستهشدن قبح روابط اجتماعی زوجین با افراد [[نامحرم]]، نگرش توسعهیافتهتر زنان نسبت به مردان، وجود رویکرد مردسالارانه در میان مردان،<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص216.]</ref> خشونت خانگی و نبود ارتباط عاطفی بین زوجین دلایلی دیگر است که باعث افزایش آمار طلاق در ایران شده است.<ref>[https://dadsoo.com/آمار-طلاق-در-ایران/ «آمار طلاق در ایران و عوامل مؤثر بر آن»، وبسایت دادسو.]</ref> | ||
افزایش امکان زندگی در شکل غیرازدواجی مانند همخانگی، گرایش به تجربهکردن چند زندگی مشترک،<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص218.]</ref> سبک جدیدی از زندگی «بدون دردسر» در جامعه که با شعار «باید از زندگی لذت برد» و نباید شرایط سخت زندگی را بر یکدیگر تحمیلکرد، بهزندگیهای مشترک پایان داده است.<ref>. [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
اجرای طلاقهای توافقی | اجرای طلاقهای توافقی بهتقلید از سبک زندگی غربی با ۲۷ هزار و ۳۲۰ مورد (در تهران)، از بیشترین پروندههای مربوط بهدعاوی خانوادگی است که طلاق گرفتن را به یک مد تبدیل کرده است. کارشناسان خانواده از طلاق توافقی بهعنوان «بحران پنهان» یاد میکنند که نظام خانوادهها را متزلزل کرده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/433894/چگونه-مانع-طلاق-توافقی-شویم «چگونه مانع طلاق توافقی شویم؟»، خبر آنلاین.]</ref> | ||
== راهکارهای پیشگیری == | == راهکارهای پیشگیری == | ||
| خط ۱۶۰: | خط ۱۶۰: | ||
== آثار و پیامدها == | == آثار و پیامدها == | ||
اگرچه طلاق ممکن است راهی برای خروج از یک رابطه ناسالم یا پرتنش باشد که سلامت روانی و جسمی افراد را به خطر میاندازد، اما تأثیرات منفیِ روانی، اجتماعی و اقتصادی آن نهتنها بر زوجین، بلکه بر فرزندان، [[خویشاوندان]] و حتی جامعه تحمیل میشود.<ref>[http://jafarhashemlou.blogfa.com/post/924 هاشملو، «اهمیت مسئله طلاق»، وبسایت روانشناسی هاشملو؛][https://www.irna.ir/news/82429720/ | اگرچه طلاق ممکن است راهی برای خروج از یک رابطه ناسالم یا پرتنش باشد که سلامت روانی و جسمی افراد را به خطر میاندازد، اما تأثیرات منفیِ روانی، اجتماعی و اقتصادی آن نهتنها بر زوجین، بلکه بر فرزندان، [[خویشاوندان]] و حتی جامعه تحمیل میشود.<ref>[http://jafarhashemlou.blogfa.com/post/924 هاشملو، «اهمیت مسئله طلاق»، وبسایت روانشناسی هاشملو؛][https://www.irna.ir/news/82429720/ضرورت-جدي-نگري-به-معضل-طلاق رضاخانی، «ضرورت جدینگری به معضل طلاق»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> برخی آثار طلاق عبارتند از: | ||
=== آثار طلاق برای زنان === | === آثار طلاق برای زنان === | ||
| خط ۱۸۲: | خط ۱۸۲: | ||
== راههای پیشگیری از طلاق == | == راههای پیشگیری از طلاق == | ||
=== الف. پیشگیری اجتماعی === | === الف. پیشگیری اجتماعی === | ||
# کنترل آسیبهای اجتماعی تهدید کنندة نهاد خانواده بهویژه بیکاری و فقر؛ | # کنترل آسیبهای اجتماعی تهدید کنندة نهاد خانواده بهویژه بیکاری و فقر؛ | ||
# جلوگیری از رفتارهای مخاطرهآمیز مانند اعتیاد، خشونت، [[همسرآزاری]]، استفاده از مشروبات الکلی و داروهای روانگردان؛ | # جلوگیری از رفتارهای مخاطرهآمیز مانند اعتیاد، خشونت، [[همسرآزاری]]، استفاده از مشروبات الکلی و داروهای روانگردان؛ | ||
# افزایش حساسیتهای اجتماعی در برابر | # افزایش حساسیتهای اجتماعی در برابر پدیدهٔ طلاق؛ | ||
# افزایش حساسیت در برابر عادی شدن روابط زوجین با افراد نامحرم؛<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص216.]</ref> | # افزایش حساسیت در برابر عادی شدن روابط زوجین با افراد نامحرم؛<ref>[https://social.um.ac.ir/article_39788.html بنیهاشمی و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، 1390ش، ص216.]</ref> | ||
# تعمیق نگرش جامعه و خانوادهها در جهت | # تعمیق نگرش جامعه و خانوادهها در جهت ارجگذاری به اصول و هنجارهای اجتماعی؛ | ||
# مسئولیتپذیری زوجین در قبال زندگی مشترک و فرزندان؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/ | # مسئولیتپذیری زوجین در قبال زندگی مشترک و فرزندان؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
# تأکید بر پایداری و تقدس | # تأکید بر پایداری و تقدس زوجیت.<ref>ابراهیمیپور، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص417.</ref> | ||
=== ب. آموزشهای مهارتی === | === ب. آموزشهای مهارتی === | ||
