زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
صدیقه دولتآبادی خواندن و نوشتن را در محیط خانواده و نزد پدر و برادرانش آموخت. او در سن پانزدهسالگی با مردی به نام حسین اعتضاد ملقب به اعتضادالحکماء، حکیم دربار، ازدواج کرد، اما این ازدواج مدت زیادی دوام نیاورد و بدون فرزند به جدایی انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص248.]</ref> شکست در این ازدواج، تأثیر عمیقی بر نگرش او نسبت به جنس مرد گذاشت و موجب شد در فعالیتهای بعدی خود اصرار داشته باشد که در روزنامهاش تنها مقالاتی از زنان به چاپ برسد و حتی مقالات مردان در موضوعات مشابه را منتشر نکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/357293/%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%da%af%d9%88%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86 خسروپناه، «صدیقه دولتآبادی، زبان گویای زنان»، 1382ش، ص52.]</ref> | صدیقه دولتآبادی خواندن و نوشتن را در محیط خانواده و نزد پدر و برادرانش آموخت. او در سن پانزدهسالگی با مردی به نام حسین اعتضاد ملقب به اعتضادالحکماء، حکیم دربار، ازدواج کرد، اما این ازدواج مدت زیادی دوام نیاورد و بدون فرزند به جدایی انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص248.]</ref> شکست در این ازدواج، تأثیر عمیقی بر نگرش او نسبت به جنس مرد گذاشت و موجب شد در فعالیتهای بعدی خود اصرار داشته باشد که در روزنامهاش تنها مقالاتی از زنان به چاپ برسد و حتی مقالات مردان در موضوعات مشابه را منتشر نکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/357293/%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%da%af%d9%88%db%8c%d8%a7%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86 خسروپناه، «صدیقه دولتآبادی، زبان گویای زنان»، 1382ش، ص52.]</ref> | ||
== | == نقش صدیقه دولتآبادی در جنبش زنان ایران == | ||
دولتآبادی از خانوادهای با نفوذ و متمول بود. او با اتکا به ثروت خانوادگی توانست در شرایطی که داشتن روزنامه سیاسی حتی برای مردان دشوار بود، نشریهٔ خود را به ارگان سیاسی زنان تجددطلب ایران تبدیل کند. | دولتآبادی از خانوادهای با نفوذ و متمول بود. او با اتکا به ثروت خانوادگی توانست در شرایطی که داشتن روزنامه سیاسی حتی برای مردان دشوار بود، نشریهٔ خود را به ارگان سیاسی زنان تجددطلب ایران تبدیل کند. در سال ۱۲۹۷ش، با استفاده از همین امکانات مالی، انجمنی به نام شرکت خواتین اصفهان، تأسیس کرد و دو سال بعد نیز شرکت آزمایش بانوان را راهاندازی کرد که که هدف آن ترویج خودکفایی و مبارزه با مصرف کالاهای خارجی بود.<ref>بامداد، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، 1347ش، ص51.</ref> برخی نویسندگان معتقدند این انجمنها برای زمینهسازی بیحجابی در میان زنان تشکیل شده بودند. از جمله قوانین خاص این شرکت آن بود که اگر دختری در سن پایین ازدواج میکرد، حق ادامهٔ همکاری با شرکت را نداشت. | ||
با توجه به منابع تاریخی، تشکیل شرکت خوانین اصفهان | با توجه به منابع تاریخی، تشکیل شرکت خوانین اصفهان از جمله اقدامات مهم و پیشگامانه در مسیر احقاق حقوق زنان در ایران بهشمار میرفت. در این میان، هرچند تلاشهای صدیقه دولتآبادی برای گسترش آموزش، افزایش آگاهی، و تقویت جایگاه اجتماعی زنان نقش قابل توجهی در شکلگیری جنبش زنان و تغییر نگرش جامعه نسبت به حضور اجتماعی آنان ایفا کرد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص247-248.]</ref> اما حضور زنان در جامعه و ترویج بیحجابی از سوی او، از دید بسیاری از اقشار جامعه، اقدامی نادرست و مذبوح تلقی شد و با مخالفتهای گستردهٔ سنتگرایان مواجه شد. <ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1M117H/ترویج_بی_حجابی_توسط_صدیقه_دولت_آبادی «ترویج بیحجابی توسط صدیقه دولتآبادی»، پایگاه جامع تاریخ.]</ref> | ||
