صفحهای تازه حاوی «300px|thumb|left|میدان امام اصفهان (نقش جهان) <big>'''میدان امام'''</big>؛ میدانی در اصفهان و نمادی از معماری ایرانی در دوران صفوی<br> میدان امام، میدانی بزرگ در شهر اصفهان است که پیش از دورهی صفوی، باغی بهنام نقش جهان در...» ایجاد کرد |
اصلاح عنوان مدخل |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:میدانامام2.png|300px|thumb|left|میدان امام اصفهان (نقش جهان)]] | [[پرونده:میدانامام2.png|300px|thumb|left|میدان امام اصفهان (نقش جهان)]] | ||
<big>'''میدان امام'''</big>؛ میدانی در اصفهان و نمادی از معماری ایرانی در دوران صفوی | <big>'''میدان امام خمینی'''</big>؛ میدانی در اصفهان و نمادی از معماری ایرانی در دوران صفوی. | ||
میدان | میدان امام خمینی، میدانی بزرگ در شهر [[اصفهان]] است که پیش از دورهی [[صفویه|صفوی]]، باغی بهنام نقش جهان در آن وجود داشت. در دوره [[سلجوقیان]]، این مکان را «کوشک میدان» میخواندند و در دوره صفویان، توسط شاهاسماعیل توسعه داده شد.<ref>انصاری جابری، تاريخ نصفجهان و همه جهان، ص86. </ref> این میدان در تاریخ 8 بهمن 1313ش، در فهرست [[آثار ملی ایران]] و در 1358ش بهعنوان یکی از نخستین آثار ایرانی در [[میراث جهانی یونسکو در ایران|میراث جهانی یونسکو]] ثبت شد. این مکان که پیش از [[انقلاب اسلامی]] با نام «میدان شاه» معروف بود، پس از انقلاب اسلامی به «میدان امام» تغییر نام یافت، این تغییر نام در فهرست [[یونسکو]] نیز صورت گرفت.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/115/ Centre, UNESCO World Heritage, "Meidan Emam, Esfahan", 1979.] </ref> | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
پیش از انتقال پایتخت به اصفهان، در محل این میدان، باغی وسیع وجود داشت با نام «نقش جهان». این باغ، محل استقرار پادشاهان [[تیموریان|تیموری]] بود. بخش میدانی این باغ نیز (در محل کاخ عالیقاپوی امروزی)، «در کوشک» نام داشت.<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، 1350ش، ص36.</ref> میدان کوشک در دوران پیش از صفویان، محل اعدام محکومان و برگزاری جشن [[نوروز]] بود.<ref>منشی، تاریخ عالم آرای عباسی، 1382ش، ص30 و 31. </ref | پیش از انتقال پایتخت به اصفهان، در محل این میدان، باغی وسیع وجود داشت با نام «نقش جهان». این باغ، محل استقرار پادشاهان [[تیموریان|تیموری]] بود. بخش میدانی این باغ نیز (در محل کاخ عالیقاپوی امروزی)، «در کوشک» نام داشت.<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، 1350ش، ص36.</ref> میدان کوشک در دوران پیش از صفویان، محل اعدام محکومان و برگزاری جشن [[نوروز]] بود.<ref>منشی، تاریخ عالم آرای عباسی، 1382ش، ص30 و 31. </ref> | ||
بهگفتهی برخی از مورخان، میدان نقش جهان در 1011ق بنا نهاده شد<ref>ولیقلی بن داود (قلیشاملو)، قصص الخاقانی، 1371ش.</ref> و برخی دیگر، توسعه و ساخت این بنا را به تاریخی پیش از آن نسبت دادهاند.<ref>افوشتهای، نقاوه الآثار فی ذكر الأخيار، 1373ش، ص233 و 239 و 537. </ref> شاه عباس اول همزمان با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان، با استفاده از طراحان، معماران، مهندسان، کاشیکاران و سنگتراشان حرفهای از جمله «استاد محمدرضا» و «استاد علیاکبر اصفهانی» که نام آنها بر سردر بناهای پیرامونی میدان نقش جهان ثبت شده است، نقش جهان را توسعه داد و این بنا را بهعنوان شاهکاری هنری و ایرانی در عصر صفوی به جهان معرفی کرد.