بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
تاریخ جوامع گوناگون شاهد رویکردهایی است که هدف آنها، استضعفاف زنان بوده است. از دیدگاه مفسران قرآن، فرعون در یک دورۀ زمانی، با هدف تضعیف بنیاسرائیل، پسرانشان را نابود میکرد و زنان و دختران آنها را به خدمت میگرفت.<ref>مکارم شیرازی، تفسير نمونه، 1374ش، ج16، ص14-13.</ref> | تاریخ جوامع گوناگون شاهد رویکردهایی است که هدف آنها، استضعفاف زنان بوده است. از دیدگاه مفسران قرآن، فرعون در یک دورۀ زمانی، با هدف تضعیف بنیاسرائیل، پسرانشان را نابود میکرد و زنان و دختران آنها را به خدمت میگرفت.<ref>مکارم شیرازی، تفسير نمونه، 1374ش، ج16، ص14-13.</ref> | ||
عربها در عصر جاهلیت تنها وظیفه زن را خدمت به مرد و بهدنیا آوردن فرزند پسر برای شوهر میدانستند. در ژاپن قدیم، زنان و دختران را برای بردگی یا روسپیگری میفروختند. در چین، آفریقا و یونان قدیم نیز زنان مانند حیوانات فروخته میشدند. در دنیای مدرن نیز زنان به شیوههای گوناگون در خدمت مردان قرار میگیرند.<ref> [http://ensani.ir/file/download/article/20120325204804-1123-9.pdf محمدپور، «زن در میان دو جاهلیت»، 1385ش، ص54-53.]</ref> | عربها در [[زن در عصر جاهلیت|عصر جاهلیت]] تنها وظیفه زن را خدمت به مرد و بهدنیا آوردن فرزند پسر برای شوهر میدانستند. در ژاپن قدیم، زنان و دختران را برای بردگی یا روسپیگری میفروختند. در چین، آفریقا و یونان قدیم نیز زنان مانند حیوانات فروخته میشدند. در دنیای مدرن نیز زنان به شیوههای گوناگون در خدمت مردان قرار میگیرند.<ref> [http://ensani.ir/file/download/article/20120325204804-1123-9.pdf محمدپور، «زن در میان دو جاهلیت»، 1385ش، ص54-53.]</ref> | ||
==دیدگاههای نظری== | ==دیدگاههای نظری== | ||
===نظام مردسالار=== | ===نظام مردسالار=== | ||
استضعاف زن بازتابنده نظام مردسالاری است که ایدۀ مرکزی آن، تحقق رابطۀ فرادستی و فرودستی است. کلیدواژۀ کلیشههای جنسیتی، امکان تبعیض جنسیتی علیه زنان را فراهم میسازد. قدرت و سلطۀ مردانه، با عدم امکان دستیابی به فرصتهای برابر و رقابت برای زنان، فاعلیت تعیینکنندگی، محدودسازی و ممنوعسازی را برای مردان، تثبیت میکند.<ref>[https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-1546-fa.pdf هدی و دیگران، «راهبردهای زنان در مواجهه با نابرابریها، تبعیضها و خشونتها: امکانها و محدویتها»، 1401ش، ص210.]</ref> حضور آزادانۀ مردان در عرصههای گوناگون و محرومیت زنان، تبعیضها را تشدید میکند. ساختار بیولوژیک زنان برای فرزندآوری و وابستگی مالیشان به مردان، تبعیضها علیه زنان را توجیهپذیر ساخته و سرکوب مداوم آنها را مدام تولید و بازتولید میکند.<ref>[https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-1546-fa.pdf هدی و دیگران، «راهبردهای زنان در مواجهه با نابرابریها، تبعیضها و خشونتها: امکانها و محدویتها»، 1401ش، ص207.]</ref> بوردیو معتقد است؛ سلطهگران اعم از گروهها، قومها و جنسها، ارزشهای خود را به دیگران تحمیل میکنند. مردها در ساختاری سلطهای با ویژگیهای خشونت بدنی و نمادین مردانه همچنین با سوء استفاده از ناآگاهی زنان و حمایت نهادهایی مانند خانواده، کلیسا، مدرسه و دولت به سلطه میپردازند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_44567_5b8f233cca34f1d391a9d7bb9abfdc0b.pdf نیازی و دیگران، «طراحی الگو و ابعاد نابرابری جنسیتی با رویکرد فراترکیب»، 1402ش، ص108.]