|
|
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <big>'''جشن سیرسور'''</big>؛ آیین کهن ایرانی در چهاردهم دی، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی.<ref group="دیدگاه">تمام مطالب این مدخل از وبسایتها است در حالی که با توجه به موضوع و قدمت مدخل، لازم است که از منابع مهمتری استفاده شود.
| | {{درشت|'''جشن سیرسور؛'''}} آیین کهن ایرانی در چهاردهم دی، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی. |
|
| |
|
| از جمله به این سه مقاله و نیز منابع آنها میتوانید استناد کنید. لطفا در منابع دیگر نیز جستجو شود و تا جایی که امکان دارد از منابعی از سایت ها آدرس بدهید. | | [[۱۴ دی]] روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورهٔ اسلامی برجای مانده است. |
|
| |
|
| 1- https://www.cgie.org.ir/fa/news/153679/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%86%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87---%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88
| | == معرفی == |
| | جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است. این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.<ref>{{پک/بن|سیر1|ک=وبسایت منظومهٔ ایرانیان|ف=سیرسور}}</ref> این جشن در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است. برخی نیز این جشن را با نام جشن گیاهخواری یادآور شدهاند.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> ابنخلف تبریزی در برهان قاطع، سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیهٔ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژهٔ چهاردهم دی معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref> |
|
| |
|
| 2- https://www.cgie.org.ir/fa/article/257793/%D8%B3%DB%8C%D8%B1
| | == تاریخچه == |
| | قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارهٔ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بیرونی در این گزارش آورده است که در دورهٔ ساسانیان، روز ۱۴ دی ماه جشنی بهنام سیرسور برپا میشده که در آن مردمان، به خوردن سیر میپرداختند.<ref>{{پک|بیرونی|1380|ک=الآثار الباقیه،|ص=278|ج=}}</ref> بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> |
|
| |
|
| 3- https://www.cgie.org.ir/fa/news/116000/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86---%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C</ref>
| | == آیین و خوراک == |
| | سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<ref>{{پک/بن|سیر5|ک=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز|ف=14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان}}</ref> پرهیز از خوردن چربی در این گزارشها از رسوم سیرسور شمرده شده است.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> |
|
| |
|
| [[۱۴ دی]] روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورۀ اسلامی برجای مانده است.
| | بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارهٔ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref>{{سخ}}در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref> |
|
| |
|
| ==معرفی== | | == باورهای مرتبط == |
| جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.<ref>{{پک/بن|سیر1|ک=وبسایت منظومۀ ایرانیان|ف=سیرسور}}</ref> این جشن در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است. برخی نیز این جشن را با نام جشن گیاهخواری یادآور شدهاند. ابنخلف تبریزی در برهان قاطع، سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیۀ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژۀ چهاردهم دی معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref>
| | سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref>{{سخ}}در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبهٔ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.<ref>{{پک|دوانلو|۱۳۹5|ک=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|ف=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه}}</ref> این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref> |
|
| |
|
| ==تاریخچه==
| |
| قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارۀ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بر اساس این گزارش، مردم در این روز سیر و شراب و خوراکهایی از سبزی و گوشت مصرف میکردند.<ref group="دیدگاه">این جمله برای بخش بعدی مناسب است</ref> بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است. پرهیز از خوردن چربی در این گزارش از رسوم سیرسور شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref><ref group="دیدگاه">جمله اخیر برای بخش بعدی مناسب است</ref>
| |
|
| |
| ==آیین و خوراک==
| |
| سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.<ref>{{پک/بن|سیر5|ک=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز|ف=14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان}}</ref><br>در گزارشهای موجود، خوردن گوشت در سیرسور منع نشده است. این نکته اهمیت دارد زیرا در برخی منابع جدید، این جشن بهعنوان جشنی گیاهخواری معرفی شده است؛ در حالیکه گزارشهای تاریخی موجود از مصرف گوشت در خوراکهای این روز خبر میدهند.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref><br>بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارۀ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref><br>در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.<ref>{{پک/بن|سیر3|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر}}</ref>
| |
|
| |
| ===خوراک آیینی سیروسدو===
| |
