| خط ۱۰۳: | خط ۱۰۳: | ||
=== انتخابات و مردم === | === انتخابات و مردم === | ||
انتخابات و نقش مردم در جمهوری اسلامی ایران، چهار انتخابات اصلی شامل ریاستجمهوری، مجلس شورای اسلامی، شوراهای شهر و روستا (هر چهار سال) و مجلس خبرگان رهبری (هر هشت سال) با آرای عمومی برگزار میشود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/448/1/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA «در مورد انتخابات در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.] </ref> | انتخابات و نقش مردم در جمهوری اسلامی ایران، چهار انتخابات اصلی شامل ریاستجمهوری، مجلس شورای اسلامی، شوراهای شهر و روستا (هر چهار سال) و مجلس خبرگان رهبری (هر هشت سال) با آرای عمومی برگزار میشود. ورود به رقابتها نیازمند احراز صلاحیت نامزدها توسط نهادهای نظارتی است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/448/1/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA «در مورد انتخابات در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.] </ref> | ||
پژوهشگران نقش مردم در این نظام سیاسی را در سه سطح خلاصه میکنند: | |||
* '''تأسیسی:''' نقش عمومی در پایهگذاری و استقرار نظام. | |||
* '''قانونگذاری:''' مشارکت مستقیم (همهپرسی) و غیرمستقیم (مجلس شورای اسلامی). | |||
* '''نظارتی:''' نظارت مستمر بر حاکمیت بهصورت مستقیم (انتخابات و شکایت از عملکرد قوا) و غیرمستقیم (نمایندگان مجلس خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی)<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301547/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 نوری و مرتضوینژاد، «نقش حقوقی مردم در حاکمیت جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص232-233.]</ref> | |||
=== احزاب و گروههای سیاسی === | === احزاب و گروههای سیاسی === | ||
| خط ۱۹۶: | خط ۲۰۲: | ||
بر اساس اصول سیاست خارجی، از بین بیش از ۱۹۰ کشور جهان، به نظر برخی نویسندگان اکثریت کشورها روابط متقابل و معمولی با نظام جمهوری اسلامی ایران دارند، اما تعداد از کشورها از جمله ایالات متحدۀ آمریکا و برخی متحدان غربی آن،<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»، وبسایت پرسمان.]</ref> صهیونیسم بینالمللی و رسانههای وابسته به آنها<ref>[[«دشمنان نظام »، وبسایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1405ش.|«دشمنان نظام »، وبسایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]]</ref> بهطور جدی با نظام جمهوری اسلامی مخالفت میورزند. بر اساس تحلیلهای موجود، علت اصلی این دشمنی نه موضوعاتی مانند پروندۀ هستهای یا مسائل حقوق بشر، بلکه خود مدل «جمهوری اسلامی» بهعنوان الگویی نوین از حکومت مردمسالارای دینی است که توانسته در دوران مدرن بازتولید شود و موجهای بیداری در جهان اسلام ایجاد کند. از دیدگاه رهبران جمهوری اسلامی، جریان استکبار با اسلام، استقلالطلبی، عدالتخواهی و پیشرفت ایران مخالف است. به نظر تحلیلگران نظام جمهوری اسلامی با به چالشکشیدن فرهنگ غربی و تأثیرگذاری بر جنبشهای آزادیبخش، به تهدیدی راهبردی برای نظام سلطه تبدیل شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»، وبسایت پرسمان.]</ref> | بر اساس اصول سیاست خارجی، از بین بیش از ۱۹۰ کشور جهان، به نظر برخی نویسندگان اکثریت کشورها روابط متقابل و معمولی با نظام جمهوری اسلامی ایران دارند، اما تعداد از کشورها از جمله ایالات متحدۀ آمریکا و برخی متحدان غربی آن،<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»، وبسایت پرسمان.]</ref> صهیونیسم بینالمللی و رسانههای وابسته به آنها<ref>[[«دشمنان نظام »، وبسایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ بازدید: 16 اردیبهشت 1405ش.|«دشمنان نظام »، وبسایت دفتر نشر و حفظ آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]]</ref> بهطور جدی با نظام جمهوری اسلامی مخالفت میورزند. بر اساس تحلیلهای موجود، علت اصلی این دشمنی نه موضوعاتی مانند پروندۀ هستهای یا مسائل حقوق بشر، بلکه خود مدل «جمهوری اسلامی» بهعنوان الگویی نوین از حکومت مردمسالارای دینی است که توانسته در دوران مدرن بازتولید شود و موجهای بیداری در جهان اسلام ایجاد کند. از دیدگاه رهبران جمهوری اسلامی، جریان استکبار با اسلام، استقلالطلبی، عدالتخواهی و پیشرفت ایران مخالف است. به نظر تحلیلگران نظام جمهوری اسلامی با به چالشکشیدن فرهنگ غربی و تأثیرگذاری بر جنبشهای آزادیبخش، به تهدیدی راهبردی برای نظام سلطه تبدیل شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9F/151575 «علت دشمنی با ایران؟»، وبسایت پرسمان.]</ref> | ||
