انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''''انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛''''' بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب در تهران و کشته‌شدن 72 تن از جمله سیدمحمد بهشتی، جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس.

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی که در ایران از آن با عنوان فاجعۀ هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ ۷ تیر ۱۳۶۰ش در تهران رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و 72 تن از اعضای این حزب از جمله سیدمحمد حسینی بهشتی، رئیس قوه قضائیه و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشته شدند. این رویداد در بستر تنش‌های سیاسی و امنیتی سال‌های آغازین پس از انقلاب ۱۳۵۷ش رخ داد و از مهم‌ترین حملات تروریستی تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید.

== معرفی '''''حزب جمهوری اسلامی''''' ==

حزب جمهوری اسلامی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی پس از پیروزی انقلاب ایران بود که در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش به همت گروهی از روحانیان مبارز تأسیس شد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> این حزب که با تجربۀ تشکل‌های اسلامی پیشین مانند فداییان اسلام و هیئت‌های مؤتلفه شکل گرفت، با موافقت و حمایت امام خمینی آغاز به کار کرد،<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref><ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران،۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref>اما گسترش تشکیلات و بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب نارضایتی وی شد.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش، سیدعلی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام‌خمینی، ادامۀ فعالیت حزب را عاملی برای اختلاف دانسته و تعطیلی آن را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>

دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمۀ تهران، روز یکشنبه هفتم تیرماه ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که سیدمحمدحسین بهشتی مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3692963/%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر.]</ref>

بر اساس گزارش‌ها، انفجار موجب فروریختن بخشی از ساختمان دفتر مرکزی حزب و آسیب به ساختمان‌های اطراف شد. شمار زیادی از حاضران زیر آوار گرفتار شدند و عملیات امداد و انتقال مصدومان به بیمارستان‌ها آغاز گردید. همچنین، نیروهای نظامی و انتظامی برای حفظ نظم و امنیت در محل حادثه و مراکز درمانی مستقر شدند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/267182/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7 «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.]</ref>  

محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش معرفی می‌شود که با نفوذ به حزب، پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد. بر اساس منابع، وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به سازمان مجاهدین خلق پیوست و با هدایت این سازمان به‌عنوان پاسدار وارد حزب جمهوری اسلامی شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن دفتر حزب را بر عهده گرفت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3058596-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> کلاهی در روز حادثه با تماس با مسئولانی چون علی قدوسی و سیداسدالله لاجوردی، آنها را به حضور در جلسه ترغیب می‌کرد که تحلیلگران آن را نشان‌دهندۀ قصد سازمان مجاهدین خلق برای افزایش شمار قربانیان ارزبابی می‌کنند. یک هفته بعد هویت وی شناسایی و طی اطلاعیه‌ای از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام شد. کلاهی پس از انفجار به عراق گریخت و در آنجا با یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ازدواج کرد و در رادیوی این سازمان با نام مستعار کریم فعالیت داشت. وی در اوایل دهۀ ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و با هویت جعلی به آلمان و سپس هلند رفت و سرانجام در ۱۳۹۴ش توسط دو فرد هلندی به قتل رسید.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1645772 «سالروز انفجار ۷ تیر / کریم رادیو، از نفوذ مرگبار در حزب تا ترور در هلند»، خبر آنلاین.]</ref> دربارۀ طراحی عملیات، دو دیدگاه مطرح است: برخی آن را با توانایی سازمان مجاهدین خلق ممکن می‌دانند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا، آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>

برخی رسانه‌های خارجی این حادقه را در چارچوب بحران‌های سیاسی داخلی ایران تحلیل کردند و عزل بنی‌صدر و تشدید اختلافات سیاسی را از عوامل افزایش تنش در کشور دانستند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

|لیسانس روانشناسی و فلسفه

|عضو فعال حزب جمهوری اسلامی <ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7?SearchText=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%20%D9%88%20%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

بنابر گزارش مرکز اسناد انقلاب اسلامی، مراسم تشییع پیکر سیدمحمد بهشتی به همراه شهدای دیگر این رویداد علی‌رغم تبلیغات گسترده علیه سیدمحمد حسینی بهشتی، با حضور گستردۀ مردم صورت گرفت که این امر باعث تعجب همگان شد. گستردگی مردم به‌حدی بود که امکان دفن پیکر جانباختگان فراهم نشد و خاکسپاری به روز بعد موکول شد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5019/%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> تعدادی از کشته‌شدگان انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در قطعۀ ۲۴ بهشت زهرا دفن شده‌اند<ref>[https://www.beytoote.com/art/decorum/blast-party2-beheshti.html «۷ تیر و انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی»، خبرگزاری رسمی حوزه؛ «۷ تیر انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر بهشتی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref><ref group="دیدگاه">این منبع مشکل دارد. دو منبع نام برده اید ولی هر دو به یک سایت لینک شده است. وب سایت بیتوته در منابع نیز نیامده است.</ref> که به مزار شهدای هفتم تیر شهرت دارد.<ref group="دیدگاه">منبع؟</ref>

