حجاب: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۲۳۳:

*مهدی‌زاده، حسین، حجاب‌شناسی، قم، حوزه علمیه قم، 1382ش.

ویکی جنسیت

+++

'''{{درشت|مبانی کلامی حجاب}}'''؛ باورهای درون‌دینی دربارهٔ حجاب اسلامی.

مبانی کلامی حجاب نشان می‌دهد که این فریضه الهی ریشه در [[توحید]]، [[ایمان]] به [[معاد]] و [[بندگی خدا]] دارد. [[حجاب]] جلوه‌ای از پذیرش [[عدالت]] و نظم الهی است و [[پاکی]]، [[تقوا]] و [[مسئولیت‌پذیری]] زن را نمایان می‌کند. این پوشش، تعادل و [[آرامش]] را در زندگی فردی و اجتماعی برقرار می‌سازد و نقش مهمی در [[سلامت]] جامعه ایفا می‌کند. از منظر گرایشی، حجاب نماد [[طهارت]]، محبت الهی و [[زیبایی]] حقیقی است که میل فطری به [[زینت]] را در مسیر الهی هدایت می‌کند. بدین‌ترتیب، حجاب پلی میان ایمان و عمل، ظاهر و باطن و زن و جامعه است و جلوه‌ای از کمال انسانی و جمال الهی را نشان می‌دهد.

== مفهوم‌شناسی مبانی کلامی حجاب ==

باورهای بنیادینی که کلیت احکام فقهی بر آن استوار است، یکی از موضوعات اساسی در فلسفه فقه است و یکی از مهم‌ترین این باورهای بنیادین، باورهای کلامی است.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2708_f24c2f2d9ceda797a285574d545a9429.pdf صابریان، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، 1387ش، ص32.]</ref> بسیاری از دستورات فقهی از باورها و آموزه‌های کلامی تغذیه می‌شوند و موجودیت‌شان مدیون این باورها است.<ref>[https://jipt.sbu.ac.ir/article_97254_c34392e2ab7b3153b4560b75c48d8822.pdf قاسمی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، 1398ش، ص85-86.]</ref>

مبانی کلامی حجاب بر دوپایه بینشی و گرایشی استوار است. این پایه‌های معرفتی با باورهای مهمی مانند [[ایمان به خدا]]، باور به [[معاد|زندگی پس از مرگ]] و تأثیر این باورها در [[زندگی انسان]] ارتباط دارند. این بنیادهای بینشی و گرایشی مجموعه‌ای از مفاهیم بنیادی دیگر را به‌شکل منظومه‌ای به‌هم‌مربوط بنیان می‌نهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</ref> ابعاد بینشی و درونی حجاب که شامل باورهای اعتقادی مانند توحید است فرد را از لغزش‌های فکری و روحی محافظت می‌کند و پایه و اساس حجاب ظاهری است که در رفتار انسان جلوه‌گر می‌شود و نشان‌دهندهٔ گرایش او است.<ref>[https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص22-23.]</ref>

== پایه‌های بینشی حجاب ==

=== توحیدباوری ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۱.jpg|جایگزین=تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۶۰|بندانگشتی|تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۱۳۶۰ش]]

توحید، بنیادی‌ترین باور اسلامی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</ref> و پذیرش حجاب به‌معنای التزام به [[سبک زندگی توحیدی]] است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]</ref> [[انسان موحد]] به‌خاطر نگاه توحیدی‌اش خود را برتر از آن می‌داند که تنها به [[بدن‌نمایی]] و [[آرایش]] ظاهر اکتفا کند. از این منظر، حتی سبک پوشش، وسیله‌ای برای نزدیک شدن به خداوند است؛ بنابراین لباسی می‌پوشد که خدا می‌پسندد و خود را به‌گونه‌ای [[آرایش]] می‌کند که مورد رضایت معبود باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</ref>

