پرش به محتوا

زابل افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
 
(۷ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''زابل افغانستان،'''</big> ولایتی در جنوب افغانستان.
'''زابل افغانستان،''' ولایتی در جنوب افغانستان.
 
زابُل، در جنوب [[افغانستان]]، دارای آب‌و‌هوای نیمه‌خشک، کوه‌های بلند، دو رودخانۀ دائمی، منابع معدنی و جاذبه‌های گردشگری زیاد است. بافت جمعیتی زابل را بیشتر [[قوم پشتون|قوم پَشتُون]] تشکیل می‌دهند و اقتصاد آن از راه [[کشاورزی]]، [[دامداری]] و تجارت تأمین می‌شود.


زابُل، در جنوب [[افغانستان]]، دارای آب‌و‌هوای نیمه‌خشک، کوه‌های بلند، دو رودخانۀ دائمی، منابع معدنی و جاذبه‌های گردشگری زیاد است. بافت جمعیتی زابل را بیشتر [[قوم پَشتُون]] تشکیل می‌دهند و اقتصاد آن از راه [[کشاورزی]]، [[دامداری]] و تجارت تأمین می‌شود.
==پیشینه==
==پیشینه==
زابل افغانستان، بخشى از منطقۀ تاریخى زابلستان قدیم است که از جنوب کوه هندوکش آغاز می‌شد و تا سیستان فعلی در [[ایران]] امتداد داشت. مناطق مختلف زابلستان در آن دورۀ تاریخی به‌دلیل آب فراوان و پوشش گیاهی خوب، رودخانه و دریاچۀ هامون، از بهترین زیستگاه‌های طبیعی بوده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>  در سال 1343ش، زابل به‌عنوان یک ولایت مستقل تعیین شد<ref>[https://shahed.news/2021/03/%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%88%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86/ «ولایت زابل، نفوس و ولسوالی های آن»، خبرگزاری شاهد.]</ref>  و قبل از آن، بخشی از ولایت «لُوی قندهار» (قندهار بزرگ) بود.<ref>[https://kelkein.com/10936/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA/ «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین.]</ref>                                 
زابل افغانستان، بخشى از منطقۀ تاریخى زابلستان قدیم است که از جنوب کوه هندوکش آغاز می‌شد و تا سیستان فعلی در [[ایران]] امتداد داشت. مناطق مختلف زابلستان در آن دورۀ تاریخی به‌دلیل آب فراوان و پوشش گیاهی خوب، رودخانه و دریاچۀ هامون، از بهترین زیستگاه‌های طبیعی بوده است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>  در سال 1343ش، زابل به‌عنوان یک ولایت مستقل تعیین شد<ref>[https://shahed.news/2021/03/%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%88%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86/ «ولایت زابل، نفوس و ولسوالی های آن»، خبرگزاری شاهد.]</ref>  و قبل از آن، بخشی از ولایت «لُوی قندهار» (قندهار بزرگ) بود.<ref>[https://kelkein.com/10936/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA/ «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین.]</ref>                                 
خط ۹: خط ۱۰:
اکثر ساکنان زابل، از قوم «پَشتُون» (افغان) با زبان «پَشتُو» و مذهب [[اهل سنت|سنی]] حنفی هستند. قوم «هَزارَه» با [[زبان فارسی]] و مذهب [[شیعه]] نیز در بخش‌هایی از این ولایت سکونت دارند.<ref>شیرازی، [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
اکثر ساکنان زابل، از قوم «پَشتُون» (افغان) با زبان «پَشتُو» و مذهب [[اهل سنت|سنی]] حنفی هستند. قوم «هَزارَه» با [[زبان فارسی]] و مذهب [[شیعه]] نیز در بخش‌هایی از این ولایت سکونت دارند.<ref>شیرازی، [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==جغرافیا==
==جغرافیا==
===1. موقعیت جغرافیایی===
===موقعیت جغرافیایی===
زابل با ارتفاع ۱۵۴۹ متر از سطح دریا، در ٦٦ درجۀ عرض شمالى و ٣٣ درجه و ٧ دقيقۀ طول شرقى، در جنوب افغانستان موقعيت دارد و مرکز آن شهر «قَلات» است.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/zabul.html «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.]</ref>  زابل از شمال به ولایت [[ارزگان]]، از شرق به ولایت‌های [[غزنی]] و «پَکتِیکَا» و از غرب به ولایت [[قندهار]] متصل است. زابل از جنوب ۱۶۴ کیلومتر با [[پاکستان]] مرز مشترک دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
زابل با ارتفاع ۱۵۴۹ متر از سطح دریا، در ٦٦ درجۀ عرض شمالى و ٣٣ درجه و ٧ دقيقۀ طول شرقى، در جنوب افغانستان موقعيت دارد و مرکز آن شهر «قَلات» است.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/zabul.html «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.]</ref>  زابل از شمال به ولایت [[ارزگان]]، از شرق به ولایت‌های [[غزنی]] و «پَکتِیکَا» و از غرب به ولایت [[قندهار]] متصل است. زابل از جنوب ۱۶۴ کیلومتر با [[پاکستان]] مرز مشترک دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>


