سنت‌های الهی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 == مفهوم‌شناسی ==
-پژوهشگران حوزه علوم قرآنی، سنت الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایه آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. سنت‌های الهی ضوابطی هستند که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> بر اساس دیدگاه مفسران سنت الهی ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم  است.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref>
+پژوهشگران حوزه علوم قرآنی، سنت الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایۀ آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. سنت‌های الهی ضوابطی هستند که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref>به اعتقاد اندیشمندان، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref>
 == مبانی ==
@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 |ویژگی اصلی
 |'''تبیین و شرح ویژگی'''
-| '''کارکردهای تربیتی و شناختی'''
+|'''کارکردهای تربیتی و شناختی'''
 |-
 |'''۱'''
@@ خط ۷۱: / خط ۷۱: @@
 |تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
 |}
-== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
-به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی بود. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفه اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند.<ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
 == اقسام سنت‌های الهی ==
-پژوهشگران با الهام از متون دینی، سنت‌های حاکم بر زندگی بشر را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند؛ سنت‌های تغییرناپذیر که ریشه در ساختار ثابت آفرینش دارند و سنت‌های وابسته به رفتار و انتخاب‌های انسان‌ها<ref group="دیدگاه">این تقسیم با اصل «تغییرناپذیر نبودن و ثبات» که در موارد زیادی به آن تأکید شده است به ظاهر تعارض دارد. هرچند ممکن است بگویید در همان فضای مشروطش تخلف ناپذیر است ولی بدواً تعارض به چشم می‌آید.</ref> که با تغییر شرایط و منش اجتماعی دگرگون می‌شوند:<ref group="دیدگاه">منبع این تقسیم کجاست؟
+از منظر صاحب‌نظران دینی، سنت‌های الهی به‌عنوان قوانین حاکم بر زندگی بشری به دو دسته کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شون. به باور آنان، سنت‌های دنیوی خود به دو قسم فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنت‌های اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنت‌های عام یا مطلق که بدون ارتباط با ارادۀ انسان‌ها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل می‌شوند، مانند سنت هدایت از طریق پیامبران، سنت ابتلا و آزمایش، سنت اجل محدود امت‌ها، سنت تقدیر در معیشت انسان‌ها و سنت تفاوت‌های اجتماعی. دوم، سنت‌های خاص یا مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گام‌به‌گام در اثر پذیرش هدایت قبلی، سنت پیروزی اهل حق در صورت پایداری، سنت گمراهی تدریجی اهل باطل، سنت املاء و استدراج (مهلت‌دهی به کافران برای افزایش گناه) و سنت عذاب استیصال (ریشه‌کن‌کننده) می‌شود. به اعتقاد این صاحب‌نظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیش‌بینی روندهای کلان تاریخی را فراهم می‌آورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 حسینی، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