</ref> | استضعاف زن بازتابنده نظام مردسالاری است که ایدۀ مرکزی آن، تحقق رابطۀ فرادستی و فرودستی است. کلیدواژۀ کلیشههای جنسیتی، امکان تبعیض جنسیتی علیه زنان را فراهم میسازد. قدرت و سلطۀ مردانه، با عدم امکان دستیابی به فرصتهای برابر و رقابت برای زنان، فاعلیت تعیینکنندگی، محدودسازی و ممنوعسازی را برای مردان، تثبیت میکند.<ref>[https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-1546-fa.pdf هدی و دیگران، «راهبردهای زنان در مواجهه با نابرابریها، تبعیضها و خشونتها: امکانها و محدویتها»، 1401ش، ص210.]</ref> حضور آزادانۀ مردان در عرصههای گوناگون و محرومیت زنان، تبعیضها را تشدید میکند. [[تفاوتهای جسمی زن و مرد|ساختار بیولوژیک]] زنان برای فرزندآوری و وابستگی مالیشان به مردان، تبعیضها علیه زنان را توجیهپذیر ساخته و سرکوب مداوم آنها را مدام تولید و بازتولید میکند.<ref>[https://journals.sabz.ac.ir/scds/article-1-1546-fa.pdf هدی و دیگران، «راهبردهای زنان در مواجهه با نابرابریها، تبعیضها و خشونتها: امکانها و محدویتها»، 1401ش، ص207.]</ref> بوردیو معتقد است؛ سلطهگران اعم از گروهها، قومها و جنسها، ارزشهای خود را به دیگران تحمیل میکنند. مردها در ساختاری سلطهای با ویژگیهای خشونت بدنی و [[خشونت نمادین در خانواده|نمادین]] مردانه همچنین با سوء استفاده از ناآگاهی زنان و حمایت نهادهایی مانند خانواده، کلیسا، مدرسه و دولت به سلطه میپردازند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_44567_5b8f233cca34f1d391a9d7bb9abfdc0b.pdf نیازی و دیگران، «طراحی الگو و ابعاد نابرابری جنسیتی با رویکرد فراترکیب»، 1402ش، ص108.]</ref> | ||
===تقسیم کار جسنیتی=== | ===تقسیم کار جسنیتی=== | ||
چافز معتقد است؛ قشربندی، به تقسیمکار در جامعه مربوط میشود. اگر این تقسیم برحسب جنس باشد، مردان منابع بیشتری از زنان دریافت میکنند و مزیت منابع مالی، به تفاوتهایی در قدرت بین مردان و زنان میانجامد. هنگامی که مردان امتیازاتی را در نتیجه این تقسیمکار کسب میکنند، احتمال زیادی دارد که مناصب مهم را که در آن منابع قدرت وجود دارد بر عهده گرفته و حفظ کنند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_44567_5b8f233cca34f1d391a9d7bb9abfdc0b.pdf نیازی و دیگران، «طراحی الگو و ابعاد نابرابری جنسیتی با رویکرد فراترکیب»، 1402ش، ص112.]</ref> | چافز معتقد است؛ قشربندی، به [[تقسیم کار خانگی|تقسیمکار]] در جامعه مربوط میشود. اگر این تقسیم برحسب جنس باشد، مردان منابع بیشتری از زنان دریافت میکنند و مزیت منابع مالی، به تفاوتهایی در قدرت بین مردان و زنان میانجامد. هنگامی که مردان امتیازاتی را در نتیجه این تقسیمکار کسب میکنند، احتمال زیادی دارد که مناصب مهم را که در آن منابع قدرت وجود دارد بر عهده گرفته و حفظ کنند.<ref>[https://social.um.ac.ir/article_44567_5b8f233cca34f1d391a9d7bb9abfdc0b.pdf نیازی و دیگران، «طراحی الگو و ابعاد نابرابری جنسیتی با رویکرد فراترکیب»، 1402ش، ص112.]</ref> | ||
===خاستگاه جسمی=== | ===خاستگاه جسمی=== | ||
استضعاف زنان ریشه در ساختار متفاوت جسمی، عاطفی و ادراکی زنانه و مردانه دارد. مردان دارای عضلات نیرومند بوده و بهلحاظ روانی حالات تهاجمی و پرخاشگری دارند، اما زنان از ظرافت بدنی برخوردار بوده و دارای عواطف آرامبخش و منعطف هستند.<ref>[http://mohsenzade.com/zm/ravanshenasi_3/ غلامی، «زن، مرد؛ تفاوتها»، وبسایت حجتالاسلام محسنزاده.]</ref> | استضعاف زنان ریشه در ساختار متفاوت جسمی، عاطفی و ادراکی زنانه و مردانه دارد. مردان دارای عضلات نیرومند بوده و بهلحاظ روانی حالات تهاجمی و پرخاشگری دارند، اما زنان از ظرافت بدنی برخوردار بوده و دارای عواطف آرامبخش و منعطف هستند.<ref>[http://mohsenzade.com/zm/ravanshenasi_3/ غلامی، «زن، مرد؛ تفاوتها»، وبسایت حجتالاسلام محسنزاده.]</ref> | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