===2. مساحت===  
===مساحت===  
مساحت زابل 17342 کیلومترمربع بوده<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>  که بیشتر آن از زمین‌های کوهستانی و نیمه‌کوهستانی تشکیل شده است. این ولایت از نظر وسعت جغرافیایی، سیزدهمین ولایت [[افغانستان]] است که 2،28% از مجموع مساحت افغانستان را به‌‌ خود اختصاص داده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>  
مساحت زابل ۱۷۳۴۲ کیلومترمربع بوده<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref>  که بیشتر آن از زمین‌های کوهستانی و نیمه‌کوهستانی تشکیل شده است. این ولایت از نظر وسعت جغرافیایی، سیزدهمین ولایت [[افغانستان]] است که ۲/۲۸ درصد از مجموع مساحت افغانستان را به‌‌ خود اختصاص داده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
===3. منابع آبی===
 
زابل در منطقه‌ای خشك و كم‌‎آب واقع شده و از نظر منابع آبى بسيار فقير است. دو رودخانۀ دائمى به‌نام‌هاى «اَرغَندَاب» و «تَرَنك» در زابل جاری است که آب بخش‌هایی از ولايت را در السوالي‌هاى داى‌چوپان و قلات تأمين مى‌كنند. چشمه‌ها و رودهای فصلی و كاريزهاى سنتی نيز در زابل وجود دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>  
===منابع آبی===
زابل در منطقه‌ای خشك و كم‌‎آب واقع شده و از نظر منابع آبى بسيار فقير است. دو رودخانۀ دائمى به‌نام‌هاى «اَرغَندَاب» و «تَرَنك» در زابل جاری است که آب بخش‌هایی از ولايت را در السوالي‌هاى داى‌چوپان و قلات تأمين مى‌كنند. چشمه‌ها و رودهای فصلی و كاريزهاى سنتی نيز در زابل وجود دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
 
==اقتصاد==
==اقتصاد==
===1. کشاورزی و دامداری===
===کشاورزی و دامداری===
اکثر ساکنان زابل، به [[کشاورزی]] و [[دامپروری]] اشتغال دارند. بادام، [[گندم]]، [[جو]]، جَوارِی (ذرت)، ماش و ميوه‌هاى تازه مانند خربزه، تَربُوز (هندوانه)، انار و انگور محصولات کشاورزی ولایت زابل هستند.<ref>[http://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/56789/%D9%87%D8%AA%D9%84%20%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%20%D8%B1%D9%88%DB%8C%20%D8%A2%D9%86%D8%AA%D9%86%20%D8%A2%DB%8C%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2.]</ref>  حدود ۶0 درصد از زمين‌هاى كشاورزى در اين ولايت آبى و بقيه ديم هستند. یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی در زابل، کشت، برداشت و تجارت محصولات [[خشخاش]] است. گفته می‌شود حدود 7039 هكتار از زمين‌هاى زابل زير [[خشخاش|كشت خشخاش]] قرار دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>  
اکثر ساکنان زابل، به [[کشاورزی]] و [[دامپروری]] اشتغال دارند. بادام، [[گندم]]، [[جو]]، جَوارِی ([[ذرت]])، ماش و ميوه‌هاى تازه مانند خربزه، تَربُوز (هندوانه)، انار و انگور محصولات کشاورزی ولایت زابل هستند.<ref>[http://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/56789/%D9%87%D8%AA%D9%84%20%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%20%D8%B1%D9%88%DB%8C%20%D8%A2%D9%86%D8%AA%D9%86%20%D8%A2%DB%8C%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2.]</ref>  حدود ۶0 درصد از زمين‌هاى كشاورزى در اين ولايت آبى و بقيه ديم هستند. یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی در زابل، کشت، برداشت و تجارت محصولات [[خشخاش]] است. گفته می‌شود حدود 7039 هكتار از زمين‌هاى زابل زير [[خشخاش|كشت خشخاش]] قرار دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
 