-تقسیم به شدت بی معیار و مخدوش است. مثلا:
+== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
+به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی بود. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفه اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند. <ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
-سنت یاری رساندن به حق‌طلبان، سنت تغییر سرنوشت، سنت تفاوت در مراتب، سنت آزمایش، سنت بیدارباش: چرا در سنت‌های وابسته به رفتار انسان قرار نگرفته؟
-از سوی دیگر: سنت اتمام حجت چرا در سنت‌های تغییرناپذیر نیامده است؟
-سنت هشدار با سختی‌ها با سنت بیدارباش و آزمایش چه تفاوت دقیقی دارد؟
-به نظرم بر مصادیق واضح و قطعی سنن الهی تمرکز داشته باشید بهتر است.</ref>
-=== سنت‌های تغییرناپذیر ===
-* '''سنت آفرینش به وجه احسن؛''' انسان با ظرفیت‌ها و استعدادهای بی‌نظیری متولد می‌شود که او را برای رسیدن به کمال آماده ساخته است.<ref>سوره تین، آیه 4</ref>
-* '''سنت هدایت همگانی؛''' هر موجودی در مسیر طبیعی خود، از قوانین و نظمی پیروی می‌کند که او را به هدف آفرینشش راهنمایی می‌کند.<ref>سوره طه، آیه 50.</ref>
-* '''سنت حقیقت‌جویی فطری؛''' در عمق وجود همه انسان‌ها، نیازی اصیل برای ارتباط با حقیقت برتر و معنای فراتر از زندگی مادی نهاده شده است.<ref>سوره اعراف، آیه 172.</ref>
-* '''سنت اندازه‌گیری و تقدیر؛''' همه پدیده‌های این جهان بر اساس نظم و اندازه‌ای دقیق آفریده شده‌اند و هیچ چیز بی‌حساب و کتاب نیست.<ref>سوره اعلی، آیه 3.</ref>
-* '''سنت مسئولیت‌پذیری انسان؛''' انسان به دلیل برخورداری از عقل و اراده، توانایی پذیرش مسئولیت‌های بزرگ را یافت و این امانت را برخلاف دیگر موجودات پذیرفت.<ref>سوره احزاب، آیه 72.</ref>
-* '''سنت هدایت از طریق پیامبران؛''' در طول تاریخ، هیچ قومی بدون راهنما و هشداردهنده نمانده و پیام حق به گوش همگان رسیده است.<ref>سوره فاطر، آیه 24.</ref>
-* '''سنت همزبانی با مردم؛''' پیام حق باید به زبان و فرهنگی بیان شود که مردم آن را بفهمند و با آن انس بگیرند.<ref>سوره ابراهیم، آیه 4.</ref>
-* '''سنت آسانی و نفی سختی؛''' مسیر زندگی بر اساس آسانی طراحی شده و دشواری‌های بی‌مورد جایی در برنامه الهی ندارند.<ref>سوره بقره، آیه 185.</ref>
-* '''سنت عدالت؛''' خداوند هرگز به کسی ستم نمی‌کند و نظام هستی بر پایه عدالت استوار است.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 108.</ref>
-* '''سنت پاداش و نتیجه اعمال؛''' هر انسانی نتیجه کار خود را می‌بیند؛ خوبی به سود خود اوست و بدی به زیان خودش.<ref>سوره بقره، آیه 286.</ref>
-* '''سنت تأثیر نسل‌ها بر یکدیگر؛''' ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری یک نسل، در نسل‌های بعدی اثر می‌گذارد و جامعه آینده را شکل می‌دهد.<ref>سوره نوح، آیات 26-27.</ref>
-* '''سنت پیروزی حق بر باطل؛''' در کشاکش میان حق و باطل، سرانجام حقیقت است که پایدار می‌ماند و باطل از میان می‌رود.<ref>سوره انفال، آیه 8.</ref>