== فعالیتهای سیاسی و اجتماعی == | == فعالیتهای سیاسی و اجتماعی == | ||
=== انجمنهای سری === | === انجمنهای سری === | ||
در دوران مشروطه، انجمنهای سری و ماسونی رونق بسیاری داشتند و بسیاری از آزادیخواهان و تجددطلبان از اعضای این محافل بودند. به موازات این انجمنهای مردانه، زنان تجددطلب نیز، انجمنهایی تأسیس کردند که معمولاً زنان و دختران شاه یا وابستگان رجال سیاسی در آن عضویت داشتند. صدیقه دولتآبادی در این انجمنهای مخفی شرکت میکرد و سمت منشی انجمن مخدرات وطن را بر عهده داشت.<ref> | در دوران مشروطه، انجمنهای سری و ماسونی رونق بسیاری داشتند و بسیاری از آزادیخواهان و تجددطلبان از اعضای این محافل بودند. به موازات این انجمنهای مردانه، زنان تجددطلب نیز، انجمنهایی تأسیس کردند که معمولاً زنان و دختران شاه یا وابستگان رجال سیاسی در آن عضویت داشتند. صدیقه دولتآبادی در این انجمنهای مخفی شرکت میکرد و سمت منشی انجمن مخدرات وطن را بر عهده داشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص259.]</ref> | ||
انجمن مخدرات وطن در سال ۱۲۸۸ خورشیدی تشکیل شد و اعضای آن به زنان و دختران فعالان سیاسی، زنان دربار، اعیان و اشراف محدود میشد. ریاست این انجمن بر عهدهٔ آغابیگم دختر شیخ هادی نجمآبادی بود. این انجمن برای اولین بار در ایران اقدام به برگزاری مجالس ساز و رقص (گاردن پارتی) کرد که در آن، در کنار سخنرانی، نمایشنامه و برنامههای تفریحی توسط ارمنیها اجرا میشد. بههمین دلیل، با مخالفت صریح علما و اقشار مذهبی مواجه شد.<ref> | انجمن مخدرات وطن در سال ۱۲۸۸ خورشیدی تشکیل شد و اعضای آن به زنان و دختران فعالان سیاسی، زنان دربار، اعیان و اشراف محدود میشد. ریاست این انجمن بر عهدهٔ آغابیگم دختر شیخ هادی نجمآبادی بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص259.]</ref> این انجمن برای اولین بار در ایران اقدام به برگزاری مجالس ساز و رقص (گاردن پارتی) کرد که در آن، در کنار سخنرانی، نمایشنامه و برنامههای تفریحی توسط ارمنیها اجرا میشد. بههمین دلیل، با مخالفت صریح علما و اقشار مذهبی مواجه شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص130.]</ref> | ||
صدیقه دولتآبادی همچنین در انجمن | صدیقه دولتآبادی همچنین در انجمن آزادی زنان، عضویت داشت که انجمنی مختلط بود و مردان نیز در جلسات آن شرکت میکردند. محترم اسکندری، هما محمودی، شمسالملوک جواهرالکلام، [[افتخارالسلطنه]] و [[تاجالسلطنه]] از دیگر اعضای این انجمن بودند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص258.]</ref> | ||
=== تأسیس مدارس دخترانه === | === تأسیس مدارس دخترانه === | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۴ خورشیدی، مدرسهٔ دخترانهٔ امالمدارس را در اصفهان تأسیس کرد. مدیریت این مدرسه بر عهده | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۴ خورشیدی، مدرسهٔ دخترانهٔ امالمدارس را در اصفهان تأسیس کرد. مدیریت این مدرسه بر عهده بدرالدجی درخشان، از فارغالتحصیلان مدرسه دخترانه آمریکایی تهران، بود. مدرسهٔ صدیقه دولتآبادی بهدلیل عدم رعایت شئونات دینی و قوانین معارف تعطیل شد و خود او نیز به مدت سه ماه در وزارت فرهنگ زندانی شد. از خانوادهاش تعهد گرفتند که پس از این در چنین فعالیتهایی شرکت نکند. اما او پس از آزادی، دبستان دخترانهٔ دیگری به نام مکتبخانه شرعیات با مدیریت بتول کاوه تأسیس کرد که آن نیز به سرنوشت مدرسهٔ پیشین دچار شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص132.]</ref> | ||
