تاب‌آوری ایرانی: تفاوت میان نسخه‌ها

برای اولین بار بوریس سایرولنیک، متخصص اعصاب و روان، مفهوم تاب‌آوری را مطرح و آن را به بازیابی تعادل روانی از سوی فرد پس از بحران تعریف کرد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1069814/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B2-%D8%A8%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%AF طرزی، «راز تاب آوری در جنگ : این نیز بگذرد!»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> سپس به بیان توانمندی جوامع در مواجهه با بحران نیز تعیم یافت.<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وب‌سایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref> تاب‌وری به این معنا چرخه‌ای است که در سه مرحلۀ قبل، حین و بعد از وقوع بحران موضوعیت دارد. در این میان تاب‌آوری اجتماعی شامل ظرفیت پیش‌بینی، آماده‌سازی، مداخله و تطبیق با شرایط متغیر است و تقدم و تأخری نسبت به خود بحران ندارد.<ref>[https://www.resiliency.ir/social-resilience/ مقدسی، «تاب آوری اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت خانه تاب آوران ایران.]</ref> برخی تاب‌آوری اجتماعی را به تقویت انسجام و همبستگی اجتماعی برای مقاومت در برابر چالش‌های بزرگ و ملی تعریف کرده است.<ref>[https://www.resiliencemedia.ir/%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-resiliencemedia-ir/ «رسانه تاب‌آوری ایران»، خبرگزاری تاب‌آوری ایرانیان.]</ref> تاب‌آوری دارای کاربردهای مختلف چون تاب‌آوری خانوادگی، سازمانی، فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی، حکمرانی و ملی نیز است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمه‌ای بر تصویر ایران تاب‌آور»، 1403ش، ص 8،]</ref>   

تاب‌آوری ایرانی عبارت است از توانمندی‌های تاریخی و نهادی مردم ایران در عرصه‌های مختلف در مواجهه با بحران‌های بنیاد‌برافکن و شوک‌های غیرقابل پیش‌بینی.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمه‌ای بر تصویر ایران تاب‌آور»، 1403ش، ص  8.] </ref> برخی از این وضعیت به تاب‌آوری ملی تعبیر نموده است.<ref>[https://khabarpu.com/b.htm?u=%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_c2hhcmdoZGFpbHkuY29tLyVEOCVBOCVEOCVBRSVEOCVCNC0lRDglQjElRDklODglRDglQjIlRDklODYlRDglQTclRDklODUlRDklODctMTAwLzEwOTc5NDMt_2LTYsdmC «تاب‌آوری ایران در بزنگاه بحران جهانی»، روزنامه شرق]</ref> تاب‌آوری در ایران در دو سطح تحلیل شده است: سطح ایستا که بر بازیابی عملکردهای از دست رفته و برگشت به نقطه قبل از بحران تمرکز دارد و سطح پویا که بر هماهنگی مستمر با تغییرات و بازسازی خلاقانه ساختارها تأکید می‌کند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمه‌ای بر تصویر ایران تاب‌آور»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>  

در ادبیات راهبردی، وجه تمایز مقاومت از تاب‌آوری در این است که مقاومت بر ایستادگی فیزیکی در برابر فشار تأکید دارد و تاب‌آوری به معنای توانایی یک سیستم مانند سیستم روان، اقتصاد یا جامعه برای بهبود سریع و بازگشت به مسیر توسعه پس از وقوع شوک است. تاب‌آوری نشان‌دهنده آینده‌پذیری و هوشمندی حکمرانی در تبدیل تهدید به فرصت است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمه‌ای بر تصویر ایران تاب‌آور»، 1403ش، 8-9.]</ref>  

