امام موسی کاظم: تفاوت میان نسخه‌ها

* انشعاب در [[شیعه]] و پراکنده‌شدن شیعیان در فرقه‌های واقفیه (کسانی که امامت [[علی بن موسی الرضا]] را نپذیرفتند)،<ref>طوسی، الغیبة، 1411ق، ص۶۵–۶۴.</ref> اسماعیلیه (پیروان اسماعیل فرزند امام صادق، که پیش‌از وی درگذشت)، فَطَحِیِّه (پیروان عبدالله بن جعفر أفطَح که هفتاد روز پس‌از امام صادق درگذشت)، ناووسیه (پیروان فردی به نام ناووس)، دیباجیه (پیروان محمد بن جعفر دیباج) و موسویه (پیروان موسی بن جعفر)؛<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ص۶۶–۷۹.</ref>

* حاکم‌شدن ایدهٔ قداست‌بخشی به خلفای عباسی در بین مردم؛<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، باب‌الحوائج، حضرت امام موسی کاظم، 1385ش، ج9، ص115.</ref>

امام کاظم، در صحبت‌های خود، هارون را حاکم تن‌ها و خود را حاکم دل‌ها معرفی می‌کرد<ref>پیشوایی، سیرهٔ پیشوایان؛ نگرشی بر زندگانی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم، 1380ش، ص431.</ref> و در مُحاجّه با هارون الرشید، دلیل انتساب امامان را به پیامبر، به عنوان فرزندان دختریِ [[حضرت محمد|پیامبر]]، وجود آیاتی نظیر ۸۵–۸۶ أنعام (عیسی را که بدون پدر بود، از طریق مادرش، مریم، به ابراهیم منتسب می‌کند)<ref>شبلنجی، نورالأبصار، ص149؛ ابن‌صبّاغ، الفصول المهمّة، ص220.</ref> و ۶۱ آل‌عمران (که حسن و حسین را به عنوان فرزندان پیامبر معرفی کرده است) دانسته،<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص177 و 214.</ref> و براساس آنها، خود و سایر پیشوایان [[شیعه]] را فرزندان پیامبر معرفی کرده است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص396.</ref>

همچنین، جواز نکاح پیامبر با دختران هارون و حرمت تزویج دختران امامان به پیامبر را دلیل رابطهٔ اُبُوّت و بُنُوّتِ (پدر و فرزندی) آنان ذکر کرده است.<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص176-177 و 213.</ref>

همچنین، در مواجهه با معتزله، که اساس آن بر توجیه عقلانی مسائل استوار است و اهل حدیث، که برخلاف معتزله، جایگاهی برای عقل در مباحث کلامی و اعتقادی قائل نبودند، به [[شیعیان]] توصیه می‌کرد پا را فراتر از [[قران|قرآن]] نگذارند و خود نیز در توصیف صفات خداوند، تنها از مضامین قرآنی بهره می‌جُست.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص409-410.</ref>

در میان یاران و اصحاب امام موسی بن جعفر، شش تن (حسن بن محبوب، محمد بن أبی‌عُمَیر، صفوان بن یحیی، عبدالله بن مُغَیرة، یونس بن عبدالرحمان و احمد بن محمد بن أبی‌نصر بَزَنطی) به‌عنوان اصحاب اجماع، به صدق و [[امانت‌داری|امانت]] شهرت دارند.<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، باب‌الحوائج، حضرت امام موسی کاظم، 1385ش، ج9، ص140.</ref>

امام موسی بن جعفر، ابتدا در زمان مهدی خلیفهٔ عباسی دستگیر و زندانی شد. اما به‌دنبال خوابی که در آن، [[امام علی|علی بن أبی‌طالب]] در گلایه از او، به‌خاطر دستگیری نواده‌اش، آیهٔ ۲۲ سورهٔ محمد را خطاب به او تلاوت کرده بود (فهل عَسیتُم إن تولّیتُم أن تُفسِدوا فی الأرض و تُقَطَّعوا أرحامَکم)، دستور آزادی وی را صادر کرده<ref>ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص437-438.</ref> و او را بسیار تکریم کرد. اما در زمان هارون، دلایل زیر موجبات دستگیری و حبس طولانی‌مدت موسی بن جعفر را فراهم آورد:

* در کنار قبر [[پیامبر اکرم|پیامبر]]، هارون خود را پسرعموی پیامبر، و امام کاظم خود را فرزند پیامبر معرفی کردند<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص251 و 309.</ref> و این مسئله، موجب خشم و [[حسد|حسادت]]<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّهٔ اطهار، 1383ش، ص154.</ref> و کینهٔ هارون نسبت به موسی بن جعفر شد؛<ref>خامنه‌ای، انسان 250 ساله، 1391ش، ص301.</ref>