بافت غیردینی این مدارس به تجددطلبی و خودباختگی بنیانگذاران آن در برابر فرهنگ بیگانه بازمیگشت. صدیقه دولتآبادی علیه سنن و اعتقادات مذهبی قیام کرد و در روزنامهٔ زبان زنان از دولت و وزارت معارف خواست تا امکانات لازم را برای گسترش تحصیل زنان به سبک اروپایی فراهم آورند و حتی درخواست آوردن معلمان زن متخصص از اروپا را مطرح کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص131.]</ref> | |||
بافت غیردینی این مدارس به تجددطلبی و خودباختگی بنیانگذاران آن در برابر فرهنگ بیگانه بازمیگشت. صدیقه دولتآبادی علیه سنن و اعتقادات مذهبی قیام کرد و در روزنامهٔ زبان زنان از دولت و وزارت معارف خواست تا امکانات لازم را برای گسترش تحصیل زنان به سبک اروپایی فراهم آورند و حتی درخواست آوردن معلمان زن متخصص از اروپا را مطرح کرد.<ref> | |||
=== روزنامهنگاری: زبان زنان === | === روزنامهنگاری: زبان زنان === | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۹ خورشیدی، نشریه زبان زنان را در اصفهان و تهران منتشر کرد. اولین شمارهٔ این نشریه در ۲۰ شوال ۱۳۳۷ قمری فعالیت خود را آغاز کرد و آخرین شماره آن (شماره ۵۷) در ۲۱ ربیعالثانی ۱۳۳۹ قمری منتشر شد. زبان زنان در ابتدا به مباحث خانهداری، بچهداری، شوهرداری و بهداشت میپرداخت، اما بهتدریج مباحثی همچون سوسیالیسم و سوسیال دموکراسی را مطرح کرد که واکنش اقشار مذهبی را برمیانگیخت.<ref>[ | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۹ خورشیدی، نشریه زبان زنان را در اصفهان و تهران منتشر کرد. اولین شمارهٔ این نشریه در ۲۰ شوال ۱۳۳۷ قمری فعالیت خود را آغاز کرد و آخرین شماره آن (شماره ۵۷) در ۲۱ ربیعالثانی ۱۳۳۹ قمری منتشر شد. زبان زنان در ابتدا به مباحث خانهداری، بچهداری، شوهرداری و بهداشت میپرداخت، اما بهتدریج مباحثی همچون سوسیالیسم و سوسیال دموکراسی را مطرح کرد که واکنش اقشار مذهبی را برمیانگیخت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/960745/%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d9%86%d8%b4%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%aa%d9%81%d8%a7%d9%88%d8%aa-%d8%af%d8%b1-%d8%b9%d8%b1%d8%b5%d9%87-%d8%b1%d9%88%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d9%86%da%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%b9%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%88%d8%b7%d9%87 کثیری و باقری، «زبان زنان-نشریهای متفاوت در عرصه روزنامهنگاری زنان عصر مشروطه»، 1390ش، ص9 و 11.]</ref> در برخی مقالات از سیاست اتحاد شوروی دفاع کرد و شعار زنده باد آزادی دنیا، زنده باد آزادی ایران، زنده باد سوسیالیزم را سر داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص134.]</ref> | ||
دولتآبادی در مقالاتش وضعیت زنان در کشورهای دیگر را به رخ زنان ایرانی میکشید. خود او ده سال پیش از فرمان کشف حجاب، عملاً حجاب را کنار گذاشته و بدون روسری در خیابانها ظاهر میشد. این موضوع بهتدریج حساسیت افکار عمومی را برانگیخت، بهطوری که حتی برخی زنان نیز به مخالفت با او پرداختند، او را لعن و نفرین میکردند و روزنامهاش را در خیابانها میسوزاندند.<ref> | دولتآبادی در مقالاتش وضعیت زنان در کشورهای دیگر را به رخ زنان ایرانی میکشید. خود او ده سال پیش از فرمان کشف حجاب، عملاً حجاب را کنار گذاشته و بدون روسری در خیابانها ظاهر میشد. این موضوع بهتدریج حساسیت افکار عمومی را برانگیخت، بهطوری که حتی برخی زنان نیز به مخالفت با او پرداختند، او را لعن و نفرین میکردند و روزنامهاش را در خیابانها میسوزاندند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص135.]</ref> | ||
