بدون خلاصۀ ویرایش |
ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|صدیقه دولتآبادی}}'''؛ نویسنده، روزنامهنگار و از پیشگامان جنبش زنان در ایران در دوران مشروطه و پهلوی اول. | '''{{درشت|صدیقه دولتآبادی}}'''؛ نویسنده، روزنامهنگار و از پیشگامان جنبش زنان در ایران در دوران مشروطه و پهلوی اول. | ||
صدیقه دولتآبادی صدیقه | صدیقه دولتآبادی صدیقه دولتآبادی از فعالان حقوق زنان، روزنامهنگاران و روشنفکران ایران در دوران مشروطه و پهلوی اول بود. او در خانوادهای مذهبی در اصفهان زاده شد، از پایهگذاران مدارس دخترانهٔ نوین بود و در سال ۱۲۹۹ش نشریهٔ ''زبان زنان'' را منتشر کرد. دولتآبادی آموزش را شرط اصلی پیشرفت زنان میدانست و باور داشت زن باسواد میتواند همسر و مادر کارآمدتری باشد. وی نقش سنتی زن را در قالب مادری و همسری میپذیرفت، اما خواهان ایفای آن با آگاهی، عزتنفس و مشارکت اجتماعی بیشتر بود. دولتآبادی در انجمنهای زنان دورهٔ مشروطه، چند کنگرهٔ بینالمللی زنان و کانون بانوانِ دورهٔ رضاشاه حضور داشت و از حامیان و مؤثران در سیاست کشف حجاب آن دوره بهشمار میرفت. | ||
== تولد و خانواده == | == تولد و خانواده == | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
صدیقه دولتآبادی خواندن و نوشتن را در محیط خانواده و نزد پدر و برادرانش آموخت. او در سن پانزدهسالگی با مردی به نام حسین اعتضاد ملقب به اعتضادالحکماء، حکیم دربار، ازدواج کرد، اما این ازدواج مدت زیادی دوام نیاورد و بدون فرزند به جدایی انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص248.]</ref> بر پایه برخی تحلیلها، شکست در این ازدواج، تأثیر عمیقی بر نگرش او نسبت به جنس مرد گذاشت و موجب شد در فعالیتهای بعدی خود اصرار داشته باشد که در روزنامهاش تنها مقالاتی از زنان به چاپ برسد و حتی مقالات مردان در موضوعات مشابه را منتشر نکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/357293/صدیقه-دولت-ابادی-زبان-گویای-زنان خسروپناه، «صدیقه دولتآبادی، زبان گویای زنان»، 1382ش، ص52.]</ref> | صدیقه دولتآبادی خواندن و نوشتن را در محیط خانواده و نزد پدر و برادرانش آموخت. او در سن پانزدهسالگی با مردی به نام حسین اعتضاد ملقب به اعتضادالحکماء، حکیم دربار، ازدواج کرد، اما این ازدواج مدت زیادی دوام نیاورد و بدون فرزند به جدایی انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص248.]</ref> بر پایه برخی تحلیلها، شکست در این ازدواج، تأثیر عمیقی بر نگرش او نسبت به جنس مرد گذاشت و موجب شد در فعالیتهای بعدی خود اصرار داشته باشد که در روزنامهاش تنها مقالاتی از زنان به چاپ برسد و حتی مقالات مردان در موضوعات مشابه را منتشر نکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/357293/صدیقه-دولت-ابادی-زبان-گویای-زنان خسروپناه، «صدیقه دولتآبادی، زبان گویای زنان»، 1382ش، ص52.]</ref> | ||
== دیدگاه صدیقه | == دیدگاه صدیقه دولتآبادی دربارهٔ زنان و نقش مادری == | ||