-* '''سنت یاری رساندن به حق‌طلبان؛''' خداوند کسانی را که در مسیر حق گام برمی‌دارند، در همین جهان نیز یاری می‌کند.<ref>(سوره غافر، آیه 51.</ref>
-* '''سنت مرگ؛''' مرگ پایان‌بخش زندگی همه انسان‌هاست و هیچ‌کس از این مسیر مستثنا نیست.<ref>سوره آل‌عمران، آیه 185.</ref>
-* '''سنت اجل معین؛''' هر جامعه‌ای نیز مانند هر فرد، سرآمدی دارد که با رسیدن آن، تغییرناپذیر است.<ref>سوره اعراف، آیه 34.</ref>
-* '''سنت تغییر سرنوشت؛''' خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد مگر آنکه خودشان آنچه را در دل دارند تغییر دهند.<ref>سوره رعد، آیه 11.</ref>
-* '''سنت تفاوت در مراتب؛''' انسان‌ها بر اساس تلاش و باورشان، درجات متفاوتی می‌یابند.<ref>سوره اسراء، آیه 21.</ref>
-* '''سنت بیدارباش؛''' گاه سختی‌ها و مشکلات برای بیدار کردن انسان‌ها از خواب غفلت پیش می‌آیند.<ref>سوره انعام، آیه 42.</ref>
-* '''سنت آزمایش؛''' زندگی انسان با فراز و نشیب‌ها، خوشی‌ها و ناخوشی‌ها همراه است تا ظرفیت‌ها و باورهای او آشکار شود.<ref>سوره بقره، آیه 155.</ref>
-=== سنت‌های وابسته به رفتار انسان ===
-==== الف) سنت‌های مربوط به نیکوکاران ====
-# '''سنت هدایت مضاعف؛''' کسانی که در مسیر درست گام برمی‌دارند و برای حقیقت تلاش می‌کنند، به راه‌های تازه‌ای هدایت می‌شوند.<ref>سوره عنکبوت، آیه 69.</ref>
-# '''سنت حمایت الهی؛''' خداوند یار و یاور کسانی است که به او ایمان آورده‌اند و آنان را از تاریکی‌ها به سوی نور می‌برد.<ref>سوره بقره، آیه 257.</ref>
-# '''سنت رهایی از سلطه شیطان؛''' شیطان بر بندگان مخلص خدا تسلطی ندارد و نمی‌تواند آنان را بفریبد.<ref>سوره حجر، آیه 42.</ref>
-# '''سنت پاک ماندن؛''' خداوند بندگان پاکدل خود را از آلودگی‌ها و گناهان دور نگه می‌دارد.<ref>سوره حجر، آیات 39-40.</ref>
-# '''سنت افزایش نعمت؛''' ایمان و پرهیزکاری، برکت زندگی را زیاد می‌کند و درهای نعمت را از آسمان و زمین می‌گشاید.<ref>سوره اعراف، آیه 96.</ref>
-==== ب) سنت‌های مربوط به بدکاران ====
-# '''سنت اتمام حجت؛''' پیامبران فرستاده شدند تا دیگر برای مردم در برابر خدا بهانه‌ای باقی نماند.<ref>سوره نساء، آیه 165.</ref>
-# '''سنت افزایش گمراهی؛''' کسانی که پس از آگاهی، راه نادرست را برمی‌گزینند، هر چه بیشتر در گمراهی فرومی‌روند.<ref>سوره صف، آیه 5.</ref>
-# '''سنت آراسته شدن اعمال زشت؛''' زمانی که انسان راه باطل را انتخاب کرد، کم‌کم اعمال زشت در نظر او زیبا جلوه می‌کند.<ref>سوره انعام، آیه 43.</ref>
-# '''سنت مهلت و سپس غافلگیری؛''' گاه بدکاران نعمت می‌بینند و مهلت می‌یابند تا بیشتر غرق شوند و سپس ناگهان گرفتار می‌آیند.<ref>سوره اعراف، آیات 182-183.</ref>
-# '''سنت مهلت برای بازگشت؛''' خداوند در عقوبت عجله نمی‌کند و به گناهکاران فرصت می‌دهد تا شاید بازگردند و توبه کنند.<ref>سوره فاطر، آیه 45.</ref>
-# '''سنت هشدار با سختی‌ها؛''' گاه بدکاران با مشکلاتی روبرو می‌شوند تا شاید بیدار شوند و به خود آیند.<ref>سوره رعد، آیه 31.</ref>
-# '''سنت تسلط تبهکاران بر جامعه؛''' اگر جامعه‌ای به مرحله نابودی برسد، اشرار و تبهکاران بر آن مسلط می‌شوند و فساد همه جا را فرا می‌گیرد.<ref>سوره اسراء، آیه 16.</ref>