البته دولتآبادی سالها بعد، در سال ۱۳۲۱ش، انتشار این نشریه را از سر گرفت و آن را بهصورت مجلهای ۴۸ صفحهای منتشر کرد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | البته دولتآبادی سالها بعد، در سال ۱۳۲۱ش، انتشار این نشریه را از سر گرفت و آن را بهصورت مجلهای ۴۸ صفحهای منتشر کرد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | ||
=== سفر به اروپا === | === سفر به اروپا === | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۳۰۰ خورشیدی از اصفهان راهی تهران شد و یک سال بعد برای درمان بیماری خود به فرانسه رفت. پس از بهبود، در یک کالج شبانهروزی ویژه بانوان به تحصیل پرداخت و سرانجام از دانشگاه دانشگاه سوربون پاریس در رشتهٔ تعلیم و تربیت، فارغالتحصیل شد. | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۳۰۰ خورشیدی از اصفهان راهی تهران شد و یک سال بعد برای درمان بیماری خود به فرانسه رفت. پس از بهبود، در یک کالج شبانهروزی ویژه بانوان به تحصیل پرداخت و سرانجام از دانشگاه دانشگاه سوربون پاریس در رشتهٔ تعلیم و تربیت، فارغالتحصیل شد. او در اواخر سال ۱۳۰6 خورشیدی به ایران بازگشت. بازگشت او همزمان با دوران حکومت رضاشاه بود. در شرایطی که زنان ایرانی همچنان با حجاب کامل در جامعه حضور مییافتند، دولتآبادی بدون حجاب در انظار عمومی ظاهر شد و از آن پس نیز همین شیوه را ادامه داد. این اقدام واکنشها و مخالفتهای گستردهای را در پی داشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
در آن دوره، بسیاری از روشنفکران ایرانی که به اروپا سفر کرده بودند، تحت تأثیر پیشرفتهای مادی غرب قرار گرفته و از الگوگیری از کشورهای اروپایی سخن میگفتند. دولتآبادی نیز از این جریان فکری تأثیر پذیرفت. او در سال ۱۹۲۴ میلادی در مقالهای با عنوان ایران و فرانسه، پیشنهاد همکاری با دولت فرانسه برای اجرای طرحهای اصلاحی و توسعه اقتصادی ایران را مطرح کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | در آن دوره، بسیاری از روشنفکران ایرانی که به اروپا سفر کرده بودند، تحت تأثیر پیشرفتهای مادی غرب قرار گرفته و از الگوگیری از کشورهای اروپایی سخن میگفتند. دولتآبادی نیز از این جریان فکری تأثیر پذیرفت. او در سال ۱۹۲۴ میلادی در مقالهای با عنوان ایران و فرانسه، پیشنهاد همکاری با دولت فرانسه برای اجرای طرحهای اصلاحی و توسعه اقتصادی ایران را مطرح کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
| خط ۵۰: | خط ۴۶: | ||
== نقش صدیقه دولتآبادی در کشف حجاب == | == نقش صدیقه دولتآبادی در کشف حجاب == | ||