===2. معادن===
===2. معادن===
بر اساس مطالعات اولیۀ مؤسسۀ ژئولوژی [[افغانستان]]، ولایت زابل دارای منابع معدنی زیادی است که معدن [[طلا]] در منطقۀ «کُندَلان»، معدن قلع در «بایتِمُور» و معدن مس و آلمینیوم در «چِینُو» بخشی از آنها است.<ref>[https://momp.gov.af/dr/node/1175 «ظواهر معدنی ولایت زابل»، وب‌سایت وزارت معادن و پترولیم.]</ref>  
بر اساس مطالعات اولیۀ مؤسسۀ ژئولوژی [[افغانستان]]، ولایت زابل دارای منابع معدنی زیادی است که معدن [[طلا]] در منطقۀ «کُندَلان»، معدن قلع در «بایتِمُور» و معدن مس و آلمینیوم در «چِینُو» بخشی از آنها است.<ref>[https://momp.gov.af/dr/node/1175 «ظواهر معدنی ولایت زابل»، وب‌سایت وزارت معادن و پترولیم.]</ref>  
===3. تجارت===
===تجارت===
تجارت و بازرگانی از قدیم در زابل وجود داشته و در سال‌های اخیر رونق بیشتری پیدا کرده است. کالاهای تجاری این ولایت بیشتر محصولات [[کشاورزی]] و [[دامداری]] است که به رونق تجارت در داخل و خارج از زابل کمک کرده است.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/zabul.html «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.]</ref>  دو ولایت قندهار و غزنی، از مهم‌ترين بازارهاى داخلى و پاكستان مهم‌ترين بازار خارجى براى فروش محصولات كشاورزى زابل است. بيكارى به‌ويژه در ميان جوانان زابل باعث مهاجرت بسيارى از آنها به ولايت‌هاى ديگر [[افغانستان]] و همچنين به خارج از کشور شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
تجارت و بازرگانی از قدیم در زابل وجود داشته و در سال‌های اخیر رونق بیشتری پیدا کرده است. کالاهای تجاری این ولایت بیشتر محصولات [[کشاورزی]] و [[دامداری]] است که به رونق تجارت در داخل و خارج از زابل کمک کرده است.<ref>[https://www.sayahonline.com/afghanistan/provinces/zabul.html «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.]</ref>  دو ولایت قندهار و غزنی، از مهم‌ترين بازارهاى داخلى و پاكستان مهم‌ترين بازار خارجى براى فروش محصولات كشاورزى زابل است. بيكارى به‌ويژه در ميان جوانان زابل باعث مهاجرت بسيارى از آنها به ولايت‌هاى ديگر [[افغانستان]] و همچنين به خارج از کشور شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=14462 شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==فرهنگ و هنر==
==فرهنگ و هنر==
===1. انجمن‌های فرهنگی===
===1. انجمن‌های فرهنگی===
خط ۳۶: خط ۴۱:
ولایت زابل، داری یک مؤسسۀ دولتی تحصیلات عالی به‌نام «موسسۀ تحصیلات عالی میرویس‌ خان نیکه زابل» است که در مرکز زابل در شهر قلات قرار دارد.<ref> [http://www.mohe.gov.af/dr/%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-0 «نهادهای تحصیلی دولتی»، وب‌سایت وزارت تحصیلات عالی.]</ref>   
ولایت زابل، داری یک مؤسسۀ دولتی تحصیلات عالی به‌نام «موسسۀ تحصیلات عالی میرویس‌ خان نیکه زابل» است که در مرکز زابل در شهر قلات قرار دارد.<ref> [http://www.mohe.gov.af/dr/%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-0 «نهادهای تحصیلی دولتی»، وب‌سایت وزارت تحصیلات عالی.]</ref>   
==تقسیمات کشوری==
==تقسیمات کشوری==
زابل دارای 11 السوالی به‌شرح زیر است:
زابل دارای ۱۱ السوالی به‌شرح زیر است:
#اَتغَر، در جنوب زابل؛
#اَتغَر، در جنوب زابل؛
#اَرغَنْداب، در نیمۀشمالی؛
#اَرغَنْداب، در نیمۀشمالی؛
خط ۴۵: خط ۵۰:
#شِینکَى، درجنوب؛
#شِینکَى، درجنوب؛
#قلات، مرکز ولایت زابل است که جادۀ عمومی و اصلی افغانستان آن را به قندهار در غرب و غزنی در شرق وصل می‌کند؛
#قلات، مرکز ولایت زابل است که جادۀ عمومی و اصلی افغانستان آن را به قندهار در غرب و غزنی در شرق وصل می‌کند؛
#کاکَر، از شرق و غرب به ولایت غزنی و ارزگان متصل و از سمت جنوب با السوالی اَرغَنْداب همسایه است؛
#کاکَر، از شرق و غرب به ولایت [[غزنی]] و [[ارزگان]] متصل و از سمت جنوب با السوالی اَرغَنْداب همسایه است؛
#میزان، در غرب زابل،
#میزان، در غرب زابل،
#نوبهار، در شرق زابل.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.] </ref>
#نوبهار، در شرق زابل.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3159351/%D8%B2%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1%DB%8C تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.] </ref>