-# '''سنت ناشایستگی ظالمان برای رهبری؛''' آنان که به خود یا دیگران ظلم می‌کنند، شایستگی رهبری جامعه را ندارند.<ref>سوره بقره، آیه 124.</ref>
-# '''سنت نابودی جوامع فاسد؛''' تاریخ گواه است که جوامعی که در گناه و ستم غرق شدند، سرانجام ریشه‌کن شده و از میان رفتند.<ref>سوره انعام، آیه 6.</ref>
-== نسبت سنت‌های الهی با اختیار انسان<ref group="دیدگاه">این مطلب با نیمی از مطالب بخش مبانی تداخل زیادی دارد.</ref> ==
-از دیدگاه پژوهشگران، یکی از پرسش‌های اساسی دربارهٔ سنت‌های الهی، نسبت آنها با اختیار و اراده انسان است. به باور آنان، سنت‌های الهی هرگز به‌معنای جبر و سلب اختیار نیستند، بلکه بر اساس نظام علیت و اختیار انسان طراحی شده‌اند. در قرآن نیز به این حقیقت اشاره شده که خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد مگر آنکه آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند.<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 11.</ref> مفسران این آیه را به‌روشنی نشان‌دهندهٔ آن می‌دانند که سنت‌های الهی در گرو رفتار و انتخاب انسان‌ها است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/انواع-سنتهای-الهی-و-سنتهای-بشری/ «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref>
-به اعتقاد اندیشمندان، این رابطه دو سویه است: از یک سو، اعمال و رفتار انسان‌ها زمینه‌ساز جریان سنت‌های الهی است و از سوی دیگر، سنت‌های الهی بر اساس حکمت، بهترین نتایج را برای انسان‌ها رقم می‌زند. برای مثال، سنت ابتلا زمانی جاری می‌شود که انسان‌ها در مسیر آزمایش قرار گیرند، و سنت امداد در پی یاری‌رسانی مؤمنان به دین خدا تحقق می‌یابد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/انواع-سنتهای-الهی-و-سنتهای-بشری/ «رابطه سنّت‌های الهی با اعمال انسان»، وب‌سایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref>
-== کارکردهای اجتماعی باور به سنت‌های الهی در جامعه<ref group="دیدگاه">کارکرد باور به سنن نیستند. اینها در واقع کارکرد تحقق سنن هستند.
-البته با دقت بیشتر باید گفت اینها اصلاً کارکرد نیستند بلکه نوعی سنت‌های اجتماعی هستند. به دقت بیشتری این قسمت را بازنگری مفهومی و محتوایی کنید. برای بنده چندان مفهوم و قابل قبول نیستند</ref> ==
-* تحقق نظارت و پاسداشت ارزش‌ها: از کارکردهای سنت‌های الهی، ایجاد احساس مسئولیت متقابل در جامعه و پاسداری از ارزش‌ها از طریق امر به معروف و نهی از منکر است. این نظارت عمومی، گناه را همواره به عنوان گناه در افکار عمومی تثبیت کرده و از تبدیل ارزش‌ها به ضد ارزش جلوگیری می‌کند.
-* تحقق عزت: یکی از کارکردهای سنت‌های الهی، کسب عزت فردی و اجتماعی در پرتو عمل به دستورات الهی است. بر اساس آموزه‌های اسلامی، ترک سنت‌های الهی مانند امر به معروف و نهی از منکر، موجب سلطه اشرار و فاسدان بر جامعه و در نهایت ذلت و خواری خواهد شد.
-* تحقق قدرت و مقاومت: سنت‌های الهی زمینه‌ساز تحقق قدرت مبتنی بر ارزش‌های اسلامی و مقاومت در برابر زورگویی است. بر اساس آیه «وَ أَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ»، استحکام ساخت داخلی از طریق تقویت علمی، فناوری، تولید داخلی و اقتصاد مقاومتی، مصداق بارز این کارکرد است.