بانویی که اندیشه‌اش توحیدی باشد، می‌داند که همه ما از خدا هستیم و به‌سوی او بازمی‌گردیم؛ ازاین‌رو حاضر نیست با [[خودآرایی]] و [[خودنمایی]] خود را در برابر نگاه‌های آلوده قرار داده و باعث [[فساد]] در جامعه شود.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص375-376.]</ref> حجاب از این منظر، برای حفظ احترام زن، [[سلامت نفس]]، سلامت جامعه بشری، [[غیرت]] و آبروی زن است. زن در نگرش توحیدی، امانت خلقت است و باید زمینه‌های رشد و ترقی او در [[جامعه]] و [[خانواده]] فراهم باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370.]</ref>

=== عدل الهی ===

حجاب در چارچوب حکمت الهی، نظم اجتماعی را به‌صورت بهینه در زندگی انسان برقرار می‌کند و [[عقل]]، [[احساس]]، [[اخلاق]]، [[ایثار]] و [[انسانیت]] هرکدام در جای درست خود قرار می‌گیرند. حجاب به [[رشد]] و پیشرفت جامعه کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369-370.]</ref> و پوشاندن [[بدن]]، آرامش و [[امنیت]] را برای فرد و جامعه، به ارمغان می‌آورد و اگر از افراط و تفریط در جامعه به‌دور باشد، [[عدالت اجتماعی]] را در پی دارد، به‌گونه‌ای که [[زن]] و [[مرد]] از آن بهره می‌برند و روابط میان اعضای جامعه متعادل می‌شود.<ref>[https://tat.atu.ac.ir/article_9024_3ac54016f1aa9929fbe6652b4a0971f4.pdf شعبان‌پور و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، 1396ش، ص94.]</ref>

حجاب برای زن و مرد واجب است، اما میزان آن متفاوت است؛<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1948_95b9a653d7b88de5d0e18b9059f5d432.pdf شجریان، «فلسفۀ حجاب در سایۀ عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، 1403ش، ص59.]</ref> پوشیدگی بیشتر زن نسبت به مرد<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_72724_26c3b452ad995440b565bab64edec84f.pdf شجریان، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، 1401ش، ص125-126.]</ref> نشانه نابرابری نیست، بلکه بر پایه عدالت است؛<ref>[https://www.jwss.ir/article_128236_658a069bc63a7d4ba1751cfca4c8b058.pdf شجریان، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان »، 1400ش، ص8.]</ref> عدالت به معنای برابری مطلق نیست، بلکه هرکدام از زن و مرد بر اساس ویژگی‌ها، توانایی‌ها و نیازهای خود، حقوق و مسئولیت‌های ویژه‌ای دارند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_45211_4d5ea5f91a174b8e12dffdf0493d6a6c.pdf رودگر، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، 1388ش، ص69-70.]</ref>

=== بندگی خدا ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۳.jpg|جایگزین=دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون|بندانگشتی|دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون؛ رئیس سابق کلینیک هماتولوژی بیمارستان آراسموس روتردام هلند]]

پایبندی به دستورِ خداوند، حجاب را برای زن، سازنده و سعادت‌آفرین می‌کند. بندگی، مسیر مستقیم رسیدن به [[کمال]] و [[خوشبختی]] است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص218.]</ref> بنده از این منظر، کسی است که در هر کاری از حرکات و رفتار گرفته تا [[لباس]]، [[خوراک]] و سخن‌گفتن، کاملاً از خدا پیروی کند. کسی که در همه‌حال فرمان خدا را رعایت کند، کم‌کم بندگی واقعی خدا را احساس می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</ref>

پایبندی زن به حجاب به‌عنوان انجام فرمان خداوند، نمونه‌ای از این نوع بندگی است. در رعایت حجاب، زن نوعی بندگی ویژه و هماهنگ با ساختار وجودی و خلقت خود را تجربه می‌کند که زمینه رشد فردی و اجتماعی او را فراهم می‌سازد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص221-222.]</ref> زنی که از روی بندگی به حجاب پایبند است، بدن، مو و چهره و سایر ویژگی‌های ظاهری خود را امانتی از جانب خدا می‌پندارد و مطابق خواست و اراده الهی از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص225.]</ref>