در این حادثه افراد ذیل که تعداد آنها به 38 نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره دار، علی‌اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سیدجلال ساداتیان، سیدمحمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی پور، مرتضی فضل‌علی، جعفر لواسانی، عبد العظیم هاشمی نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقا علی‌خان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی (سماورچی)، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سید محمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین العابدین رئیسی، حیدرعلی علی‌زاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، مهدی فاضلی، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7?SearchText=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%20%D9%88%20%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله محمدعلی رجایی به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. محمدجواد باهنر نیز در این نشست حضور نداشت. اکبر هاشمی رفسنجانی پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. علی‌اکبر ناطق‌نوری، محمدرضا مهدوی‌کنی، علی قدوسی و حبیب‌الله عسگراولادی نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/print/509300 «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref> سیدعلی خامنه‌ای یک روز قبل در حملۀ تروریستی مجروح شده و در بیمارستان بستری بود.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6982616/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%E2%80%8C%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

 

* به گزارش رسانه‌ها، پس از وقوع انفجار مردم بی‌درنگ خود را به محل حادثه رساندند و تا صبح به یاری مجروحان شتافتند. بر اساس این گزارش‌ها، شماری از کسبه با بازگشایی شبانۀ مغازه‌های خود، تجهیزات لازم برای برش آهن را در اختیار نیروهای امداد قرار دادند تا مصدومان از زیر آوار خارج شوند. به نقل از منابع، در آن شب حاضران بی‌آنکه از سرنوشت عزیزان خود آگاه باشند، یک‌دل و یک‌صدا به یاری همنوعان خود شتافتند. این حضور فداکارانه که در گزارش‌های آن زمان منعکس شده، جلوه‌ای از همبستگی جمعی بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5010/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

* فردای آن روز، در محکومیت اقدام تروریستی تظاهراتی در سراسر کشور برگزار شد. رسانه‌های این تجمع مردمی را از بی‌نظیرترین تظاهرات در ایران توصیف کردند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5005/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B0-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%88%DA%A9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%B8%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-1360 «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

* امام‌خمینی در پیام خود این رویداد را در چارچوب سنت‌های الهی تحلیل کرد و با استناد به آیۀ 32 سورۀ توبه تأکید کرد که دشمنان می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند، اما خداوند نور خود را کامل خواهد کرد. وی با تبیین این حادثه به‌عنوان عامل برملاشدن چهرۀ واقعی دشمنان و دریده‌شدن پرده‌های فریبندۀ آنان، افکار عمومی را از فضاسازی‌های تبلیغاتی مصون داشت. بنیانگذار جمهوری اسلامی این فاجعه را نه نقطه پایان، بلکه عاملی برای سرعت‌بخشی به پیروزی اسلام انقلابی تفسیر کرد. به نظر تحلیلگران این رویکرد امام‌خمینی با تبدیل تهدید به فرصت، از گسترش یأس و تزلزل در جامعه جلوگیری کرد و با ترسیم چشم‌اندازی مبتنی بر سنت‌های الهی، انسجام ملی را در شرایط بحرانی حفظ نمود.<ref>[https://www.irna.ir/news/7225652/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

* بر برپایۀ اسناد موجود، خبرگزاری‌های خارجی بعد از این حادثه چشم‌اندازی آکنده از خشونت و تروریسم برای ایران ترسیم کردند. تایمز لندن ترور را به تنها زبان موجود برای بیان مخالفت‌ها توصیف کرد. نیوزویک نیز با اشاره به اظهارات بنی‌صدر، سقوط قریب‌الوقوع نظام را پیش‌بینی کرد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B7%D8%A8%D9%88%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>

|برگزاری تشییع‌ جنازه‌های گسترده و بروز موج مخالفت با عاملان حادثه.

|اثبات پایداری نظام اداری و سیاسی در مواجهه با بحران‌های امنیتی سطح بالا.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/1026/3-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-7-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-60 «3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب اسلامی.]</ref>

|تبدیل بحران امنیتی به عاملی برای انسجام درونی و تقویت بنیان‌های ساختاری نظام.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4014199/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B0-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.]</ref>

|7

|قوی‌ترشدن جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل ایمان و حضور مردم<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B6%DB%B0-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref> و حفظ انسجام ملی بر بنیاد سنت‌ نصرت الهی.<ref name=":0">[https://www.irna.ir/news/7225652/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== بازنمایی‌ و نمادپردازی‌ ==

 