<ref>سيوري، [[ايران]] عصر [[صفوي|صفوی]]، 1372ش، ص152. </ref> | بهگفتهی برخی از مورخان، میدان نقش جهان در 1011ق بنا نهاده شد<ref>ولیقلی بن داود (قلیشاملو)، قصص الخاقانی، 1371ش.</ref> و برخی دیگر، توسعه و ساخت این بنا را به تاریخی پیش از آن نسبت دادهاند.<ref>افوشتهای، نقاوه الآثار فی ذكر الأخيار، 1373ش، ص233 و 239 و 537. </ref> شاه عباس اول همزمان با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان، با استفاده از طراحان، معماران، مهندسان، کاشیکاران و سنگتراشان حرفهای از جمله «استاد محمدرضا» و «استاد علیاکبر اصفهانی» که نام آنها بر سردر بناهای پیرامونی میدان نقش جهان ثبت شده است، نقش جهان را توسعه داد و این بنا را بهعنوان شاهکاری هنری و ایرانی در عصر صفوی به جهان معرفی کرد.<ref>سيوري، [[ايران]] عصر [[صفوي|صفوی]]، 1372ش، ص152. </ref> | ||
==ساختار میدان امام (نقش جهان)== | ==ساختار میدان امام (نقش جهان)== | ||
این بنا با 560 متر طول و 157.5 متر عرض، در طول 20 سال در مرکز شهر اصفهان ساخته شد.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1021820 دهقاننژاد، بافت قدیم نصف جهان، 1386ش، ص63.] </ref> در ساخت این بنا، از تمام عناصر شناختهشده و مهم آن روزگار، مانند [[بازار]]، [[مسجد]]، کاخ و دروازه استفاده شد. ضلع شمالی این میدان، سردر بازار قیصریه (دروازه بازار سلطانی) و نماد فعالیتهای اقتصادی کشور بود. در جنوب این میدان نیز [[مسجد جامع]] عباسی (امام) قرار دارد که نشانهی باورهای مذهبی سلسله صفویان است. در قسمت غربی میدان، قصر شاه (عالیقاپو) و ادارات پادشاهی بود که مکانی برای فعالیتهای عمدهی کارگزاران حکومتی و مرکز نظام اداری ایران بود. در قسمت شرقی این میدان، مسجد شیخ لطفالله قرار دارد که مسجدی مخصوص [[شیعیان]] و شخص شاه عباس بهشمار میرفت.<ref>دهمشگي، جلوههاي هنر در اصفهان، 1366ش، ص20</ref> پیرامون میدان، بازارهایی دو طبقه (200 حجره دو طبقه) بخشهای مختلف این میدان مستطیلشکل را بههم پیوند دادهاند،<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، 1350ش، ص36.</ref> که طبقه دوم متعلق به مسافران و غریبهها بود.<ref>كمپفر، سفرنامة كمپفر، 1360ش، ص193. </ref> عایدات چهار بازار اطراف این میدان، از سال 1017ق، وقف چهارده معصوم شده است.<ref>منشی، تاریخ عالمآرای عباسی، 1382ش، ص760. </ref> قلی شاملو نیز در کتاب «قصصالخاقانی»، عنوان میکند که شاه عباس در 1014ق، این عایدات را وقف سادات مدینه و پرداخت هزینهی [[ازدواج]] دختران و پسران این شهر کرده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/371745/%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%82%D9%81-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «شاهعباس میدان نقش جهان را وقف کجا کرد؟»، سایت خبر آنلاین.] </ref | این بنا با 560 متر طول و 157.5 متر عرض، در طول 20 سال در مرکز شهر اصفهان ساخته شد.