صدیقه | صدیقه دولتآبادی عقل و دانش را حافظ مقام زن میدانست. با وجود تأکید بر تحصیل و سوادآموزی، نهایتاً نقش سنتی زن را نفی نمیکرد، بلکه در سخنرانیها و مقالات وی که در روزنامه زبانِ زنان به چاپ رسیده است و در مکاتباتی که با اقوامش داشت بر این مسئله همیشه تأکید میکرد؛ زن باسواد میتوانست بانو و مادر بهتری باشد. از نظر صدیقه نقش اول زن همان نقشِ همیشگی و سنتی او بود، منتها با آزادی بیشتر که باید از طریق تحصیل به دست میآمد. ایدههایی که برای زن بیان میکرد از این قرار بود: «رفاقت با شوهر، بردباری در زندگی، پرستاری افراد، نگهداری افرادِ خانواده، دقت در نظم و تربیت، به کار بردنِ علم صرفهجویی، ترحم به زیردستان». دولتآبادی مقام زن را مقدس میدانست و برای او عفت و عزتنفس ذاتی قائل بود و علو مقام او را بسته به انجام وظایفی میدانست که تلویحاً در وجود او نهاده شده بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/218601 «بانوی تربیت»، وبسایت مرکز پژوهشهای اسلامی و ایرانی.]</ref> | ||
== نقش صدیقه دولتآبادی در جنبش زنان ایران == | == نقش صدیقه دولتآبادی در جنبش زنان ایران == | ||
دولتآبادی از خانوادهای با نفوذ و متمول بود. او با اتکا به ثروت خانوادگی توانست در شرایطی که داشتن روزنامه سیاسی حتی برای مردان دشوار بود، نشریهٔ خود را به ارگان سیاسی زنان تجددطلب ایران تبدیل کند. در سال ۱۲۹۷ش، با استفاده از همین امکانات مالی، انجمنی به نام شرکت خواتین اصفهان، تأسیس کرد و دو سال بعد نیز شرکت آزمایش بانوان را راهاندازی کرد که که هدف آن ترویج خودکفایی و مبارزه با مصرف کالاهای خارجی بود. برخی نویسندگان معتقدند این انجمنها برای زمینهسازی بیحجابی در میان زنان تشکیل شده بودند. از جمله قوانین خاص این شرکت آن بود که اگر دختری در سن پایین ازدواج میکرد، حق ادامهٔ همکاری با شرکت را نداشت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/ | دولتآبادی از خانوادهای با نفوذ و متمول بود. او با اتکا به ثروت خانوادگی توانست در شرایطی که داشتن روزنامه سیاسی حتی برای مردان دشوار بود، نشریهٔ خود را به ارگان سیاسی زنان تجددطلب ایران تبدیل کند. در سال ۱۲۹۷ش، با استفاده از همین امکانات مالی، انجمنی به نام شرکت خواتین اصفهان، تأسیس کرد و دو سال بعد نیز شرکت آزمایش بانوان را راهاندازی کرد که که هدف آن ترویج خودکفایی و مبارزه با مصرف کالاهای خارجی بود. برخی نویسندگان معتقدند این انجمنها برای زمینهسازی بیحجابی در میان زنان تشکیل شده بودند. از جمله قوانین خاص این شرکت آن بود که اگر دختری در سن پایین ازدواج میکرد، حق ادامهٔ همکاری با شرکت را نداشت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
با توجه به منابع تاریخی، تشکیل شرکت خوانین اصفهان از جمله اقدامات مهم و پیشگامانه در مسیر احقاق حقوق زنان در ایران بهشمار میرفت. در این میان، هرچند تلاشهای صدیقه دولتآبادی برای گسترش آموزش، افزایش آگاهی، و تقویت جایگاه اجتماعی زنان نقش قابل توجهی در شکلگیری جنبش زنان و تغییر نگرش جامعه نسبت به حضور اجتماعی آنان ایفا کرد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص247-248.]</ref> اما حضور زنان در جامعه و ترویج بیحجابی از سوی او، از دید بسیاری از اقشار جامعه، اقدامی نادرست و مذبوح تلقی شد و با مخالفتهای گستردهٔ سنتگرایان مواجه شد.<ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1M117H/ترویج_بی_حجابی_توسط_صدیقه_دولت_آبادی «ترویج بیحجابی توسط صدیقه دولتآبادی»، پایگاه جامع تاریخ.]