== | == هواداران نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
تحلیلگران با توجه به حضور مردم ایران در صحنههای سیاسی و ملی در طول دوران نظام جمهوری اسلامی، هواداری از این نظام رابهطور عمده در قالب مشارکت عینی و آگاهانه در انتخابات، راهپیماییها و رویدادهای ملی ارزیابی میکنند. مهمترین جلوههای این حضور عبارت است از: همهپرسی ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ش با مشارکت ۹۸.۲ درصدی، راهپیماییهای میلیونی ۲۲ بهمن در چهار دهه متوالی و برگزاری انتخابات سراسری از جمله ریاستجمهوری، مجلس و شوراها<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1959 «حضور مردم در صحنه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> و حضور گستردۀ مردم بیش از دوماه در سراسر ایران پس از آغاز [[جنگ رمضان]] در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.<ref>[https://www.irna.ir/news/86145780/%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D8%B5%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 «تداوم حضور شبانه مردم/ شصت و پنجمین شب حضور خستگی ناپذیر مردم گیلان در میدان+فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نرخ مشارکت در انتخابات ریاستجمهوری در ادوار مختلف نوسان | |||
=== داخلی === | |||
تحلیلگران با توجه به حضور مردم ایران در صحنههای سیاسی و ملی در طول دوران نظام جمهوری اسلامی، هواداری از این نظام رابهطور عمده در قالب مشارکت عینی و آگاهانه در انتخابات، راهپیماییها و رویدادهای ملی ارزیابی میکنند. مهمترین جلوههای این حضور عبارت است از: همهپرسی ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ش با مشارکت ۹۸.۲ درصدی، راهپیماییهای میلیونی ۲۲ بهمن در چهار دهه متوالی و برگزاری انتخابات سراسری از جمله ریاستجمهوری، مجلس و شوراها<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1959 «حضور مردم در صحنه»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> و حضور گستردۀ مردم بیش از دوماه در سراسر ایران پس از آغاز [[جنگ رمضان]] در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.<ref>[https://www.irna.ir/news/86145780/%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D8%B5%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85 «تداوم حضور شبانه مردم/ شصت و پنجمین شب حضور خستگی ناپذیر مردم گیلان در میدان+فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نرخ مشارکت در انتخابات ریاستجمهوری در ادوار مختلف بالا اما مقداری در نوسان بوده است: بالاترین میزان در دوره دهم (۱۳۸۸ش) با ۸۴.۸ درصد و دوره هفتم (۱۳۷۶ش) با ۷۹.۹ درصد بوده و کمترین میزان در دوره چهاردهم (۱۴۰۳ش) با ۳۹.۹ درصد ثبت شده است.<ref>[https://ecoiran.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-107/66362-%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%DA%A9%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA «نمودار روز: ثبت کمترین میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری/ کدام دوره بیشترین مشارکت را داشت؟»، وبسایت اکو ایران.]</ref> گرچه این نوسان از سوی بعضی منتقدان نشان کاهش هواداری تلقی شده اما از منظر برخی تحلیلگران، این نوسان لزوماً بهمعنای کاهش هواداری از نظام نیست، بلکه متأثر از عواملی چون وضعیت اقتصادی، نوع نامزدهای تأییدصلاحیتشده و فضای سیاسی-اجتماعی هر دوره تفسیر میشود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4082776-%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «چرایی کاهش مشارکت مردمی در انتخابات از نگاه جمهوری اسلامی»، رونامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | |||
=== خارجی === | |||
== اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی ایران == | == اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی ایران == | ||