تاب‌آوری در دنیای پرشتاب و پرمخاطره امروز، به یکی از حیاتی‌ترین مفاهیم برای بقا و پیشرفت جامعه و به‌عنوان یکی از ابزارهای کلیدی برای مقابله با بحران‌ها و چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی مطرح شده است.<ref>[https://iraniansocialworkers.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%8C-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA%D9%87%D8%A7/ «تاب آوری در ایران، چالش‌ها و فرصت‌ها»، پایگاه مددکاری اجتماعی ایرانیان.] </ref> ایران به دلیل شرایط خاص سیاسی، جغرافیایی، اقتصادی و فرهنگی خود در زیست‌بوم بین‌الملل، نیازمند تاب‌آوری، پابرجایی و استحکام بالایی است تا بتواند در برابر رویدادهای بنیاد‌برافکن و اتفاقات غیرقابل پیش‌بینی مقاومت کند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1819119 نصر اصفهانی و همکاران، «مقدمه‌ای بر تصویر ایران تاب‌آور»، 1403، ص 6.]</ref> از نظر برخی کارشناسان ویژگی‌های تاب‌آوری ایرانی باعث پیروزی ایران در [[جنگ رمضان]] شده است.<ref>[https://jahanemoaser.ir/product/resilience-as-a-decisive-factor-in-asymmetric-warfare/ «تاب‌وری به‌مثابه عامل تعیین کننده در جنگ‌های نامتقارن: برتری ایران در جنگ با ایالات متحده و اسرائیل»، وب‌سایت مؤسسه جهان معاصر.]</ref> برخی از این ویژگی به حماسه  تاب‌آوری و ایستادگی<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4262563-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AF «پیام سید محمد خاتمی درباره جنگ؛ ملت بزرگ ایران حماسه تاب آوری و‌ ایستادگی در برابر تجاوز و جنگ بی رحمانه را می سراید»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> و برخی جنگ تاب‌وری تمام عیار تعبیر نموده است؛ جنگی که از خط مقدم تا عمق اقتصاد، سیاست، اجتماع و فرهنگ امتداد یافته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6779441/%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B1%D9%85%D8%B2 «دست بالای ایران در جنگ تاب آوری تمام عیار؛ آمادگی و مقاومت رمز برتری»، خبرگزاری مهر.]</ref> از نظر یکی از مقامات اطلاعاتی سابق اسرائیل مشکل آمریکا در جنگ رمضانی این بود که تاب‌آوری جامعه ایران را دست‌کم گرفته است. از نظر او برخی مؤلفه‌هایی تاب‌آوری ایرانی عبارتند از: فرهنگ سیاسی، حافظه تاریخی، انسجام نخبگان، تعهد ایدئولوژیک و حس عمیق مأموریت.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%B4%D8%B1-59/1704002-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%86%D8%AF سیترونوویچ، «مشکل آمریکا «اطلاعاتی» نیست؛ ایران را در تاب‌آوری دست‌کم گرفتند»، پایگاه اطلاع رسانی جماران.]</ref>

تاب‌آوری ایرانی از منظر جامعه‌شناختی ریشه در تاریخ هزاران‌ساله این دولت-تمدن دارد.<ref>[https://thailand.mfa.gov.ir/portal/NewsView/785150/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 حیدری، «تحلیل چند تئوریک تجاوزات آمریکا-اسرائیل و تاب ‌آوری دولت تمدنی ایران»، وب‌سایت سفارت جمهوری اسلامی ایران در بانکوک.]</ref> تاب‌آوری ایرانی با چرخه مداوم فروپاشی کالبدی و بازآفرینی تمدنی گره خورده است. شواهد باستان‌شناختی و تاریخی نشان می‌دهد که سیستم تمدنی ایران همواره پس از تهاجم‌های ویرانگر، توانایی بازیابی و نوسازی خود را داشته است:

* '''استمرار تمدنی پس از تخریب:''' بررسی محوطه‌هایی نظیر لایۀ سوم تپه حسنلو نشان می‌دهد که پس از سوختن و ویرانی شهرها در جنگ‌ها، حیات متوقف نشده و ساختارهای جدیدی بر روی همان لایه‌های ویران‌شده بنا شده است. همچنین در پی تهاجم اسکندر مقدونی و ویرانی پارسه یا [[تخت جمشید]]، اگرچه کالبد فیزیکی و سیاسی هخامنشیان فروپاشید، اما زیرساخت‌های نرم‌افزاری تمدن شامل نظام اداری، زبان، مهندسی و حافظه تاریخی حفظ شده و ساختار جامعه را برای دوره‌های بعدی پابرجا نگه داشت.<ref>[https://news.ut.ac.ir/fa/news/53037/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%82%D9%86%D9%88%D8%B3-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B3%D8%AA?style=color-important- ده پهلوان، «ایران بزرگ‌ترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.]</ref>

* '''بازدارندگی و جنگ نامتقارن اشکانیان:''' در دورۀ اشکانی، تاب‌آوری نظامی در قالب استراتژی‌های چابک و نوآورانه نمود یافت. در مواجهه با ماشین جنگی امپراتوری روم، اشکانیان به جای اتکا به نبردهای کلاسیک و پرشمار، از تاکتیک‌های جنگ نامتقارن بهره بردند. استفاده از مهارت سواران سبک‌اسلحه و ابداع تاکتیک نظامی تیر برگشتی به‌ویژه در نبرد حران به فرماندهی سورنا، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری و سازگاری سیستم نظامی ایران در برابر تهدیدات بزرگ‌تر بود.<ref>[https://news.ut.ac.ir/fa/news/53037/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%82%D9%86%D9%88%D8%B3-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B3%D8%AA?style=color-important- ده پهلوان، «ایران بزرگ‌ترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.]</ref>