از دیدگاه کارول گیلیگان؛ رقابتهای اجتماعی نیازمند اتخاذ بینش فردگرایانه و رقابتی است و زنان ذاتا با این نوع بینش فاصله دارند؛ مردان، دنیای اجتماعی را دنیایی فردگرایانه و مبتنی بر قواعد و حقوق میبینند و زنان آن را دنیای ارتباطات متقابل و مسئولیتپذیری در قبال دیگران دانسته و در نتیجه نمیتوانند با مردان رقابت کنند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-68/4069357-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85 حسینوند، «تبعیض جنسیتی از دیدگاه سه علم»، روزنامه دنیای اقتصاد.] </ref> | از دیدگاه کارول گیلیگان؛ رقابتهای اجتماعی نیازمند اتخاذ بینش فردگرایانه و رقابتی است و زنان ذاتا با این نوع بینش فاصله دارند؛ مردان، دنیای اجتماعی را دنیایی فردگرایانه و مبتنی بر قواعد و حقوق میبینند و زنان آن را دنیای ارتباطات متقابل و مسئولیتپذیری در قبال دیگران دانسته و در نتیجه نمیتوانند با مردان رقابت کنند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-68/4069357-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85 حسینوند، «تبعیض جنسیتی از دیدگاه سه علم»، روزنامه دنیای اقتصاد.] </ref> | ||
===جامعهپذیری جنسیتی=== | ===جامعهپذیری جنسیتی=== | ||
گروهی دیگر، استضعاف زنان را ناشی از جامعهپذیری جنسیتی دانسته و معتقدند؛ تبعیض علیه زنان ناشی از نقش جنسیت مادر در تربیت فرزندان و عدم حضور پدر در این فرآیند است؛ دختران در فرایند جامعهپذیری سعی در شکلدهی هویت خود مانند مادرشان داشته و مجموعهای از احساساتی را در خود میپرورانند که متضمن ساخت ارتباط با دیگران و دیگرخواهی باشد، در مقابل، پسران سعی در تمایز خود از مادرانشان داشته و در پی آن هستند که بخش نامنعطف وجودی خود را توسعه دهند. این فرایند زمانی منجر به استضعاف زنان و سرکوب نقشهای زنانه میشود که قوانین و هویت زنانه توسط مردان تعریف شده، نقشهای اجتماعی شکلگرفته نیز بر بنیادهای مردسالاری استوار باشند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-68/4069357-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85 حسینوند، «تبعیض جنسیتی از دیدگاه سه علم»، روزنامه دنیای اقتصاد.] </ref> | گروهی دیگر، استضعاف زنان را ناشی از [[جامعهپذیری جنسیتی در خانواده|جامعهپذیری جنسیتی]] دانسته و معتقدند؛ تبعیض علیه زنان ناشی از نقش جنسیت مادر در تربیت فرزندان و عدم حضور پدر در این فرآیند است؛ دختران در فرایند جامعهپذیری سعی در شکلدهی [[هویت جنسیتی|هویت]] خود مانند مادرشان داشته و مجموعهای از احساساتی را در خود میپرورانند که متضمن ساخت ارتباط با دیگران و دیگرخواهی باشد، در مقابل، پسران سعی در تمایز خود از مادرانشان داشته و در پی آن هستند که بخش نامنعطف وجودی خود را توسعه دهند. این فرایند زمانی منجر به استضعاف زنان و سرکوب نقشهای زنانه میشود که قوانین و هویت زنانه توسط مردان تعریف شده، نقشهای اجتماعی شکلگرفته نیز بر بنیادهای مردسالاری استوار باشند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-68/4069357-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85 حسینوند، «تبعیض جنسیتی از دیدگاه سه علم»، روزنامه دنیای اقتصاد.] </ref> | ||
==انواع استضعاف زنان== | ==انواع استضعاف زنان== | ||
===استضعاف سیاسی زنان=== | ===استضعاف سیاسی زنان=== | ||
