حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
'''<big>حیا</big>'''؛ صفت بازدارندۀ انسان از زشتیها. | '''<big>حیا</big>'''؛ صفت بازدارندۀ انسان از زشتیها. | ||
حیا از صفات باارزش انسانی است که باعث میشود | [[حیا]] از صفات باارزش انسانی است که باعث میشود [[انسان]]، با [[تواضع]] در برابر [[خدا]] تسلیم شده، از انجام هرگونه نافرمانی در برابر خداوند متعال، پرهیز کند. گسترش [[فرهنگ حیا]] سبب کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش [[عفت عمومی]] در جامعه میشود. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
حیا بهمعنی دگرگونی حال، بهجهت ترس از چیزهایی است که عیب دانسته شده و نکوهیده است.<ref>طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص482.</ref> همچنین به دوریگزینی از کارهای زشت بهخاطر ترس از نکوهش مردم نیز حیا گفته شده است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، 1412ق، ص270.</ref> | حیا بهمعنی دگرگونی حال، بهجهت ترس از چیزهایی است که عیب دانسته شده و نکوهیده است.<ref>طریحی، مجمع البحرین، 1408ق، ج1، ص482.</ref> همچنین به دوریگزینی از کارهای زشت بهخاطر ترس از نکوهش مردم نیز حیا گفته شده است.<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، 1412ق، ص270.</ref> | ||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
در آیۀ ۵۳ سورۀ احزاب، سخن از حیا ممدوح پیامبر بهمعنای رعایت ادب و اخلاق در روابط اجتماعی به میان آمده است. در آیۀ ۲۵ سورۀ قصص، سخن از حیای دختر شعیب در برابر نامحرم (موسی) است. در روایتی از امام صادق، آمده است که زن هرگاه با همسرش خلوت کرد، پوشش حیا را برکند و هرگاه از همسرش فاصله گرفت آن را بر تن کند.<ref>کلینی، الکافی، 1365ش، ج5، ص324.</ref> در روایتی دیگر از او، حیا یکی از ویژگیهای پیامبر معرفی شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1365ش، ج1، ص444.</ref> | در آیۀ ۵۳ سورۀ احزاب، سخن از حیا ممدوح پیامبر بهمعنای رعایت ادب و اخلاق در روابط اجتماعی به میان آمده است. در آیۀ ۲۵ سورۀ قصص، سخن از حیای دختر شعیب در برابر نامحرم (موسی) است. در روایتی از امام صادق، آمده است که زن هرگاه با همسرش خلوت کرد، پوشش حیا را برکند و هرگاه از همسرش فاصله گرفت آن را بر تن کند.<ref>کلینی، الکافی، 1365ش، ج5، ص324.</ref> در روایتی دیگر از او، حیا یکی از ویژگیهای پیامبر معرفی شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1365ش، ج1، ص444.</ref> | ||
==رابطه عفاف و حیا== | ==رابطه عفاف و حیا== | ||
[[عفاف]] بهمعنای | [[عفاف]] بهمعنای پرهیز از حرام و خودداری از سخن یا عمل ناپسند است.<ref>ابن منظور، لسان العرب،1410ق، ج9، ص253.</ref> عفاف و [[حیا]] دو صفت نفسانی بازدارندهاند که قرابت معنایی دارند و حتی در برخی روایات با هم به کار رفتهاند. برخی عفت را متعلق به قوه شهویه و حیا را متعلق به دو قوۀ غضب و شهوت دانستهاند.<ref>نراقی، 1367ش، ص368.</ref> بر اساس روایات، حیا مقدم بر عفاف و علت وجودی آن معرفی شده است.<ref> تميمي آمدي، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص257.</ref> | ||
==حیا در سبک زندگی اسلامی== | ==حیا در سبک زندگی اسلامی== | ||
دین اسلام، الگوی بنیادینی برای تقویت فرهنگ حیا بیان کرده است که از آن جمله میتوان به سفارشهایی دربارۀ [[ | دین اسلام، الگوی بنیادینی برای تقویت [[فرهنگ حیا]] بیان کرده است که از آن جمله میتوان به سفارشهایی دربارۀ [[تربیت جنسی]] در خانواده، شیوههای تعامل زن و مرد نامحرم در اجتماع و پرهیز از ایجاد زمینۀ تحریک و تهییج جنسی در جامعه اشاره کرد.<ref>میرزایی، بایستههای فرهنگ حیا در جامعه اسلامی،1394ش، ص122.</ref> | ||