* '''مهندسی دفاعی ساسانیان:''' در دورۀ ساسانی، مفهوم تاب‌آوری سرزمینی از طریق مهندسی کلان و آینده‌نگری تجلی یافت. احداث زیرساخت‌های عظیمی چون دیوار بزرگ گرگان با طول صدها کیلومتر برای صیانت از مرزهای شمالی در برابر اقوام مهاجم، نمونه‌ای بارز از تبدیل مفهوم تاب‌آوری به زیرساخت‌های کالبدی و دفاعی پیشگیرانه است.<ref>[https://news.ut.ac.ir/fa/news/53037/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%82%D9%86%D9%88%D8%B3-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B3%D8%AA?style=color-important- ده پهلوان، «ایران بزرگ‌ترین ققنوس تاریخ است»، پایگاه خبری تحلیلی دانشگاه تهران.]</ref>

* '''مواجهه با گسست‌های تمدنی و اصل جانشینی''' '''فرهنگ:''' یکی از سازوکارهای اصلی تاب‌آوری ایرانی، الگوی جانشینی فرهنگ در خلأ قدرت است؛ هرگاه نهاد سیاست و قدرت نظامی مانند دورۀ یورش مغول یا سقوط صفویه فروپاشید، نهاد فرهنگ، ادبیات و سنت‌های اجتماعی بلافاصله جایگزین آن شده و از فروپاشی کامل جامعه جلوگیری کرده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207036/%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 «از هجوم اسکندر تا بحران‌های امروز؛ تاب‌آوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.]</ref>

 

* '''شوک رویارویی با غرب و بحران خرد سنتی:''' تاب‌آوری ایرانی که قرن‌ها بر خرد سنتی استوار بود، در مواجهه با دنیای مدرن دچار چالش شد. این نقطه عطف که از جنگ چالدران آغاز و در جنگ‌های ایران و روس به اوج خود رسید، نشان داد که خرد سنتی و ابزارهای پیشین، در برابر برتری تکنولوژیک و نظامی غرب ناکارآمد است. این گسست و ناکارآمدی خرد دفاعی سنتی، منجر به تحقیر تاریخی و واگذاری بخش‌هایی از سرزمین شد و ضرورت صورت‌بندی یک خرد و زبان جدید را برای بازیابی تاب‌آوری ملی در برابر بحران‌های مدرن ایجاب کرد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207036/%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 «از هجوم اسکندر تا بحران‌های امروز؛ تاب‌آوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.]</ref>

* '''دورۀ انقلاب اسلامی:''' جامعه ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی شاهد بحران‌های متوالی و سنگینی بوده است که تجربۀ هر یک از آن‌ها در بسیاری از کشورها می‌توانست به فروپاشی ساختار سیاسی و اجتماعی بینجامد. وقوع حوادثی نظیر [[ترورهای اوایل انقلاب اسلامی ایران|ترورهای اوایل انقلاب اسلامی]] و [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا زمان فعلی، هشت سال جنگ عراق با ایران و دهه‌ها سال تحریم‌اقتصادی، چرخه‌ای از هزینه‌های سنگین را بر ایرانیان تحمیل کرد. با این حال، پایداری نظام و  استقامت مردم در برابر این فشارهای ترکیبی و چند لایه، نشان‌دهنده سطح بالایی از تاب‌آوری ایرانی است که برآوردهای کشورهای خارجی را با چالش محاسباتی مواجه کرده است.<ref>[https://paydarymelli.ir/fa/news/61307/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%DA%A9%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%AB%D8%B1%DB%8C «درایت «رهبری» رکن تاب‌آوری کشور در برابر کارزار فشار حداکثری»، وب‌سایت سازمان غیر عامل کشور.]</ref> تاب‌آوری ایرانی در برابر تحریم‌ها بی‌نظیر و تاب‌آوری در برابر ویروس کرونا تاب‌آوری مضاعف تعبیر شده است که در سایه اعتماد و امید بدست آمده است.<ref>[https://president.ir/fa/117286 روحانی، «امروز روز تاب‌آوری مضاعف برای ملت بزرگ ایران است...»، وب‌سایت ریاست جمهوری.]</ref>

تاب‌آوری ایرانی عمیقاً با هویت فرهنگ ایرانی‌اسلامی به‌عنوان عامل تقویت کنندۀ تاب‌آوری گره خورده است<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وب‌سایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref> که برخی این ویژگی‌ها عبارتند از:

