امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=امام مهدی.png|زیرنویس تصویر=خوشنویسی اسلامی نام «محمد المهدی» در مسجدالنبی|image_alt=خوشنویسی اسلامی نام «محمد المهدی» در مسجدالنبی|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}}

بر پایه آموزه بدا، اصل ظهور امام مهدی از وعده‌های قطعی الهی و تغییرناپذیر است، اما زمان ظهور و برخی نشانه‌های آن، به‌ویژه نشانه‌های غیرحتمی، تغییرپذیر دانسته شده‌اند.<ref name=":07">{{پک|واعظی|رضایی|فقیه‌زاده|۱۴۰۲|ک=فلسفه و کلام اسلامی|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس|ص=۸۲}}</ref><ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|نعمانی|۱۴۲۲|ک=الغیبة|ص=۱۷۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۲}}</ref> در میان متکلمان شیعه، دربارهٔ امکان بدا در زمان و نشانه‌های ظهور دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد،<ref>{{پک|گودرزی|۱۳۹۸|ک=مشرق موعود|ف=تعیین وقت برای ظهور (توقیت)|ص=۶۱–۶۲}}</ref><ref>{{پک|ترجمان|۱۴۰۳|ک=مطالعات فرهنگی قرآن|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن|ص=۳۳۳–۳۳۷}}</ref> اما بیشتر آنان امکان بدا را در نشانه‌های غیرحتمی پذیرفته و دربارهٔ نشانه‌های حتمی آرای متفاوتی مطرح کرده‌اند.<ref>{{پک|مفید|۱۳۷۲|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|خالد|۱۴۰۲|ک=مطالعات حدیث‌پژوهی|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیه‌السلام|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک|هادی‌زاده، توحید|۱۳۹۹|ک=مشرق موعود|ف=بداء و نشانه‌های حتمی ظهور|ص=۱۱۱}}</ref><ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی|ص=۴۳۲|ج=۷}}</ref><ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۱۰۹–۱۱۳}}</ref>

در منابع اسلامی، پیامدهای اجتماعی حکومت امام مهدی در سه محور تقویت زیرساخت‌های جامعه، اصلاح رفتارهای فردی و جمعی و سامان‌دهی روابط اجتماعی بررسی شده است.<ref>{{پک|حائری‌پور|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=دستاوردهای اجتماعی حکومت امام مهدی|ص=۱۲۰–۱۴۲}}</ref> این پیامدها در پنج حوزهٔ انسجام و همبستگی، امنیت، نظم، قدرت و هویت اجتماعی تبیین شده‌اند و در تعامل با یکدیگر، جامعه‌ای مبتنی بر ارزش‌ها و هنجارهای مشترک را ترسیم می‌کنند.<ref name=":025">{{پک|ملکی‌راد|عبدی‌چاری|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=دست‌آوردهای اجتماعی حکومت امام مهدی|ص=۱۲۵–۱۲۶ و ۱۴۵–۱۴۴}}</ref> در این منابع، انسجام اجتماعی با گسترش باورها، ارزش‌ها، هویت مشترک و مناسک دینی، امنیت اجتماعی با تقویت اعتماد عمومی، استقرار عدالت، کاهش عوامل ناامنی و تأمین رفاه، نظم اجتماعی با تقویت پایبندی به قوانین و هنجارهای مشترک، قدرت اجتماعی با همگرایی مردم حول محور امام و تحقق اهداف مشترک و هویت اجتماعی با شکل‌گیری هویت مشترک میان اقوام، ملت‌ها و خرده‌فرهنگ‌ها توصیف شده است.<ref name=":026">{{پک|ملکی‌راد|عبدی‌چاری|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=دست‌آوردهای اجتماعی حکومت امام مهدی|ص=۱۲۵–۱۲۶ و ۱۴۵–۱۴۴}}</ref> در برخی پژوهش‌های معاصر نیز از جامعه مطلوب شکل‌گرفته در پرتو حکومت امام مهدی با عنوان جامعه مهدوی یاد شده و عدالت، امنیت و همبستگی اجتماعی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن دانسته شده است.<ref name=":02">{{پک|مریجی|قنبری نیک|۱۴۰۱|ک=جامعه مهدوی|ف=ویژگی‌های اجتماعی جامعه مهدوی از دیدگاه آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی (ره)|ص=۷۲–۷۳}}</ref>