-* تحقق معنویت: از کارکردهای سنت‌های الهی، تحقق معنویت در جامعه و مصونیت بخشی به آن در برابر بیماری‌های اخلاقی و روحی است. به عقیدهٔ صاحب‌نظران جامعه‌ای که از معنویت برخوردار باشد، در برابر تهاجم و توطئه‌های دشمن نیز از قدرت اخلاقی و انگیزه عمل بر اساس تکلیف الهی برخوردار خواهد شد.
-* تحقق عقلانیت و عدالت: سنت‌های الهی به تحقق عقلانیت و عدالت در جامعه منجر می‌شوند. عدالت به‌معنای قرار دادن هر چیز در جای خود و اعطای حق به صاحب حق، اقتضای اراده و اختیار انسان مطابق با فطرت است و جامعهٔ انسانی برای برقراری آن نیازمند تبعیت از اولیای الهی است.
-* تحقق بصیرت و دشمن‌شناسی: از کارکردهای سنت‌های الهی، تحقق بصیرت در جامعه و توانایی دشمن‌شناسی است. به عقیده صاحب نظران علوم قرآنی، هوشیاری و درک موقعیت، جرئت اقدام و نترسیدن از سختی‌ها و ایمان و امید به آینده، سه درس مهمی بوده که از مسیر سنت‌های الهی حاصل می‌شود.
-* تحقق پیشرفت: سنت‌های الهی به تحقق پیشرفت به جای توسعه صرفاً مادی می‌انجامند. به نظر اندیشمندان اسلامی، تحول به‌عنوان سنت الهی در زندگی بشر، باید مدیریت شود تا به پیشرفت حقیقی بینجامد و جامعه را در مسیر پیشرفت همه‌جانبه پیش ببرد.<ref>رفیق و خیری، «کارکردهای اجتماعی سنن الهی از دیدگاه مقام معظم رهبری سیدعلی خامنه‌ای دام عزه»، 1401ش، ص17-26.</ref>
-== سنت‌های الهی در اندیشه سید علی خامنه‌ای<ref group="دیدگاه">جدا کردن نظرات رهبری شهید در مقاله سنت‌های الهی چندان مناسب نیست. هر نکته ای را در جای مربوط به خودش درج کنید بهتر است؛ یعنی نظرات ایشان را در متن به تناسب محتوا پخش کنید. اگر تعریف است، به تعریف اضافه کنید، اگر موارد و مصادیق است در مصادیق، اگر ویژگی است در ویژگی و… در همان‌جا هم نیاز نیست عنوان بزنید و از مطلب اصلی جدا کنید.</ref> ==
-در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، سنت‌های الهی به‌عنوان قوانین تغییرناپذیر خداوند در عرصه طبیعت و تاریخ بشری، جایگاهی محوری و بنیادین دارد. وی سنت‌های الهی را در عرض قوانین طبیعی و حتی فراتر از آن، به‌عنوان قواعد حاکم بر سرنوشت جوامع و ملت‌ها معرفی می‌کنند. به باور او، این سنت‌ها نه تنها در قرآن کریم به تفصیل تبیین شده، بلکه در طول تاریخ و به‌ویژه در تاریخ معاصر انقلاب اسلامی ایران و مقاومت اسلامی در منطقه، به‌صورت عینی و ملموس تحقق یافته که برخی از آنها در ذیل آمده است:
-* '''ماندگاری حادثه عاشورا در تاریخ؛''' مصداق سنت بقای راه پاکان و صالحان. از نگاه ایشان، خداوند طبیعت را به‌گونه‌ای قرار داده که راه پاکان و مخلصان در تاریخ باقی بماند.
-* '''تجربه دفاع مقدس و ایثار جوانان؛''' مصداق سنت هدایت و نصرت در پی جهاد. از نگاه ایشان، جوانان با ایثار خود توانستند صفحه جنگ را برگردانند و با جهاد در راه خدا، مشمول هدایت و نصرت الهی شوند.