نسخهٔ کنونی تا ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۹

زابل افغانستان، ولایتی در جنوب افغانستان.

زابُل، در جنوب افغانستان، دارای آب‌و‌هوای نیمه‌خشک، کوه‌های بلند، دو رودخانۀ دائمی، منابع معدنی و جاذبه‌های گردشگری زیاد است. بافت جمعیتی زابل را بیشتر قوم پَشتُون تشکیل می‌دهند و اقتصاد آن از راه کشاورزی، دامداری و تجارت تأمین می‌شود.

پیشینه

زابل افغانستان، بخشى از منطقۀ تاریخى زابلستان قدیم است که از جنوب کوه هندوکش آغاز می‌شد و تا سیستان فعلی در ایران امتداد داشت. مناطق مختلف زابلستان در آن دورۀ تاریخی به‌دلیل آب فراوان و پوشش گیاهی خوب، رودخانه و دریاچۀ هامون، از بهترین زیستگاه‌های طبیعی بوده است.[۱] در سال 1343ش، زابل به‌عنوان یک ولایت مستقل تعیین شد[۲] و قبل از آن، بخشی از ولایت «لُوی قندهار» (قندهار بزرگ) بود.[۳]

جمعیت‌شناسی

بر اساس آمار مرکز ملی احصائیۀ (مرکز ملی آمار) افغانستان، در سال ۱۳۹۸ش جمعیت ولایت زابل بیش از ۳۷۷ هزار نفر برآورد شده است که ۱۹۲ هزار را مردان و ۱۸۵ هزار را زنان تشکیل می‌دهند. در این ولایت، تنها ۱۲ هزار نفر، شهرنشین هستند.[۴]

زبان و مذهب

اکثر ساکنان زابل، از قوم «پَشتُون» (افغان) با زبان «پَشتُو» و مذهب سنی حنفی هستند. قوم «هَزارَه» با زبان فارسی و مذهب شیعه نیز در بخش‌هایی از این ولایت سکونت دارند.[۵]

