خرم‌دره: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
 هرچند، خرم‌دره، کوچک‌ترین شهرستان در استان [[زنجان]] است اما از نظر تراکم نسبی جمعیت رتبۀ نخست را در این استان دارد.<ref>جغرافیای استان زنجان، ۱۳۸۱ش، ص47.</ref>  جمعیت این شهر، در 1395ش، در حدود 55,368 نفر اعلام شده است.<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز].</ref>  مردم در این منطقه، به زبان ترکی سخن می‌گویند<ref> [http://kakheaseman.ir/aseman.php?id=53554 «خرم دره»، وب‌سایت کاخ آسمان].</ref>  و [[مسلمان]] و [[شیعه]] دوازده امامی هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>
 ==جغرافیا==
-# موقعیت جغرافیایی: شهرستان خرم‌دره، با مساحتی در حدود 407 کیلومتر مربع، درون شهرستان ابهر قرار گرفته<ref> [http://parsology.blogfa.com/page/239.aspx «خرم‌دره»، وب‌سایت ایران شناسی.]</ref>  و از شرق و غرب به ابهر می‌رسد. این شهرستان، از شمال با استان [[قزوین]] و از جنوب با شهرستان خدابنده همسایگی دارد.<ref>نقشۀ تقسیمات کشوری، گیتاشناسی، ۱۳۸۱ش.</ref>  مختصات جغرافیایی شهر خرم‌دره در حدود °۴۹ و ´۱۱ طول شرقی، و °۳۶ و ´۱۲ عرض شمالی است. ارتفاع این شهر نسبت به سطح دریا نیز در حدود 1,570 متر است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۲۲۲.</ref>
+موقعیت جغرافیایی: شهرستان خرم‌دره، با مساحتی در حدود 407 کیلومتر مربع، درون شهرستان ابهر قرار گرفته<ref> [http://parsology.blogfa.com/page/239.aspx «خرم‌دره»، وب‌سایت ایران شناسی.]</ref>  و از شرق و غرب به ابهر می‌رسد. این شهرستان، از شمال با استان [[قزوین]] و از جنوب با شهرستان خدابنده همسایگی دارد.<ref>نقشۀ تقسیمات کشوری، گیتاشناسی، ۱۳۸۱ش.</ref>  مختصات جغرافیایی شهر خرم‌دره در حدود °۴۹ و ´۱۱ طول شرقی، و °۳۶ و ´۱۲ عرض شمالی است. ارتفاع این شهر نسبت به سطح دریا نیز در حدود 1,570 متر است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۲۲۲.</ref>
-# آب‌وهوا: خرم‌دره، دارای موقعیتی جلگه‌ای و آب‌وهوای معتدل و خشک است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>
-# رشته‌کوه‌ها: از جمله ارتفاعات مهم در این روستا می‌توان به کوه‌های الوند با ارتفاع بیش از سه هزار متر اشاره کرد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
+آب‌وهوا: خرم‌دره، دارای موقعیتی جلگه‌ای و آب‌وهوای معتدل و خشک است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>
-# منابع آبی (رودها): ابهررود یا ابهر‌چای در شهرستان خرم‌دره، تنها رود مهم در این منطقه به‌شمار می‌رود. این رودخانه، بخشی از اراضی خرم‌دره را آبیاری می‌کند.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص433.</ref>  برخی از ریزآبه‌های این رود نیز در این شهرستان، جریان دارند.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، 1368-1379ش، ج3، ص466.</ref>
-# حیات‌وحش: حیات‌وحش در این منطقه شامل بز کوهی، کبک، [[گرگ]] و انواع دیگر پرندگان و حیوانات است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
+رشته‌کوه‌ها: از جمله ارتفاعات مهم در این روستا می‌توان به کوه‌های الوند با ارتفاع بیش از سه هزار متر اشاره کرد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