اپوزیسیون نظام جمهوری اسلامی ایران سابقهای همزاد با تأسیس این نظام دارد و تاکنون نزدیک به ۳۶ گروه با هدف براندازی جمهوری اسلامی اعلام موجودیت کردهاند. به نظر پژوهشگران اکثریت قاطع گروههای آن پیرو یا متأثر از اندیشههای مارکسیستی-کمونیستی و با انشعابات متعدد داخلی مواجه بودهاند. قدیمیترین این گروهها عبارتند از حزب دموکرات کردستان ایران (۱۳۲۴ش)، سازمان مجاهدین خلق (۱۳۴۴ش) و کومله (۱۳۴۲ش).<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> برخی از این گروهها از جمله مجاهدین خلق با انجام عملیاتهای تروریسی متعدد در سالهای نخستین پس از پیروزی انقلاب، به مقابله مسلحانه با نظام جمهوری اسلامی پرداختهاند و چهرههای سرشناس نظام از جمله [[سید محمد حسین بهشتی|سید محمد حسینی بهشتی]]، [[محمدعلی رجایی]] را ترور کرده است.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9879/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DB%B4%DB%B5-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> بر اساس تحلیلها، در حالحاضر اکثریت اعضای این گروهها در خارج از کشور زندگی میکنند و فعالیت آنان بیشتر به صدور بیانیه، برگزاری کنگره و گاه اقدامات تروریستی خلاصه میشود. گروههای مسلح کرد نیز بر اثر توافق امنیتی ایران و عراق (۱۴۰۲ش) خلع سلاح شده و مقر خود را از نزدیکی مرز ایران از دست دادهاند. مجاهدین خلق نیز پس از اخراج از فرانسه، عراق و آلبانی، در حالحاضر در تکاپوی یافتن کشوری جدید برای اسکان است. در دهۀ نود نیز گروههای تازهتأسیسی مانند «شورای ملی تصمیم ایران» با شعار گذار از جمهوری اسلامی و «فرشگرد» با محوریت رضا پهلوی شکل گرفتهاند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/611191-%D8%BA%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8 «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref>رضا پهلوی در جریان [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴]]<nowiki/>ش با صدور فراخوان، به تشدید خشونتها و تبدیل تجمعات اعتراضی به درگیریهای مسلحانه دامن زد.<ref>[[نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟|«نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟»، خبرگزاری مهر.]]</ref> | |||
== روز جمهوری اسلامی == | == روز جمهوری اسلامی == | ||
| خط ۲۵۲: | خط ۲۶۰: | ||
* عیوضی، محمدرحیم، درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۱ش. | * عیوضی، محمدرحیم، درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی ایران، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۱ش. | ||
* عیوضی، محمدرحیم، «مقایسه مردم سالاری دینی و لیبرال دموکراسی»، مجلۀ راهبرد یاس، شمارۀ 21، 1389ش. | * عیوضی، محمدرحیم، «مقایسه مردم سالاری دینی و لیبرال دموکراسی»، مجلۀ راهبرد یاس، شمارۀ 21، 1389ش. | ||
* «غروب اپوزیسیون جمهوری اسلامی در غرب!»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1402ش. | |||
* «فهرست احزاب و گروههای سیاسی قانونی اعلام شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 1 اسفند 1402ش. | * «فهرست احزاب و گروههای سیاسی قانونی اعلام شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 1 اسفند 1402ش. | ||
* «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 8 فروردین 1405ش. | * «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 8 فروردین 1405ش. | ||
| خط ۲۶۸: | خط ۲۷۷: | ||
* منصورنژاد، محمد، جمهوریت از نگاه امامخمینی، چاپشده در جمهوریت و انقلاب اسلامی، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷ش. | * منصورنژاد، محمد، جمهوریت از نگاه امامخمینی، چاپشده در جمهوریت و انقلاب اسلامی، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷ش. | ||
* «نظام حکومتی چند کشور جهان جمهوری اسلامی است؟+ تفاوت ها»، وبسایت تتر برتر، تاریخ درج مطلب: 20 خرداد 1404ش. | * «نظام حکومتی چند کشور جهان جمهوری اسلامی است؟+ تفاوت ها»، وبسایت تتر برتر، تاریخ درج مطلب: 20 خرداد 1404ش. | ||
* «نتیجه فراخوان رضا پهلوی چه بود؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 6 بهمن 1404ش. | |||
* نظرپور، مهدی، آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، دانشگاه پیام نور، چاپ اول، ۱۳۹۱ش. | * نظرپور، مهدی، آشنایی با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، دانشگاه پیام نور، چاپ اول، ۱۳۹۱ش. | ||
* «نمودار روز: ثبت کمترین میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری/ کدام دوره بیشترین مشارکت را داشت؟»، وبسایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1403ش. | * «نمودار روز: ثبت کمترین میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری/ کدام دوره بیشترین مشارکت را داشت؟»، وبسایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1403ش. | ||
