احساس تنهایی: تفاوت میان نسخه‌ها

| زیرنویس تصویر    =زنی در خانه سالمندان و موقعیت‌ مرتبط با احساس تنهایی

'''احساس تنهایی'''، احساس ترس از دست دادن و تنها شدن.

احساس تنهایی تجربه‌ای ذهنی و ناخوشایند است که وقتی نیاز بنیادین انسان به ارتباط و صمیمیت برآورده نشود، پدید می‌آید و با ناامیدی، اضطراب، افسردگی و بی‌ارزشی همراه می‌شود. احساس تنهایی با کمبود روابط، ادراک ذهنی و ناخوشایند بودن شناخته می‌شود و نشانه‌هایی مانند اضطراب شدید، ترس از تنها ماندن، احساس نادیده‌گرفته‌شدن و واکنش‌های جسمانی دارد. علل آن در ابعاد هیجانی، اجتماعی، خانوادگی، عاطفی، گروهی، هستی‌گرا و معنوی بررسی می‌شود. تنهایی پایدار کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد و می‌تواند به ا[[فسردگی]]، [[خودکشی]]، [[اعتیاد]]، بیماری‌های جسمی و مشکلات قلبی‌عروقی بینجامد. احساس تنهایی در سالمندان شایع‌تر است و در روابط زناشویی نیز با نارضایتی و دلزدگی همراه می‌شود.  

احساس تنهایی یک تجربهٔ ذهنی و ناخوشایند است که با عواطفی مانند [[ناامیدی]]، [[اضطراب]]، [[افسردگی]] و بی‌ارزشی همراه می‌شود<ref>Heravi kimavi, Elderly perspective on the phenomenon of loneliness, 2008:2(6).</ref> و زمانی پدید می‌آید که نیاز بنیادین [[انسان]] به ارتباط و صمیمیت به‌طور رضایت‌بخش برآورده نشود. افراد در شدت این نیاز و شیوهٔ برآوردن آن متفاوت‌اند، اما ناتوانی در ساختن یا نگه‌داشتن روابط پایدار و رضایت‌بخش می‌تواند به محرومیت و تنهایی بینجامد.<ref>شیخ‌الاسلامی، «احساس تنهایی و سلامت عمومی سالمندان»، 1390ش، ص28-34.</ref>  

[[روان‌شناسی]] میان تنها بودن و احساس تنهایی تفاوت می‌گذارد؛ احساس تنهایی وقتی رخ می‌دهد که روابط اجتماعی مهم از نظر کمیت یا کیفیت کافی نباشند، در حالی که تنها بودن اگر انتخابی و تحت کنترل فرد باشد می‌تواند مثبت باشد. احساس تنهایی اغلب با ترس از فقدان یا تنهاشدن، و در برخی موارد هراس از تنهایی (مونوفوبیا)، پیوند دارد.<ref>[https://zehnemovafagh.com/enjoy-being-alone/ «چطور از تنهایی لذت ببریم»، وب‌سایت ذهن موفق.]</ref>  

در گذشته تنهایی گاه مفهومی مثبت و به‌معنای کناره‌گیری داوطلبانه برای رسیدن به اهداف بالاتر بود، اما امروزه روان‌شناسی آن را حالتی منفی می‌داند که فرد فقدان یا کمبود روابط را درک می‌کند و عناصری مانند احساس نامطلوب فقدان، از دست دادن همدم، جنبه‌های ناخوشایند روابط ازدست‌رفته و کاهش کیفیت رابطه با دیگری را در بر می‌گیرد. پیش‌تر تنهایی با افسردگی، کم‌رویی، خشم و خودانزواطلبی مفهوم‌سازی می‌شد، اما امروزه یک سازهٔ روان‌شناختی مستقل با خطرات منحصربه‌فرد به شمار می‌رود.<ref>رحیم‌زاده، «[https://www.sid.ir/paper/101561/fa مبانی مفهومی احساس تنهای: یک مطالعۀ کیفی]»، 1390ش، ص123.</ref>