 

 

 

 

معنویت و دینداری به‌مثابه ارکان اصلی سرمایه معنوی در ایران با ایجاد حس هدفمندی، امید به آینده و تعهد به اهداف عالی، به‌عنوان یک عامل محافظتی عمل می‌کنند.<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وب‌سایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref>  در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی ایران نیز، تاب‌آوری ایرانی در برابر فشارهای خارجی و تحریم‌ها، پیوند عمیقی با باورهای مذهبی دارد. [[سید علی خامنه‌ای]]، تاب‌آوری ملت ایران را در برابر آمریکا که به گفتۀ وی ناظران جهانی را به حیرت واداشته، نشئت‌گرفته از معارف دینی دانسته است. بر اساس این رویکرد، در برابر تلاش‌های رسانه‌ای و اندیشکده‌های غربی برای تضعیف این ایستادگی، استمرار روحیه مقاومت و حضور حماسی در بحران‌ها، نیازمند تعمیق فرهنگ و معارف مذهبی در جامعه است.<ref>[https://iranemoaser.ir/%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ «تاب‌آوری ملت ایران!»، وب‌سایت بنیاد تاریخ‌پژوهشی و دانشنامه انقلاب اسلامی.]</ref><ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4331/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8:-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C%D9%90-%D9%85%D9%84%D9%91%D8%AA%D9%90-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%B1%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «رهبر معظم انقلاب: تاب‌آوریِ ملّتِ ایران برای ناظران جهانی حیرت‌انگیز است»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری،] </ref>

 

جوامعی دارای پیوندهای فرهنگی و تاریخ مشترک، انعطاف‌پذیری بیشتری دارند. در ایران، مشارکت در فعالیت‌های هنری و فرهنگی مانند سنت‌های شفاهی و بیان هنری نه تنها فرایند درمان شخصی و روانی را قبل، حین و بعد از بحران‌ تسهیل می‌کند، بلکه به‌عنوان یک راهکار درمانی برای تقویت همبستگی اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی عمل می‌نماید.<ref>[https://www.hsu.ac.ir/resiliency/2025/01/19/%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ مقدسی، «تاب آوری ایران»، وب‌سایت دانشگاه حکیم سبزواری.]</ref> در همین راستا برخورداری از آغازی همیشگی و قدرت مبتنی بر انعطاف، از ویژگی‌های رفتاری تاب‌آوری ایرانی ذکر شده که در قالب شوخ‌طبعی در برابر سختی‌ها و صبوری در ناملایمات متجلی می‌شود.<ref>[https://www.resiliency.ir/social-resilience/ مقدسی، «تاب آوری اجتماعی چیست؟»، وب‌سایت خانه تاب‌آوری ایران.]</ref>

 

 

 

شالودۀ فرهنگ ایرانی بر مفاهیمی چون خرد، داد (عدالت) و صلح‌جویی استوار است. در جهان‌بینی ایرانی، مفهوم مهر به معنای عشق و همبستگی عاملی وحدت‌بخش و ایجادکنندۀ هارمونی اجتماعی در برابر کین (تفرقه، نزاع و آشوب) تلقی می‌شود. این رویکرد که صلح را نه ناشی از ضعف، بلکه برآمده از خردورزی و اعتدال می‌داند، به جامعه ایرانی کمک کرده است تا در برابر جهان‌بینی‌های تقابل‌گرا و تفرقه‌افکن، انسجام و یکپارچگی درونی خود را حفظ کند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207036/%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 «از هجوم اسکندر تا بحران‌های امروز؛ تاب‌آوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.]</ref>

=== معنویت ترکیبی و قدرت جذب بیگانگان ===

یکی از ارکان تاب‌آوری ایرانی، برخورداری از نوعی معنویت نرم و ترکیبی نمودیافته در عرفان، تصوف و حکمت ایرانی است که میان عقل و احساس، و خیرخواهی و مدارا تعادل ایجاد می‌کند. این ویژگی سبب شده است تا تمدن ایرانی به جای رویکرد حذفی و انزواگرایانه در برابر مهاجمان پیروز نظیر اعراب و مغول‌ها، آن‌ها را درون فرهنگ خود هضم و ادغام کرده و از طریق جذب عناصر بیگانه، پیوستگی و بقای تمدنی خود را در دل تغییرات بنیادین تضمین نماید.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2207036/%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87 «از هجوم اسکندر تا بحران‌های امروز؛ تاب‌آوری تمدن ایرانی چگونه ممکن شد؟»، خبرآنلاین.]</ref>