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی

زابل با ارتفاع ۱۵۴۹ متر از سطح دریا، در ٦٦ درجۀ عرض شمالى و ٣٣ درجه و ٧ دقيقۀ طول شرقى، در جنوب افغانستان موقعيت دارد و مرکز آن شهر «قَلات» است.[۶] زابل از شمال به ولایت ارزگان، از شرق به ولایت‌های غزنی و «پَکتِیکَا» و از غرب به ولایت قندهار متصل است. زابل از جنوب ۱۶۴ کیلومتر با پاکستان مرز مشترک دارد.[۷]

مساحت

مساحت زابل ۱۷۳۴۲ کیلومترمربع بوده[۸] که بیشتر آن از زمین‌های کوهستانی و نیمه‌کوهستانی تشکیل شده است. این ولایت از نظر وسعت جغرافیایی، سیزدهمین ولایت افغانستان است که ۲/۲۸ درصد از مجموع مساحت افغانستان را به‌‌ خود اختصاص داده است.[۹]

منابع آبی

زابل در منطقه‌ای خشك و كم‌‎آب واقع شده و از نظر منابع آبى بسيار فقير است. دو رودخانۀ دائمى به‌نام‌هاى «اَرغَندَاب» و «تَرَنك» در زابل جاری است که آب بخش‌هایی از ولايت را در السوالي‌هاى داى‌چوپان و قلات تأمين مى‌كنند. چشمه‌ها و رودهای فصلی و كاريزهاى سنتی نيز در زابل وجود دارد.[۱۰]

اقتصاد

کشاورزی و دامداری

اکثر ساکنان زابل، به کشاورزی و دامپروری اشتغال دارند. بادام، گندم، جو، جَوارِی (ذرت)، ماش و ميوه‌هاى تازه مانند خربزه، تَربُوز (هندوانه)، انار و انگور محصولات کشاورزی ولایت زابل هستند.[۱۱] حدود ۶0 درصد از زمين‌هاى كشاورزى در اين ولايت آبى و بقيه ديم هستند. یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی در زابل، کشت، برداشت و تجارت محصولات خشخاش است. گفته می‌شود حدود 7039 هكتار از زمين‌هاى زابل زير كشت خشخاش قرار دارد.[۱۲]

2. معادن

بر اساس مطالعات اولیۀ مؤسسۀ ژئولوژی افغانستان، ولایت زابل دارای منابع معدنی زیادی است که معدن طلا در منطقۀ «کُندَلان»، معدن قلع در «بایتِمُور» و معدن مس و آلمینیوم در «چِینُو» بخشی از آنها است.[۱۳]

تجارت

تجارت و بازرگانی از قدیم در زابل وجود داشته و در سال‌های اخیر رونق بیشتری پیدا کرده است. کالاهای تجاری این ولایت بیشتر محصولات کشاورزی و دامداری است که به رونق تجارت در داخل و خارج از زابل کمک کرده است.[۱۴] دو ولایت قندهار و غزنی، از مهم‌ترين بازارهاى داخلى و پاكستان مهم‌ترين بازار خارجى براى فروش محصولات كشاورزى زابل است. بيكارى به‌ويژه در ميان جوانان زابل باعث مهاجرت بسيارى از آنها به ولايت‌هاى ديگر افغانستان و همچنين به خارج از کشور شده است.[۱۵]

فرهنگ و هنر

1. انجمن‌های فرهنگی

در زابل، چند انجمن فرهنگی وجود دارد که نشست‌های فرهنگی، مشاعره و دیگر فعالیت‌های فرهنگی را مدیریت می‌کنند. «انجمن ادبی سُورغَر» و «نهاد فرهنگی زابل» دو مرکز مهم و فعال در زابل‌اند که هرساله نشست «مشاعرۀ بادام گل» را برگزار می‌کنند.[۱۶]

