انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

== معرفی '''''حزب جمهوری اسلامی''''' ==

حزب جمهوری اسلامی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی پس از پیروزی انقلاب ایران بود که در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش به همت گروهی از روحانیان مبارز تأسیس شد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> این حزب که با تجربۀ تشکل‌های اسلامی پیشین مانند فداییان اسلام و هیئت‌های مؤتلفه شکل گرفت، با موافقت و حمایت امام خمینی آغاز به کار کرد،<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref><ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران،۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref>اما گسترش گستردۀ تشکیلات و بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب نارضایتی وی شد.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش، سیدعلی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام خمینی، ادامۀ فعالیت حزب را عاملی برای اختلاف دانسته و تعطیلی آن را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>

* دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمۀ تهران، روز یکشنبه هفتم تیرماه ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که سیدمحمدحسین بهشتی مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3692963/%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* بر اساس گزارش‌ها شدت انفجار به حدی بود که بخش‌هایی از ساختمان فرو ریخت و محدوده‌ای به ابعاد ده در ده متر به کلی تخریب شد و آوار تا ارتفاع دو متری از سطح زمین انباشته شد. شیشه‌های ساختمان‌های اطراف نیز به‌طور کامل خرد شد. بلافاصله پس از حادثه، صدها تن از ساکنان تهران در خیابان‌های اطراف محل تجمع کردند و آمبولانس‌ها برای انتقال مصدومان به‌طور مداوم در رفت‌وآمد بودند. سقف بتنی ساختمان به‌طور کامل فرو ریخته بود و ده‌ها نفر در زیر آوار محبوس شده بودند.

* بسیاری از مجروحان و کشته‌شدگان که به بیمارستان‌ها منتقل می‌شدند، بر اثر شدت جراحات وارده و خون‌ریزی قابل شناسایی نبودند. بیمارستان‌هایی که شهدا و مجروحان به آنها منتقل می‌شدند، تحت کنترل شدید نیروهای کمیته قرار گرفتند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/267182/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7 «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.]</ref>  

محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش معرفی می‌شود که با نفوذ به حزب، پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد. وی پس از پیروزی انقلاب به سازمان مجاهدین خلق پیوست و با هدایت این سازمان به‌عنوان پاسدار وارد حزب شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن را بر عهده گرفت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3058596-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> کلاهی در روز حادثه با تماس با مسئولانی چون آیت‌الله قدوسی و لاجوردی، آن‌ها را به حضور در جلسه ترغیب می‌کرد که تحلیلگران آن را نشان‌دهندۀ قصد سازمان مجاهدین خلق برای افزایش شمار قربانیان ارزبابی می‌کنند. یک هفته بعد هویت وی شناسایی و طی اطلاعیه‌ای از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام شد. کلاهی پس از انفجار به عراق گریخت و در آنجا با یکی از اعضای منافقین ازدواج کرد و در رادیو این سازمان با نام مستعار کریم فعالیت داشت. وی در اوایل دهۀ ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و با هویت جعلی به آلمان و سپس هلند رفت و سرانجام در  ۱۳۹۴ش توسط دو تبهکار هلندی به قتل رسید.<ref>[https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3:%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1_%D8%AD%D8%B2%D8%A8_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&veaction=edit «درخواست خانواده‌های قربانیان ترور هفتم تیر از مقامات قضایی هلندی درباره محمدرضا کلاهی، عامل انفجار حزب جمهوری اسلامی»، خبر آنلاین.]</ref> درباره طراحی عملیات، دو دیدگاه مطرح است: برخی آن را با توانایی سازمان مجاهدین خلق ممکن می‌دانند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا، آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>

== زمینه‌ها ==

* به عقیدۀ تحلیلگران، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش ریشه در موج ترورهای هدفمندی داشت که از ماه‌های نخست پیروزی انقلاب علیه شخصیت‌های سیاسی و مذهبی کشور طراحی شده بود. این ترورها که به‌طور عمده توسط گروه‌های معاند انجام می‌گرفت، با این هدف صورت می‌پذیرفت که با حذف فیزیکی چهره‌های مؤثر، مانع از تثبیت ساختار سیاسی جدید شوند. از اردیبهشت ۱۳۵۸ش ترور محمدولی قرنی، مرتضی مطهری و ترور نافرجام اکبر هاشمی رفسنجانی توسط گروه فرقان انجام شد. در ادامه، ترور مهدی عراقی، سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی و محمد مفتح در همان سال به وقوع پیوست.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=26774 ««ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.]</ref>

* بر اساس گزارش‌ها، این سازمان بر این گمان بود که آیت‌الله بهشتی به‌عنوان مغز متفکر جناح حاکم، نفوذ تعیین‌کننده‌ای بر امام خمینی دارد و با حذف وی، نظام دچار بحران عمیق رهبری شده و سرنگون خواهد شد. ششم تیر همان سال، سیدعلی خامنه‌ای در مسجد ابوذر تهران مورد ترور قرار گرفت و فردای آن روز، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت آیت‌الله بهشتی و ۷۲ تن از اعضای این حزب انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>

== مجروحان حادثه ==

در این حادثه افراد ذیل که تعداد آنها به 38 نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره دار، علی‌اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سیدجلال ساداتیان، سیدمحمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی پور، مرتضی فضل‌علی، جعفر لواسانی، عبد العظیم هاشمی نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقا علی‌خان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی (سماورچی)، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سید محمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین العابدین رئیسی، حیدرعلی علی‌زاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، مهدی فاضلی، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7?SearchText=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%20%D9%88%20%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله محمدعلی رجایی به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. محمدجواد باهنر نیز در این نشست حضور نداشت. اکبر هاشمی رفسنجانی پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. علی‌اکبر ناطق‌نوری، محمدرضا مهدوی‌کنی، علی قدوسی و حبیب‌الله عسگراولادی نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/print/509300 «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref> سیدعلی خامنه‌ای یک روز قبل در حملۀ تروریستی مجروح شده و در بیمارستان بستری بود.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6982616/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>