سالروز ولادت و آغاز [[امامت]] امام مهدی از مناسبت‌های مهم مذهبی در ایران است و هر سال با برگزاری آیین‌های دینی، فرهنگی و مردمی گرامی داشته می‌شود. در این مناسبت، شهرها و اماکن عمومی با نمادهای مهدوی آذین‌بندی و چراغانی می‌شوند و مساجد، حسینیه‌ها، مهدیه‌ها و مراکز فرهنگی میزبان جشن‌ها، برنامه‌های مذهبی، اجرای سرود، موکب‌های مردمی و ایستگاه‌های صلواتی هستند.<ref>{{پک/بن|مهدی۱۲|ک=خبرگزاری ایکنا|ف=ثبت لحظه‌های مهدوی در پویش مردمی مؤسسه اهل بیت (ع) + فیلم}}</ref> [[نذر]]، اطعام نیازمندان و [[قربانی کردن|قربانی]] از سنت‌های رایج این روز به‌شمار می‌رود.<ref>{{پک/بن|مهدی۵۰۰|ک=وب‌سایت مجمع جهانی شیعه‌شناسی|ف=نگاهی به زندگانی امام مهدی عجل الله تعالی فرجه}}</ref> این مناسبت همچنین با [[دعا]]، [[نیایش]]، [[روزه|روزه‌داری]]، نمازهای مستحبی، حاجت‌خواهی و در بسیاری از مناطق ایران با مشارکت گسترده مردم برگزار می‌شود.<ref>{{پک|عطاردی|۱۴۰۳|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=سنت‌های نیمه شعبان؛ از دریافت براتِ رهایی از دوزخ تا جشن «حق لیلی»}}</ref>

 

* '''مهدیه‌:''' مهدیه به مراکز مذهبی‌ای گفته می‌شود که با هدف ترویج فرهنگ مهدویت، مراسمی مانند دعای ندبه، جشن نیمه‌شعبان، سخنرانی‌های مذهبی و برنامه‌های فرهنگی را برگزار می‌کنند.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=فرهنگ‌نامه مهدویت|ص=۴۳۷|ج=}}</ref> نخستین مهدیه ایران در سال ۱۳۲۵ش به همت علی‌اصغر عابدزاده در مشهد تأسیس شد.<ref>{{پک|میردامادی|۱۳۹۵|ک=مهدیه، در فرهنگ سوگ شیعی|ص=۴۷۱|ج=}}</ref> پس‌از آن، احمد کافی با همکاری مردم، ۳۶ مهدیه در شهرهای مختلف ایران بنیان نهاد. تا نیمه دهه ۱۳۹۰ش، حدود ۱۶۵ مهدیه در ایران فعال بود<ref>{{پک/بن|مهدی۶۲۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=مقبره کافی نگین خواجه ربیع مشهد/ مویه‌هایی که در گوش عاشقان مهدی (عج) طنین‌انداز است}}</ref> که مهدیه تهران، تأسیس‌شده در سال ۱۳۴۷ش به همت احمد کافی، از شناخته‌شده‌ترین آنها به‌شمار می‌رود و افزون بر برگزاری برنامه‌های مذهبی، در دوره‌هایی فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی نیز داشته است.<ref>{{پک|طاووسی مسرور|مهدیه تهران|ک=۱۳۹۵|ص=۴۷۴–۴۷۵|ج=}}</ref> مهدیه اصفهان نیز در سال ۱۳۷۴ش به‌صورت یک مجتمع خیریه و با بهره‌گیری از موقوفات امام مهدی و با مدیریت سید احمد روضاتی آغاز به کار کرد و در حوزه‌های فرهنگی، مذهبی، امور خیریه، حمایت از محرومان، درمان و ورزش فعالیت می‌کند.<ref>{{پک/بن|مهدی۶۲۴|ک=وب‌سایت مجتمع خیریه مهدیه اصفهان|ف=معرفی مهدیه اصفهان}}</ref>

در فرهنگ [[شیعه]]، برخی آیین‌های عاشورایی و [[عزاداری|عزاداری‌]]های [[ماه محرم|محرم]] و [[ماه صفر|صفر]] با امام مهدی پیوند یافته است. شعارهایی مانند یا لثارات الحسین و نوحه‌هایی با مضمون اللهم عجل لولیک الفرج و فرازهای روایات با مضامین القائم من ولدی یثأر للحسین یا إذا قام القائم ینادی مناد یا لثاات الحسین، از مهم‌ترین جلوه‌های این پیوند به‌شمار می‌روند. در منابع روایی نیز با تأکید بر انتساب امام مهدی به نسل [[امام حسین]]، میان قیام عاشورا و ظهور ارتباطی اعتقادی ترسیم شده است؛ ازاین‌رو، این آیین‌ها افزون بر سوگواری، در فرهنگ شیعی به‌عنوان نمادهایی از تاب‌آوری و امید به استمرار فرهنگ [[انتظار]] و آمادگی برای [[ظهور امام مهدی|ظهور]] نیز شناخته می‌شوند.<ref>{{پک|شجاعی‌مهر|۱۴۰۴|ک=عصر آدینه|ف=نشانه‌شناسی مناسک مهدویت و نقش آن در تاب‌آوری جوامع شیعی|ص=۱۱۸}}</ref>

[[پرونده:امام مهدی۶.jpg|جایگزین=دانش‌نامه امام مهدی به سرپرستی محمد محمدی ری‌شهری |بندانگشتی|دانش‌نامه امام مهدی به سرپرستی محمد محمدی ری‌شهری ]]