=== باور به معاد ===

باور به معاد، [[مسئولیت‌پذیری]] را در اهتمام به واجبات دینی افزایش می‌دهد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]<meta /></ref> و زنانی که به [[روز قیامت]]، [[ایمان]] دارند پایبندی به دستورات الهی مانند حجاب را موجب رستگاری در [[آخرت]] می‌دانند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370-371.]</ref> [[سبک پوشش]] هر فرد با شخصیت درونی او مرتبط است و بهره‌مندی یا بی‌بهره بودن آن فرد از این باور درونی را نشان می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص55.]</ref> رعایت حجاب از منظر زنان باایمان، رفتاری است که باعث رشد و بالندگی روحی آنان می‌شود و در آخرت به‌شکل‌های زیبا و نورانی جلوه می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص57.]</ref>

== پایه‌های گرایشی حجاب ==

=== طهارت و پاکی ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۲.jpg|جایگزین=هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن|بندانگشتی|هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن]]

حجاب در اسلام وسیله‌ای است برای طهارت ظاهری<ref>[https://cwfs.ihu.ac.ir/article_201535_15dbff36935b9512ba504f1d1109f8ae.pdf زروندی، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، 1386ش، ص134]؛ [https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص25.]</ref> و درونی زن<ref>[https://www.islamiilife.com/article_184410_85ce83d683d1f915af987ec6c481a85a.pdf فروغی و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، 1402ش، ص99.]</ref> و نشان‌دهنده نگاه انسان‌محور به او، نه نگاه جنسی یا کالایی. انسان‌ها به‌صورت فطری گرایش به پاکی دارند و حجاب یکی از راه‌های دستیابی به آن است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_545355_b805b68ef20b2d7e6df3f6191d5775bc.pdf کاظم پور و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب ازدیدگاه ادیان سامی»، 1397ش، ص12.]</ref> با رعایت حجاب، زن هم زنانگی و کرامت ذاتی خود را حفظ می‌کند و هم در جامعه به کنشگری اجتماعی می‌پردازد، بدون آنکه آلوده به نگاه یا رفتار جنسی شود. این طهارت و حریم اخلاقی تنها برای خود زن نیست، بلکه فضایی سالم و پاک در جامعه ایجاد می‌کند که روابط میان زنان و مردان بر پایه انسانیت شکل گیرد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص231.]</ref>

=== جلب محبت الهی ===

حجاب شرعیِ زن را خدا دوست دارد و رعایت آن باعث می‌شود زن نزد خدا محبوب شود.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص228.]<meta /></ref> زن با رعایت حجاب، نشان می‌دهد خدا و رضایت او را برخواسته‌های دیگر ترجیح داده و به دستورات دینی پایبند است.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_745_9c3156353f75f94fddc10773ae8d96ef.pdf غیرتمند و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، 1393ش، ص171.]</ref>

=== زیبایی حقیقی ===

انسان با [[لباس]]، خود را [[زینت]] می‌کند و این پوشیدگی، ریشه در میل درونی انسان به [[عفاف]] و [[زیبایی]] دارد.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_2936_816ba2727d513b23899c62ca9b3308d7.pdf حاتمی و رحیمی، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، 1404ش، ص82.]</ref> در [[قرآن]] نیز [[آراستگی]] و زیبایی و همچنین پوشاندن بدن و پنهان‌کردن بخش‌های خصوصی و نازیبای بدن، از اهداف پوشش معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/17001/1/153/26 سوره اعراف، 26.]</ref> زن با توجه به تفاوت‌های جنسیتی نسبت به مردان، تمایل بیشتری به زیبا دیده‌شدن و شکوفایی زیبایی‌های خود دارد. از این منظر، زیبایی برای زنان یک نوع امتحان و فرصت برای رشد است. پایبندی زن به حجاب، این میل طبیعی را کنترل می‌کند و علاوه بر پاسخ‌گویی شایسته به میل درونی، زن را در مسیر کمال و رشد فردی و اجتماعی پیش می‌برد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص224-225.]</ref>

== پانویس ==

== منابع ==

* قرآن کریم.