-* '''ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی؛''' مصداق سنت پنهان بودن قوانین الهی. به باور ایشان، دشمن نمی‌تواند علت ایستادگی ایران را بفهمد، زیرا محاسبات سیاسی متعارف، قدرت درک سنت‌های الهی را ندارد.
-* '''پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران در دهه‌های اخیر؛''' مصداق سنت نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت. ایشان این پیشرفت‌ها را نتیجه اعتماد به سنت الهی و تلاش بی‌وقفه جوانان دانسته‌اند که با توکل بر خدا محقق شده است.
-* '''وحدت مردم ایران در بحران‌ها؛''' مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی دشمن. به باور ایشان، این وحدت باعث شده است که دشمنان نتوانند به اهداف خود برسند.
-* '''شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران؛''' مصداق سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ. او تأکید کرده است که ائتلاف باطل‌ها علیه حق، سرانجام به نابودی خود آنان می‌انجامد.
-* '''بیداری اسلامی در کشورهای منطقه؛''' مصداق سنت ظهور حق پس از غفلت. از نگاه ایشان، این بیداری نشانه جریان سنت‌های الهی در بیدار کردن ملت‌ها از خواب غفلت است.
-* '''ناکام ماندن توطئه‌های دشمنان علیه ایران؛''' مصداق سنت ابطال کید دشمنان. وی معتقد بود که هر بار دشمنان توطئه‌ای علیه جمهوری اسلامی طراحی کرده‌اند، در نهایت به خودشان بازگشته است.
-* '''ایستادگی ۴۶ ساله''' '''مردم ایران در برابر فشارها؛''' مصداق سنت تغییرناپذیری نصرت الهی. او تأکید کرده‌اند که با وجود جنگ تحمیلی و تحریم‌های گسترده، ملت ایران نه تنها از پای درنیامد، که روزبه‌روز قوی‌تر شد.
-* '''مقاومت مردم غزه؛''' مصداق سنت یاری خداوند برای مظلومان. از منظر وی، مردم غزه مورد ظلم واقع شده‌اند و بر اساس سنت تغییرناپذیر الهی، نصرت خداوند شامل حال آنان خواهد شد و دنیای اسلام نابودی رژیم صهیونیستی را مشاهده خواهد کرد.
-* '''پیروزی مبارزان فلسطینی بر رژیم صهیونیستی؛''' مصداق سنت نصرت الهی برای مجاهدان. سید علی خامنه‌ای با اشاره به جنگ‌های ۳۳ روزه، ۲۲ روزه و ۸ روزه، این پیروزی‌ها را نتیجهٔ مجاهدت در راه خدا دانسته و روند نزولی قدرت رژیم صهیونیستی را نشانهٔ جریان این سنت می‌داند.
-* '''ناتوانی روزافزون رژیم صهیونیستی در جنگ‌ها؛''' مصداق سنت ضعف باطل. به باور او، رژیم صهیونیستی در طول سال‌های اخیر هر روز ضعیف‌تر شده و این افول، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در نابودی قدرت‌های ظالم و مغرور است.
-* '''پیروزی حزب‌الله لبنان در جنگ ۳۳ روزه؛''' مصداق سنت پیروزی حق بر باطل. آیت‌الله خامنه‌ای این پیروزی را نمونه‌ای از غلبه جبهه حق علیرغم نابرابری تجهیزات دانسته‌اند.
-* '''انزوای رژیم صهیونیستی در افکار عمومی جهان؛''' مصداق سنت هتک ستر و رسوایی باطل. ایشان این انزوا را نتیجه طبیعی جنایات این رژیم بر اساس سنت‌های الهی می‌دانند.
-* '''عملیات طوفان‌الاقصی؛''' مصداق سنت یاری مظلومان علی‌رغم محاصره. وی این عملیات را نمونه‌ای از نصرت الهی برای مجاهدان فلسطینی دانسته‌اند.