* هرساله هم‌زمان با سالگرد انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰ش، مراسم‌هایی به یاد کشته‌شدگان این حادثه در ایران برگزار می‌شود. این برنامه‌ها معمولاً با حضور گروه‌هایی از مردم و شامل برنامه‌هایی مانند شب‌های شعر و خاطره، اجرای سرود و نمایش فیلم است و در آن سخنرانان و شرکت‌کنندگان به یادبودسیدمحمدحسین بهشتی و دیگر قربانیان این رویداد می‌پردازند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/110437/%D8%B4%D8%A8-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://snn.ir/fa/news/945324/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A8-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان.]</ref>

* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی تاکنون دست‌مایه ساخت چندین مستند قرار گرفته است؛ از جملۀ: «راز یک کینه» با تمرکز بر زوایای اندیشه‌ای و گفتمانی سیدمحمد بهشتی، «روز هفتم» با روایت دو تن از بازماندگان حادثه، «ترور سرچشمه» ساختۀ محمدحسین مهدویان که با استفاده از اسناد به بازخوانی ماجرا پرداخته، «دبیر کل» با محوریت سابقۀ تشکیل حزب جمهوری اسلامی و اندیشه‌های سیدمحمد بهشتی و مجموعه «قصه‌های انقلاب» که با تکنیک کامیک موشن ابعاد مختلف این رویداد را واکاوی کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/07/2917600/5-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-60-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

* بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری نیز تجلی یافته است. برای مثال میدان هفتم تیر در مرکز تهران، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/267104/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B9.html «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref> ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/303205/1/%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref> همچنین در محل انفجار مجموعۀ فرهنگی به نام شهدای انقلاب اسلامی ساخته شده است که زیر نظر سازمان تبلیغات اسلامی اداره می‌شود.<ref>[https://www.beytoote.com/art/decorum/blast-party2-beheshti.html «۷ تیر و انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی»، خبرگزاری رسمی حوزه؛ «۷ تیر انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و شهادت دکتر بهشتی»، وب‌سایت بیتوته.]</ref><ref name=":0" group="دیدگاه">این منبع مشکل دارد. دو منبع نام برده اید ولی هر دو به یک سایت لینک شده است.

* بر اساس برخی گزارش‌ها، این رویداد در قالب آثار مکتوب و تجسمی نیز بازتاب یافته است؛ از جمله مستندسازی بیش از ۳۹۵ قطعه عکس و تولید آثاری مانند ۱۵۴ نقاشی و ۷۲ پوستر با محوریت بازنمایی واقعه. در این گزارش‌ها، مشارکت چند نسل از هنرمندان و شکل‌گیری مجموعه‌ای از تصاویر صحنه حادثه و پرتره‌های شهدا، به‌عنوان بخشی از تلاش برای ثبت و حفظ اسناد تاریخی مرتبط با این رویداد توصیف شده است.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1127696/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»،  وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref>

* نماهنگ و سرود نیز بامحوریت این حادثه تولید شده است؛ ازجمله قطعۀ موسیقی «هفت تیر» و نماهنگ «رفتند یاران»<ref>[https://www.aparat.com/v/w4Ynp «نماهنگ «رفتند یاران» به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.]</ref> و سرود «دولت عشق».<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084278/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در عرصۀ هنرهای نمایشی نیز بازنمایی شده است و برای مثال رسانه‌ها از اجرای نمایش «هفت روز از تیر شصت» گزارش داده‌اند.<ref>[https://city.theater.ir/fa/95702 «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر.]</ref>

* کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش دربارۀ این حادثه توسط زهرا صادقی نوشته شده است. این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود.<ref>[https://taaghche.com/book/87599/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B0 «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه.]</ref>

* در ۲۷ تیر ۱۳۷۳ش، روز هفتم تیر، به‌عنوان روز قوه قضائیه نام‌گذاری شد. این نام‌گذاری به پیشنهاد قوه قضائیه در شورای فرهنگی عمومی به تصویب رسید.<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B6%DB%B0-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref>

* «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1396ش.

* «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1392.

* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1399ش.

* «انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، شهادت مظلومانه دکتر بهشتی و 72 تن از یارانش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1395ش.

* «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1395ش.

* «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1392ش.

* «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان، تاریخ درج مطلب: 7 خرداد 1400ش.

* ««ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1393ش.

* «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1390ش.

* «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، و‌ب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درح مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.

* «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 5 تیر 1398ش.

* «درخواست خانواده‌های قربانیان ترور هفتم تیر از مقامات قضایی هلندی درباره محمدرضا کلاهی، عامل انفجار حزب جمهوری اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1399ش.

* «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.

* «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، تاریخ درج مطلب: 8 خرداد 1403ش.

* «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.

* «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1403ش.

* «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1389ش.

* «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1402ش.

* «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1388ش.

* «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم، 16 اسفند 1396ش.

* «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1400ش.

 

* «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه، تاریخ بازدید: 22 اسنفد 1404ش.

* محمدی­ ری­شهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1388ش.

* «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.

* «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1398ش.

* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 31 اردیبهشت 1395ش.

*«نماهنگ رفتند یاران به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.

*«3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.

*«5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1402ش.