* آقاجانی، نصرالله، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، معرفت کلامی، شماره ۳۲، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.

* ایوبی، منصوره سادات، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، همایش ملی نگرش علمی و کاربردی به عفاف و حجاب، شماره ۳۱، ۱۳۹۶ش.

* حاتمی، سیما و رحیمی، فتح‌الله، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴۳، بهار ۱۴۰۴ش.

* رودگر، محمدجواد، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۸۸ش.

* زروندی، نفیسه، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی دفاعی زنان، شماره ۱۰ و ۱۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.

* شجریان، مهدی، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، تابستان ۱۴۰۱ش.

* شجریان، مهدی، «فلسفه حجاب در سایه عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۱۲۹، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.

* شجریان، مهدی، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹۱، بهار ۱۴۰۰ش.

* شعبان‌پور، محمد و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، اندیشه علامه طباطبایی، شماره ۶، بهار و تابستان ۱۳۹۶ش.

* صابریان، علیرضا، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، فصلنامه دین و سیاست، شماره ۱۷–۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش.

* فروغی، خدیجه و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۲ش.

* قاسمی، علی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، آیینه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۳۹۸ش.

* کاظم پور، الهام و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب از دیدگاه ادیان سامی»، زن و مطالعات خانواده، شماره ۳۸، زمستان ۱۳۹۷ش.

* کرمی جعفرلو، ملیحه و امامی، مرتضی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، نشریه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش.

* غیرتمند، سعید و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.

* مهدی‌زاده، حسین، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، قم، ۱۳۸۱ش.

* هلالیان، سعید، «اسرار معرفتیِ حجاب»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۲۱، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.