==شاخصهای حیا== | ==شاخصهای حیا== | ||
درآیات و روایات، رعایت حیا در اعضای بدن ازجمله؛ چشم، گوش و زبان مطرح شده است. همچنین گرهگشایی از کار خلق و کاربرد [[حیا در اندیشه سیدعلی خامنهای|حیا]] در ساختوسازهای اجتماع و فضای بیرون از منزل، عیبپوشی و عدم افشاگری در محیطهای اجتماعی و روابط میان همسایگان نیز از دیگر شاخصهای حیا است.<ref>اسلامنظر و موسوی، «بیان شاخصها و معیارهای حیا در قرآن و روایات پیرامون فضای بیرون از منزل»، 1396ش، ص1.</ref> | درآیات و روایات، رعایت حیا در اعضای بدن ازجمله؛ چشم، گوش و زبان مطرح شده است. همچنین گرهگشایی از کار خلق و کاربرد [[حیا در اندیشه سیدعلی خامنهای|حیا]] در ساختوسازهای اجتماع و فضای بیرون از منزل، [[عیبپوشی]] و عدم افشاگری در محیطهای اجتماعی و روابط میان همسایگان نیز از دیگر شاخصهای حیا است.<ref>اسلامنظر و موسوی، «بیان شاخصها و معیارهای حیا در قرآن و روایات پیرامون فضای بیرون از منزل»، 1396ش، ص1.</ref> | ||
==عوامل، ریشهها و راههای تقویت حیا== | ==عوامل، ریشهها و راههای تقویت حیا== | ||
===الف- عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا=== | ===الف- عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا=== | ||
*عوامل شناختی درونی: که شامل شناخت خود، شناخت خداوند متعال، شناخت پیامبران، ائمه و فرشتگان، حلم و بردباری و احساس حضور و نظارت میشود؛ | *عوامل شناختی درونی: که شامل شناخت خود، شناخت خداوند متعال، شناخت پیامبران، ائمه و فرشتگان، [[حلم]] و [[بردباری]] و احساس حضور و نظارت میشود؛ | ||
*عوامل بیرونی: که دربردارندۀ رفتار حلیمانه و متواضعانه، مواظبت و پیشگیری است. | *عوامل بیرونی: که دربردارندۀ رفتار حلیمانه و متواضعانه، مواظبت و پیشگیری است. | ||
===ب- عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا در دیگران=== | ===ب- عوامل پیدایش، تقویت و روشهای پرورش حیا در دیگران=== | ||
*در فرزندان: که دربرگیرندۀ ازدواج پاک، انتخاب نام نیکو، حفظ [[حرمت تن|حرمت]] و کرامت فرزندان، انتخاب دوستان خوب و ارائۀ الگوهای عملی است؛ | *در فرزندان: که دربرگیرندۀ ازدواج پاک، انتخاب نام نیکو، حفظ [[حرمت تن|حرمت]] و کرامت فرزندان، انتخاب دوستان خوب و ارائۀ الگوهای عملی است؛ | ||
*در اجتماع: که | *در اجتماع: که شامل رعایت معیارهای حیا در روابط، تبلیغ همگانی از طریق رسانهها، اتخاذ شیوهها و تدابیر عاقلانۀ پرورشی، رعایت حجاب و جلوگیری از اختلاط مردان و زنان است.<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، 1385ش، ص100-113.</ref> | ||
==آثار حیا== | ==آثار حیا== | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۶: | ||
*حیا از خدا: بهمعنای در نظر گرفتن او در همۀ حالات و پرهيز از نافرمانى خداوند. | *حیا از خدا: بهمعنای در نظر گرفتن او در همۀ حالات و پرهيز از نافرمانى خداوند. | ||
*حیا از دیگران: بهمعنای رعايت حرمت آنان و پرهيز از گفتار و رفتار سبک و ناپسند. | *حیا از دیگران: بهمعنای رعايت حرمت آنان و پرهيز از گفتار و رفتار سبک و ناپسند. | ||
*حیا از خود: بهمعنای پاسداشت حرمت خود و رعايت ادب و وقار و حفظ کرامت انسانی. | *حیا از خود: بهمعنای پاسداشت حرمت خود و رعايت [[ادب]] و [[وقار]] و حفظ [[کرامت انسانی]]. | ||
*حیا از پیامبر و امامان: | *حیا از پیامبر و امامان: بهمعنای در نظر گرفتن عرضۀ اعمال [[امت]] بر [[پيامبر]] و [[امامان شیعه|امامان]].<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1373ش، ص 125.</ref> | ||