# آموزش مهارتهای زندگی مانند، حقوق و تکالیف زوجین، مسائل جنسی؛ | # آموزش مهارتهای زندگی مانند، حقوق و تکالیف زوجین، مسائل جنسی؛ | ||
# | # ترویج گفتگو و الگوی مشارکت زوجین در تصمیمگیریهای مختلف؛ | ||
# برگزاری آموزشهایی جهت همسازی | # برگزاری آموزشهایی جهت همسازی زن و شوهر، آموزش اصول خودشناسی و سازگاری با دیگران، احترام گذاشتن بهتفاوتهای فردی، بهرسمیت شناختن هویت مستقل همسر آینده، منطقی کردن انتظارات در زندگی مشترک؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
# مشورت جوانان با خانوادهها، مراجعه | # مشورت جوانان با خانوادهها، مراجعه به مراکز مشاورهٔ ازدواج، بهخصوص مراجعه به داوری خانوادگی (حکمیت) جهت حل مشکل زوجین و برقرای صلح و احیای زندگی مشترک؛<ref>ابراهیمیپور، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، 1391ش، ص421.</ref> | ||
# آموزش شیوههای پاسخ به نیازهای عاطفی، روحی و جنسی زوجین؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/ | # آموزش شیوههای پاسخ به نیازهای عاطفی، روحی و جنسی زوجین؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
# آموزش کنترل فشار روانی توسط زوجین<ref>[https://www.imna.ir/news/554327/ | # آموزش کنترل فشار روانی توسط زوجین<ref>[https://www.imna.ir/news/554327/مهم-ترین-ویژگی-های-فرزندان-طلاق-چیست «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> و گذشت و بخشش؛<ref>[https://www.imna.ir/news/554327/مهم-ترین-ویژگی-های-فرزندان-طلاق-چیست «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
# آموزش مهارت همسرگزینی.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/ | # آموزش مهارت همسرگزینی.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/09/107789/راهکار-تحکیم-بنیان-خانواده-و-جلوگیری-از-طلاق «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
=== ج. سیاستگذاری کاهش طلاق === | === ج. سیاستگذاری کاهش طلاق === | ||
==== ۱. مشاوره و آموزش ==== | |||
ایجاد کلینیکهای تخصصی در زمینهٔ مشاوره و تربیت؛ تبیین انتظارات هر یک از طرفین برای دیگری؛ آموزش مهارتهای برقراری رابطهٔ مؤثر برای زوجین؛ تعیین اولویتها و برنامهریزی امور [[خانواده]] و ایجاد شغل و تمهید شرایط مساعد مالی برای زندگی مشترک،<ref>[https://www.imna.ir/news/554327/مهم-ترین-ویژگی-های-فرزندان-طلاق-چیست «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>از جمله سیاستگذاریهای لازم برای کاهش طلاق دانسته شده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/554327/مهم-ترین-ویژگی-های-فرزندان-طلاق-چیست «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]]</ref> | |||
==== | ==== ۲. وضع قوانین مناسب ==== | ||
پژوهشگران حوزه خانواده، وضع قوانین جدید و محدودیتهای سختگیرانهتر را جهت جلوگیری از طلاق توافقی ضروری دانستهاند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/433894/چگونه-مانع-طلاق-توافقی-شویم «چگونه مانع طلاق توافقی شویم؟»، وبسایت خبر آنلاین.]</ref> | |||
پژوهشگران حوزه خانواده، وضع قوانین جدید و محدودیتهای سختگیرانهتر را جهت جلوگیری از طلاق توافقی ضروری دانستهاند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/433894/ | |||
==== | ==== ۳. برنامهریزی برای فرزندآوری ==== | ||
برنامهریزی در جهت | برنامهریزی در جهت فرزندآوری بیشتر خانوادهها همراه با تشویقهای دینی در این جهت، از سیاست گذاریهای اجتماعی و فرهنگی کاهش طلاق است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1678266 «قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||
| خط ۲۲۸: | خط ۲۲۴: | ||
* «آسیبهای روانی و اجتماعی طلاق برای مردان»، سایت پزشک خوب، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | * «آسیبهای روانی و اجتماعی طلاق برای مردان»، سایت پزشک خوب، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||
* آقایی، سیدعلی، «آشنایی با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی طلاق»، وبسایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آلیاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش. | * آقایی، سیدعلی، «آشنایی با پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی طلاق»، وبسایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آلیاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش. | ||