استضعاف سیاسی زنان ناظر به انکار حضور آنها در عرصه قدرت است.<ref> سوره سبأ، آیه 33-31.</ref> در تاریخ زیست سیاسی بشر، زنان معمولا در عرصه سیاست، ضعیف شمرده شده و حق مشارکت در امور سیاسی را نداشتند؛ ﻧﻘـﺶ زﻧﺎن ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺑﻪ کارﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻞ و ﺗﺮﺑﯿﺖ بچه ﻣﺤﺪود میشد؛ ﺗﺼـﻤﯿﻢگیـﺮي ﻋﻤـﻮمی و ﻗﺪرت ﺳﯿﺎسی ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﻠﻄ در ﻗﻠﻤﺮو ﻣﺮدان ﺑﻮد. چون سیاست ﺑـﺎ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪهی ﻧﯿﺮوي اﺟﺒﺎر ﺑﺮاي دﻓﺎع، اﺟﺮاي ﻗﺎﻧﻮن و تنظیم نظم عمومی همراه است و زنان در این حوزهها ضعیف تلقی میشدند، تسلط مردان بر قدرت سیاسی راه آنها را برای تسلط در دیگر عرصههای عمومی نیز هموار میساخت. نقطه شروع کاهش استضعاف زنان در این عرصه، اﻋﻄﺎي | استضعاف [[سیاست جنسیتی|سیاسی]] زنان ناظر به انکار حضور آنها در عرصه قدرت است.<ref> سوره سبأ، آیه 33-31.</ref> در تاریخ زیست سیاسی بشر، زنان معمولا در عرصه سیاست، ضعیف شمرده شده و حق مشارکت در امور سیاسی را نداشتند؛ ﻧﻘـﺶ زﻧﺎن ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺑﻪ کارﻫﺎي ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﺜﻞ و ﺗﺮﺑﯿﺖ بچه ﻣﺤﺪود میشد؛ ﺗﺼـﻤﯿﻢگیـﺮي ﻋﻤـﻮمی و ﻗﺪرت ﺳﯿﺎسی ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺴﻠﻄ در ﻗﻠﻤﺮو ﻣﺮدان ﺑﻮد. چون [[مادر در سیاست اجتماعی جهانی|سیاست]] ﺑـﺎ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪهی ﻧﯿﺮوي اﺟﺒﺎر ﺑﺮاي دﻓﺎع، اﺟﺮاي ﻗﺎﻧﻮن و تنظیم نظم عمومی همراه است و زنان در این حوزهها ضعیف تلقی میشدند، تسلط مردان بر قدرت سیاسی راه آنها را برای تسلط در دیگر عرصههای عمومی نیز هموار میساخت. نقطه شروع کاهش استضعاف زنان در این عرصه، اﻋﻄﺎي [[حق رای زنان از منظر فقهی|ﺣﻖ رأي]] ﺑﻪ زﻧﺎن پس از ﺟنگ ﺟﻬﺎنی اول در ﺑﻌضی از کشـﻮرﻫﺎ بود، اﯾـﻦ اﻣـﺮ موجب گـﺮاﯾﺶ گسترده زنان برای نمایندگی در پارﻟﻤـانهای ملی و دیگر عرصههای سیاسی شد و به موازات آن ﻋﻘﯿـﺪه ﺳـﻨتی ﻣـﺮدان سیاسی نیز تا حدودی تغییر یافت.<ref> [https://qjsd.scu.ac.ir/article_11427_df9a0974748e287832571246789b17d8.pdf اﺣﻤﺪي و دیگران، «ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪﺷﻨﺎﺧﺘی ﺑﺮاﺑﺮي ﺟﻨﺴﯿتی در روﯾکﺮدﻫﺎ و اﻫﺪاف ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻧﺴﺎﻧی»، ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن1393ش، ص.156-158]</ref> | ||
در دموکراسیهای مدرن، زنان در حق رای، شرکت در انتخابات و رقابت برای دستیابی به هر منصبی با مردان شریک هستند، اما هنوز فرهنگ مردسالاری، مانع اولیه و مهم برای رشد سیاسی زنان است؛ رواج مدل مردانه سیاست و مقاومت مردان برای حضور زنان در عرصه قدرت، عدم اعتماد رایدهندگان به زنان، موجب شده است که زنان به منزلت سیاسی متناسب با شأنیت انسانی خود نرسند.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/page/253239/ حاجیپور ساردویی، «زنان در کجای سیاست ایران قرار دارند؟»، 1403ش، ص15.]</ref> | در دموکراسیهای مدرن، زنان در حق رای، شرکت در انتخابات و رقابت برای دستیابی به هر منصبی با مردان شریک هستند، اما هنوز فرهنگ مردسالاری، مانع اولیه و مهم برای رشد سیاسی زنان است؛ رواج مدل مردانه سیاست و مقاومت مردان برای حضور زنان در عرصه قدرت، عدم اعتماد رایدهندگان به زنان، موجب شده است که زنان به منزلت سیاسی متناسب با شأنیت انسانی خود نرسند.<ref>[https://farhikhtegandaily.com/page/253239/ حاجیپور ساردویی، «زنان در کجای سیاست ایران قرار دارند؟»، 1403ش، ص15.]</ref> | ||