2. رسانه‌ها

در زمان نظام جمهوری در افغانستان، رسانه‌های زیادی در زابل فعالیت خود را شروع کردند که به‌عنوان نمونه می‌توان از تأسیس رادیوهای «تَرَنک ملی» و «زابل» و دوهفته‌نامۀ «کَلات غَژ» و هفتهنامۀ «ترنک» و مجله‌های «زُبَیدَه» و «شِنَه پَانَه» نام برد.[۱۷]

3. تفریح و ورزش

در ولايت زابل بازى‌هاى سنتی مانند «خُوسَى«، «بِيدَى»، «سُوخُوت»، «کشتى» و «توپ‌دَندَه» رایج است. همچنین ورزش‌های جدید مانند کِرکِت، فوتبال، والیبال در سال‌های اخیر رونق پیدا کرده است.[۱۸]

معارف (آموزش و پرورش)

بر اساس آمار دولت در سال ۱۳۹۸ق، تعداد ۲۲۳ باب مکتب (مدرسه) تعلیمات (آموزش) عمومی، ۳ باب دارالمعلمین، ۶ باب مکتب فنی و ۱۷ باب مدرسۀ دینی در این ولایت فعال بوده‌اند.[۱۹] درحال حاضر، 55 هزار دانش‌آموز در این ولایت مشغول به تحصیل هستند. با سقوط نظام جمهوری و آمدن دوبارۀ طالبان، تحصیل دختران از کلاس ششم ممنوع اعلام شده است.[۲۰]

آموزش عالی

ولایت زابل، داری یک مؤسسۀ دولتی تحصیلات عالی به‌نام «موسسۀ تحصیلات عالی میرویس‌ خان نیکه زابل» است که در مرکز زابل در شهر قلات قرار دارد.[۲۱]

تقسیمات کشوری

زابل دارای ۱۱ السوالی به‌شرح زیر است:

  1. اَتغَر، در جنوب زابل؛
  2. اَرغَنْداب، در نیمۀشمالی؛
  3. تَرَنک و جَلْدَک، در جنوب‌غربی؛
  4. دا‌یچوپان، در شمال‌غرب؛
  5. شاه‌جوی، در شرق؛
  6. شِمِلزائى که به شامُلزائى نیز معروف است، در جنوب؛
  7. شِینکَى، درجنوب؛
  8. قلات، مرکز ولایت زابل است که جادۀ عمومی و اصلی افغانستان آن را به قندهار در غرب و غزنی در شرق وصل می‌کند؛
  9. کاکَر، از شرق و غرب به ولایت غزنی و ارزگان متصل و از سمت جنوب با السوالی اَرغَنْداب همسایه است؛
  10. میزان، در غرب زابل،
  11. نوبهار، در شرق زابل.[۲۲]

گردشگری

در زابل، آثار باستانی زیاد و 5 زیارتگاه وجود دارد که برخی از آن‌ها عبارتند از: «بالاحصار زابل»، «برج تیروکمان»، «تپۀ هولان رباط»، «تنگۀ زرین‌کلاه»، «منطقۀ بوستان»، «تپۀ میزانی»، «تپۀ توپ‌ها»، «منطقۀ شاه‌دم»، «قلعۀ پاینده‌خان»، «منطقۀ سنگر جمال خیل»، «تپه سرتاج»، «تپه بولان»، «زیارت چهل‌گزی بابا» و زیارت‌های شیخ مِتَی و حسن متی.[۲۳] همچنین منطقۀ «غُورَه مَرغَه» و کوه تاريخى «غُوندَاُنو»، راه تاريخى «کَچرُو» نیز از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی زابل است.[۲۴]

زیرساخت

1. جاده

زابل در مسیر بزگ‌راه کلیدی کابل- قندهار قرار دارد. این جاده از السوالی‌های ترنک، جلدک، قلات و شاه‌جوی این ولایت عبور می کند.[۲۵]

2. بهداشت و سلامت

در سال‌های اخیر، تلاش‌های زیاد داخلی و مؤسسات خارجی برای بهبود وضعیت درمانی زابل انجام شده؛ اما امکانات بهداشتی و درمانی در این ولایت نامطلوب توصیف شده است.[۲۶] در حال حاضر، ۴۱ مرکز بهداشتی فعال به‌صورت سیار و ثابت در زابل فعالیت می‌کنند.[۲۷]

