| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
|ویژگی اصلی | |ویژگی اصلی | ||
|'''تبیین و شرح ویژگی''' | |'''تبیین و شرح ویژگی''' | ||
|''' | | '''کارکردهای تربیتی و شناختی''' | ||
|- | |- | ||
|'''۱''' | |'''۱''' | ||
|الهیبودن | |الهیبودن | ||
|این سنتها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است. | |این سنتها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است. | ||
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکتهای اجتماعی | |افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکتهای اجتماعی<ref>سورۀ فاطر، آیۀ ۴۳؛ سورۀ احزاب، آیۀ ۶۲.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۲''' | |'''۲''' | ||
|تکوینی بودن | |تکوینی بودن | ||
|این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و بهعنوان پشتوانهای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار میدهند. | |این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و بهعنوان پشتوانهای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار میدهند. | ||
|غیرقابل اجتناببودن و نقش بنیادین در تحقق امور | |غیرقابل اجتناببودن و نقش بنیادین در تحقق امور<ref>سورۀ یونس، آیۀ ۱۰۳؛ سورۀ انبیاء، آیۀ ۱۸.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۳''' | |'''۳''' | ||
|هماهنگی تکوین و تشریع | |هماهنگی تکوین و تشریع | ||
|ربوبیت الهی در دو قلمرو وحی و هستی یکسان عمل میکند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملتها هماهنگ است. | |ربوبیت الهی در دو قلمرو وحی و هستی یکسان عمل میکند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملتها هماهنگ است. | ||
|پیبردن به سنتهای تکوینی از طریق دستورات تشریعی | |پیبردن به سنتهای تکوینی از طریق دستورات تشریعی<ref>سورۀ اعراف، آیۀ ۹۶.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۴''' | |'''۴''' | ||
|عمومیت زمانی و مکانی | |عمومیت زمانی و مکانی | ||
|این قوانین فراگیر بوده و در گستره تمامی آسمانها، زمین و در طول تاریخ (گذشته، حال و آینده) بر همه موجودات حاکم است. | |این قوانین فراگیر بوده و در گستره تمامی آسمانها، زمین و در طول تاریخ (گذشته، حال و آینده) بر همه موجودات حاکم است. | ||
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بودهاند نیز جاری بوده است | |سنت الهی در کسانی که پیش از این بودهاند نیز جاری بوده است<ref>سورۀ غافر، آیۀ ۸۵؛ سورۀ فتح، آیۀ ۲۳</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۵''' | |'''۵''' | ||
|عمومیت نسبت به افراد و جامعه | |عمومیت نسبت به افراد و جامعه | ||
|سنتها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امتها و قریهها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر میگیرد. | |سنتها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امتها و قریهها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر میگیرد. | ||
|نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی | |نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی<ref>سورۀ یونس، آیۀ ۴۷؛ سورۀ رعد، آیۀ ۱۱.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۶''' | |'''۶''' | ||
|ثبات و تغییرناپذیری | |ثبات و تغییرناپذیری | ||
|قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی هستند؛ یعنی تبدیل (جایگزینی یک سنت با دیگری) و تحویل (انحراف از مسیر مقرر) در آنها راه ندارد. | |قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی هستند؛ یعنی تبدیل (جایگزینی یک سنت با دیگری) و تحویل (انحراف از مسیر مقرر) در آنها راه ندارد. | ||
|هرگز برای سنت خدا تبدیلی و تحویلی نخواهی یافت | |هرگز برای سنت خدا تبدیلی و تحویلی نخواهی یافت<ref>سورۀ اسراء، آیۀ ۷۷؛ سورۀ فاطر، آیۀ ۴۳.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۷''' | |'''۷''' | ||
|ابتناء بر اصل علیت | |ابتناء بر اصل علیت | ||
|جریان سنتها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال میسازد. | |جریان سنتها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال میسازد. | ||
|امکان تحلیل معرفتیِ انحطاط یا اعتلاء جوامع بر اساس ریشهها | |امکان تحلیل معرفتیِ انحطاط یا اعتلاء جوامع بر اساس ریشهها<ref>سورۀ آلعمران، آیۀ ۱۳۷.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۸''' | |'''۸''' | ||
|هماهنگی با اختیار انسان | |هماهنگی با اختیار انسان | ||
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص میکنند و اختیار انسان خود یکی از اجزاء علت تامه حوادث است. | |این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص میکنند و اختیار انسان خود یکی از اجزاء علت تامه حوادث است. | ||
|خدا حال قومی را تغییر نمیدهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند | |خدا حال قومی را تغییر نمیدهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند<ref>سورۀ انفال، آیۀ ۵۳؛ سورۀ رعد، آیۀ ۱۱.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۹''' | |'''۹''' | ||
|داشتن موعد مقرر (اجل) | |داشتن موعد مقرر (اجل) | ||
|تحقق سنتها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که میتواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد. | |تحقق سنتها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که میتواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد. | ||
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهمسازی فرصت پشیمانی و بازگشت | |سبقت رحمت بر غضب جهت فراهمسازی فرصت پشیمانی و بازگشت<ref>سورۀ اعراف، آیۀ ۱۸۲؛ سورۀ فاطر، آیۀ ۴۵.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۱۰''' | |'''۱۰''' | ||
|حاکمیت برخی بر برخی دیگر | |حاکمیت برخی بر برخی دیگر | ||
|سنتها در یک سطح نیستند؛ برخی عامترند و بر دیگر سنتها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب. | |سنتها در یک سطح نیستند؛ برخی عامترند و بر دیگر سنتها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب. | ||
|حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر | |حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر<ref>سورۀ انعام، آیۀ ۱۲؛ سورۀ انعام، آیۀ ۵۴.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''۱۱''' | |'''۱۱''' | ||
|توالی و تتابع | |توالی و تتابع | ||
|سنتها رابطهای طولی دارند؛ به گونهای که بیاعتنایی به یک سنت (مثل پیام وحی)، منجر به فعال شدن سنت دیگر (مثل قساوت قلب یا عذاب) میشود. | |سنتها رابطهای طولی دارند؛ به گونهای که بیاعتنایی به یک سنت (مثل پیام وحی)، منجر به فعال شدن سنت دیگر (مثل قساوت قلب یا عذاب) میشود. | ||
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات | |تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات<ref>سورۀ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref> | ||
|} | |} | ||