* «آمار طلاق در ایران و عوامل | * «آمار طلاق در ایران و عوامل مؤثر بر آن»، وبسایت دادسو، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* «آیا وضعیت طلاق در ایران نگران کننده است؟»، وبسایت جامعهٔ خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۲ش. | * «آیا وضعیت طلاق در ایران نگران کننده است؟»، وبسایت جامعهٔ خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
* ابراهیمیپور، قاسم، شاخصهای | * ابراهیمیپور، قاسم، شاخصهای خانوادهٔ مطلوب در اسلام، قم، مرکز بررسیهای راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه المصطفی، ۱۳۹۱ش. | ||
* «از مهمترین علت طلاق چیست؟ ۵ علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش. | * «از مهمترین علت طلاق چیست؟ ۵ علت اصلی طلاق»، وبسایت ذهن آگاه، تاریخ بازدید: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
* اسحاقی، زهرا، «بررسی علل و عوامل طلاق در جامعه و تأثیر مخرب آن بر بانوان»، علوم سیاسی: نشریه پژوهش ملل، دوره اول، شماره۱، دیماه ۱۳۹۴ش. | * اسحاقی، زهرا، «بررسی علل و عوامل طلاق در جامعه و تأثیر مخرب آن بر بانوان»، علوم سیاسی: نشریه پژوهش ملل، دوره اول، شماره۱، دیماه ۱۳۹۴ش. | ||
* «اسلام و مسئله طلاق»، وبسایت پژوهشکدهٔ باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۸۸ش. | * «اسلام و مسئله طلاق»، وبسایت پژوهشکدهٔ باقرالعلوم، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۸۸ش. | ||
* امامی، سید حسن، حقوق مدنی تهران انتشارات اسلامیة، بیتا. | * امامی، سید حسن، حقوق مدنی تهران انتشارات اسلامیة، بیتا. | ||
* بستان، حسین، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، | * بستان، حسین، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، پژوهشکدهٔ حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۳ش.. | ||
* بستان، حسین، خانواده در اسلام، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش. | * بستان، حسین، خانواده در اسلام، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش. | ||
* بنیهاشمی، فریبا سادات، و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، | * بنیهاشمی، فریبا سادات، و دیگران، «بررسی علل، پیامدها و راهکارهای کاهش طلاق در ایران با رویکرد دلفی فازی»، مجلّهٔ علوم اجتماعی دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۹۹ش. | ||
* «چگونه مانع طلاق توافقی شویم؟»، خبر آنلاین؛ تاریخ درج مطلب: | * «چگونه مانع طلاق توافقی شویم؟»، خبر آنلاین؛ تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۳۹۴ش. | ||
* حبیبیتبار، جواد، «طلاق و لایحهٔ حمایت خانواده با تأکید بر پیشگیری از طلاق (مقالهٔ علمی وزارت علوم)»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۳ش. | * حبیبیتبار، جواد، «طلاق و لایحهٔ حمایت خانواده با تأکید بر پیشگیری از طلاق (مقالهٔ علمی وزارت علوم)»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
* حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ ق. | * حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۹ ق. | ||
* حسینی، سید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهرالقاموس، بیروت- لبنان، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۱۴ق. | * حسینی، سید محمد مرتضی، تاج العروس من جواهرالقاموس، بیروت- لبنان، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، ۱۴۱۴ق. | ||
* حسینی، سیدحسین، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، تهران، صداوسیما، | * حسینی، سیدحسین، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، تهران، صداوسیما، ۱۳۸۰ش. | ||
* | * خامنهای، «ابلاغ سیاستهای کلی خانواده»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ سخنرانی: ۱۳ شهریور ۱۳۹۵ش. | ||
* خامنهای، سیدعلی، «با هم، تا بهشت»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۸۹ش. | * خامنهای، سیدعلی، «با هم، تا بهشت»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۸۹ش. | ||
* خلیلی، حمزه، حقوق و تکایف زوجین، قم، ابتکار دانش، ۱۳۹۵ش. | * خلیلی، حمزه، حقوق و تکایف زوجین، قم، ابتکار دانش، ۱۳۹۵ش. | ||