@@ خط ۲۳۳: / خط ۲۳۳: @@
 *مهدی‌زاده، حسین، حجاب‌شناسی، قم، حوزه علمیه قم، 1382ش.
 ویکی جنسیت
++++
+'''{{درشت|مبانی کلامی حجاب}}'''؛ باورهای درون‌دینی دربارهٔ حجاب اسلامی.
+مبانی کلامی حجاب نشان می‌دهد که این فریضه الهی ریشه در [[توحید]]، [[ایمان]] به [[معاد]] و [[بندگی خدا]] دارد. [[حجاب]] جلوه‌ای از پذیرش [[عدالت]] و نظم الهی است و [[پاکی]]، [[تقوا]] و [[مسئولیت‌پذیری]] زن را نمایان می‌کند. این پوشش، تعادل و [[آرامش]] را در زندگی فردی و اجتماعی برقرار می‌سازد و نقش مهمی در [[سلامت]] جامعه ایفا می‌کند. از منظر گرایشی، حجاب نماد [[طهارت]]، محبت الهی و [[زیبایی]] حقیقی است که میل فطری به [[زینت]] را در مسیر الهی هدایت می‌کند. بدین‌ترتیب، حجاب پلی میان ایمان و عمل، ظاهر و باطن و زن و جامعه است و جلوه‌ای از کمال انسانی و جمال الهی را نشان می‌دهد.
+== مفهوم‌شناسی مبانی کلامی حجاب ==
+باورهای بنیادینی که کلیت احکام فقهی بر آن استوار است، یکی از موضوعات اساسی در فلسفه فقه است و یکی از مهم‌ترین این باورهای بنیادین، باورهای کلامی است.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2708_f24c2f2d9ceda797a285574d545a9429.pdf صابریان، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، 1387ش، ص32.]</span></ref> بسیاری از دستورات فقهی از باورها و آموزه‌های کلامی تغذیه می‌شوند و موجودیت‌شان مدیون این باورها است.<ref>[https://jipt.sbu.ac.ir/article_97254_c34392e2ab7b3153b4560b75c48d8822.pdf قاسمی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، 1398ش، ص85-86.]</span></ref>
+مبانی کلامی حجاب بر دوپایه بینشی و گرایشی استوار است. این پایه‌های معرفتی با باورهای مهمی مانند [[ایمان به خدا]]، باور به [[معاد|زندگی پس از مرگ]] و تأثیر این باورها در [[زندگی انسان]] ارتباط دارند. این بنیادهای بینشی و گرایشی مجموعه‌ای از مفاهیم بنیادی دیگر را به‌شکل منظومه‌ای به‌هم‌مربوط بنیان می‌نهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</span></ref> ابعاد بینشی و درونی حجاب که شامل باورهای اعتقادی مانند توحید است فرد را از لغزش‌های فکری و روحی محافظت می‌کند و پایه و اساس حجاب ظاهری است که در رفتار انسان جلوه‌گر می‌شود و نشان‌دهندهٔ گرایش او است.<ref>[https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص22-23.]</span></ref>
+== پایه‌های بینشی حجاب ==
+=== توحیدباوری ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۱.jpg|جایگزین=تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۶۰|بندانگشتی|تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۱۳۶۰ش]]
+توحید، بنیادی‌ترین باور اسلامی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</span></ref> و پذیرش حجاب به‌معنای التزام به [[سبک زندگی توحیدی]] است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]</span></ref> [[انسان موحد]] به‌خاطر نگاه توحیدی‌اش خود را برتر از آن می‌داند که تنها به [[بدن‌نمایی]] و [[آرایش]] ظاهر اکتفا کند. از این منظر، حتی سبک پوشش، وسیله‌ای برای نزدیک شدن به خداوند است؛ بنابراین لباسی می‌پوشد که خدا می‌پسندد و خود را به‌گونه‌ای [[آرایش]] می‌کند که مورد رضایت معبود باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</span></ref>
+بانویی که اندیشه‌اش توحیدی باشد، می‌داند که همه ما از خدا هستیم و به‌سوی او بازمی‌گردیم؛ ازاین‌رو حاضر نیست با [[خودآرایی]] و [[خودنمایی]] خود را در برابر نگاه‌های آلوده قرار داده و باعث [[فساد]] در جامعه شود.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص375-376.]</span></ref> حجاب از این منظر، برای حفظ احترام زن، [[سلامت نفس]]، سلامت جامعه بشری، [[غیرت]] و آبروی زن است. زن در نگرش توحیدی، امانت خلقت است و باید زمینه‌های رشد و ترقی او در [[جامعه]] و [[خانواده]] فراهم باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370.]</span></ref>
+=== <span id="حجاب-تجلی-عدل-الهی">عدل الهی</span> ===
+حجاب در چارچوب حکمت الهی، نظم اجتماعی را به‌صورت بهینه در زندگی انسان برقرار می‌کند و [[عقل]]، [[احساس]]، [[اخلاق]]، [[ایثار]] و [[انسانیت]] هرکدام در جای درست خود قرار می‌گیرند. حجاب به [[رشد]] و پیشرفت جامعه کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369-370.]</span></ref> و پوشاندن [[بدن]]، آرامش و [[امنیت]] را برای فرد و جامعه، به ارمغان می‌آورد و اگر از افراط و تفریط در جامعه به‌دور باشد، [[عدالت اجتماعی]] را در پی دارد، به‌گونه‌ای که [[زن]] و [[مرد]] از آن بهره می‌برند و روابط میان اعضای جامعه متعادل می‌شود.<ref>[https://tat.atu.ac.ir/article_9024_3ac54016f1aa9929fbe6652b4a0971f4.pdf شعبان‌پور و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، 1396ش، ص94.]</span></ref>