* مشخص کردن حدود فدک برای مهدی یا هارون توسط امام کاظم<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، باب‌الحوائج، حضرت امام موسی کاظم، 1385ش، ج9، ص121-123.</ref> (از عدن تا سمرقند، از آفریقا تا بحر خزر و ارمنستان)<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی‌طالب، ج4، ص320-321.</ref> و احساس خطر کردن هارون از این‌که موسی بن جعفر داعیهٔ فرمانروایی دارد؛<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّهٔ اطهار، 1383ش، ص154.</ref>

* افشای اسرار امامت توسط برخی یاران امام، نظیر هشام بن حکم که منجر به حساسیت هارون و دستگیری موسی بن جعفر شد؛<ref>صدوق، کمال الدین، 1395ق، ج۲، ص۳۶۱–۳۶۳؛ جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص397-400.</ref>

سعایت برادرزاده‌اش، محمد یا علی بن اسماعیل (نوادهٔ امام صادق)<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج2، ص386-387.</ref> و محمد بن جعفر (برادرش)<ref>زرندی حنفی، فضیلت‌های آل پیامبر از دیدگاه عالمان اهل سنت، 1393ش، ص168-169.</ref> از موسی بن جعفر، نزد هارون الرشید، موجب شد تا وی در سال ۱۷۹ق، هنگام سفر حج، در مدینه پس از عذرخواهی از [[پیامبر اکرم|پیامبر]]! و گلایه از امام موسی بن جعفر،<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج2، ص388.</ref> دستور بازداشت وی را به‌دلیل فتنه‌گری<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّهٔ اطهار، 1383ش، ص155.</ref> و تفرقه‌افکنی بین [[مسلمانان]]،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، باب‌الحوائج، حضرت امام موسی کاظم، 1385ش، ج9، ص20.</ref> صادر کرد<ref>مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، 1399ق، ص298-300.</ref> و او را به بصره، نزد عیسی بن جعفر بن منصور (نوادهٔ خلیفهٔ دوم عباسی) فرستاد. پس از استنکاف و روگردانی عیسی از قتل امام کاظم، موسی بن جعفر را به بغداد منتقل کرده و به فضل بن ربیع سپردند، که مدت مدیدی نزد وی زندانی بود.

وی نیز از کشتن امام کاظم سر باز زد و امام را به فضل بن یحیی تحویل دادند. فضل بن یحیی در طول مدت حبس، اسباب آسایش و رفاه موسی بن جعفر را فراهم آورد که موجب خشم هارون و نواختن ۱۰۰ ضربه تازیانه بر او شد.<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص334.</ref> او نیز به دنبال سرپیچی از قتل امام کاظم،<ref>قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج2، ص392.</ref> از زندانبانی، خلع و موسی بن جعفر به سندی بن شاهک سپرده شد.<ref>حسینی قزوینی، موسوعة الإمام الکاظم، 1436ق، ج1، ص149.</ref>

در نهایت، به دستور هارون الرشید، امام کاظم با غذا یا خرمای مسموم، توسط سندی بن شاهک به قتل رسید.<ref>مفید، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، 1399ق، ص300؛ کتانی، الإمام الکاظم ضوء مقهور الشعاع، 1420ق، ص150-152.</ref> در تشییع او در بغداد، تمام اقشار مردم مشارکت داشتند، به‌گونه‌ای که تا آن روز، چنان تشییعی دیده نشده بود. احمد بن حنبل، امام مذهب حنبلی، در سوگ امام موسی بن جعفر، او را امام مشرق و مغرب نامید.<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص364-365.</ref>

* فعالیت علمی و [[تربیت]] شاگردانی که تعداد آنان را ۲۷۴،<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص207-208.</ref> 281<ref>شاهین، الإمام موسی بن جعفر الکاظم، إضاءات حول سیرة سابعِ أئمّة أهل البیت، 1425ق، ص266.</ref> و ۳۱۹ نفر<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، باب‌الحوائج، حضرت امام موسی کاظم، 1385ش، ج9، ص139.</ref> برشمرده‌اند؛

* چندین رساله در باب عقل، علم، عمل (صالح)، توحید، ایمان به خدا، بَدا (در ارادهٔ الهی)<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج1، ص141، 148-149 و ج2، ص38-39.</ref> و مکارم اخلاق؛<ref>قرشی، حیاة الامام موسی بن جعفر، 1429ق، ج۲، ص۱۹۰–۲۷۸، ۲۹۷–۳۰۷.</ref>

* وصیت به هشام بن حکم در باب عقل و صفات آن.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج۱، ص۱۳–۲۰. ؛ احمدی میانجی، مکاتیب الائمه، 1426ق، ج۴، ص۴۸۳–۵۰۱.</ref>

* مناظره با خلفای عباسی،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا، 1378ق، ج۱، ص۸۴–۸۵.</ref> ابوحنیفه<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج۳، ص۲۹۷.</ref> و اهل کتاب.<ref>ابن شهرآشوب، المناقب، 1379ق، ج۴، ص۳۱۱–۳۱۲.</ref>