صدیقه دولتآبادی از چهرههای اثرگذار در جریان کشف حجاب در ایران بود. او را نخستین زن ایرانی پس از دوران مشروطه میدانند که بدون چادر از خانه خارج شد و با پوشش و کلاه اروپایی در انظار عمومی حضور یافت. | صدیقه دولتآبادی از چهرههای اثرگذار در جریان کشف حجاب در ایران بود. او را نخستین زن ایرانی پس از دوران مشروطه میدانند که بدون چادر از خانه خارج شد و با پوشش و کلاه اروپایی در انظار عمومی حضور یافت. در همین دوره، سمت بازرسی مدارس دخترانه نیز به او واگذار شد. در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، رضاشاه به وزیر معارف، علیاصغر حکمت، دستور داد انجمنی از زنان فعال و آزادیخواه تهران تشکیل شود. این انجمن که بعدها کانون بانوان نام گرفت، با هدف اجرای سیاست کشف حجاب تأسیس شد. ریاست این کانون در ابتدا بر عهدهٔ شمس پهلوی بود و زیر نظر وزارت معارف فعالیت میکرد. پس از او، هاجر تربیت و سپس صدیقه دولتآبادی به ریاست این نهاد منصوب شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص259-260.]</ref> از سال ۱۳۱۶ خورشیدی و پس از صدور رسمی فرمان کشف حجاب، سرپرستی کانون بانوان به دستور رضاشاه به دولتآبادی سپرده شد. انتخاب او بهدلیل گرایشهای تجددخواهانه و فعالیتهای گستردهاش در زمینهٔ حقوق زنان، از جمله انتشار نشریه زبان زنان، صورت گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص136.]</ref> | ||
برادر او، یحیی دولتآبادی، نیز از حامیان کشف حجاب بود. او در کتاب حیات یحیی، از این اقدام دفاع کرد و آن را از دستاوردهای مهم رضاشاه دانست. وی همچنین از حضور دخترانش بدون پوشش سنتی در مراسمهای رسمی یاد کرده و تأکید کرده بود که اجرای چنین سیاستی بدون اقتدار دولت امکانپذیر نبود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص124-125.]</ref> پس از اعلام رسمی کشف حجاب در تهران، واکنشها و مخالفتهای گستردهای در میان مردم شکل گرفت. در مناطق مختلف، از جمله خراسان، اعتراضهایی رخ داد و گروهی از مردم در مسجد گوهرشاد تجمع کردند که به [[واقعه مسجد گوهرشاد|واقعه مسجد گوهرشاد،]] انجامید. همچنین [[عبدالکریم حائری یزدی]]، بنیانگذار حوزه علمیه قم، از این تحولات متأثر شد و حدود یک سال پس از اجرای این سیاست درگذشت. در این دوره، برخی از زنان نیز در اعتراض به این قانون، از حضور در اجتماع خودداری کردند.<ref> | برادر او، یحیی دولتآبادی، نیز از حامیان کشف حجاب بود. او در کتاب حیات یحیی، از این اقدام دفاع کرد و آن را از دستاوردهای مهم رضاشاه دانست. وی همچنین از حضور دخترانش بدون پوشش سنتی در مراسمهای رسمی یاد کرده و تأکید کرده بود که اجرای چنین سیاستی بدون اقتدار دولت امکانپذیر نبود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص124-125.]</ref> پس از اعلام رسمی کشف حجاب در تهران، واکنشها و مخالفتهای گستردهای در میان مردم شکل گرفت. در مناطق مختلف، از جمله خراسان، اعتراضهایی رخ داد و گروهی از مردم در مسجد گوهرشاد تجمع کردند که به [[واقعه مسجد گوهرشاد|واقعه مسجد گوهرشاد،]] انجامید. همچنین [[عبدالکریم حائری یزدی]]، بنیانگذار حوزه علمیه قم، از این تحولات متأثر شد و حدود یک سال پس از اجرای این سیاست درگذشت. در این دوره، برخی از زنان نیز در اعتراض به این قانون، از حضور در اجتماع خودداری کردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص137.]</ref> | ||
[[یحیی دولتآبادی]] نیز تحت تأثیر سیاستهای جدید پوشش قرار گرفت. او که پیشتر لباس روحانیت بر تن داشت، پس از اجرای قانون متحدالشکل شدن لباس مردان، از این پوشش کنارهگیری کرد؛ اقدامی که با دیدگاههای پیشین او در حمایت از تغییرات اجتماعی همسو بود.<ref> | [[یحیی دولتآبادی]] نیز تحت تأثیر سیاستهای جدید پوشش قرار گرفت. او که پیشتر لباس روحانیت بر تن داشت، پس از اجرای قانون متحدالشکل شدن لباس مردان، از این پوشش کنارهگیری کرد؛ اقدامی که با دیدگاههای پیشین او در حمایت از تغییرات اجتماعی همسو بود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص128-129.]</ref> | ||
== آثار == | == آثار == | ||