-* '''برملاشدن چهره واقعی قدرت‌های غربی در جنایات غزه؛''' مصداق سنت رسوایی باطل. به باور ایشان، حمایت همه‌جانبه آمریکا از جنایات رژیم صهیونیستی، باعث تنفر روزافزون ملت‌ها و رسوایی آنان شده است.
-* '''پیروزی نهایی جبهه مقاومت در برابر استکبار؛''' مصداق سنت غلبه قطعی حق بر باطل. به باور ایشان، با استناد به سنت قطعی الهی، آیندهٔ روشنی برای جبهه مقاومت پیش‌بینی می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
-== نقش باور به سنت‌های الهی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان ==
-کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و دفاع مقدس تأکید می‌کنند که بر اساس سنت الهی نصر الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیۀ 17 سورۀ انفال معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 == مصادیق سنت‌های الهی در جامعه معاصر ==
 === پیروزی انقلاب اسلامی ===
-اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینه تحقق وعده یاری الهی را فراهم کرد. از این منظر، تغییر رژیم پهلوی با وجود حمایت‌های گسترده کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
+اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینه تحقق وعده یاری الهی را فراهم کرد. از این منظر، تغییر رژیم پهلوی با وجود حمایت‌های گسترده کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
+=== '''ایستادگی''' '''مردم ایران در برابر فشارها''' ===
+از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ۴۶ ساله مردم ایران در برابر جنگ تحمیلی، تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق روشن سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما برخورداری از ایمان، نه تنها از پای درنمی‌آید، که روزبه‌روز قوی‌تر می‌شود. به باور آنان، پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران در دهه‌های اخیر، تجلی سنت نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت در راه خداوند است که با توکل بر خدا و اعتماد به سنت‌های الهی محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی و ناکام ماندن توطئه‌های آنان، نشانه سنت پنهان بودن قوانین الهی و سنت ابطال کید دشمنان است که هر بار توطئه علیه مؤمنان را به خودشان بازمی‌گرداند. همچنین وحدت مردم ایران در بحران‌ها و شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، از منظر آنان مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
 === پایداری جبهه مقاومت ===
@@ خط ۱۸۱: / خط ۹۵: @@
 === پیروزی مردم ایران در جنگ ۱۲ روزه ===
-به باور صاحب‌نظران اسلامی، پیروزی ایران در دفاع ۱۲ روزهٔ ۱۴۰۴ش بر اساس سنت نصرت الهی محقق شده است. از منظر آنان، این دفاع که آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد، مصداق روشن وعده خداوند در یاری رساندن به مؤمنان است. به اعتقاد این صاحب‌نظران، خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند و در این جنگ نیز نصرت الهی شامل حال مدافعان شد. به گفته این صاحب‌نظران، این دفاع قدرت جامعه اسلامی را به جهان نشان داد و رعب و وحشت را بر دشمنان مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
+به باور صاحب‌نظران اسلامی، پیروزی ایران در دفاع ۱۲ روزهٔ ۱۴۰۴ش بر اساس سنت نصرت الهی محقق شده است. از منظر آنان، این دفاع که آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد، مصداق روشن وعدۀ خداوند در یاری رساندن به مؤمنان است. به اعتقاد این صاحب‌نظران، خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند و در این جنگ نیز نصرت الهی شامل حال مدافعان شد. به گفته این صاحب‌نظران، این دفاع قدرت جامعۀ اسلامی را به جهان نشان داد و وحشت را بر دشمنان مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 === نابودی قریب‌الوقوع رژیم اسراییل ===
 به باور صاحب‌نظران اسلامی، نابودی قریب‌الوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌هایشان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ سورهٔ اسراء، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ سوره توبه، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهه مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیه «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ»، هرچه جلوه حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
+== نقش باور به سنت‌های الهی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان ==
+کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و دفاع مقدس تأکید می‌کنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیۀ 17 سورۀ انفال معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 == پانویس ==