+حجاب برای زن و مرد واجب است، اما میزان آن متفاوت است؛<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1948_95b9a653d7b88de5d0e18b9059f5d432.pdf شجریان، «فلسفۀ حجاب در سایۀ عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، 1403ش، ص59.]</span></ref> پوشیدگی بیشتر زن نسبت به مرد<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_72724_26c3b452ad995440b565bab64edec84f.pdf شجریان، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، 1401ش، ص125-126.]</span></ref> نشانه نابرابری نیست، بلکه بر پایه عدالت است؛<ref>[https://www.jwss.ir/article_128236_658a069bc63a7d4ba1751cfca4c8b058.pdf شجریان، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان »، 1400ش، ص8.]</span></ref> عدالت به معنای برابری مطلق نیست، بلکه هرکدام از زن و مرد بر اساس ویژگی‌ها، توانایی‌ها و نیازهای خود، حقوق و مسئولیت‌های ویژه‌ای دارند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_45211_4d5ea5f91a174b8e12dffdf0493d6a6c.pdf رودگر، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، 1388ش، ص69-70.]</span></ref>
+=== بندگی خدا ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۳.jpg|جایگزین=دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون|بندانگشتی|دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون؛ رئیس سابق کلینیک هماتولوژی بیمارستان آراسموس روتردام هلند]]
+پایبندی به دستورِ خداوند، حجاب را برای زن، سازنده و سعادت‌آفرین می‌کند. بندگی، مسیر مستقیم رسیدن به [[کمال]] و [[خوشبختی]] است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص218.]</span></ref> بنده از این منظر، کسی است که در هر کاری از حرکات و رفتار گرفته تا [[لباس]]، [[خوراک]] و سخن‌گفتن، کاملاً از خدا پیروی کند. کسی که در همه‌حال فرمان خدا را رعایت کند، کم‌کم بندگی واقعی خدا را احساس می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</span></ref>
+پایبندی زن به حجاب به‌عنوان انجام فرمان خداوند، نمونه‌ای از این نوع بندگی است. در رعایت حجاب، زن نوعی بندگی ویژه و هماهنگ با ساختار وجودی و خلقت خود را تجربه می‌کند که زمینه رشد فردی و اجتماعی او را فراهم می‌سازد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص221-222.]</span></ref> زنی که از روی بندگی به حجاب پایبند است، بدن، مو و چهره و سایر ویژگی‌های ظاهری خود را امانتی از جانب خدا می‌پندارد و مطابق خواست و اراده الهی از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص225.]</span></ref>
+=== باور به معاد ===
+باور به معاد، [[مسئولیت‌پذیری]] را در اهتمام به واجبات دینی افزایش می‌دهد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]<meta /></ref> و زنانی که به [[روز قیامت]]، [[ایمان]] دارند پایبندی به دستورات الهی مانند حجاب را موجب رستگاری در [[آخرت]] می‌دانند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370-371.]</span></ref> [[سبک پوشش]] هر فرد با شخصیت درونی او مرتبط است و بهره‌مندی یا بی‌بهره بودن آن فرد از این باور درونی را نشان می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص55.]</span></ref> رعایت حجاب از منظر زنان باایمان، رفتاری است که باعث رشد و بالندگی روحی آنان می‌شود و در آخرت به‌شکل‌های زیبا و نورانی جلوه می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص57.]</span></ref>
+== پایه‌های گرایشی حجاب ==
+=== طهارت و پاکی ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۲.jpg|جایگزین=هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن|بندانگشتی|هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن]]
+حجاب در اسلام وسیله‌ای است برای طهارت ظاهری<ref>[https://cwfs.ihu.ac.ir/article_201535_15dbff36935b9512ba504f1d1109f8ae.pdf زروندی، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، 1386ش، ص134]؛ [https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص25.]</span></ref> و درونی زن<ref>[https://www.islamiilife.com/article_184410_85ce83d683d1f915af987ec6c481a85a.pdf فروغی و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، 1402ش، ص99.]</span></ref> و نشان‌دهنده نگاه انسان‌محور به او، نه نگاه جنسی یا کالایی. انسان‌ها به‌صورت فطری گرایش به پاکی دارند و حجاب یکی از راه‌های دستیابی به آن است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_545355_b805b68ef20b2d7e6df3f6191d5775bc.pdf کاظم پور و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب ازدیدگاه ادیان سامی»، 1397ش، ص12.]</span></ref> با رعایت حجاب، زن هم زنانگی و کرامت ذاتی خود را حفظ می‌کند و هم در جامعه به کنشگری اجتماعی می‌پردازد، بدون آنکه آلوده به نگاه یا رفتار جنسی شود. این طهارت و حریم اخلاقی تنها برای خود زن نیست، بلکه فضایی سالم و پاک در جامعه ایجاد می‌کند که روابط میان زنان و مردان بر پایه انسانیت شکل گیرد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص231.]</span></ref>