</ref> | با توجه به منابع تاریخی، تشکیل شرکت خوانین اصفهان از جمله اقدامات مهم و پیشگامانه در مسیر احقاق حقوق زنان در ایران بهشمار میرفت. در این میان، هرچند تلاشهای صدیقه دولتآبادی برای گسترش آموزش، افزایش آگاهی، و تقویت جایگاه اجتماعی زنان نقش قابل توجهی در شکلگیری جنبش زنان و تغییر نگرش جامعه نسبت به حضور اجتماعی آنان ایفا کرد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص247-248.]</ref> اما حضور زنان در جامعه و ترویج بیحجابی از سوی او، از دید بسیاری از اقشار جامعه، اقدامی نادرست و مذبوح تلقی شد و با مخالفتهای گستردهٔ سنتگرایان مواجه شد.<ref>[https://tarikh.inoor.ir/fa/event/page/1M117H/ترویج_بی_حجابی_توسط_صدیقه_دولت_آبادی «ترویج بیحجابی توسط صدیقه دولتآبادی»، پایگاه جامع تاریخ.]</ref> | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
=== روزنامهنگاری: زبان زنان === | === روزنامهنگاری: زبان زنان === | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۹ش، نشریه زبان زنان را در اصفهان و تهران منتشر کرد. اولین شمارهٔ این نشریه در ۲۰ شوال ۱۳۳۷ق فعالیت خود را آغاز کرد و آخرین شماره آن (شماره ۵۷) در ۲۱ ربیعالثانی ۱۳۳۹ق منتشر شد. زبان زنان در ابتدا به مباحث خانهداری، بچهداری، شوهرداری و بهداشت میپرداخت، اما بهتدریج مباحثی همچون سوسیالیسم و سوسیال دموکراسی را مطرح کرد که واکنش اقشار مذهبی را برمیانگیخت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/960745/زبان-زنان-نشریه-ای-متفاوت-در-عرصه-روزنامه-نگاری-زنان-عصر-مشروطه کثیری و باقری، «زبان زنان-نشریهای متفاوت در عرصه روزنامهنگاری زنان عصر مشروطه»، 1390ش، ص9 و 11.]</ref> در برخی مقالات از سیاست اتحاد شوروی دفاع کرد و شعار زنده باد آزادی دنیا، زنده باد آزادی ایران، زنده باد سوسیالیزم را سر داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص134.]</ref> او در مقالاتش وضعیت زنان در کشورهای دیگر را به رخ زنان ایرانی میکشید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص135.]</ref> | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۹۹ش، نشریه زبان زنان را در اصفهان و تهران منتشر کرد. اولین شمارهٔ این نشریه در ۲۰ شوال ۱۳۳۷ق فعالیت خود را آغاز کرد و آخرین شماره آن (شماره ۵۷) در ۲۱ ربیعالثانی ۱۳۳۹ق منتشر شد. زبان زنان در ابتدا به مباحث خانهداری، بچهداری، شوهرداری و بهداشت میپرداخت، اما بهتدریج مباحثی همچون سوسیالیسم و سوسیال دموکراسی را مطرح کرد که واکنش اقشار مذهبی را برمیانگیخت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/960745/زبان-زنان-نشریه-ای-متفاوت-در-عرصه-روزنامه-نگاری-زنان-عصر-مشروطه کثیری و باقری، «زبان زنان-نشریهای متفاوت در عرصه روزنامهنگاری زنان عصر مشروطه»، 1390ش، ص9 و 11.]</ref> در برخی مقالات از سیاست اتحاد شوروی دفاع کرد و شعار زنده باد آزادی دنیا، زنده باد آزادی ایران، زنده باد سوسیالیزم را سر داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص134.]</ref> او در مقالاتش وضعیت زنان در کشورهای دیگر را به رخ زنان ایرانی میکشید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص135.]</ref> | ||