<ref>[http://opac.nlai.ir/opac-prod/search/briefListSearch.do?command=FULL_VIEW&id=1021820 دهقاننژاد، بافت قدیم نصف جهان، 1386ش، ص63.] </ref> در ساخت این بنا، از تمام عناصر شناختهشده و مهم آن روزگار، مانند [[بازار]]، [[مسجد]]، کاخ و دروازه استفاده شد. ضلع شمالی این میدان، سردر بازار قیصریه (دروازه بازار سلطانی) و نماد فعالیتهای اقتصادی کشور بود. در جنوب این میدان نیز [[مسجد جامع]] عباسی (امام) قرار دارد که نشانهی باورهای مذهبی سلسله صفویان است. در قسمت غربی میدان، قصر شاه (عالیقاپو) و ادارات پادشاهی بود که مکانی برای فعالیتهای عمدهی کارگزاران حکومتی و مرکز نظام اداری ایران بود. در قسمت شرقی این میدان، مسجد شیخ لطفالله قرار دارد که مسجدی مخصوص [[شیعیان]] و شخص شاه عباس بهشمار میرفت.<ref>دهمشگي، جلوههاي هنر در اصفهان، 1366ش، ص20</ref> پیرامون میدان، بازارهایی دو طبقه (200 حجره دو طبقه) بخشهای مختلف این میدان مستطیلشکل را بههم پیوند دادهاند،<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، 1350ش، ص36.</ref> که طبقه دوم متعلق به مسافران و غریبهها بود.<ref>كمپفر، سفرنامة كمپفر، 1360ش، ص193. </ref> عایدات چهار بازار اطراف این میدان، از سال 1017ق، وقف چهارده معصوم شده است.<ref>منشی، تاریخ عالمآرای عباسی، 1382ش، ص760. </ref> قلی شاملو نیز در کتاب «قصصالخاقانی»، عنوان میکند که شاه عباس در 1014ق، این عایدات را وقف سادات مدینه و پرداخت هزینهی [[ازدواج]] دختران و پسران این شهر کرده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/371745/%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D9%82%D9%81-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «شاهعباس میدان نقش جهان را وقف کجا کرد؟»، سایت خبر آنلاین.] </ref> | ||
معماران ایرانی، در طراحی این بنا، از معماری میدان کهنه (میدان عتیق) اصفهان که قدمتی بیشتر دارد، بهره گرفتند. سبک معماری میدان ایرانی (تلفیق اماکن مذهبی، مراکز حکومتی و بازار)، پیش از ساخت نقش جهان، در میدان کهنه اصفهان، میدان امیرچخماق یزد، میدان شاه قزوین و میدان صاحبآباد [[تبریز]] اجرایی شده بود.<ref>آقابزرگ، نرگس، خاستگاه نظری میدان نقش جهان، شماره33، ۱۳۹۴ش.</ref | معماران ایرانی، در طراحی این بنا، از معماری میدان کهنه (میدان عتیق) اصفهان که قدمتی بیشتر دارد، بهره گرفتند. سبک معماری میدان ایرانی (تلفیق اماکن مذهبی، مراکز حکومتی و بازار)، پیش از ساخت نقش جهان، در میدان کهنه اصفهان، میدان امیرچخماق یزد، میدان شاه قزوین و میدان صاحبآباد [[تبریز]] اجرایی شده بود.<ref>آقابزرگ، نرگس، خاستگاه نظری میدان نقش جهان، شماره33، ۱۳۹۴ش.</ref> | ||
متأسفانه، در دوره [[قاجاریه|قاجار]]، این بنا مانند سایر بناهای معماری ایرانی مورد بیتوجهی قرار گرفت. بخشهایی از این میدان باشکوه نیز در حملات «اشرف افغان» به ایران تخریب و بخشهایی مانند عمارت نقارهخانه در طول دوره پادشاهی قاجاریان بهکلی نابود شد.<ref>مسعود میرزا ظلالسلطان، «باب چهارم، سفر اصفهان»، 1362ش، ص194 و 268. </ref> اما پس از روی کار آمدن حکومت پهلوی، این بنا در دست مرمت و بازسازی قرار گرفت که تا امروز نیز ادامه دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84485985/%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 «فرونشست و بیم فرو ریختن مکانهای تاریخی اصفهان»، سایت ایرنا.] </ref> | متأسفانه، در دوره [[قاجاریه|قاجار]]، این بنا مانند سایر بناهای معماری ایرانی مورد بیتوجهی قرار گرفت. بخشهایی از این میدان باشکوه نیز در حملات «اشرف افغان» به ایران تخریب و بخشهایی مانند عمارت نقارهخانه در طول دوره پادشاهی قاجاریان بهکلی نابود شد.