از صدیقه دولتآبادی رسالهای با عنوان آداب معاشرت در مجامع عمومی و دهها مقاله در نشریاتی مانند زبان زنان، ایرانشهر، عالم نسوان و جهان زنان، به یادگار مانده است. در سال ۱۳۸۳ش، مرکز فرهنگی زنان، کتابخانهای به نام او تأسیس کرد. همچنین از همان زمان، تندیس صدیقه دولتآبادی، هر سال به بهترین اثر در حوزهٔ مطالعات و ادبیات زنان اهدا میشود. مجموعه شخصی او، شامل نامههای اداری و خصوصی، احکام، مقالات، سخنرانیها و دستنوشتهها، در بخش خاورمیانه و آسیای مرکزیِ مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام در هلند نگهداری میشود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | از صدیقه دولتآبادی رسالهای با عنوان آداب معاشرت در مجامع عمومی و دهها مقاله در نشریاتی مانند زبان زنان، ایرانشهر، عالم نسوان و جهان زنان، به یادگار مانده است. همچنین کتاب زندگی من و بیستودو نمایشنامه اخلاقی و اجتماعی از دیگر آثار وی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%aa-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af%db%8c-%d8%a7%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b5%d8%af%db%8c%d9%82%d9%87-%d8%af%d9%88%d9%84%d8%aa-%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%af%db%8c باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص249.]</ref> در سال ۱۳۸۳ش، مرکز فرهنگی زنان، کتابخانهای به نام او تأسیس کرد. همچنین از همان زمان، تندیس صدیقه دولتآبادی، هر سال به بهترین اثر در حوزهٔ مطالعات و ادبیات زنان اهدا میشود. مجموعه شخصی او، شامل نامههای اداری و خصوصی، احکام، مقالات، سخنرانیها و دستنوشتهها، در بخش خاورمیانه و آسیای مرکزیِ مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام در هلند نگهداری میشود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
== سالهای پایانی و درگذشت == | == سالهای پایانی و درگذشت == | ||
صدیقه دولتآبادی از زمان ریاست بر کانون بانوان تا پایان عمر در این نهاد فعالیت داشت. او تمام زندگی خود را در راه کشف حجاب از زنان ایرانی سپری کرد و حتی در لحظات آخر نیز دست از این تلاش برنداشت. در وصیتنامه خود نوشت: «مرا از محل کانون بانوان به آرامگاه ابدیم ببرید و در مراسم تشییع جنازهام حتی یک زن با حجاب شرکت نکند».<ref> | صدیقه دولتآبادی از زمان ریاست بر کانون بانوان تا پایان عمر در این نهاد فعالیت داشت. او تمام زندگی خود را در راه کشف حجاب از زنان ایرانی سپری کرد و حتی در لحظات آخر نیز دست از این تلاش برنداشت. در وصیتنامه خود نوشت: «مرا از محل کانون بانوان به آرامگاه ابدیم ببرید و در مراسم تشییع جنازهام حتی یک زن با حجاب شرکت نکند».<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
او سرانجام در روز ۶ مرداد سال ۱۳۴۰ خورشیدی بر اثر بیماری سرطان در تهران درگذشت. پیکرش مطابق وصیتش از کانون بانوان تشییع شد و در قبرستان زرگنده (امامزاده اسماعیل) در شمال تهران به خاک سپرده شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ش، مقبرهٔ او توسط مخالفان ویران شد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | او سرانجام در روز ۶ مرداد سال ۱۳۴۰ خورشیدی بر اثر بیماری سرطان در تهران درگذشت. پیکرش مطابق وصیتش از کانون بانوان تشییع شد و در قبرستان زرگنده (امامزاده اسماعیل) در شمال تهران به خاک سپرده شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ش، مقبرهٔ او توسط مخالفان ویران شد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | ||