*حیا از فرشتگان: بهمعنای توجه داشتن به ثبت اعمال توسط فرشتگان.<ref>خادم پیر، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ص137.</ref> | *حیا از فرشتگان: بهمعنای توجه داشتن به ثبت اعمال توسط [[فرشته|فرشتگان]].<ref>خادم پیر، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم و حیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ص137.</ref> | ||
==موانع حیا== | ==موانع حیا== | ||
در روایات موانعی برای حیا معرفی شده است که برخی از آنها عبارتاند از: | در روایات موانعی برای حیا معرفی شده است که برخی از آنها عبارتاند از: [[نادانی|جهل]]، [[حرص]]، ولادت ناپاک، فراوانی و عادی شدن بدیها، یاغیشدن، ارتکاب گناهان بزرگ، قتل بهناحق، [[غنا]]، [[شرابخواری]] و [[فقر]].<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و راههای پرورش آن، 1385ش، ص123-131.</ref> | ||
==پیامدهای بیحیایی== | ==پیامدهای بیحیایی== | ||
برخی از پیامدهای بیحیایی عبارتاند از: | برخی از پیامدهای بیحیایی عبارتاند از: نخست، زوال خوبیها؛ در نبود حیا، امکان بروز خیر، اعمال نیک و زیباییهای اخلاقی از میان میرود. دوم، بدنامی؛ زیرا فرد بیحیا سرمایهٔ نمادین خود (آوازه و اعتبار) را از دست میدهد و به موجودی بدنام و فاقد اعتبار اجتماعی تبدیل میشود. سوم، [[اباحهگری]] اخلاقی که همان روا دانستن همهٔ کارهای زشت و ناپسند است..<ref>صابری، آثار تربیتی حیا و روشهای پرورش آن، 1385ش، ص117-120.</ref> | ||
==ارتباط حیا و پوشش== | ==ارتباط حیا و پوشش== | ||
حيا و عفتورزی، پوشش و حجاب را به دنبال دارد و در مقابل، حجاب نيز، در حيامندي فرد مؤثر است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/1128/indexId/70440 «ارتباط متقابل پوشش و حيا» ، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> حجابی که از حیا تهی باشد، دوام و ارزش ندارد همان گونه که حیای بدون حجاب کامل نبوده و از آسیبهای احتمالی در امان نخواهد بود. شباهت رابطه حیا و حجاب مانند مغز گردو و پوست آن است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/8176/107821/%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8! غلامی، «حیا بدون حجاب؟!» ، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | حيا و عفتورزی، پوشش و حجاب را به دنبال دارد و در مقابل، حجاب نيز، در حيامندي فرد مؤثر است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/1128/indexId/70440 «ارتباط متقابل پوشش و حيا» ، وبسایت اداره کل پژوهشهای اسلامی رسانه.]</ref> حجابی که از حیا تهی باشد، دوام و ارزش ندارد همان گونه که حیای بدون حجاب کامل نبوده و از آسیبهای احتمالی در امان نخواهد بود. شباهت رابطه حیا و حجاب مانند مغز گردو و پوست آن است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5211/8176/107821/%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8! غلامی، «حیا بدون حجاب؟!» ، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
==حیا در معماری== | ==حیا در معماری== | ||
همواره حیا در هنر از جمله در معماری | همواره حیا در هنر از جمله در [[معماری ایرانی]]، نمود داشته است.<ref>آقا شریفیان اصفهانی، «مطالعۀ تطبیقی اصل حیا در آموزههای اسلامی و معماری سنتی»، 1397ش، ص19.</ref> بازتاب این نمود در [[معماری درونگرای]] ایرانی قابل مشاهده است.<ref>قربانزاده و رضائیان، «بررسی الگوی معماری اسلامی در شهر شیروان با رویکرد حیا و حجاب»، 1395ش، ص1.</ref> در این نوع معماری، پوستۀ ظاهری تنها پوششی مجازی است که از حقیقتی باطنی مراقبت میکند و ارزش واقعی بنا به جوهر و هستۀ باطنی آن است.<ref> [https://vista.ir/w/a/21/pb5d5 حسینیزدی، «درونگرایی در معماری ایرانی»، وبسایت مجله ویستا.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