| سیروسدو<ref group="دیدگاه">درست نوشته شده؟</ref> از خوراکهای آیینی مرتبط با سنت زرتشتی است که در برخی منابع دربارۀ آن گزارش شده است. این خوراک از سیر، سداب، روغن کنجد، سرکه، پیاز و نان تهیه میشده و در گاهنبار و برخی مراسمهای مربوط به درگذشتگان تهیه میشده است میرفته است. این خوراک با آیین سیرسور ارتباط موضوعی دارد اما گزارشهای موجود دربارۀ سیروسدو آن را بهعنوان خوراکی آیینی در سنت زرتشتی معرفی میکنند و نه فقط خوراک ویژۀ جشن سیرسور.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref><ref group="دیدگاه">لینک این مطلب اشکال دارد
| |
|
| |
| ضمنا این منبع اعتبار ندارد خصوصا برای چنین مطالبی</ref>
| |
|
| |
| ==باورهای مرتبط==
| |
| سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.<ref>{{پک/بن|سیر2|ک=وبسایت آسمونی|ف=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)}}</ref> در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref><br>در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبۀ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.<ref>{{پک|یوسفنژاد|1394|ک=وبسایت کجارو|ف=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان}}</ref><ref group="دیدگاه">منبع دیگری آورده شود</ref> این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.<ref>{{پک/بن|سیر6|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=جشنی که در آن سیر میخوردند}}</ref>
| |
| == پانویس == | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| {{پانویس پیشنویس}} | | {{آغاز منابع}} |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
| | | {{آغاز منابع}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان|نشانی=https://syahsefid.blogsky.com/1401/10/15/post-14/14-%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%DA%AF%DB%8C%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر5}}|وبگاه=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز}} | | * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی روز جشن گیاهخواری در ایران باستان|نشانی=https://syahsefid.blogsky.com/1401/10/15/post-14/14-دی-روز-جشن-گیاه-خواری-در-ایران-باستان|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر5}}|وبگاه=پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)|نشانی=https://asemooni.com/mag/sir-soor|تاریخ=17 اردیبهشت 1404|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر2}}|وبگاه=وبسایت آسمونی}} | | * {{یادکرد وب|عنوان=14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)|نشانی=https://asemooni.com/mag/sir-soor|تاریخ=17 اردیبهشت 1404|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر2}}|وبگاه=وبسایت آسمونی}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=جشن سیرسور|نشانی=https://persian-man.ir/celebrations-parsian/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%B1/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر4}}|وبگاه=وبسایت مردان پارسی}} | | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بیرونی|نام=ابوریحان|عنوان=الآثار الباقیه|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=خیام|پیوند نویسنده=ابوریحان بیرونی|پیوند=|کوشش=پرویز اذکایی|مترجم=|شابک=|دوره=}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=جشنی که در آن سیر میخوردند|نشانی=https://www.isna.ir/news/94101005169/%D8%AC%D8%B4%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|تاریخ=10 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر6}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}} | | * {{یادکرد وب|عنوان=جشنی که در آن سیر میخوردند|نشانی=https://www.isna.ir/news/94101005169/جشنی-که-در-آن-سیر-می-خوردند|تاریخ=10 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر6}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور|نشانی=https://www.manzoumeh.ir/dehkhoda/entry/188080/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%B1|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر1}}|وبگاه=وبسایت منظومۀ ایرانیان}} | | * {{یادکرد وب|عنوان=جشنهای چله و دیگان بر پایهٔ نوشتارهای کهن و شاهنامه|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/news/153679/جشنهای-چله-و-دیگان-برپایه-نوشتارهای-کهن-و-شاهنامه---فرانک-دوانلو|تاریخ=30 آذر 1395|تاریخ بازبینی=15 شهریور 1405|کد زبان=|وبگاه=وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی|نام خانوادگی۱=دوانلو|نام۱=فرانک}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر|نشانی=https://www.imna.ir/news/466704/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%B1-%DB%8C%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B1|تاریخ=16 دی 1399|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر3}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}} | | * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور|نشانی=https://www.manzoumeh.ir/dehkhoda/entry/188080/سیرسور|تاریخ=|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر1}}|وبگاه=وبسایت منظومهٔ ایرانیان}} |
| * {{یادکرد وب|عنوان=سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان|نشانی=https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع|تاریخ=15 دی 1394|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|کد زبان=|وبگاه=وبسایت کجارو|نام خانوادگی۱=یوسفنژاد|نام۱=آزاده}}
| | * {{یادکرد وب|عنوان=سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر|نشانی=https://www.imna.ir/news/466704/سیرسور-یا-جشن-سیر-چیست-تاریخچه-و-خواص-سیر|تاریخ=16 دی 1399|تاریخ بازبینی=7 شهریور 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیر3}}|وبگاه=خبرگزاری ایمنا}} |
| | {{پایان منابع}} |