انسان، موجودی اجتماعی است و نیاز به ارتباط و تعلق دارد؛ وقتی این نیاز برآورده نشود، احساس تنهایی پدید می‌آید. در تعریف‌های علمی، تنهایی معمولاً با کاستی در روابط اجتماعی همراه است، ماهیتی ذهنی دارد و به انتظارات و ادراک فرد از روابط وابسته است، تجربه‌ای ناخوشایند به شمار می‌رود و فرد را برای کاهش یا رفع آن برمی‌انگیزد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/847413/fa مدنی‌پور و سپاه‌منصور، «رابطة بین حمایت اجتماعی و احساس تنهایی»، 1392ش، ص1155-1157.]</ref>  

درباره علل احساس تنهایی، رویکردهای گوناگونی مطرح شده است:  

 

* رویکرد روان‌تحلیلی آن را تجربه‌ای پایدار و ریشه‌دار در کودکی می‌داند؛  

* رویکرد وجودگرا آن را پدیده‌ای گریزناپذیر و فراگیر در زندگی همه انسان‌ها می‌بیند؛  

* رویکرد نیازهای اجتماعی آن را ناشی از نبود رابطه‌های مورد نیاز و تأمین‌کننده نیازهای اجتماعی می‌داند؛  

* رویکرد ناهماهنگی شناختی آن را محصول فاصلهٔ ادراک‌شده میان روابط اجتماعی آرمانی و واقعی و خطاهای شناختی می‌شمارد؛  

پژوهش‌ها تنهایی را در چند بُعد بررسی می‌کنند:<ref>[https://www.sid.ir/paper/101561/fa رحیم‌زاده، «مبانی مفهومی احساس تنهای: یک مطالعۀ کیفی»، 1390ش، ص123-141.]</ref>  

ادامه احساس تنهایی کیفیت زندگی را پایین می‌آورد و می‌تواند به اضطراب، حملات وحشت‌زدگی، هراس، [[افسردگی]]، [[خودکشی]]، [[اعتیاد به مواد مخدر|اعتیاد به مواد]] و الکل، بیماری‌های حاد و مزمن، [[وسواس فکری]] و رفتاری، انزواطلبی، مشکلات قلبی‌عروقی، بی‌منطقی، درک نادرست از حرف دیگران، افزایش کورتيزول، کاهش دوپامین و لذت از زندگی، تضعیف سیستم ایمنی، افزایش کلسترول، چاقی و فشارخون بینجامد.<ref>[https://hamandishan.com/احساس-تنهایی/ «احساس تنهایی چیست؟»، وب‌سایت مرکز مشاورۀ هم‌اندیشان.]</ref> این احساس در همه سنین دیده می‌شود، اما در سالمندان شایع‌تر است؛ حدود ۱۲ تا ۴۰ درصد افراد بالای ۶۵ سال را درگیر می‌کند و با افسردگی، خودکشی و یأس شدید همراه است.<ref>Heravi kimavi, Elderly perspective on the phenomenon of loneliness, 2008:2(6).</ref> در [[رابطه زناشویی|روابط زناشویی]] نیز تنش‌ها، فرسودگی جسمی و روانی، توقعات بالا و برآورده نشدن انتظارات اجتماعی و نیازهای عاطفی می‌تواند به نارضایتی، دلزدگی، افسردگی و احساس تنهایی پس از [[ازدواج]] منجر شود.<ref>معتمدی و بخشی‌پور، «[https://www.sid.ir/paper/899948/fa بررسی اثربخشی آموزش غنی‌سازی روابط زناشویی بر کاهش احساس تنهایی و دلزدگی زناشویی زنان متأهل با گرایش به خیانت]»، 1398ش، ص2-3.</ref><ref>غفوری و دیگران، «[https://www.sid.ir/paper/1114865/fa پیش‌بینی سازگاری زناشویی بر اساس احساس تنهایی، اضطراب مرگ و معنای زندگی در زوجین شهر تهران]»، 1402ش، ص227.</ref> برای کاهش این احساس و پیامدهایش، حمایت اجتماعی، تکنیک‌های آرام‌سازی مانند تنفس و آرام‌سازی عضلانی، تصویرسازی ذهنی، حواس‌پرتی و حساسیت‌زدایی پیشنهاد شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/847413/fa مدنی‌پور و سپاه منصور، «رابطۀ بین حمایت اجتماعی و احساس تنهایی»، 1392ش، ص۱۱۵۵.]</ref>