| خط ۲۴۹: | خط ۲۴۵: | ||
* «رابطه میان استفاده از شبکههای اجتماعی و طلاق»، مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۷ش. | * «رابطه میان استفاده از شبکههای اجتماعی و طلاق»، مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۷ش. | ||
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق. | * راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، چاپ اول، ۱۴۱۲ق. | ||
* «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: | * «راهکار تحکیم بنیان خانواده و جلوگیری از طلاق»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۹ مرداد ۱۳۹۲ش. | ||
* روحانی، محسن، «طلاق در نظام حقوقی آمریکا»، سایت مؤسسه حقوقی دادفران مهرپاو، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | * روحانی، محسن، «طلاق در نظام حقوقی آمریکا»، سایت مؤسسه حقوقی دادفران مهرپاو، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||
* روسو، ژان ژاک، قرار داد اجتماعی یا اصول حقوق سیاسی، ترجمه: منوچهر کیا، تهران، گنجینه، ۱۳۶۶ش. | * روسو، ژان ژاک، قرار داد اجتماعی یا اصول حقوق سیاسی، ترجمه: منوچهر کیا، تهران، گنجینه، ۱۳۶۶ش. | ||
* روشن، محمد، حقوق خانواده، تهران، انتشارات جنگل: جاودانه، چاپ دوم، ۱۳۹۶ش. | * روشن، محمد، حقوق خانواده، تهران، انتشارات جنگل: جاودانه، چاپ دوم، ۱۳۹۶ش. | ||
* ساروخانی، باقر، طلاق (پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل آن)، دانشگاه تهران، ۱۳۷۶ش. | * ساروخانی، باقر، طلاق (پژوهشی در شناخت واقعیت و عوامل آن)، دانشگاه تهران، ۱۳۷۶ش. | ||
* سگالن، مارتین، | * سگالن، مارتین، جامعهشناسی تاریخی خانواده، ترجمه حمید الیاسی، تهران، مرکز، ۱۳۸۰ش. | ||
* سلمانی، مهرانه، «طلاق عاطفی چیست؟ نشانهها و درمان طلاق عاطفی»، وبسایت کلینیک روانپویشی آگاه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۳ش. | * سلمانی، مهرانه، «طلاق عاطفی چیست؟ نشانهها و درمان طلاق عاطفی»، وبسایت کلینیک روانپویشی آگاه، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۳ش. | ||
* سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، | * سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، ۱۳۹۳ش. | ||
* شاعری، نرگس، «پیامدهای منفی طلاق در فرزندان»، نشریه ره توشه، شماره ۱۲۴، تابستان ۱۳۹۹ش. | * شاعری، نرگس، «پیامدهای منفی طلاق در فرزندان»، نشریه ره توشه، شماره ۱۲۴، تابستان ۱۳۹۹ش. | ||
* صفایی، سیدحسین؛ امامی، اسدالله؛ مختصر حقوق خانواده، تهران، میزان، ۱۳۹۵ش. | * صفایی، سیدحسین؛ امامی، اسدالله؛ مختصر حقوق خانواده، تهران، میزان، ۱۳۹۵ش. | ||
| خط ۲۶۵: | خط ۲۶۱: | ||
* علوی قزوینی، سید علی، «انواع عده و وضعیت زنان فاقد رحم»، تهران، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۰، تابستان ۱۳۸۷ش. | * علوی قزوینی، سید علی، «انواع عده و وضعیت زنان فاقد رحم»، تهران، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۰، تابستان ۱۳۸۷ش. | ||
* غلامی، علی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، قم، جامعه الزهراء، چاپ اول، تابستان ۱۳۹۹ش. | * غلامی، علی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، قم، جامعه الزهراء، چاپ اول، تابستان ۱۳۹۹ش. | ||
* | * قاضیزاده، هادی، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سالهای ۱۳۷۹ تا ۱۳۹۳»، فصلنامه زن و جامعه، شماره ۴۹، ۱۴۰۱ش. | ||
* قانون برنامه ششم توسعه، | * قانون برنامه ششم توسعه، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، بازدید در: ۸ شهریور ۱۴۰۳ش. | ||
* «قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده»، مصوب مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۴۰۰ش. | * «قانون جوانی جمعیت و حمایت از خانواده»، مصوب مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۴۰۰ش. | ||
* «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مصوب | * «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۳۰۷ش. | ||
* کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی خانواده، نکاح و طلاق، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، ۱۳۹۲ش. | * کاتوزیان، ناصر، دوره حقوق مدنی خانواده، نکاح و طلاق، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، ۱۳۹۲ش. | ||