+منابع آبی (رودها): ابهررود یا ابهر‌چای در شهرستان خرم‌دره، تنها رود مهم در این منطقه به‌ شمار می‌رود. این رودخانه، بخشی از اراضی خرم‌دره را آبیاری می‌کند.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص433.</ref>  برخی از ریزآبه‌های این رود نیز در این شهرستان، جریان دارند.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، 1368-1379ش، ج3، ص466.</ref>
+=== حیات‌وحش خرم‌دره ===
+به‌دلیل همجواری با کوه‌های شمالی منطقه مانند انجیلین، وجود ارتفاعات بلند و همچنین بارش‌های فصلی، شهرستان خرمدره از طبیعتی بکر و چشمگیر برخوردار است. این ویژگی‌ها موجب شده تا در نقاط مختلف این شهرستان، گونه‌های جانوری حمایت‌شده‌ای همچون بز کوهی، گرگ و کبک مشاهده شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
 ==تقسیمات کشوری==
 دهستان خرم‌دره، در 1368ش، به بخش مرکزی شهرستان ابهر و شهر خرم‌دره نیز به‌دلیل تراکم جمعیتی بالا و مزایای شهری، به مرکزیت این بخش ارتقا یافتند. در سال 1376ش، خرم‌دره به سطح شهرستان ارتقا یافت.<ref>ثبوتی، تاریخ زنجان، ۱۳۶۶ش، ص۳۰؛ <br>
@@ خط ۸۱: / خط ۸۶: @@
 در منطقه خرمدره، شب یلدا با گردهمایی خانواده‌ها در منزل بزرگ‌ترها برگزار می‌شود. مردم این منطقه برای این شب، هندوانه و خربزه را در کاه یا آرد نگهداری می‌کردند و درخت انگور را با پوشاندن علف از سرمازدگی محافظت می‌نمودند تا انگور تازه به سفره بیاورند. انار، سیب، به، پرتقال، گردو، سنجد و کشمش نیز از خوراکی‌های اصلی این شب است. در این شب‌نشینی‌ها، بزرگ‌ترها قصه می‌گویند، افراد باسواد شعر می‌خوانند و اگر نوازنده‌ای باشد ساز و آواز برپا می‌شود. همچنین نامزدها به اتفاق بزرگان خانواده برای عروس خود هدیه می‌برند.<ref>[https://mojerasa.ir/khabar/34368/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8-%DA%86%D9%84%D9%87(%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7)/ «سنت های کهن مردم خرم دره در شب چله(یلدا)»، وب‌سایت موج رسا.]</ref>
-== خانه‌تکانی در خرم‌دره ==
+=== خانه‌تکانی در خرم‌دره ===
 در خرمدره قدیم، خانه‌تکانی‌های پایان سال با دستور مادرشوهر شروع می‌شد و باید پیش از غروب چهارشنبه‌سوری تمام می‌شد. کنار رودخانه کبیرخان، زنان با چوبی به نام «دویجک» و ماده‌ای شوینده به نام «چوقان» لباس‌ها و فرش‌ها را می‌شستند. در این روزها، کوسه‌ها (افرادی با لباس سیاه و سفید و دهل‌زنان) وارد خانه‌ها می‌شدند. کوسه سفید نماد بهار و کوسه سیاه نماد زمستان بود؛ کشتی گرفتن آن دو و پیروزی سفیدپوش، نشانه غلبه روشنایی بر تاریکی بود. اگر خانه تمیز بود، کوسه سفید سیاه‌پوش را زمین می‌زد و صاحب خانه انعام می‌داد. اگر خانه کثیف بود یا سفال شکسته در حیاط مانده بود، کوسه‌ها با چوبدستی دیوارها را خراش می‌زدند و سفال‌ها را می‌شکستند تا صاحب‌خانه را به خانه‌تکانی وادارند.<ref>[https://nabzesahar.ir/1395/12/12/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B1/ «رسم و رسوم قدیم خرم دره در خانه تکانی و روزهای پایانی آخر سال»، وب‌سایت نبض سحر خرمدره.]</ref>