سعدیه شیخ: تفاوت میان نسخه‌ها

سعدیه شیخ در ۱۹۷۰م در آفریقای جنوبی به دنیا آمد و رشد یافت. تجربۀ زندگی در دوران اوج مبارزات ضد آپارتاید، تأثیری عمیق بر شکل‌گیری دیدگاه‌های او گذاشت و سوالات جدی دربارۀ عدالت، آزادی و تفسیر ادیان در ذهنش برانگیخت. این مسیر فکری، او را به سوی تحصیلات دانشگاهی سوق داد و در نهایت برای ادامۀ تحصیل، راهی دانشگاه تمپل در فیلادلفیای ایالات متحده شد. او در دهۀ ۱۹۹۰م دورۀ دکترای خود را در رشتۀ مطالعات دین در این دانشگاه به پایان رساند.<ref>[https://jrm.usb.ac.ir/article_8576_c2fe6bc96d6fbe068bc698d26c23b5e3.pdf نیری و دیگران، «تحلیل انتقادي تأثیر آراي فضل الرحمن و محی الدین عربی بر اندیشه هرمونتیکی سعدیه شیخ در آیات مربوط به زنان»، 1403ش، ص163.]</ref>

پس از فراغت از تحصیل، شیخ به آفریقای جنوبی بازگشت و اکنون به‌عنوان استاد در دانشگاه کیپ‌تاون به فعالیت علمی مشغول است. مواجهۀ مستقیم او با تبعیض سیستماتیک، انگیزۀ اصلی‌اش برای بازخوانی متون دینی اسلام، به‌ویژه قرآن، با رویکردی معطوف به رهایی و برابری شد.<ref>[https://jrm.usb.ac.ir/article_8576_c2fe6bc96d6fbe068bc698d26c23b5e3.pdf نیری و دیگران، «تحلیل انتقادي تأثیر آراي فضل الرحمن و محی الدین عربی بر اندیشه هرمونتیکی سعدیه شیخ در آیات مربوط به زنان»، 1403ش، ص163.]</ref>  

سعدیه شیخ در پی معرفی عرفان اسلامی به‌عنوان منبعی از شناخت‌های جایگزین دربارۀ جنسیت است که به عدالت جنسیتی در قرآن نزدیک‌تر بوده و با ارائه برداشت‌های متفاوت انسان‌شناختی، راه را برای بازنگری در احکام حقوق اسلامی می‌گشاید. نقطه تمرکز او در این رهیافت، اندیشه‌های محیی‌الدین ابن‌عربی است. به باور شیخ، مهم‌ترین راه برای درک قوانین الهی، جست‌وجو در فهم رابطۀ خدا با انسان بوده که خود مستلزم شناخت خداوند، ماهیت انسان و هدف آفرینش او است. صوفیه در طی قرن‌ها روش‌های مفصلی برای فهم انسان و جامعه و همچنین تحقیق در تسلیم انسان در برابر خداوند فراهم کرده‌اند. برخی از اصول عرفانی، امکان بازاندیشی در پیش‌فرض‌های موجود دربارۀ زن و مرد و ماهیت آنها را می‌دهند و از این رو، رهیافتی مؤمنانه به مسائل جنسیتی را در چارچوب شناخت اسلامی ممکن می‌سازند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانش‌فرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشه‌های ابن‌عربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص33.]</ref>

سعدیه شیخ رسالت فمینیسم اسلامی را در انجام دو نقد همزمان می‌داند: نقد پدرسالاری و تفاسیر تبعیض‌آمیز درون جهان اسلام و نقد گفتمان‌های فمینیستی نواستعماری که اسلام را یکپارچه مردسالار تصویر می‌کنند. او برای دستیابی به این هدف، روشی تحلیلی با عنوان «هرمنوتیک فمینیستی» را به کار می‌گیرد که متشکل از دو مؤلفه کلیدی است: هرمنوتیک شکاکانه، برای نقد و واکاوی پیش‌فرض‌های مردسالارانه در متون و تفاسیر تاریخی؛ و هرمنوتیک بازسازی، برای ارائۀ خوانش‌های جایگزین و برابری‌طلبانه از همان متون.<ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایت‌زاده و پیروز فر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابن‌عربی»، 1399ش، ص20-26.]</ref>

تحول فکری شیخ پس از آشنایی عمیق با عرفان ابن‌عربی صورت گرفت. او با استفاده از مفاهیم بنیادین اندیشۀ ابن‌عربی، مانند مفهوم انسان کامل که ذاتاً فاقد جنسیت است و امکان تجلی برابر صفات جلال و جمال الهی برای هر دو جنس، به بازسازی مبانی انسان‌شناختی اسلام می‌پردازد. هدف او از این بازسازی، ایجاد پایه‌های نظری لازم برای بازنگری در فقه و کمک به شکل‌گیری فقهی فمینیستی است. حتی مفاهیمی در ظاهر سلسله‌مراتبی مانند درجۀ مردان بر زنان را با تشبیه رابطۀ زن و مرد به رابطۀ عالم صغیر و کبیر، از حالت برتری ذاتی به رابطه‌ای مبتنی بر نقش‌های عملکردی تفسیر می‌کند.<ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایت‌زاده و پیروز فر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابن‌عربی»، 1399ش، ص20-26.]</ref>