<ref>مسعود میرزا ظلالسلطان، «باب چهارم، سفر اصفهان»، 1362ش، ص194 و 268. </ref> اما پس از روی کار آمدن حکومت پهلوی، این بنا در دست مرمت و بازسازی قرار گرفت که تا امروز نیز ادامه دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84485985/%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%DB%8C%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 «فرونشست و بیم فرو ریختن مکانهای تاریخی اصفهان»، سایت ایرنا.] </ref> | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
==کارکرد میدان امام== | ==کارکرد میدان امام== | ||
این میدان، علاوه بر جایگاه دادوستد کالاهای ترکی، ایرانی، هندی، انگلیسی، هلندی، پرتغالی، ارمنی، روسی و عربی، محلی برای دیدار شاهان صفوی با شهروندان بود. همچنین، جشنهای گوناگون پادشاهی را در وسط همین میدان برپا میکردند و خیمهشببازان، [[بندبازی|بندبازان]]، قصهگویان، اسبسواران و تیراندازان در آن برنامههایی متنوع اجرا میکردند.<ref>دلاواله، سفرنامه، 1370ش، ص380. </ref> دو دروازه چوگان باقیمانده از همان دوران، گویای آن است که بازی [[چوگان]] و نیز رژه نیروهای ارتش نیز در همین میدان صورت میگرفته است. مذاکرات دولتمردان داخلی و خارجی نیز در این مکان صورت میگرفت. | این میدان، علاوه بر جایگاه دادوستد کالاهای ترکی، ایرانی، هندی، انگلیسی، هلندی، پرتغالی، ارمنی، روسی و عربی، محلی برای دیدار شاهان صفوی با شهروندان بود. همچنین، جشنهای گوناگون پادشاهی را در وسط همین میدان برپا میکردند و خیمهشببازان، [[بندبازی|بندبازان]]، قصهگویان، اسبسواران و تیراندازان در آن برنامههایی متنوع اجرا میکردند.<ref>دلاواله، سفرنامه، 1370ش، ص380. </ref> دو دروازه چوگان باقیمانده از همان دوران، گویای آن است که بازی [[چوگان]] و نیز رژه نیروهای ارتش نیز در همین میدان صورت میگرفته است. مذاکرات دولتمردان داخلی و خارجی نیز در این مکان صورت میگرفت. پس از [[انقلاب اسلامی]] ایران، [[نماز جمعه]] و اجتماعات سیاسی در این میدان انجام میشود. امروزه، حجرههای بازار نقش جهان، جایگاهی برای عرضهی صنایع دستی اصفهان است و در کانون توجه گردشگران قرار دارد. | ||
پس از [[انقلاب اسلامی]] ایران، [[نماز جمعه]] و اجتماعات سیاسی در این میدان انجام میشود. امروزه، حجرههای بازار نقش جهان، جایگاهی برای عرضهی صنایع دستی اصفهان است و در کانون توجه گردشگران قرار دارد. | |||
==میدان نقش جهان در سفرنامهها و مکتوبات کهن== | ==میدان نقش جهان در سفرنامهها و مکتوبات کهن== | ||
این مکان در سفرنامههای مسافران اروپایی، بهنام شاهکار مشرقزمین یاد شده و برخی از آنها، این مکان و معماری آن را از بسیاری از آثار متعلق به دنیای مسیحیت برتر دانستهاند. بسیاری از سیاحان و جهانگردان، از بازدیدهای سفیران، نمایندگان خارجی و اتباع کشورهای دیگر از این میدان، خاطراتی مفصل نوشتهاند.<ref> [https://www.tishineh.com/touritem/16-12/1 «میدان نقش جهان»، سایت تیشینه.]</ref> | این مکان در سفرنامههای مسافران اروپایی، بهنام شاهکار مشرقزمین یاد شده و برخی از آنها، این مکان و معماری آن را از بسیاری از آثار متعلق به دنیای مسیحیت برتر دانستهاند. بسیاری از سیاحان و جهانگردان، از بازدیدهای سفیران، نمایندگان خارجی و اتباع کشورهای دیگر از این میدان، خاطراتی مفصل نوشتهاند.<ref> [https://www.tishineh.com/touritem/16-12/1 «میدان نقش جهان»، سایت تیشینه.]</ref> | ||