زابل در روایت‌های اساطیری شاهنامه

نام زابل به‌عنوان جزئی از زابلستان قدیم، در داستان‌های عاشقانه، تراژیک و حماسی شاهنامۀ فردوسی، بسامد زیادی دارد و بخشی از فرهنگ اساطیری زابلستان قدیم محسوب می‌شود. یکی از آن داستان‌ها، ماجرای عشق و ازدواج «زال» و «رودابه» دختر کابل‌شاه بوده که حاصل آن «رستم»، نام‌آورترین پهلوان اساطیری ایران است.[۲۸]

پانویس

  1. ↑ تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.
  2. ↑ «ولایت زابل، نفوس و ولسوالی های آن»، خبرگزاری شاهد.
  3. ↑ «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین.
  4. ↑ «ولایت زابل، نفوس و ولسوالی‌های آن»، خبرگزاری شاهد.
  5. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  6. ↑ «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.
  7. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  8. ↑ تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.
  9. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  10. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  11. ↑ «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2.
  12. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  13. ↑ «ظواهر معدنی ولایت زابل»، وب‌سایت وزارت معادن و پترولیم.
  14. ↑ «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.
  15. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  16. ↑ «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.
  17. ↑ «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین.
  18. ↑ «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2.
  19. ↑ «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین.
  20. ↑ «نیمی از مکاتب در ولایت زابل غیرفعال و یا تخريب ‌شده‌اند»، خبرگزاری اسپوتنیک.
  21. ↑ «نهادهای تحصیلی دولتی»، وب‌سایت وزارت تحصیلات عالی.
  22. ↑ تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.
  23. ↑ «بازمانده‌های باستانی در ولایت زابل در معرض ویرانی»، وب‌سایت طلوع نیوز.
  24. ↑ «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2.
  25. ↑ «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین.
  26. ↑ شیرازی، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.
  27. ↑ امیری، «امسال ۴۱ مرکز صحی سیار و ثابت را در زابل فعال کرده‌ایم»، وب‌سایت آژانس خبری پژواک.
  28. ↑ تقی‌زاده، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما.

منابع

  • امیری، مختاراحمد، «امسال ۴۱ مرکز صحی سیار و ثابت را در زابل فعال کرده‌ایم»، وب‌سایت آژانس خبری پژواک، تاریخ درج مطلب: 3 آبان 1401ش.
  • «بازمانده‌های باستانی در ولایت زابل در معرض ویرانی»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب: ۷ اسد ۱۳۹۳ش.
  • تقی‌زاده، محمدرضا، «زابل افغانستان؛ ولایتی با فرهنگ اساطیری»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تير ۱۴۰۰ش.
  • «زابل: ولایتی فقیر در میانۀ فراموشی دولت سابق و محاصرۀ طالبان»، وب‌سایت کلکین، تاریخ درج مطلب: 2 خرداد 1400ش.
  • «سفر به ولایت زابل در جنوب افغانستان»، وب‌سایت آی فیلم2، تاریخ درج مطلب: 15 دلو 1398ش.
  • شیرازی، سعید، «زابُل (2)»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: 1395ش.
  • «ظواهر معدنی ولایت زابل»، وب‌سایت وزارت معادن و پترولیم، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1401ش.
  • «معرفی مختصر ولایت زابل افغانستان»، سیاح آنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1394ش.
  • «نهادهای تحصیلی دولتی»، وب‌سایت وزارت تحصیلات عالی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1401ش.
  • «نیمی از مکاتب در ولایت زابل غیرفعال و یا تخريب ‌شده‌اند»، خبرگزاری اسپوتنیک، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1401ش.
  • «ولایت زابل، نفوس و السوالی‌های آن»، خبرگزاری شاهد، تاریخ درج مطلب: 11 فروردین 1400ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=زابل_افغانستان&oldid=85558»