دولتآبادی سالها بعد، در سال ۱۳۲۱ش، انتشار این نشریه را از سر گرفت و آن را بهصورت مجلهای ۴۸ صفحهای منتشر کرد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | دولتآبادی سالها بعد، در سال ۱۳۲۱ش، انتشار این نشریه را از سر گرفت و آن را بهصورت مجلهای ۴۸ صفحهای منتشر کرد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | ||
=== سفر به اروپا === | === سفر به اروپا === | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۳۰۰ش از اصفهان راهی تهران شد و یک سال بعد برای درمان بیماری خود به فرانسه رفت. پس از بهبود، در یک کالج شبانهروزی ویژه بانوان به تحصیل پرداخت و سرانجام از دانشگاه سوربون پاریس در رشتهٔ تعلیم و تربیت، فارغالتحصیل شد. او در اواخر سال ۱۳۰۶ش به ایران بازگشت. بازگشت او همزمان با دوران حکومت رضاشاه بود. در شرایطی که زنان ایرانی همچنان با حجاب کامل در جامعه حضور مییافتند؛ <ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> یعنی ده سال پیش از فرمان کشف حجاب توسط رضاشاه، دولتآبادی عملاً حجاب را کنار گذاشته و بدون روسری در خیابانها ظاهر میشد. این موضوع بهتدریج حساسیت افکار عمومی را برانگیخت، بهطوری که حتی برخی زنان نیز به مخالفت با او پرداختند، او را لعن و نفرین میکردند و روزنامهاش را در خیابانها میسوزاندند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/ | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۳۰۰ش از اصفهان راهی تهران شد و یک سال بعد برای درمان بیماری خود به فرانسه رفت. پس از بهبود، در یک کالج شبانهروزی ویژه بانوان به تحصیل پرداخت و سرانجام از دانشگاه سوربون پاریس در رشتهٔ تعلیم و تربیت، فارغالتحصیل شد. او در اواخر سال ۱۳۰۶ش به ایران بازگشت. بازگشت او همزمان با دوران حکومت رضاشاه بود. در شرایطی که زنان ایرانی همچنان با حجاب کامل در جامعه حضور مییافتند؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> یعنی ده سال پیش از فرمان کشف حجاب توسط رضاشاه، دولتآبادی عملاً حجاب را کنار گذاشته و بدون روسری در خیابانها ظاهر میشد. این موضوع بهتدریج حساسیت افکار عمومی را برانگیخت، بهطوری که حتی برخی زنان نیز به مخالفت با او پرداختند، او را لعن و نفرین میکردند و روزنامهاش را در خیابانها میسوزاندند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص135.]</ref> ادامه این شیوه از سوی او، واکنشها و مخالفتهای گستردهای را در پی داشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
در آن دوره، بسیاری از روشنفکران ایرانی که به اروپا سفر کرده بودند، تحت تأثیر پیشرفتهای مادی غرب قرار گرفته و از الگوگیری از کشورهای اروپایی سخن میگفتند. دولتآبادی نیز از این جریان فکری تأثیر پذیرفت. او در سال ۱۹۲۴م در مقالهای با عنوان ایران و فرانسه، پیشنهاد همکاری با دولت فرانسه برای اجرای طرحهای اصلاحی و توسعه اقتصادی ایران را مطرح کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | در آن دوره، بسیاری از روشنفکران ایرانی که به اروپا سفر کرده بودند، تحت تأثیر پیشرفتهای مادی غرب قرار گرفته و از الگوگیری از کشورهای اروپایی سخن میگفتند. دولتآبادی نیز از این جریان فکری تأثیر پذیرفت. او در سال ۱۹۲۴م در مقالهای با عنوان ایران و فرانسه، پیشنهاد همکاری با دولت فرانسه برای اجرای طرحهای اصلاحی و توسعه اقتصادی ایران را مطرح کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