* «کاهش آمار طلاق بعد از سه دهه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش. | * «کاهش آمار طلاق بعد از سه دهه»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۳ش. | ||
* کشاورز، معصومه، «تأثیر طلاق والدین بر فرزندان آنها»، وبسایت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۲ش. | * کشاورز، معصومه، «تأثیر طلاق والدین بر فرزندان آنها»، وبسایت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی تهران، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
* کلانتری، عبدالحسین و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره | * کلانتری، عبدالحسین و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۵۳، ۱۳۹۰ش. | ||
* کلهر، سینا و ارحامی، آسیه، | * کلهر، سینا و ارحامی، آسیه، «سیاستهای کاهش طلاق در کشور»، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، شماره ۱۶۷۰۳، ۱۳۹۸ش. | ||
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | * کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | ||
* گیدنز، آنتونی، | * گیدنز، آنتونی، جامعهشناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، ۱۳۷۳ش. | ||
* لطفی، اسدالله، حقوق خانواده، تهران، خرسندی، چاپ دوم، ۱۳۹۳ش. | * لطفی، اسدالله، حقوق خانواده، تهران، خرسندی، چاپ دوم، ۱۳۹۳ش. | ||
* محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده – نکاح و انحلال آن، چاپ هفدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۹۵ش. | * محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده – نکاح و انحلال آن، چاپ هفدهم، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۹۵ش. | ||
* محقق، محمدباقر، حقوق مدنی زوجین، انتشارات بنیاد قرآن، ۱۳۶۰ش. | * محقق، محمدباقر، حقوق مدنی زوجین، انتشارات بنیاد قرآن، ۱۳۶۰ش. | ||
* مقدمزاده، علی و همکاران، «بازنمایی عوامل فردی مؤثر در احتمال آسیب طلاق: یک بررسی پدیدارشناسی»، در نشریه مشاوره و رواندرمانی خانواده، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲ (پیاپی ۲۶)، ۱۳۹۷ش. | * مقدمزاده، علی و همکاران، «بازنمایی عوامل فردی مؤثر در احتمال آسیب طلاق: یک بررسی پدیدارشناسی»، در نشریه مشاوره و رواندرمانی خانواده، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲ (پیاپی ۲۶)، ۱۳۹۷ش. | ||
* «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: | * «مهمترین ویژگیهای فرزندان طلاق چیست؟»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۰ش. | ||
* نجفی توانا، داوود، «تاریخچه طلاق، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ | * نجفی توانا، داوود، «تاریخچه طلاق، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ | ||
* نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت- لبنان، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق. | * نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت- لبنان، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق. | ||
* «نحوه گرفتن طلاق در آمریکا»، سایت وکیل تاپ، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | * «نحوه گرفتن طلاق در آمریکا»، سایت وکیل تاپ، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||
* «نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | * «نکات کاربردی در مورد طلاق»، سایت دادیاران سروش حق، تاریخ بازدید: ۲۳ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||
* نیازی، محسن و همکاران، | * نیازی، محسن و همکاران، «فراتحلیل مطالعات و تحقیقات دربارة عوامل مرتبط با طلاق در ایران برای دورة ۱۳۸۶–۱۳۹۶»، نشریه مطالعات زنان، شماره ۴، ۱۳۹۶ش. | ||
* هاشملو، جعفر، «اهمیت مسئله طلاق»، وبسایت روانشناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۳۹۶ش. | * هاشملو، جعفر، «اهمیت مسئله طلاق»، وبسایت روانشناسی هاشملو، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۳۹۶ش. | ||
* هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، ۱۴۲۶ ق. | * هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، ۱۴۲۶ ق. | ||
* | * یعقوبیدوست، محمود، جامعهشناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، تهران، جامعهشناسان، ۱۳۹۷ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{آسیبهای اجتماعی}} | {{آسیبهای اجتماعی}} | ||