+=== جلب محبت الهی ===
+حجاب شرعیِ زن را خدا دوست دارد و رعایت آن باعث می‌شود زن نزد خدا محبوب شود.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص228.]<meta /></ref> زن با رعایت حجاب، نشان می‌دهد خدا و رضایت او را برخواسته‌های دیگر ترجیح داده و به دستورات دینی پایبند است.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_745_9c3156353f75f94fddc10773ae8d96ef.pdf غیرتمند و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، 1393ش، ص171.]</span></ref>
+=== زیبایی حقیقی ===
+انسان با [[لباس]]، خود را [[زینت]] می‌کند و این پوشیدگی، ریشه در میل درونی انسان به [[عفاف]] و [[زیبایی]] دارد.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_2936_816ba2727d513b23899c62ca9b3308d7.pdf حاتمی و رحیمی، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، 1404ش، ص82.]</span></ref> در [[قرآن]] نیز [[آراستگی]] و زیبایی و همچنین پوشاندن بدن و پنهان‌کردن بخش‌های خصوصی و نازیبای بدن، از اهداف پوشش معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/17001/1/153/26 سوره اعراف، 26.]</span></ref> زن با توجه به تفاوت‌های جنسیتی نسبت به مردان، تمایل بیشتری به زیبا دیده‌شدن و شکوفایی زیبایی‌های خود دارد. از این منظر، زیبایی برای زنان یک نوع امتحان و فرصت برای رشد است. پایبندی زن به حجاب، این میل طبیعی را کنترل می‌کند و علاوه بر پاسخ‌گویی شایسته به میل درونی، زن را در مسیر کمال و رشد فردی و اجتماعی پیش می‌برد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص224-225.]</span></ref>
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن کریم.
+* آقاجانی، نصرالله، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، معرفت کلامی، شماره ۳۲، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
+* ایوبی، منصوره سادات، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، همایش ملی نگرش علمی و کاربردی به عفاف و حجاب، شماره ۳۱، ۱۳۹۶ش.
+* حاتمی، سیما و رحیمی، فتح‌الله، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴۳، بهار ۱۴۰۴ش.
+* رودگر، محمدجواد، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۸۸ش.
+* زروندی، نفیسه، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی دفاعی زنان، شماره ۱۰ و ۱۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
+* شجریان، مهدی، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، تابستان ۱۴۰۱ش.
+* شجریان، مهدی، «فلسفه حجاب در سایه عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۱۲۹، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
+* شجریان، مهدی، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹۱، بهار ۱۴۰۰ش.
+* شعبان‌پور، محمد و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، اندیشه علامه طباطبایی، شماره ۶، بهار و تابستان ۱۳۹۶ش.
+* صابریان، علیرضا، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، فصلنامه دین و سیاست، شماره ۱۷–۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش.
+* فروغی، خدیجه و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۲ش.
+* قاسمی، علی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، آیینه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۳۹۸ش.
+* کاظم پور، الهام و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب از دیدگاه ادیان سامی»، زن و مطالعات خانواده، شماره ۳۸، زمستان ۱۳۹۷ش.
+* کرمی جعفرلو، ملیحه و امامی، مرتضی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، نشریه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش.
+* غیرتمند، سعید و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
+* مهدی‌زاده، حسین، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، قم، ۱۳۸۱ش.
+* هلالیان، سعید، «اسرار معرفتیِ حجاب»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۲۱، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
+{{پایان منابع}}